SlowingoГрамматика
B1 39 / 39 Қайталау сабағы

Қайталау: ағылшынша дұрыс шақты қалай таңдаймыз? Present Perfect пе, Past Simple ме? (B1)

Review: Choosing the Right Tense

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Не үйрендік
  3. Негізгі салыстыру
  4. Жиі кездесетін қателер
  5. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  6. Алтын ережелер
  7. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз нақты мәтінде (әңгімеде, хатта немесе әңгімелесуде) дұрыс шақты таңдай аласыз. Ол үшін ең жиі шатастырылатын алты жұптың әрқайсысына бір сұрақ қоясыз.

Не үйрендік

СабақНегізгі ережеНегізгі мысал
B1-01have / has been + -ing: қазірге дейін жалғасып келе жатқан немесе белгісі көрініп тұрған, жаңа ғана тоқтаған әрекет («-ып жүрмін», «-ып отырмын» + «… бері»)I've been waiting here for forty minutes.
B1-02for / since / How long; нәтиже, сан және күй етістіктері үшін simple, әрекет пен ұзақтық үшін continuousI've read four books this month.
B1-03had + үшінші форма: өткендегі бір сәттен одан әрі артқа бару («-ған еді», «-ып қойған еді»); рет анық болса, Past SimpleWhen I got to the station, the train had left.
B1-04Әңгімелер: Past Simple = оқиғалар, Past Continuous = аясы, Past Perfect = артқа шегінісI was cooking dinner when the smoke alarm went off.
B1-05will be + -ing: келешектегі бір сәтте жүріп жатқан іс; жоспар бойынша өзінен-өзі болатын іс («-ып отырған боламын»)This time tomorrow I'll be flying to Lisbon.
B1-35Карта: әр шақ = уақыт + аспект (simple = тұтас дерек, continuous = жүріп жатқан іс, perfect = бір нүктеден бұрын және маңызды, perfect continuous = бір нүктеге дейін қанша уақыт)I've lost my keys, so I can't get in.

Төмендегі алты салыстыру A1-23 (Present Simple немесе Present Continuous), A2-02 (Past Simple немесе Past Continuous), A2-05 (келешекті білдіретін түрлер) және A2-19 (Present Perfect немесе Past Simple) сабақтарын да еске түсіреді.

Негізгі салыстыру

1. Present Simple және Present Continuous — Қазақшада: «-а / -е / -й» (жалпы шындық) және «-ып отыр / -ып жатыр / -ып тұр» (қазір жүріп жатыр). A1-23 B1-35

I work in a bank, but today I'm working from home.
Мен банкте жұмыс істеймін, бірақ бүгін үйден жұмыс істеп отырмын.
«-ймін» → simple, «-ып отырмын» → continuous
We live in Manchester, but we're staying with friends in London this month.
Біз Манчестерде тұрамыз, бірақ осы айда Лондонда достарымыздың үйінде тұрып жатырмыз.
тұрақты жағдай және уақытша жағдай
My sister works in a hospital.
Әпкем ауруханада жұмыс істейді.
жалпы дерек
Sorry, I can't talk — I'm driving.
Кешір, сөйлесе алмаймын, көлік айдап келе жатырмын.
осы сәт
  • Бір сұрақ: Бұл жалпы шындық па (әдет, дерек, тұрақты жағдай), әлде қазір немесе осы күндері жүріп жатыр ма? Күй етістіктері (know, like, want, believe) әдетте жай түрде қалады.

2. Past Simple және Present Perfect — Қазақшада «-ды» мен «-ған» екеуі де аяқталған уақытпен келе береді, сондықтан ағылшыншада уақытқа қарау керек. A2-19 B1-35

I've drunk three coffees today.
Бүгін үш кесе кофе іштім.
бүгін әлі біткен жоқ → Present Perfect
I drank three coffees yesterday.
Кеше үш кесе кофе іштім.
біткен уақыт → Past Simple; қазақшада екі сөйлем бірдей түрде
"Have you ever been to Rome?" "Yes, I went there in 2019."
«Бұрын-соңды Римде болғансыз ба?» «Иә, 2019 жылы барғанмын.»
қазақшада «-ған», бірақ уақыт айтылған соң went
I've lost my keys, so I can't get in.
Кілтімді жоғалтып алдым, сондықтан ішке кіре алмаймын.
қазірден бұрын; нәтижесі қазір
  • Бір сұрақ: Уақыт біткен бе, қашан екенін айтуға немесе сұрауға бола ма? Иә болса → Past Simple. Уақыт әлі ашық болса, өмірлік тәжірибе болса немесе уақыт айтылмаса → Present Perfect.

