Good at, afraid of, listen to қазақша: сөз + предлог тіркестері
Good At, Afraid Of, Listen To: Words + Prepositions
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз жиі қолданылатын сын есімдерден (good at, afraid of, interested in) және етістіктерден (listen to, wait for, depend on) кейін дұрыс предлогты қоя аласыз. Сондай-ақ қай жиі етістіктер толықтауыштың алдында ешқандай предлог қажет етпейтінін білесіз.
Негізгі идея
Кейбір сын есімдер мен етістіктердің тұрақты серігі бар: предлог. Біз good at maths, afraid of spiders, listen to music дейміз. Предлог сөйлемнің мағынасына емес, алдындағы сөзге байланысты. Мұндай жұптарды көбіне dependent prepositions (тәуелді предлогтар) деп атайды.
Оларды әрқашан бірге келетін жұп ретінде елестетіңіз. Толықтауыш болса, listen сөзін to сөзінен ажырата алмайсыз: I listen to podcasts, I listen podcasts емес.
Кейде серіктің логикасы бар: wait for a bus (автобус — сіздің мақсатыңыз). Бірақ көбіне айқын логика жоқ, сондықтан сөзді предлогымен бірге бір блок ретінде жаттаңыз: afraid емес, afraid of.
Қарама-қарсы тұзақ та бар. Кейбір етістіктер толықтауыштың алдында әдетте предлогсыз келеді: discuss the problem, enter the room, marry someone.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде предлог жоқ: оның жұмысын септік жалғаулары мен септеулік шылаулар атқарады. Етістік пен сын есім де белгілі бір септікті талап етеді: «иттен қорқу», «саясатқа қызығу», «музыканы тыңдау». Ағылшын сөйлемін құрағанда сол септікті «аударып» жіберу оңай: -дан → from, -ға → to, -мен → with, ал табыс септігі (-ны / -ні) → предлогсыз. Кейде бұл дұрыс шығады: «сізбен келісемін» → agree with, «менікіне ұқсас» → similar to, «ауылдағы өмірден басқа» → different from, «жоспарды талқылау» → discuss the plan (предлогсыз). Бірақ көбіне шықпайды: «иттен қорқамын» → afraid of, «сенімен мақтанамыз» → proud of, «музыканы тыңдаймын» → listen to, «бөлмеге кірді» → entered the room (предлогсыз). Сондықтан қазақша септікке емес, ағылшын сөзінің өз серігіне сүйеніңіз.
| Қазақша | Ағылшынша | Түсіндірме |
|---|---|---|
| Иттен қорқамын. | I'm afraid of dogs. | -дан → of, from емес |
| Сенімен мақтанамыз. | We're proud of you. | -мен → of, with емес |
| Подкастты тыңдаймын. | I listen to podcasts. | табыс септік, бірақ to керек |
| Автобусты күттік. | We waited for the bus. | табыс септік, бірақ for керек |
| Бөлмеге кірмеңіз. | Don't enter the room. | -ға, бірақ предлог жоқ |
| Онымен келіспеймін. | I don't agree with him. | -мен → with: бірдей |
| Менікіне ұқсайды. | It's similar to mine. | -ға → to: бірдей |
| Бюджетті талқылау | discuss the budget | предлогсыз: бірдей |
Құрылым
Сын есім + предлог
| Предлог | Сын есімдер | Мысал |
|---|---|---|
| at | good at, bad at, surprised at | She's good at chess. |
| in | interested in | I'm interested in history. |
| of | afraid of, scared of, proud of, tired of, fond of, bored of | He's afraid of dogs. |
| on | keen on | I'm not keen on horror films. |
| about | worried about, excited about, angry about (нәрсе), embarrassed about, confused about | We're excited about the trip. |
| with | angry with (адам), bored with | She's angry with her brother. |
| from | different from | My job is different from yours. |
| to | similar to, married to | His car is similar to mine. |
| for | famous for | Italy is famous for its food. |
| by | surprised by (surprised at та болады) | We were surprised by the news. |
Етістік + предлог + толықтауыш
| Предлог | Етістіктер | Мысал |
|---|---|---|
| to | listen to, belong to, talk to | Who does this bag belong to? |
| for | wait for, pay for, ask for | I'm waiting for a call. |
| at | look at | Look at this photo! |
| on | depend on | It depends on the weather. |
| about / of | think about, think of, talk about | What do you think of my new haircut? |
| with | agree with | I agree with you. |
Толықтауыштың алдында предлогсыз келетін етістіктер
| Дұрыс | Дұрыс емес |
|---|---|
| discuss the plan | discuss about the plan |
| enter the building | enter into the building |
| marry someone | marry with someone |
| call / phone your mum | phone to your mum |
| reach the hotel | reach to the hotel |
Предлог + -ing формасы — предлогтан кейін етістік -ing формасында тұрады: good at swimming, interested in learning. Толығырақ B1-19 сабағында.
Қолданылуы
1Сын есім + предлог: қабілеттер мен қызығушылықтар
Қабілет үшін good / bad at, ұнататын нәрселер үшін interested in, keen on және fond of қолданыңыз.
2Сын есім + предлог: сезімдер
Сезімдер көбіне of немесе about сөзімен келеді. Angry сөзімен адам үшін with, нәрсе үшін about қолданыңыз. (Angry at + адам да жиі айтылады, әсіресе американ ағылшынында.)
3Сын есім + предлог: салыстыру және сипаттау
Different from, similar to, married to және famous for қолданыңыз. Британ ағылшынында different to, американ ағылшынында different than да жиі айтылады, бірақ different from барлық жерде дұрыс.
