Жасырын шарт қазақша: Without, Given, Otherwise, If anything, If so
Implied Conditions: Given, Without, Otherwise, If Anything
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз шартты толық if-бөлігінсіз айта аласыз: without, with, given, otherwise / or else, assuming (that) және on the assumption that арқылы. Сондай-ақ if so, if not, if anything, if in doubt сияқты қысқа тіркестерді қолданып, if you'll… / if you would… арқылы сыпайы өтініш айта аласыз.
Негізгі идея
Әр шартты сөйлемнің екі бөлігі бар: шарт және нәтиже. Әдетте шарт if арқылы анық жазылады. Бірақ көбіне ол көзге көрінбейтін сиямен жазылады.
Without your help, I'd have failed. Мұнда if жоқ, бірақ мағынасы «if you hadn't helped me». I was ill; otherwise I'd have come. Мағынасы «if I hadn't been ill».
Көрінбейтін сияны қалай оқимыз? Нәтижеге қараңыз. Сөйлемде would, could не might (+ have) болып, if болмаса, бір жерде жасырын шарт бар: without, with, given тіркесінде, otherwise сөзінде немесе бастауыштың өзінде (A true friend would…).
Қысқа if-тіркестер керісінше жұмыс істейді: if көрініп тұр, бірақ бөліктің қалғаны жоғалып кеткен: If so…, If not…, If in doubt…. Сіздің міндетіңіз — жетпей тұрғанын толтыру.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Бұл тақырыпта қазақ тілі сізге көп көмектеседі: бізде де шарт жиі жасырын тұрады. «Көмегіңізсіз … -ар едім» дегенде «егер» де, «-са» да жоқ, бірақ мағынасы шарт. Әйтпесе сөзі otherwise сөзіне дәл сәйкес келеді. Олай болса / олай болмаса — if so / if not. If anything мағынасын көбіне керісінше не тіпті береді. Ал сыпайы If you would… өтінішін қазақша -саңыз жалғауы береді: «Осы жерге қол қойсаңыз…». Бір қиындық бұрынғыдай: -ар еді қазірге де, өткенге де жарайды, ал ағылшыншада would пен would have арасынан таңдау керек.
| Қазақша | Ағылшынша |
|---|---|
| Көмегіңізсіз курсты тапсыра алмас едім. | Without your help, I'd have failed the course. |
| Төлқұжатым жоқ еді. Әйтпесе, олармен бірге барар едім. | I didn't have my passport. Otherwise, I'd have gone with them. |
| Сенбіде бос боласың ба? Олай болса, барбекюге кел. | Are you free on Saturday? If so, come to the barbecue. |
| Жаңа нұсқа жылдамырақ емес. Керісінше, баяуырақ. | The new version isn't faster. If anything, it's slower. |
| Осы анкетаны толтырсаңыз, өтінішіңізді бүгін қарай аламыз. | If you would complete this form, we can process your application today. |
Құрылым
Жасырын шарттар
| Тіркес | Мысал | Жасырын if |
|---|---|---|
| without + зат есім | Without your help, I'd have failed. | if you hadn't helped me |
| with + зат есім | With more practice, you could win. | if you practised more |
| given + зат есім | Given more time, we could have done it. | if we had been given more time |
| otherwise / or else | I was ill; otherwise I'd have come. | if I hadn't been ill |
| in your position / a true friend… | In your position, I'd wait. | if I were in your position |
Қысқарған if-тіркестер
| Тіркес | Мағынасы |
|---|---|
| if so / if not | бұл рас болса / бұл рас болмаса |
| if anything | айырмашылық болса, ол керісінше бағытта |
| if in doubt / if necessary / if possible | күмәніңіз болса / қажет болса / мүмкін болса |
| сын есім, if not + күштірек сын есім | тіпті… болуы мүмкін (difficult, if not impossible); кейде: … болмаса да (useful, if not exciting) |
If-бөлігіндегі will және would
| Құрылым | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| if you'll + негізгі түрі | келіссеңіз (сыпайы нұсқау) | If you'll follow me, … |
| if you would + негізгі түрі | сыпайы, ресмирек өтініш | If you would sign here, … |
| if + won't | (ол) көнбесе, келіспесе | If he won't listen, … |
Болжамды айту
| Тіркес | Стиль | Мысал |
|---|---|---|
| assuming (that) + бағыныңқы | бейтарап | Assuming the train is on time, … |
| on the assumption that + бағыныңқы | ресми | …on the assumption that sales would grow. |
Қолданылуы
1Жасырын шарттар: without, with, given, in your position
Шартты зат есімді тіркес көтеріп тұруы мүмкін. Without = «if… not»; with = «if there is / were»; given = «if (we) had / were given». Шарт бастауыштың өзінде де жасырынуы мүмкін (A true friend would…), сондай-ақ тұрақты құрылымдағы тұйық етістікте де (To hear him talk, …). Нәтижедегі would, could, might жағдайдың қиялдағы екенін көрсетеді.