3. Present Perfect Simple және Present Perfect Continuous — «… бері» + осы шақ («аптадан бері оқып жүрмін») ағылшыншада көбіне perfect continuous. B1-01 B1-02

I've read four books this month.
Осы айда төрт кітап оқып қойдым.
сан → жай түрі
I've been reading this book for weeks. It's so long!
Бұл кітапты бірнеше аптадан бері оқып жүрмін. Өте ұзақ екен!
әрекет және ұзақтық → continuous
We've known each other for ages.
Біз бір-бірімізді көптен бері танимыз.
«танимыз» осы шақ, бірақ күй етістігі → have known
Your eyes are red. Have you been crying?
Көзің қызарып кетіпті. Жыладың ба?
«-ыпты» ізді көрсетеді → have you been crying
  • Бір сұрақ: Нәтижені немесе жалпы санды есептеп тұрмын ба, әлде әрекетті және оның қанша уақытқа созылғанын айтып тұрмын ба? Нәтиже, сан немесе күй етістігі → simple. Әрекет пен ұзақтық → continuous.

4. Past Simple және Past Continuous — Қазақшада: «-ды» (оқиға) және «-ып жатыр еді / келе жатыр едім» (аясы). A2-02 B1-04

I was walking home when it started to rain.
Үйге қарай келе жатыр едім, жаңбыр жауа бастады.
«келе жатыр едім» → was walking; «бастады» → started
When I got home, my sister was cooking dinner.
Үйге келгенімде, әпкем кешкі ас әзірлеп жатыр еді.
ол мен келмей тұрып бастаған
When I got home, my sister cooked dinner.
Үйге келген соң, әпкем кешкі ас әзірледі.
алдымен мен келдім, содан кейін ол бастады
  • Бір сұрақ: Бұл әңгімедегі бір қадам ба (оқиға), әлде оның артындағы көрініс пе (онсыз да жүріп жатқан іс)?

5. Past Simple және Past Perfect — Қазақшада: «-ды» және «-ған еді / -ып қойған екен». B1-03 B1-04

When I arrived, they served dinner.
Мен келгенде, олар кешкі асты әкелді.
мен келдім, содан кейін ас
When I arrived, they had already served dinner.
Мен келгенде, олар кешкі асты әлдеқашан әкеліп қойған екен.
алдымен ас, мен кешіктім
I woke up, had a shower and left the house.
Ояндым, душқа түстім де, үйден шықтым.
рет анық: тек Past Simple
  • Бір сұрақ: Мен онсыз да өткендегі бір сәтте тұрмын ба және одан әрі артқа бару керек пе? Иә болса → had + үшінші форма. Рет онсыз да анық болса → Past Simple.

6. Келешекті білдіретін түрлер — Қазақшада «-а / -е» келешектің бәрін дерлік қамтиды; «-айын» дәл қазір шешуге, «-мақпын» ниетке жақын. A2-05 B1-05

"Someone's at the door." "I'll go."
«Есік алдында біреу тұр.» «Мен барайын.»
дәл қазір шешу → will
It's cold in here. I'll close the window.
Мұнда суық екен. Терезені жабайын.
«-айын» = дәл қазір шешу → I'll
I'm going to visit my grandmother next month.
Келесі айда әжеме бармақпын.
«-мақпын» → ниет: going to
I'm meeting Sam at six.
Сағат алтыда Сэммен кездесемін.
«-емін», бірақ келісілген кездесу → Present Continuous
The train leaves at 7.15.
Пойыз сағат 7.15-те жүреді.
кесте → Present Simple; АҚШ: 7:15
At six I'll be meeting Sam, so I can't call you then.
Сағат алтыда Сэммен кездесіп отырған боламын, сондықтан ол кезде саған қоңырау шала алмаймын.
сағат алтыда жүріп жатқан іс
  • Бір сұрақ: Бұл келешек қайдан шығып тұр? Дәл қазіргі шешім, ұсыныс немесе уәде → will. Ниет → going to. Келісілген кездесу → Present Continuous. Кесте → Present Simple. Келешектегі бір сәтте жүріп жатқан іс → will be + -ing.

