SlowingoГрамматика
A2 34 / 38

Good at, afraid of, listen to қазақша: сөз + предлог тіркестері

Good At, Afraid Of, Listen To: Words + Prepositions

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз жиі қолданылатын сын есімдерден (good at, afraid of, interested in) және етістіктерден (listen to, wait for, depend on) кейін дұрыс предлогты қоя аласыз. Сондай-ақ қай жиі етістіктер толықтауыштың алдында ешқандай предлог қажет етпейтінін білесіз.

Негізгі идея

Кейбір сын есімдер мен етістіктердің тұрақты серігі бар: предлог. Біз good at maths, afraid of spiders, listen to music дейміз. Предлог сөйлемнің мағынасына емес, алдындағы сөзге байланысты. Мұндай жұптарды көбіне dependent prepositions (тәуелді предлогтар) деп атайды.

Оларды әрқашан бірге келетін жұп ретінде елестетіңіз. Толықтауыш болса, listen сөзін to сөзінен ажырата алмайсыз: I listen to podcasts, I listen podcasts емес.

Кейде серіктің логикасы бар: wait for a bus (автобус — сіздің мақсатыңыз). Бірақ көбіне айқын логика жоқ, сондықтан сөзді предлогымен бірге бір блок ретінде жаттаңыз: afraid емес, afraid of.

Қарама-қарсы тұзақ та бар. Кейбір етістіктер толықтауыштың алдында әдетте предлогсыз келеді: discuss the problem, enter the room, marry someone.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде предлог жоқ: оның жұмысын септік жалғаулары мен септеулік шылаулар атқарады. Етістік пен сын есім де белгілі бір септікті талап етеді: «иттен қорқу», «саясатқа қызығу», «музыканы тыңдау». Ағылшын сөйлемін құрағанда сол септікті «аударып» жіберу оңай: -дан → from, -ға → to, -мен → with, ал табыс септігі (-ны / -ні) → предлогсыз. Кейде бұл дұрыс шығады: «сізбен келісемін» → agree with, «менікіне ұқсас» → similar to, «ауылдағы өмірден басқа» → different from, «жоспарды талқылау» → discuss the plan (предлогсыз). Бірақ көбіне шықпайды: «иттен қорқамын» → afraid of, «сенімен мақтанамыз» → proud of, «музыканы тыңдаймын» → listen to, «бөлмеге кірді» → entered the room (предлогсыз). Сондықтан қазақша септікке емес, ағылшын сөзінің өз серігіне сүйеніңіз.

ҚазақшаАғылшыншаТүсіндірме
Иттен қорқамын.I'm afraid of dogs.-дан → of, from емес
Сенімен мақтанамыз.We're proud of you.-мен → of, with емес
Подкастты тыңдаймын.I listen to podcasts.табыс септік, бірақ to керек
Автобусты күттік.We waited for the bus.табыс септік, бірақ for керек
Бөлмеге кірмеңіз.Don't enter the room.-ға, бірақ предлог жоқ
Онымен келіспеймін.I don't agree with him.-мен → with: бірдей
Менікіне ұқсайды.It's similar to mine.-ға → to: бірдей
Бюджетті талқылауdiscuss the budgetпредлогсыз: бірдей

Құрылым

Сын есім + предлог

ПредлогСын есімдерМысал
atgood at, bad at, surprised atShe's good at chess.
ininterested inI'm interested in history.
ofafraid of, scared of, proud of, tired of, fond of, bored ofHe's afraid of dogs.
onkeen onI'm not keen on horror films.
aboutworried about, excited about, angry about (нәрсе), embarrassed about, confused aboutWe're excited about the trip.
withangry with (адам), bored withShe's angry with her brother.
fromdifferent fromMy job is different from yours.
tosimilar to, married toHis car is similar to mine.
forfamous forItaly is famous for its food.
bysurprised by (surprised at та болады)We were surprised by the news.

Етістік + предлог + толықтауыш

ПредлогЕтістіктерМысал
tolisten to, belong to, talk toWho does this bag belong to?
forwait for, pay for, ask forI'm waiting for a call.
atlook atLook at this photo!
ondepend onIt depends on the weather.
about / ofthink about, think of, talk aboutWhat do you think of my new haircut?
withagree withI agree with you.