2Otherwise және or else: қиялдағы нәтиже
Otherwise және or (else) «if not» не «if that hadn't happened» дегенді білдіреді. Келешекке қатысты ескертулер үшін (Hurry, or you'll miss the bus) B2-03 қараңыз. C1 деңгейінде олар шын емес нәтижені де енгізеді: қазір үшін would, өткен үшін would have.
3If so, if not, if anything, if in doubt
Бұл қысқа тіркестер тұтас бағыныңқының орнын басады. If so және if not алдыңғы сөйлемге сілтейді. If anything бір ойды түзетеді: шындық керісінше бағытта не одан да күшті. If in doubt, if necessary және if possible тіркестерінде бастауыш пен be түсіп қалады. Екі сын есімнің арасында if not әдетте «тіпті» дегенді білдіреді; «… болмаса да» деген мағынасы да бар («Шатастырмаңыз» бөлімін қараңыз).
4If you'll… / if you would…: келісім және сыпайылық
Әдетте келешек туралы if-бөлігінде will қолданылмайды. Бірақ will не would be willing to («келісу, ниет ету») мағынасында келсе, болады. If you'll… және If you would… — біреуден бір нәрсе істеуді сыпайы сұраудың тәсілі; won't «көнбейді, келіспейді» дегенді білдіреді. Сондай-ақ if-бөлігі негізгі әрекеттен кейін болатын нәтижені сипаттаса, will қолдануға болады: I'll lend you the money if it will help.
5Assuming (that), on the assumption that
Assuming (that) сіз рас деп санайтын шартты айтып, оған жоспар не дәлел құрады. On the assumption that ресмирек, баяндамаларда жиі кездеседі. If сияқты, assuming сөзінен кейін келешек үшін әдетте осы шақ келеді. Пікірталаста supposing қарастыруға тұрарлық бір мүмкіндікті ұсынады; suppose және what if тіркестерімен толық түсіндірмесі B2-21 сабағында.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Бірдеңе болса» → If anything. Қазақша «Бірдеңе болса, хабарлас» деп қысқа айта береміз, сондықтан оны сөзбе-сөз If anything деп аударып жібереміз. Бірақ жалғыз if anything «керісінше, тіпті» дегенді білдіреді. Етістікті қосыңыз: If anything happens…
2. «-ар еді» өткенге де жарайды → would орнына would have. «Картасыз тауда адасып кетер едік» деген сөйлем өткен туралы да айтыла береді. Ағылшыншада жасырын шарт өткенге қатысты болса, нәтижеде would have + үшінші форма керек.
3. «-атын болса» → if + will. «Жиналыс ерте бітетін болса» деген тіркестегі келешек мағынасын will арқылы бергіміз келеді. Бірақ жай келешек шарт үшін if сөзінен кейін осы шақ қолданылады. Will тек «келісу» не сыпайы өтініш мағынасында ғана келеді.
4. «Иә болса» → If yes. Сұрақтан кейін «Иә болса…» деп жалғастыру қазақшада табиғи, сондықтан If yes деп аударып жібереміз. If yes жылдам хабарламаларда жиі кездеседі, бірақ бейресми; стандарт түрі — if so (терісі — if not).
Шатастырмаңыз
Given (= ескеріп) және given (= if… were given) — Белгілі факт болса, given «ескеріп, назарға алып» дегенді білдіреді, шарт жоқ. More / the chance сөздерімен ол «if… were given» мағынасында, нәтижеде would қолданылады.
If not (= әйтпесе) және if not (= тіпті) — Сөйлемнің басында if not «бұл рас болмаса» дегенді білдіреді. Екі ұқсас сөздің (екі сын есім, екі сан) арасында «тіпті… болуы мүмкін» дегенді білдіреді.
Сын есімдер арасындағы if not «… болмаса да» дегенді де білдіруі мүмкін: a useful, if not exciting, course = пайдалы, бірақ қызық емес курс. Мағынаны контекст шешеді. Екіұштылықтан қашу үшін мұқият авторлар көбіне perhaps even не though not қолданады.
