Қайталау: ағылшынша дұрыс шақты қалай таңдаймыз? Present Perfect пе, Past Simple ме? (B1)
Review: Choosing the Right Tense
Осы бетте
Бұл қайталау қамтитын сабақтар
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз нақты мәтінде (әңгімеде, хатта немесе әңгімелесуде) дұрыс шақты таңдай аласыз. Ол үшін ең жиі шатастырылатын алты жұптың әрқайсысына бір сұрақ қоясыз.
Не үйрендік
| Сабақ | Негізгі ереже | Негізгі мысал |
|---|---|---|
| B1-01 | have / has been + -ing: қазірге дейін жалғасып келе жатқан немесе белгісі көрініп тұрған, жаңа ғана тоқтаған әрекет («-ып жүрмін», «-ып отырмын» + «… бері») | I've been waiting here for forty minutes. |
| B1-02 | for / since / How long; нәтиже, сан және күй етістіктері үшін simple, әрекет пен ұзақтық үшін continuous | I've read four books this month. |
| B1-03 | had + үшінші форма: өткендегі бір сәттен одан әрі артқа бару («-ған еді», «-ып қойған еді»); рет анық болса, Past Simple | When I got to the station, the train had left. |
| B1-04 | Әңгімелер: Past Simple = оқиғалар, Past Continuous = аясы, Past Perfect = артқа шегініс | I was cooking dinner when the smoke alarm went off. |
| B1-05 | will be + -ing: келешектегі бір сәтте жүріп жатқан іс; жоспар бойынша өзінен-өзі болатын іс («-ып отырған боламын») | This time tomorrow I'll be flying to Lisbon. |
| B1-35 | Карта: әр шақ = уақыт + аспект (simple = тұтас дерек, continuous = жүріп жатқан іс, perfect = бір нүктеден бұрын және маңызды, perfect continuous = бір нүктеге дейін қанша уақыт) | I've lost my keys, so I can't get in. |
Төмендегі алты салыстыру A1-23 (Present Simple немесе Present Continuous), A2-02 (Past Simple немесе Past Continuous), A2-05 (келешекті білдіретін түрлер) және A2-19 (Present Perfect немесе Past Simple) сабақтарын да еске түсіреді.
Негізгі салыстыру
1. Present Simple және Present Continuous — Қазақшада: «-а / -е / -й» (жалпы шындық) және «-ып отыр / -ып жатыр / -ып тұр» (қазір жүріп жатыр). A1-23 B1-35
- Бір сұрақ: Бұл жалпы шындық па (әдет, дерек, тұрақты жағдай), әлде қазір немесе осы күндері жүріп жатыр ма? Күй етістіктері (know, like, want, believe) әдетте жай түрде қалады.
2. Past Simple және Present Perfect — Қазақшада «-ды» мен «-ған» екеуі де аяқталған уақытпен келе береді, сондықтан ағылшыншада уақытқа қарау керек. A2-19 B1-35
- Бір сұрақ: Уақыт біткен бе, қашан екенін айтуға немесе сұрауға бола ма? Иә болса → Past Simple. Уақыт әлі ашық болса, өмірлік тәжірибе болса немесе уақыт айтылмаса → Present Perfect.
3. Present Perfect Simple және Present Perfect Continuous — «… бері» + осы шақ («аптадан бері оқып жүрмін») ағылшыншада көбіне perfect continuous. B1-01 B1-02
- Бір сұрақ: Нәтижені немесе жалпы санды есептеп тұрмын ба, әлде әрекетті және оның қанша уақытқа созылғанын айтып тұрмын ба? Нәтиже, сан немесе күй етістігі → simple. Әрекет пен ұзақтық → continuous.
4. Past Simple және Past Continuous — Қазақшада: «-ды» (оқиға) және «-ып жатыр еді / келе жатыр едім» (аясы). A2-02 B1-04
- Бір сұрақ: Бұл әңгімедегі бір қадам ба (оқиға), әлде оның артындағы көрініс пе (онсыз да жүріп жатқан іс)?