Толықтауыштың алдында предлогсыз келетін етістіктер

ДұрысДұрыс емес
discuss the plandiscuss about the plan
enter the buildingenter into the building
marry someonemarry with someone
call / phone your mumphone to your mum
reach the hotelreach to the hotel

Предлог + -ing формасы — предлогтан кейін етістік -ing формасында тұрады: good at swimming, interested in learning. Толығырақ B1-19 сабағында.

Қолданылуы

1Сын есім + предлог: қабілеттер мен қызығушылықтар

Қабілет үшін good / bad at, ұнататын нәрселер үшін interested in, keen on және fond of қолданыңыз.

My daughter is really good at maths.
Қызым математиканы өте жақсы біледі.
good at; maths (UK); math (US)
I'm terrible at remembering names.
Адамдардың атын есте сақтауға мүлде қабілетім жоқ.
предлог + -ing формасы
Are you interested in politics?
Саясатқа қызығасыз ба?
«-ға қызығу» → interested in, to емес
He's not very keen on spicy food.
Ол ащы тағамды онша ұнатпайды.
keen on британ ағылшынында жиірек; he → ер адам
She's very fond of her grandmother.
Ол әжесін қатты жақсы көреді.
fond of; she → әйел

2Сын есім + предлог: сезімдер

Сезімдер көбіне of немесе about сөзімен келеді. Angry сөзімен адам үшін with, нәрсе үшін about қолданыңыз. (Angry at + адам да жиі айтылады, әсіресе американ ағылшынында.)

My little brother is scared of the dark.
Інім қараңғыдан қорқады.
«-дан қорқу» → scared of, from емес
We're so proud of you!
Сенімен қатты мақтанамыз!
«-мен мақтану» → proud of, with емес
I'm tired of waiting. Let's go.
Күте-күте мезі болдым. Кеттік.
tired of = «мезі болдым», «жалықтым»
Are you worried about the interview?
Сұхбат туралы уайымдап жүрсіз бе?
worried about
She was angry with me because I was late.
Кешіккенім үшін ол маған ашуланды.
«маған» -ға, бірақ angry with + адам
Everyone was angry about the new rules.
Жаңа ережелерге бәрі наразы болды.
angry about + нәрсе

3Сын есім + предлог: салыстыру және сипаттау

Different from, similar to, married to және famous for қолданыңыз. Британ ағылшынында different to, американ ағылшынында different than да жиі айтылады, бірақ different from барлық жерде дұрыс.

Life in the city is very different from life in the country.
Қаладағы өмір ауылдағы өмірден мүлде басқа.
«-дан басқа» → different from: бірдей
Your phone is similar to mine.
Сенің телефоның менікіне ұқсайды.
«-ға ұқсау» → similar to: бірдей
She's married to a firefighter.
Оның күйеуі өрт сөндіруші.
be married to + адам
This town is famous for its cheese.
Бұл қала ірімшігімен атақты.
«-мен атақты» → famous for, with емес

4Етістік + предлог

Бұл етістіктерге толықтауыштың алдында предлог керек. Толықтауыш жоқ болса, предлог та жоқ: Listen! Wait!

I listen to podcasts on the way to work.
Жұмысқа бара жатып подкаст тыңдаймын.
қазақша предлогсыз, ағылшыншада listen to
We waited for the bus for twenty minutes.
Автобусты жиырма минут күттік.
«-ты күту» → wait for
Look at that sunset!
Күннің батуына қарашы!
«-ға қарау» → look at, to емес
Who does this jacket belong to?
Бұл күртеше кімдікі?
сұрақта предлог соңына шығады
Can I talk to you for a minute?
Сізбен бір минут сөйлесуге бола ма?
«-мен сөйлесу» → talk to
I'll pay for the drinks.
Сусындардың ақысын мен төлеймін.
pay for; «төлеймін» мұнда келешек → I'll
I don't agree with him at all.
Мен онымен мүлде келіспеймін.
«-мен келісу» → agree with: бірдей; him → ер адам
It depends on the price.
Бағасына байланысты.
«-ға байланысты» → depends on

5Think about және think of

Think about = бір нәрсені ойлау, ой елегінен өткізу. Think of = ойға бір идея келу. Пікір сұрағанда екеуі де жиі айтылады: What do you think of / about it?