4Етістік + предлог
Бұл етістіктерге толықтауыштың алдында предлог керек. Толықтауыш жоқ болса, предлог та жоқ: Listen! Wait!
5Think about және think of
Think about = бір нәрсені ойлау, ой елегінен өткізу. Think of = ойға бір идея келу. Пікір сұрағанда екеуі де жиі айтылады: What do you think of / about it?
6Предлогсыз етістіктер
Кейбір етістіктер толықтауышты тікелей алады. Предлог қосу өте жиі кездесетін қате.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. Табыс септігі → предлог жоқ. Қазақша «музыка тыңдау», «досымды күттім» дегенде ешқандай шылау жоқ, сондықтан ағылшыншада да предлогты түсіріп тастаймыз. Бірақ listen пен wait толықтауыштың алдында әрқашан серігімен келеді: listen to, wait for.
2. -дан → from, -мен → with. «Биіктіктен қорқамын», «командамызбен мақтанамыз» деп септік жалғауын сол күйі аударып жіберу оңай. Ағылшын тілінде бұл сын есімдердің серігі басқа: afraid of, proud of.
3. -ға → to. «Тақтаға қараңыз», «Маған неге ашуланып тұрсың?» дегенде барыс септігі тұр, сондықтан to қою оңай. Бірақ бір нәрсеге көз салғанда look сөзінің серігі at, ал адамға ашуланғанда angry with.
4. -ға → артық предлог. «Сыныпқа кірді», «Түркістанға жеттік» деп барыс септігін қолданамыз. Сондықтан enter мен reach сөздерінен кейін to қосып жібереміз. Бұл етістіктер толықтауышты тікелей алады.
Шатастырмаңыз
listen to және hear — Listen to = құлақ салу, зейін қойып тыңдау (толықтауыштың алдында to керек). Hear = дыбыс құлағыңызға жету, есту (предлогсыз).
pay for және pay — сатып алған нәрсе үшін pay for; адамға немесе шотқа pay (предлогсыз).
discuss және talk about — мағынасы бірдей, грамматикасы әртүрлі: discuss предлогсыз, talk сөзіне about керек.
angry with және angry about — адам және нәрсе.
Жазылуы мен айтылуы
- Сөйлемнің ортасында тәуелді предлогтар әдетте әлсіз (екпінсіз) айтылады: afraid of → /əˈfreɪd əv/, good at → /ˈɡʊd ət/, wait for → /ˈweɪt fə/ (UK), /ˈweɪt fər/ (US). Әлсіз дауысты /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына жақын, бұл сізге көмектеседі.
- of сөзі /v/ дыбысымен аяқталады: жазылуы бойынша «оф» деп оқымаңыз. Төменгі ерін жоғарғы тістерге тиіп, дауыс шығады.
- Сұрақтың соңында предлог толық түрде айтылады: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)? What are you looking at /æt/? Мұндағы /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына өте жақын.
- Сөздерді байланыстырып айтыңыз: look at бір сөз сияқты естіледі (loo-kat), proud of та (prow-duv), think of та (thin-kuv). Әр сөздің арасында кідірмеңіз.
Алтын ереже
Сөзді предлогымен бірге, бір блок ретінде жаттаңыз: good at, afraid of, listen to, wait for. Ал discuss, enter, marry, call, phone, reach етістіктерінің толықтауышының алдына предлог қоспаңыз. Қазақша септік жалғауын аудармаңыз: «иттен» → of, «тақтаға қара» → look at.
Жаттығулар
A. Құрылым
Дұрыс предлогты жазыңыз.
-
My brother is very good tennis.
-
Are you interested cooking?
-
I'm scared flying.
-
This book belongs my teacher.
-
It all depends the price.
-
Italy is famous its food.
B. Мағына
Мағынасына қарай жауап беріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm waiting … my friend.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Your idea is similar … mine.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: He wants to marry ….
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm angry … my sister. She took my car without asking.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I can't … her name. It's on the tip of my tongue!
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
We discussed about the holiday.
-
Please listen me carefully.
-
She's famous of her songs.
-
I'll phone you when I get home.
D. Мәтін ішінде
Хатты толықтырыңыз: әр орынға бір предлог жазыңыз. 20-тапсырмада жақшадағы нұсқаның дұрысын таңдаңыз.
Hi Jo! Sorry I didn't answer — I was waiting 16 a call from the bank. Are you still interested 17 coming to the concert? My sister can't come. She's really afraid 18 big crowds! We can talk 19 it later. I'll call 20 tonight.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Өзіңіз туралы good at және interested in арқылы екі сөйлем жазыңыз.
-
Сізді алаңдататын немесе асыға күткен бір нәрсе туралы бір сөйлем жазыңыз (worried about немесе excited about).
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-30 Bored пе, boring пе? -ed және -ing сын есімдері қазақша I'm really (interest) in your story. Tell me more!
-
A2-29 Who, Which, That, Where қазақша: анықтауыш бағыныңқы сөйлемдер (relative clauses) The woman lives next door is my boss.
-
A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across The keys are the table, next to your phone.
Жауаптар
A. Құрылым
- at
- in
- of
- to
- on
- for
B. Мағына
- for
- to
- her
- with
- think of
C. Қатені табыңыз
- We discussed the holiday. / We talked about the holiday.
- Please listen to me carefully.
- She's famous for her songs.
- ✓ I'll phone you when I get home.
D. Мәтін ішінде
- for
- in
- of
- about
- you
E. Сіздің кезегіңіз
- I'm good at drawing. I'm interested in old films.
- I'm excited about my holiday in June.
F. Аралас қайталау
- interested
- who / that
- on