Алты сұрақ бір қарағанда

СалыстыруБір сұрақ
Present Simple / Present ContinuousЖалпы шындық па, әлде қазір жүріп жатыр ма?
Past Simple / Present PerfectУақыт біткен бе?
Present Perfect Simple / ContinuousНәтиже мен сан ба, әлде әрекет пен ұзақтық па?
Past Simple / Past ContinuousОқиға ма, әлде жүріп жатқан аясы ма?
Past Simple / Past PerfectӨткендегі сәттен одан әрі артқа бару керек пе?
келешекті білдіретін түрлерБұл келешек қайдан шығып тұр?

Жиі кездесетін қателер

❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
Күй етістіктері әдетте continuous түрінде келмейді. B1-34
❌What do you do now? (= at this moment)
✅What are you doing now?
Дәл қазір жүріп жатқан іс → continuous. A1-23
❌I have seen him yesterday.
✅I saw him yesterday.
Біткен уақытқа Past Simple керек. A2-19
❌I've been to Paris two years ago.
✅I went to Paris two years ago.
ago біткен уақытты көрсетеді: Past Simple. A2-19
❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
Қазірге дейін: perfect. Мына нұсқа да дұрыс: I have been working here since 2020. B1-35
⚠️I've been drinking four coffees today.
✅I've drunk four coffees today.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ аяқталған заттардың саны айтылса → simple. B1-02
⚠️When I left the house, it rained.
✅When I left the house, it was raining.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ онсыз да жүріп жатқан аясы → Past Continuous. B1-04
❌I've already eaten when they arrived.
✅I'd already eaten when they arrived.
Көзқарас өткенде тұр, сондықтан had қолданыңыз. B1-03
⚠️Yesterday I had woken up at 7, had had breakfast and had left at 8.
✅Yesterday I woke up at 7, had breakfast and left at 8.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ қарапайым рет үшін тек Past Simple жеткілікті. B1-03
⚠️"The phone's ringing." "I'm going to answer it."
✅"I'll answer it."
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ дәл осы сәтте қабылданған шешім → will. A2-05
❌When you will arrive, I'll be waiting.
✅When you arrive, I'll be waiting.
when сөзінен кейін Present Simple. B1-05
❌Did you finished your homework?
✅Did you finish your homework?
Уақытты тек бірінші етістік көрсетеді. B1-35

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Мектептен бері доспыз» → осы шақ. «… бері» тіркесі қазақша осы шақпен айтылады. Ағылшыншада өткенде басталып, қазірге дейін жалғасып келе жатқан жағдай Present Perfect немесе Present Perfect Continuous шағында тұрады. B1-02

❌We are friends since school.
✅We have been friends since school.

2. «2022 жылы бітіргенмін» → Present Perfect. «-ған» Present Perfect сияқты естілгенімен, нақты біткен уақытпен де келе береді. Ағылшыншада in 2022, last year, ago айтылса → Past Simple. A2-19

❌My brother has graduated from university in 2022.
✅My brother graduated from university in 2022.

3. «Ертең тіс дәрігеріне барамын» → Present Simple келісілген кездесу үшін. Қазақшадағы «-а / -е» әдетті де, жоспарды да білдіреді. Ағылшыншада жеке, келісілген кездесу үшін Present Continuous табиғи. A2-05

⚠️(Сіз тіс дәрігеріне алдын ала жазылып қойдыңыз.) I see the dentist tomorrow at ten.
✅I'm seeing the dentist tomorrow at ten.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ жеке келісілген кездесу үшін Present Continuous табиғирақ; Present Simple кесте сияқты естіледі.

4. «Базарға барған едім» → had gone. Ауызекі қазақ тілінде «барған едім», «барып едім» жай ғана өткен оқиғаны айтқанда да қолданыла береді. Ағылшыншада Past Perfect тек өткендегі бір сәттен одан әрі артқа барғанда керек. Әңгімеде жай оқиғалар Past Simple шағында тұрады. B1-03

⚠️(Досыңызға кешегі күніңізді айтып жатырсыз.) Yesterday I had gone to the bazaar and bought some apples.
✅Yesterday I went to the bazaar and bought some apples.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ мұнда одан бұрынғы сәт жоқ; жай оқиға үшін Past Simple керек.