5. Past Simple және Past Perfect — Қазақшада: «-ды» және «-ған еді / -ып қойған екен». B1-03 B1-04
- Бір сұрақ: Мен онсыз да өткендегі бір сәтте тұрмын ба және одан әрі артқа бару керек пе? Иә болса → had + үшінші форма. Рет онсыз да анық болса → Past Simple.
6. Келешекті білдіретін түрлер — Қазақшада «-а / -е» келешектің бәрін дерлік қамтиды; «-айын» дәл қазір шешуге, «-мақпын» ниетке жақын. A2-05 B1-05
- Бір сұрақ: Бұл келешек қайдан шығып тұр? Дәл қазіргі шешім, ұсыныс немесе уәде → will. Ниет → going to. Келісілген кездесу → Present Continuous. Кесте → Present Simple. Келешектегі бір сәтте жүріп жатқан іс → will be + -ing.
Алты сұрақ бір қарағанда
| Салыстыру | Бір сұрақ |
|---|---|
| Present Simple / Present Continuous | Жалпы шындық па, әлде қазір жүріп жатыр ма? |
| Past Simple / Present Perfect | Уақыт біткен бе? |
| Present Perfect Simple / Continuous | Нәтиже мен сан ба, әлде әрекет пен ұзақтық па? |
| Past Simple / Past Continuous | Оқиға ма, әлде жүріп жатқан аясы ма? |
| Past Simple / Past Perfect | Өткендегі сәттен одан әрі артқа бару керек пе? |
| келешекті білдіретін түрлер | Бұл келешек қайдан шығып тұр? |
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Мектептен бері доспыз» → осы шақ. «… бері» тіркесі қазақша осы шақпен айтылады. Ағылшыншада өткенде басталып, қазірге дейін жалғасып келе жатқан жағдай Present Perfect немесе Present Perfect Continuous шағында тұрады. B1-02
2. «2022 жылы бітіргенмін» → Present Perfect. «-ған» Present Perfect сияқты естілгенімен, нақты біткен уақытпен де келе береді. Ағылшыншада in 2022, last year, ago айтылса → Past Simple. A2-19
3. «Ертең тіс дәрігеріне барамын» → Present Simple келісілген кездесу үшін. Қазақшадағы «-а / -е» әдетті де, жоспарды да білдіреді. Ағылшыншада жеке, келісілген кездесу үшін Present Continuous табиғи. A2-05
4. «Базарға барған едім» → had gone. Ауызекі қазақ тілінде «барған едім», «барып едім» жай ғана өткен оқиғаны айтқанда да қолданыла береді. Ағылшыншада Past Perfect тек өткендегі бір сәттен одан әрі артқа барғанда керек. Әңгімеде жай оқиғалар Past Simple шағында тұрады. B1-03
Алтын ережелер
- B1-01 have / has + been + -ing = өткенде басталып, әлі жалғасып келе жатқан немесе жаңа ғана тоқтап, ізін қалдырған әрекет. Нәтижеден гөрі әрекеттің өзі мен оның ұзақтығы маңызды болса, осыны қолданыңыз.
- B1-02 Қазір де шындық па? Present Perfect шағын for (ұзақтық) немесе since (басталған сәт) сөзімен қолданыңыз. Нәтиже, сан немесе күй етістігі → simple. Әрекет пен қанша уақыт → continuous (live, work, study етістіктерімен көбіне екеуі де дұрыс).
- B1-03 Онсыз да өткенде тұрсыз және одан әрі артқа бару керек пе? had + үшінші форма қолданыңыз. Рет онсыз да анық болса, Past Simple жеткілікті.
- B1-04 Не болғаны үшін Past Simple, не болып жатқаны үшін Past Continuous, одан бұрын не болып қойғаны үшін Past Perfect.
- B1-05 Келешектегі бір сәтте жүріп жатқан іс үшін немесе жоспар бойынша өзінен-өзі болатын іс үшін will be + -ing қолданыңыз.