I'm thinking about changing jobs.
Жұмысымды ауыстыру туралы ойланып жүрмін.
ойланып жүрмін → think about
Can you think of a good name for the dog?
Итке жақсы бір ат ойлап таба аласың ба?
идея → think of
What do you think of the new manager?
Жаңа басшы туралы не ойлайсың?
пікір; think about та болады

6Предлогсыз етістіктер

Кейбір етістіктер толықтауышты тікелей алады. Предлог қосу өте жиі кездесетін қате.

We need to discuss the budget.
Бюджетті талқылауымыз керек.
«-ны талқылау» → discuss, about жоқ
Please don't enter the room without knocking.
Есікті қақпай бөлмеге кірмеңізші.
«бөлмеге» -ға, бірақ enter предлогсыз
He married his childhood friend.
Ол бала кезден бірге өскен қызға үйленді.
«-ға үйлену», бірақ marry + адам
I'll phone you tomorrow.
Ертең саған телефон соғамын.
«саған» -ға, бірақ phone you
We reached the hotel just before midnight.
Қонақүйге түн ортасына аз қалғанда жеттік.
«-ға жету» → reach, to жоқ

Жиі кездесетін қателер

❌She's afraid from spiders.
✅She's afraid of spiders.
afraid of
❌I'm interested about art.
✅I'm interested in art.
interested in
❌Listen me!
✅Listen to me!
listen + to + толықтауыш
❌I'm waiting the bus.
✅I'm waiting for the bus.
wait for + толықтауыш
❌We discussed about the problem.
✅We discussed the problem.
discuss + толықтауыш, предлог жоқ (бірақ: talk about)
❌He married with a doctor.
✅He married a doctor.
marry + адам. He got married to a doctor те дұрыс.
❌It depends of the weather.
✅It depends on the weather.
depend on
❌Your phone is similar with mine.
✅Your phone is similar to mine.
similar to
❌I'm good at swim.
✅I'm good at swimming.
Предлогтан кейін -ing формасы.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. Табыс септігі → предлог жоқ. Қазақша «музыка тыңдау», «досымды күттім» дегенде ешқандай шылау жоқ, сондықтан ағылшыншада да предлогты түсіріп тастаймыз. Бірақ listen пен wait толықтауыштың алдында әрқашан серігімен келеді: listen to, wait for.

❌Nurlan always listens rap music in the car.
✅Nurlan always listens to rap music in the car.
❌We waited Assel at the station for an hour.
✅We waited for Assel at the station for an hour.

2. -дан → from, -мен → with. «Биіктіктен қорқамын», «командамызбен мақтанамыз» деп септік жалғауын сол күйі аударып жіберу оңай. Ағылшын тілінде бұл сын есімдердің серігі басқа: afraid of, proud of.

❌My grandmother is afraid from heights.
✅My grandmother is afraid of heights.
❌We are very proud with our football team.
✅We are very proud of our football team.

3. -ға → to. «Тақтаға қараңыз», «Маған неге ашуланып тұрсың?» дегенде барыс септігі тұр, сондықтан to қою оңай. Бірақ бір нәрсеге көз салғанда look сөзінің серігі at, ал адамға ашуланғанда angry with.

⚠️Look to the board, please.
✅Look at the board, please.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ look to «бір жаққа қарай бұрылу» немесе «біреуден көмек күту» дегенді білдіреді; тақтадағы жазуға көз салу үшін look at керек.
❌Why are you angry to me?
✅Why are you angry with me?

4. -ға → артық предлог. «Сыныпқа кірді», «Түркістанға жеттік» деп барыс септігін қолданамыз. Сондықтан enter мен reach сөздерінен кейін to қосып жібереміз. Бұл етістіктер толықтауышты тікелей алады.

❌Everyone stood up when the teacher entered to the classroom.
✅Everyone stood up when the teacher entered the classroom.
❌We reached to Turkistan late at night.
✅We reached Turkistan late at night.

Шатастырмаңыз

listen to және hear — Listen to = құлақ салу, зейін қойып тыңдау (толықтауыштың алдында to керек). Hear = дыбыс құлағыңызға жету, есту (предлогсыз).

I'm listening to the radio.
Радио тыңдап отырмын.
зейін қойып тыңдау
Did you hear that noise?
Анау дыбысты естідің бе?
есту

pay for және pay — сатып алған нәрсе үшін pay for; адамға немесе шотқа pay (предлогсыз).