Алтын ережелер

  • B1-01 have / has + been + -ing = өткенде басталып, әлі жалғасып келе жатқан немесе жаңа ғана тоқтап, ізін қалдырған әрекет. Нәтижеден гөрі әрекеттің өзі мен оның ұзақтығы маңызды болса, осыны қолданыңыз.
  • B1-02 Қазір де шындық па? Present Perfect шағын for (ұзақтық) немесе since (басталған сәт) сөзімен қолданыңыз. Нәтиже, сан немесе күй етістігі → simple. Әрекет пен қанша уақыт → continuous (live, work, study етістіктерімен көбіне екеуі де дұрыс).
  • B1-03 Онсыз да өткенде тұрсыз және одан әрі артқа бару керек пе? had + үшінші форма қолданыңыз. Рет онсыз да анық болса, Past Simple жеткілікті.
  • B1-04 Не болғаны үшін Past Simple, не болып жатқаны үшін Past Continuous, одан бұрын не болып қойғаны үшін Past Perfect.
  • B1-05 Келешектегі бір сәтте жүріп жатқан іс үшін немесе жоспар бойынша өзінен-өзі болатын іс үшін will be + -ing қолданыңыз.
  • B1-35 Әр шақ = уақыт + аспект. Уақытты таңдаңыз, аспектіні таңдаңыз, ал уақытты, болымсыздықты және сұрақты бірінші көмекші етістік көтерсін.

Жаттығулар

A. Құрылым

Берілген шақтағы дұрыс түрді жазыңыз немесе тапсырма бойынша сөйлемді өзгертіңіз.

  1. B1-35 Ағылшын тіліндегі шақтар жүйесі қазақша: 12 шақтың бір картасы
    wait етістігінің Present Perfect Continuous түрі: We for forty minutes.
  2. B1-35 Ағылшын тіліндегі шақтар жүйесі қазақша: 12 шақтың бір картасы
    start етістігінің Past Perfect түрі: When we arrived, the film already .
  3. B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын»
    drive етістігінің Future Continuous түрі: At six I home, so call me later.
  4. B1-35 Ағылшын тіліндегі шақтар жүйесі қазақша: 12 шақтың бір картасы
    Сұраулы сөйлемге айналдырыңыз: She has been working here for a long time.
  5. B1-11 Passive Voice барлық шақта және модаль етістіктермен: is being done, has been done, must be done
    Шақты сақтап, ырықсыз етіске айналдырыңыз: They have repaired the bridge.
  6. B1-12 Reported Speech қазақша: төлеу сөзді ағылшынша қалай жеткіземіз?
    Backshift жасап жеткізіңіз: "I'm working from home this week." → She said she from home that week.
  7. B1-07 Third Conditional қазақша: «-ған болсам, … -ған болар едім»
    Үшінші типті шартты сөйлеммен біріктіріңіз: I didn't know about the traffic, so I didn't take the train.
  8. B1-09 Should have, could have, might have қазақша: «керек еді» ағылшынша
    I missed the train. I (should leave) earlier.

B. Мағына

Әр орынға дұрыс түрді таңдаңыз.

Two friends meet in a café
Ana: Ben! I 9 you for ages! I 10 you lived near here.
Ben: Yes, I 11 for the same bank, as usual, but this month I 12 from home.
Ana: Lucky you! I 13 house last month, and I 14 the new kitchen all week — look at my hands!
Ben: 15 it yet?
Ana: Not yet. Are you free on Saturday?
Ben: Sorry, I 16 tennis with my brother — we booked the court last week. But Sunday is fine.
Ana: Great. My bus 17 at ten, so I can be at your place by eleven.
Ben: Perfect. Oh no — I've left my wallet at home!
Ana: Don't worry, I 18.

C. Қатені табыңыз

Нөмірленген әр сөйлем дұрыс немесе онда шақ бойынша бір қате бар. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

An email from Dublin
(19) Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday. (20) I'm staying with my cousin until I find a flat. (21) So far I've looked at five flats, but they were all too expensive. (22) Yesterday I've had my first day at the new job. (23) When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around. (24) I'm knowing only two people here, but everyone is friendly. (25) I'm here for a week now, and I love it already. (26) Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!
  1. A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен
    Hi Sam, I have arrived in Dublin last Monday.
  2. A1-23 Present Simple ме, Present Continuous па? I work және I'm working айырмашылығы
    I'm staying with my cousin until I find a flat.
  3. A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен
    So far I've looked at five flats, but they were all too expensive.
  4. A2-19 Present Perfect пе, Past Simple ме? Айырмашылығы оңай тілмен
    Yesterday I've had my first day at the new job.
  5. B1-03 Past Perfect қазақша: «кетіп қалған еді» ағылшынша қалай айтылады?
    When I got to the office, my manager had already left for a meeting, so a colleague showed me around.
  6. B1-34 State verbs Present Continuous шағында: I think пе, I'm thinking бе? She's being silly қазақша
    I'm knowing only two people here, but everyone is friendly.
  7. B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе?
    I'm here for a week now, and I love it already.
  8. B1-05 Future Continuous қазақша: «Ертең осы уақытта … жатқан боламын»
    Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I will land!

