SlowingoГрамматика
B1 31 / 39

Adjective order кыргызча: сын атоочтордун тартиби жана a ten-minute walk

Adjective Order and Compound Adjectives

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз зат атоочтун алдына эки же үч сын атоочту табигый тартипте коё аласыз, алардын ортосунда үтүрдү жана and сөзүн туура колдоно аласыз, бир зат атоочту экинчисин сыпаттоо үчүн колдоно аласыз (a coffee cup) жана дефис менен татаал сын атоочторду түзө аласыз (a ten-minute walk, a well-known writer).

Негизги ой

Зат атоочтун алдында бир нече сын атооч келсе, англис тилинде сүйлөгөндөр аларды абдан туруктуу тартипте коюшат: a lovely little old wooden house, a wooden old little lovely house эмес. Көпчүлүк англис тилдүүлөр бул эрежени эч качан окушкан эмес, бирок ал бузулса, дароо байкашат.

Мунун логикасы бар. Зат атоочту пияздын өзөгү катары, ал эми сын атоочторду анын айланасындагы катмарлар катары элестетиңиз. Катмар өзөккө канчалык жакын болсо, ал нерсенин эмне экенине ошончолук көбүрөөк тиешелүү. Эмнеден жасалганы (wooden) жана эмне үчүн колдонулары (a running shoe) дээрлик зат атоочтун бөлүгү, ошондуктан алар анын так жанында турат. Түсү, формасы жана жашы – фактылар, алар бир аз алысыраак турат. Пикир (lovely) – сиздин гана көз карашыңыз, ошондуктан ал эң сырткы кабык, зат атоочтон эң алыс.

Татаал сын атоочтор башкача иштейт: эки же андан көп сөз дефис менен бириктирилип, бир сын атоочту түзөт: a five-star hotel. Дефис мындай дейт: «бул сөздөрдү бир бүтүн катары окугула».

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча да сын атоочтор зат атоочтун алдында турат, ал эми бааны билдирген сын атооч көбүнчө сыртта болот: «кооз эски жыгач үй». Бул жагынан эки тил окшош, бирок кыргызча тартип эркинирээк, англисче катуураак. Татаал сын атоочтордо жакшы жаңылык бар: кыргызча сандан кийин зат атооч көптүк мүчө албайт («он мүнөттүк жол», «үч жылдык келишим»), англисчеде да ушундай: a ten-minute walk, -s жок. Бирок кыргызча жаш -ар мүчөсү менен айтылат («алты жашар уул»), англисчеде -year-old толугу менен керек. Бир зат атооч экинчисин сыпаттаганда кыргызча таандык мүчө жалганат: «бут кийим дүкөнү», «суу бөтөлкөсү»; англисчеде мүчө да, 's да жок: a shoe shop, a water bottle. Түстөрдү кыргызча сызыкча менен жуптайбыз («ак-кара сүрөт»), англисчеде and колдонулат жана тартиби башка: black and white.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
кооз эски жыгач үйa lovely old wooden houseБул жерде да ушундай: пикир сыртта; англисче тартип катуу
ак-кара сүрөтa black and white photoкыргызча «ак» биринчи, сызыкча менен; англисче black and white
бут кийим дүкөнүa shoe shopтаандык мүчө → англисче эч нерсе жок, биринчи зат атооч жекелик
суу бөтөлкөсүa water bottle«-сү» → 's эмес
он мүнөттүк жолa ten-minute walkБул жерде да ушундай: сандан кийин жекелик; англисче дефис
үч жылдык келишимa three-year contract«-дык» → дефис менен татаал сын атооч
алты жашар уулa six-year-old son«-ар» → -year-old (old керек)
Кызы үч жашта.Her daughter is three years old.be + years old, дефис жок
кыска жеңдүү көйнөкa short-sleeved shirt«-дүү» → -ed

Кыскасы: пикир биринчи, андан кийин фактылар; бир зат атооч экинчисин сыпаттаса, таандык мүчөнүн ордуна эч нерсе жок (a shoe shop); «-лык / -дык» жана «-ар» → дефистүү татаал сын атооч, ичинде -s жок; «ак-кара» → black and white.

Түзүлүшү

Зат атоочтун алдындагы сын атоочтордун кадимки тартиби

ПикирКөлөмЖашыФормасыТүсүКелип чыгышыМатериалыМаксатыЗат атооч
lovelybigoldroundbrownMoroccanwoodendiningtable
beautifulsmallnewsquareblackBrazilianleatherrunningshoes

Эки же үч сын атооч – кадимки көрүнүш. Төрт же андан көп сейрек кездешет жана оор угулат. Узундук (long, short) көлөм тобуна кирет.