If you'll wait… (өтініш) және If you wait… (шарт) — If you'll wait here — сыпайы нұсқау. If you wait here — келешек нәтижесі бар шын шарт. Қазақша екеуі де «-саңыз» болғандықтан, айырмашылыққа назар аударыңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- Алда тұрған without / with / given тіркесінен кейін және сөйлем басындағы if so / if not / if anything тіркестерінен кейін үтір қойыңыз: If so, come along.
- Сын есімдер арасындағы if not әдетте екі үтірдің ортасына жазылады: a difficult, if not impossible, task.
- Otherwise екі сөйлемді байланыстырса, алдына нүктелі үтір не нүкте қойыңыз: I was ill; otherwise I'd have come. Бейресми жазбада otherwise алдында үтір де жиі кездеседі.
- Otherwise /ˈʌðəwaɪz/ сөзінде екпін бірінші буында. Ортасындағы /ð/ дыбысын «з» не «д» деп айтпаңыз: тілдің ұшын жоғарғы тістерге тигізіп, дауыспен үрлеңіз.
- If you'll follow me тіркесінде you'll әлсіз айтылады, /jəl/ сияқты, ал сөйлем соңында дауыс сыпайы түрде төмендейді.
- Assuming /əˈsjuːmɪŋ/ (UK), /əˈsuːmɪŋ/ (US): екпін екінші буында, соңғы буында емес. Бірінші буын — әлсіз /ə/, соңындағы -ing — қазақтың «ң» дыбысымен бірдей /ŋ/, соңына «г» қоспаңыз.
Алтын ереже
Шарт without, with, given, otherwise сөздерінің немесе бастауыштың ішінде жасырынуы мүмкін: would / could / might (have) бар, ал if жоқ болса, жасырын шартты іздеңіз. If so, if not, if anything, if in doubt сияқты қысқа тіркестер тұтас бағыныңқының орнын басады, ал if сөзінен кейінгі will / would әдетте келісімді не сыпайылықты білдіреді.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемді толық if-бөлігінсіз қайта жазыңыз. Берілген сөздерді қолданып, мағынасын сақтаңыз.
-
«Without» сөзін қолданып қайта жазыңыз: If the volunteers hadn't helped, the festival would have been cancelled.
-
«Given» сөзін қолданып қайта жазыңыз: If we had been given another week, we could have tested the app properly.
-
«With» сөзін қолданып қайта жазыңыз: If the team had a bigger budget, it could hire two more designers.
-
«In your position» тіркесін қолданып қайта жазыңыз: If I were you, I would ask for a written contract.
-
«otherwise» сөзін қолданып біріктіріңіз: I was working that weekend. If I hadn't been, I would have come to the wedding.
-
«If so» тіркесін қолданып қайта жазыңыз: Have you already paid the deposit? If you have, please send us the receipt.
-
«on the assumption that» тіркесін қолданып қайта жазыңыз: The budget was approved because the board assumed that sales would grow by 5%.
-
«If you would» тіркесінен басталатын сыпайы өтініш етіп қайта жазыңыз: Please sign the form at the bottom, and then we can process your application today.
B. Мағына
Жағдайды оқып, жақсырақ сөйлемді таңдаңыз.
-
Әріптесіңіз жаңа принтер ескісінен жылдамырақ дейді. Сіз оны шын мәнінде баяуырақ деп ойлайсыз. Қай жауап дұрыс?if anything: шындық керісінше бағытта
-
Қай сөйлем шын болған нәрсені емес, қиялдағы нәтижені сипаттайды?would have жасырын шартты көрсетеді: if you hadn't helped me
-
Қай сөйлем шартты емес, фактіні айтады?given + белгілі факт = ескеріп
-
Ресепшен қызметкері келушімен сөйлесіп тұр. Қайсысы сыпайы нұсқау?if you'll = if you are willing to: сыпайы өтініш
-
Клиентке жазылған ресми хат. Қайсысы орындырақ?if yes бейресми; стандарт түрі — if so
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір грамматикалық қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
If you will need any help with the installation, just call our technical team on the number below.
-
My laptop crashed last night; otherwise I would finish the report well before the deadline.
-
Given a little more experience, she can have become an excellent manager in that company.
-
Finish your breakfast quickly, otherwise you miss the bus and arrive late for school again.
-
If anything, the second edition of the dictionary is harder to use than the first one was.
D. Мәтін ішінде
Хабарламаны оқыңыз. Нөмірленген сөйлемдерді берілген сөздерді қолданып қайта жазыңыз.