- B1-35 Әр шақ = уақыт + аспект. Уақытты таңдаңыз, аспектіні таңдаңыз, ал уақытты, болымсыздықты және сұрақты бірінші көмекші етістік көтерсін.
Жаттығулар
A. Құрылым
Берілген шақтағы дұрыс түрді жазыңыз немесе тапсырма бойынша сөйлемді өзгертіңіз.
-
B1-35 Ағылшын тіліндегі шақтар жүйесі қазақша: 12 шақтың бір картасы wait етістігінің Present Perfect Continuous түрі: We for forty minutes.
-
B1-35 Ағылшын тіліндегі шақтар жүйесі қазақша: 12 шақтың бір картасы start етістігінің Past Perfect түрі: When we arrived, the film already .
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» drive етістігінің Future Continuous түрі: At six I home, so call me later.
-
B1-35 Ағылшын тіліндегі шақтар жүйесі қазақша: 12 шақтың бір картасы Сұраулы сөйлемге айналдырыңыз: She has been working here for a long time.
-
B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done Шақты сақтап, ырықсыз етіске айналдырыңыз: They have repaired the bridge.
-
B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз? Backshift жасап жеткізіңіз: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
-
B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім» Үшінші типті шартты сөйлеммен біріктіріңіз: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
-
B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша I missed the train. I (should leave) earlier.
B. Мағына
Әр орынға дұрыс түрді таңдаңыз.
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.
C. Қатені табыңыз
Нөмірленген әр сөйлем дұрыс немесе онда шақ бойынша бір қате бар. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
-
A1-23 Present Simple ме, Present Continuous па? I work және I'm working айырмашылығы I'm staying with my cousin until I find a flat.flat (UK) = apartment (US)
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
-
A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен Yesterday I've had my first day at the new job.
-
B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады? When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
-
B1-34 State verbs Present Continuous шағында: I think пе, I'm thinking бе? She's being silly қазақша I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
-
B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе? I'm here for a week now, and I love it already.
-
B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын» Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
D. Мәтін ішінде
Әңгімені оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
B1-04 Ағылшынша әңгіме айту: Past Simple, Past Continuous және Past Perfect бірге Бір нәрсе дұрыс болмай қалған күн туралы әңгіменің басын жазыңыз (үш-төрт сөйлем). Аясы үшін Past Continuous, оқиғалар үшін Past Simple, одан бұрынғы бір оқиға үшін Past Perfect қолданыңыз.
-
B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе? Досыңызға қазіргі өміріңіз туралы қысқа хат жазыңыз (үш-төрт сөйлем): уақытша бір жағдай, соңғы кезде істеп жүрген бір ісіңіз және бір нәтиже немесе сан.
-
A2-05 Ағылшынша келешек: will, going to, Present Continuous әлде Present Simple? Екі дос жоспар құратын төрт жолдық диалог жазыңыз. Келісілген кездесуді, кестені, дәл қазір қабылданған шешімді және will be + -ing түрін қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы Have you ever (eat) octopus?
-
A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі» I've (just finish) my homework. Can I go out now?
-
A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады? We've lived in this house 2019.
-
A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады? When I was a kid, I (play) football every weekend. (use used to)
Жауаптар
A. Құрылым
- have been waiting
- had … started
- will be driving
- Has she been working here for a long time?
- The bridge has been repaired.
- was working
- If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
- should have left
B. Мағына
- haven't seen
- didn't know
- work
- 'm working
- moved
- 've been painting
- Have you finished / Did you finish
- 'm playing
- leaves / will leave
- 'll pay
C. Қатені табыңыз
- I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
- ✓
- ✓
- Yesterday I had my first day at the new job.
- ✓
- I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
- I've been here for a week now, and I love it already.
- Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!
D. Мәтін ішінде
- travelled / traveled
- was
- was
- bought
- got
- was reading / had been reading
- checked
- had never made
- had already started
- had been waiting / had waited
- have worked / have been working
- am moving / am going to move / will be moving / will move
E. Сіздің кезегіңіз
- It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
- Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
- A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.
F. Аралас қайталау
- eaten
- just finished
- since
- used to play