Үтүр жана and

КырдаалЭрежеМисал
ар башка топтогу сын атоочторүтүр жокa beautiful old house
бир топтогу эки сын атооч (көбүнчө пикирлер)үтүр (же and)a friendly, helpful assistant
эки же андан көп түсanda black and white photo
be / look / seem этиштеринен кийинакыркысынын алдында andThe house was old and beautiful.

Текшерүү: сын атоочтордун ортосуна and коюуга же алардын ордун алмаштырууга мүмкүн болсо, үтүр коюңуз. Мүмкүн болбосо, үтүр койбоңуз.

Зат атооч + зат атооч (сын атооч сыяктуу колдонулган зат атооч)

ҮлгүМисал
биринчи зат атооч адатта жекеликa coffee cup, a shoe shop, a car park (UK)
ал негизги зат атоочтун так алдында, башка бардык сын атоочтордон кийин туратa cheap plastic coffee cup

Татаал сын атоочтор (дефис менен, зат атоочтун алдында)

ҮлгүМисал
сан + жекелик зат атоочa ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course
сан + зат атооч + olda three-year-old girl
well / badly + үчүнчү формаa well-known writer, a well-paid job
сын атооч / тактооч + -ing формасыa good-looking man, a long-lasting battery
сын атооч + зат атооч + -eda blue-eyed baby, a left-handed player

Колдонулушу

1Пикир фактыдан мурун

Пикирди билдирген сын атооч (lovely, horrible, amazing, nice) фактыны билдирген сын атоочтордон (көлөм, жаш, түс…) мурун турат. Кыргызча да көбүнчө ушундай.

We stayed in a lovely little hotel near the beach.
Пляждын жанындагы кооз кичинекей мейманканада токтодук.
пикир → көлөм
He drives a horrible old car.
Ал түрү суук эски машина айдайт.
пикир → жашы
She was wearing an amazing red dress.
Анын үстүндө укмуш кызыл көйнөк бар эле.
пикир → түс
It's a nice big kitchen.
Ашканасы жакшы, чоң экен.
пикир → көлөм, үтүр жок

2Фактыларды билдирген сын атоочтордун тартиби

Фактыны билдирген сын атоочтор адатта мындай тартипте келет: көлөм → жаш → форма → түс → келип чыгышы → материал → максат.

They live in a big old farmhouse.
Алар чоң эски дыйкан үйүндө жашашат.
көлөм → жашы
I bought a small round mirror for the hall.
Кире бериш үчүн кичинекей тегерек күзгү сатып алдым.
көлөм → форма
She has long black hair.
Анын чачы узун, кара.
узундук (= көлөм) түстөн мурун
We ate at a tiny Japanese restaurant.
Кичинекей жапон ресторанында тамактандык.
көлөм → келип чыгышы
He gave me a beautiful silver necklace.
Ал мага кооз күмүш шуру белек кылды.
пикир → материал
I need some new running shoes.
Мага жүгүрүү үчүн жаңы бут кийим керек.
максат зат атоочтун так жанында

3Үтүр жана and

Бир түрдөгү эки сын атоочтун ортосуна үтүр коюңуз: ал жерге and да коюуга болот. Түстөрдүн ортосунда жана be этишинен кийинки акыркы сын атоочтун алдында and колдонуңуз.

It was a boring, pointless meeting.
Бул кызыксыз, эч пайдасыз жыйналыш болду.
бир түрдөгү сын атоочтор: үтүр
She's a kind, generous person.
Ал боорукер, март адам.
эки пикир: үтүр
The flag is red, white and blue.
Желек кызыл, ак жана көк түстө.
түстөр: and
My grandfather's old black and white photos are in this box.
Чоң атамдын эски ак-кара сүрөттөрү ушул кутуда.
«ак-кара» → black and white
The room was small but comfortable.
Бөлмө кичинекей, бирок ыңгайлуу болчу.
карама-каршылык: but

4Зат атоочту сыпаттаган зат атоочтор

Зат атооч башка зат атоочту сыпаттай алат. Биринчи зат атооч мааниси көптүк болсо да, адатта жекелик санда болот жана негизги зат атоочтун так алдында турат. Бир нече сөз -s сактайт: sports, clothes, sales, savings. Кыргызча бул жерде таандык мүчө жалганат («ашкана столу»), англисчеде эч нерсе кошулбайт.