Hi all, a quick update before Monday's client meeting. (19) If the figures are correct, we'll finish the project two weeks early. That's great news, but we still need to be careful. (20) Sam spotted the error in last month's report. If he hadn't, we would have lost the client. (21) The new software has helped us a lot. If we didn't have it, we would still be entering data by hand. (22) Are you all free on Monday afternoon? If you aren't, let me know today. (23) If you aren't sure about something, ask Mia before you send it to the client.
Thanks, everyone!
-
(19) сөйлемін «Assuming» сөзінен бастап қайта жазыңыз.
-
(20) сөйлемдерін «otherwise» сөзін қолданып, бір сөйлем етіп қайта жазыңыз.
-
(21) сөйлемін «Without» сөзінен бастап қайта жазыңыз.
-
(22) сөйлемін «If not» тіркесін қолданып қайта жазыңыз.
-
(23) сөйлемін «If in doubt» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Тәлімгеріңізге не әріптесіңізге алғыс айтып, 2–3 сөйлем жазыңыз. Without… және тағы бір жасырын шарт (with, given не otherwise) қолданыңыз.
-
Клиентке жеткізу күні туралы қысқа хат жазыңыз (2–3 сөйлем). Assuming…, If so не If not және if you would арқылы сыпайы өтініш қолданыңыз.
-
Біреу: "Working from home makes people lazy" дейді. If anything және сын есім, if not + күштірек сын есім құрылымын қолданып, екі сөйлеммен жауап беріңіз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
C1-03 Ресми шартты сөйлемдер қазақша: Should you need, Were I to, Had I known, But for «Had it not been for» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: If it hadn't been for the rain, we would have won.
-
C1-03 Ресми шартты сөйлемдер қазақша: Should you need, Were I to, Had I known, But for «Should» сөзінен бастап қайта жазыңыз: If you have any questions, please contact me.
-
B2-03 Unless, as long as, in case қазақша: if-тен басқа шарт сөздері («-маса», «-са болды», «… деп») Қай сөйлем қолшатырды сақтық үшін алу керек екенін білдіреді?in case = сақтық үшін; if = тек шынымен жаңбыр жауса
Жауаптар
A. Құрылым
- Without the volunteers' help, the festival would have been cancelled. / Without the volunteers, the festival would have been cancelled.
- Given another week, we could have tested the app properly.
- With a bigger budget, the team could hire two more designers.
- In your position, I would ask for a written contract.
- I was working that weekend; otherwise I would have come to the wedding. / I was working that weekend. Otherwise, I would have come to the wedding.
- Have you already paid the deposit? If so, please send us the receipt.
- The budget was approved on the assumption that sales would grow by 5%.
- If you would sign the form at the bottom, we can process your application today.
B. Мағына
- It isn't quicker. If anything, it's slower than the old one.
- Without your help, I would have failed the exam.
- Given the weather, we decided to stay at home.
- If you'll take a seat, Ms Novak will be with you shortly.
- Is the venue free on 3 June? If so, please send us a quote.
C. Қатені табыңыз
- If you need any help with the installation, just call our technical team on the number below. / Should you need any help with the installation, just call our technical team on the number below.
- My laptop crashed last night; otherwise I would have finished the report well before the deadline.
- Given a little more experience, she could have become an excellent manager in that company. / Given a little more experience, she might have become an excellent manager in that company.
- Finish your breakfast quickly, otherwise you'll miss the bus and arrive late for school again.
- ✓ If anything, the second edition of the dictionary is harder to use than the first one was.
D. Мәтін ішінде
- Assuming the figures are correct, we'll finish the project two weeks early. / Assuming that the figures are correct, we'll finish the project two weeks early.
- Sam spotted the error in last month's report; otherwise we would have lost the client.
- Without the new software, we would still be entering data by hand.
- Are you all free on Monday afternoon? If not, let me know today.
- If in doubt, ask Mia before you send anything to the client. / If in doubt, ask Mia before you send it to the client.
E. Сіздің кезегіңіз
- Without your advice in my first year, I would probably have left the company. Given the chance, I'd like to do the same for our new trainees.
- Assuming the samples arrive on Thursday, we will deliver the final design on 2 June. If not, we will contact you at once, and I would be grateful if you would confirm the new date by Friday.
- If anything, people who work from home tend to work longer hours. For many of them, switching off at the end of the day is difficult, if not impossible.
F. Аралас қайталау
- Had it not been for the rain, we would have won.
- Should you have any questions, please contact me.
- Take an umbrella in case it rains later.