I paid for the tickets.
Билеттердің ақысын төледім.
сатып алған зат → pay for
Can I pay the bill, please?
Есепшотты төлесем бола ма?
шот → pay

discuss және talk about — мағынасы бірдей, грамматикасы әртүрлі: discuss предлогсыз, talk сөзіне about керек.

We discussed the plan.
Жоспарды талқыладық.
We talked about the plan.
Жоспар туралы сөйлестік.

angry with және angry about — адам және нәрсе.

I'm angry with Tom.
Томға ашуым келіп тұр.
адам
I'm angry about the delay.
Кешігу кесірінен ашуым келіп тұр.
жағдай

Жазылуы мен айтылуы

  • Сөйлемнің ортасында тәуелді предлогтар әдетте әлсіз (екпінсіз) айтылады: afraid of → /əˈfreɪd əv/, good at → /ˈɡʊd ət/, wait for → /ˈweɪt fə/ (UK), /ˈweɪt fər/ (US). Әлсіз дауысты /ə/ қазақтың қысқа ы дыбысына жақын, бұл сізге көмектеседі.
  • of сөзі /v/ дыбысымен аяқталады: жазылуы бойынша «оф» деп оқымаңыз. Төменгі ерін жоғарғы тістерге тиіп, дауыс шығады.
  • Сұрақтың соңында предлог толық түрде айтылады: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)? What are you looking at /æt/? Мұндағы /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына өте жақын.
  • Сөздерді байланыстырып айтыңыз: look at бір сөз сияқты естіледі (loo-kat), proud of та (prow-duv), think of та (thin-kuv). Әр сөздің арасында кідірмеңіз.

Алтын ереже

Сөзді предлогымен бірге, бір блок ретінде жаттаңыз: good at, afraid of, listen to, wait for. Ал discuss, enter, marry, call, phone, reach етістіктерінің толықтауышының алдына предлог қоспаңыз. Қазақша септік жалғауын аудармаңыз: «иттен» → of, «тақтаға қара» → look at.

Жаттығулар

A. Құрылым

Дұрыс предлогты жазыңыз.

  1. My brother is very good tennis.
  2. Are you interested cooking?
  3. I'm scared flying.
  4. This book belongs my teacher.
  5. It all depends the price.
  6. Italy is famous its food.

B. Мағына

Мағынасына қарай жауап беріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm waiting … my friend.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Your idea is similar … mine.
  3. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He wants to marry ….
  4. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I'm angry … my sister. She took my car without asking.
  5. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I can't … her name. It's on the tip of my tongue!

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. We discussed about the holiday.
  2. Please listen me carefully.
  3. She's famous of her songs.
  4. I'll phone you when I get home.

D. Мәтін ішінде

Хатты толықтырыңыз: әр орынға бір предлог жазыңыз. 20-тапсырмада жақшадағы нұсқаның дұрысын таңдаңыз.

A message to a friend
Hi Jo! Sorry I didn't answer — I was waiting 16 a call from the bank. Are you still interested 17 coming to the concert? My sister can't come. She's really afraid 18 big crowds! We can talk 19 it later. I'll call 20 tonight.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өзіңіз туралы good at және interested in арқылы екі сөйлем жазыңыз.
  2. Сізді алаңдататын немесе асыға күткен бір нәрсе туралы бір сөйлем жазыңыз (worried about немесе excited about).

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-30 Bored пе, boring пе? -ed және -ing сын есімдері қазақша
    I'm really (interest) in your story. Tell me more!
  2. A2-29 Who, Which, That, Where қазақша: анықтауыш бағыныңқы сөйлемдер (relative clauses)
    The woman lives next door is my boss.
  3. A1-21 Prepositions of place қазақша: in, on, at, under, next to және to, into, across
    The keys are the table, next to your phone.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. at
  2. in
  3. of
  4. to
  5. on
  6. for

B. Мағына

  1. for
  2. to
  3. her
  4. with
  5. think of

C. Қатені табыңыз

  1. We discussed the holiday. / We talked about the holiday.
  2. Please listen to me carefully.
  3. She's famous for her songs.
  4. ✓ I'll phone you when I get home.

D. Мәтін ішінде

  1. for
  2. in
  3. of
  4. about
  5. you

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I'm good at drawing. I'm interested in old films.
  2. I'm excited about my holiday in June.

F. Аралас қайталау

  1. interested
  2. who / that
  3. on
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play