Let's meet in the city centre.
Шаардын борборунда жолугалы.
кыргызча «шаардын», англисче 's жок; centre (UK), center (US)
There's a great shoe shop on the corner.
Бурчта сонун бут кийим дүкөнү бар.
shoe: жекелик
I've lost my phone charger.
Телефонумдун кубаттагычын жоготуп алдым.
phone charger: 's жок
We need a new kitchen table.
Бизге жаңы ашкана столу керек.
ашкана үчүн стол
She works in a sports centre.
Ал спорт борборунда иштейт.
sports -s сактайт

5Сан менен татаал сын атоочтор

Сан + зат атооч түрүндөгү татаал сын атоочтор зат атоочтун алдында дефис менен жазылат, ал эми зат атооч жекелик бойдон калат: бүт тизмек сын атооч болуп калгандыктан, -s жок. Кыргызча «он мүнөттүк», «үч жылдык» дегенде да сан менен жекелик сөз келет.

It's a ten-minute walk from the station.
Бекеттен жөө он мүнөттүк жол.
«он мүнөттүк» → ten-minute, -s жок
We booked a two-week holiday in Greece.
Грецияда эки жумалык эс алууга жолдомо алдык.
two-week; holiday (UK), vacation (US)
They have a six-year-old son.
Алардын алты жашар уулу бар.
«-ар» → -year-old
She signed a three-year contract.
Ал үч жылдык келишимге кол койду.
«үч жылдык» → three-year

6Башка татаал сын атоочтор

Үчүнчү форма менен (well-known), -ing формасы менен (good-looking) жана сын атооч + зат атооч + -ed (blue-eyed) түрүндөгү татаал сын атоочтор адамдарды жана нерселерди кыска жана табигый сыпаттайт. Кыргызча «-дүү» («кыска жеңдүү») көбүнчө -ed менен берилет.

He's a well-known chef with his own TV show.
Ал өзүнүн телешоусу бар белгилүү ашпозчу.
well + үчүнчү форма
That's a very good-looking dog.
Бул абдан сулуу ит экен.
сын атооч + -ing
Our company makes long-lasting batteries.
Биздин компания узакка иштей турган батареяларды чыгарат.
long + -ing
I'm looking for a short-sleeved shirt.
Кыска жеңдүү көйнөк издеп жатам.
«-дүү» → -ed
My brother is left-handed.
Агам солакай.
кээ бир татаал сын атоочтор be сөзүнөн кийин да келет

Көп кездешкен каталар

❌a wooden beautiful table
✅a beautiful wooden table
Пикир материалдан мурун турат.
❌a black big dog
✅a big black dog
Көлөм түстөн мурун турат.
❌a ten-minutes walk
✅a ten-minute walk
Татаал сын атоочтогу зат атооч жекелик бойдон калат.
❌a shoes shop
✅a shoe shop
Зат атоочту сыпаттаган зат атооч адатта жекелик.
❌My son is three-years-old.
✅My son is three years old.
be сөзүнөн кийин: дефис жок, years көптүк.
❌a black white cat
✅a black and white cat
Түстөрдүн ортосунда and колдонуңуз.
❌a brown-eye girl
✅a brown-eyed girl
сын атооч + зат атооч + -ed.
⚠️a well known writer
✅a well-known writer
Грамматикалык жактан туура, бирок зат атоочтун алдында стандарттуу жазылышы дефис менен.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Ак-кара сүрөт» → white-black photo. Кыргызча эки түстү сызыкча менен жуптайбыз жана «ак» көбүнчө биринчи айтылат: «ак-кара сүрөт», «ак-кара тасма». Англисчеде түстөрдүн ортосунда and турат, ал эми бул туруктуу тизмектин тартиби тескери: black and white.

⚠️My grandfather keeps an old white-black photo of his parents next to the mirror in his house in Kara-Balta.
✅My grandfather keeps an old black and white photo of his parents next to the mirror in his house in Kara-Balta.
Грамматикалык жактан туура, бирок англисчеде бул туруктуу тизмек: black and white, and менен жана ушул тартипте.

2. «Беш жашар кызы» → a five-years daughter. Кыргызча жаш -ар мүчөсү менен бир сөздө эле айтылат: «беш жашар», «он эки жашар». Аны five-years же five-year деп которуп, old сөзүн түшүрүп коюу оңой. Зат атоочтун алдында толук татаал сын атооч керек: a five-year-old daughter (дефис, жекелик year, жана old).

❌My cousin from Naryn and his five-years daughter are coming to stay with us in Bishkek for the New Year holidays.
✅My cousin from Naryn and his five-year-old daughter are coming to stay with us in Bishkek for the New Year holidays.
«-ар» → five-year-old

3. «Суу бөтөлкөсү» → water's bottle. Кыргызча бир зат атооч экинчисин сыпаттаганда экинчисине таандык мүчө жалганат: «суу бөтөлкөсү», «мектеп автобусу». Бул мүчөнү 's деп которуп коюу оңой. Англисчеде нерсенин түрүн билдирген зат атооч эч кандай мүчөсүз, жекелик түрүндө негизги зат атоочтун алдында турат. 's ээлик кылууну билдирет.