D. Мәтін ішінде

Әңгімені оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.

The wrong train
Last summer I 27 (travel) to Edinburgh for a job interview. It 28 (be) a hot morning, and the station 29 (be) full of people. I 30 (buy) a coffee and 31 (get) on the train. I 32 (read) my notes when the guard 33 (check) my ticket. "Sorry," she said, "you're on the wrong train." I couldn't believe it. I 34 (never / make) a mistake like that before! By the time I arrived in Edinburgh, the interview 35 (already / start), and the manager 36 (wait) for me for over an hour. But she just laughed — and I got the job! I 37 (work) there for a year now, and next month I 38 (move) to the London office. I've already booked a flat there.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. B1-04 Ағылшынша әңгіме айту: Past Simple, Past Continuous және Past Perfect бірге
    Бір нәрсе дұрыс болмай қалған күн туралы әңгіменің басын жазыңыз (үш-төрт сөйлем). Аясы үшін Past Continuous, оқиғалар үшін Past Simple, одан бұрынғы бір оқиға үшін Past Perfect қолданыңыз.
  2. B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе?
    Досыңызға қазіргі өміріңіз туралы қысқа хат жазыңыз (үш-төрт сөйлем): уақытша бір жағдай, соңғы кезде істеп жүрген бір ісіңіз және бір нәтиже немесе сан.
  3. A2-05 Ағылшынша келешек: will, going to, Present Continuous әлде Present Simple?
    Екі дос жоспар құратын төрт жолдық диалог жазыңыз. Келісілген кездесуді, кестені, дәл қазір қабылданған шешімді және will be + -ing түрін қолданыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-16 Present Perfect қазақша: Have you ever…? Өмірдегі тәжірибе туралы
    Have you ever (eat) octopus?
  2. A2-17 Present Perfect: just, already, yet қазақша: «жаңа ғана», «әлдеқашан», «әлі»
    I've (just finish) my homework. Can I go out now?
  3. A2-18 Present Perfect, for және since қазақша: «… бері» ағылшынша қалай айтылады?
    We've lived in this house 2019.
  4. A2-28 Used To қазақша: «баратынмын», «тұратынмын» ағылшынша қалай айтылады?
    When I was a kid, I (play) football every weekend. (use used to)
Жауаптар

A. Құрылым

  1. have been waiting
  2. had … started
  3. will be driving
  4. Has she been working here for a long time?
  5. The bridge has been repaired.
  6. was working
  7. If I had known about the traffic, I would have taken the train. / If I'd known about the traffic, I'd have taken the train. / If I'd known about the traffic, I would have taken the train. / I would have taken the train if I had known about the traffic.
  8. should have left

B. Мағына

  1. haven't seen
  2. didn't know
  3. work
  4. 'm working
  5. moved
  6. 've been painting
  7. Have you finished / Did you finish
  8. 'm playing
  9. leaves / will leave
  10. 'll pay

C. Қатені табыңыз

  1. I arrived in Dublin last Monday. / Hi Sam, I arrived in Dublin last Monday.
  2. ✓
  3. ✓
  4. Yesterday I had my first day at the new job.
  5. ✓
  6. I know only two people here, but everyone is friendly. / I only know two people here, but everyone is friendly.
  7. I've been here for a week now, and I love it already.
  8. Next Friday I'll be flying home for my sister's wedding — I'll call you when I land!

D. Мәтін ішінде

  1. travelled / traveled
  2. was
  3. was
  4. bought
  5. got
  6. was reading / had been reading
  7. checked
  8. had never made
  9. had already started
  10. had been waiting / had waited
  11. have worked / have been working
  12. am moving / am going to move / will be moving / will move

E. Сіздің кезегіңіз

  1. It was raining and I was waiting for the bus. Suddenly, I realised I had left my phone at home. I ran back, and of course the bus came while I was running.
  2. Hi Jo! I'm working from home this month. I've been learning to bake bread, and I've made six loaves so far! I haven't seen you since March — let's meet soon.
  3. A: Are you doing anything on Friday? B: I'm meeting my sister — her train arrives at half past five. A: OK, I'll call you on Saturday, then. B: Not before twelve — I'll be working all morning.

F. Аралас қайталау

  1. eaten
  2. just finished
  3. since
  4. used to play
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play