❌Before the hike to Ala-Kul I bought a new water's bottle and a warm sleeping bag at a small shop near the Osh Bazaar.
✅Before the hike to Ala-Kul I bought a new water bottle and a warm sleeping bag at a small shop near the Osh Bazaar.
түрү: water bottle, 's жок
⚠️(Балдарды ташыган атайын автобус жөнүндө айтып жатасыз.) On Saturdays the school's bus takes the children from our village to the swimming pool in Kant.
✅On Saturdays the school bus takes the children from our village to the swimming pool in Kant.
Грамматикалык жактан туура, бирок the school's bus «мектепке таандык автобус» деп угулат; автобустун түрү жөнүндө сөз болсо, school bus.

Чаташтырбаңыз

Зат атоочтун алдындагы татаал сын атооч жана этиштен кийинки ошол эле сөздөр – Зат атоочтун алдында дефис жана жекелик зат атооч колдонуңуз. Этиштен кийин сөздөр өзүнчө жазылат, керек болсо зат атооч көптүк санда болот.

It's a two-hour flight.
Бул эки сааттык учуу.
зат атоочтун алдында: two-hour
The flight takes two hours.
Учуу эки саатка созулат.
татаал сын атооч эмес: hours
She has a three-year-old daughter.
Анын үч жашар кызы бар.
дефис, year жекелик
Her daughter is three years old.
Анын кызы үч жашта.
be + three years old, дефис жок

a coffee cup жана a cup of coffee – Зат атооч + зат атооч кандай нерсе экенин айтат; of ичинде эмне барын айтат.

I broke my favourite coffee cup.
Сүйүктүү кофе чөйчөгүмдү сындырып алдым.
чөйчөктүн өзү
Would you like a cup of coffee?
Бир чыны кофе ичесизби?
чөйчөк жана анын ичиндеги кофе

Расмий жазуудагы узунураак зат атооч тизмектери (a rapidly growing population) C1-11 сабагында.

Жазылышы жана айтылышы

  • Татаал сын атоочту зат атоочтун алдында дефис менен жазыңыз: a well-known artist. Be этишинен кийин көп адамдар дефисти түшүрүшөт: The artist is well known.
  • -ly менен бүткөн тактоочтон кийин дефис коюлбайт: a highly paid job, a beautifully written book.
  • Зат атооч + зат атоочто адатта биринчи зат атооч басым алат: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Кээ бирлеринде, мисалы city centre, басым экинчи зат атоочко түшөт. Кыргызча адатка салып ар дайым акыркы муунга басым койбоңуз.
  • Сын атооч + зат атоочто басым зат атоочко түшөт: a black bird (кара түстөгү каалаган куш). Татаал зат атоочто басым биринчи бөлүгүндө: a blackbird (куштун бир түрү).
  • Жалгыз турганда татаал сын атоочтун экинчи бөлүгү басым алат (well-known), бирок басымдуу зат атоочтун алдында басым көбүнчө алдыга жылат: a well-known writer.
  • -ed бул жерде /d/ болуп окулат: blue-eyed /ˌbluːˈaɪd/, short-sleeved /ˌʃɔːtˈsliːvd/. Аягына үндүү кошпоңуз.

Алтын эреже

Адегенде пикир, андан кийин фактылар; нерсенин эмнеден жасалганы же эмне үчүн колдонулары адатта зат атоочко эң жакын турат. Зат атоочтун алдындагы татаал сын атоочто сөздөрдү дефис менен бириктирип, зат атоочту жекелик калтырыңыз: a ten-minute walk. Кыргыз таандык мүчөсү (-сү) 's эмес: a water bottle.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Тапшырманы аткарыңыз.

  1. Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
  2. Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: an / old / ugly / building / grey
  3. Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: some / plastic / small / boxes / storage
  4. Толуктаңыз: The film lasts two hours. It's a film.
  5. Толуктаңыз: Their baby is eight months old. They have an baby.
  6. Толуктаңыз: The hotel has four stars. It's a hotel.

B. Мааниси

Туура жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: He's a … actor.
  2. Туура жоопту тандаңыз: She has … hair.
  3. Туура жоопту тандаңыз: a beautiful(,) old house …
  4. Туура жоопту тандаңыз: a kind(,) patient teacher …

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. We stayed in a five-stars hotel.
  2. I need a new toys box.
  3. My brother is twelve-years-old.
  4. She bought a lovely blue silk scarf.

D. Текстте

Кашаадагы сөздөрдү туура тартипте жана туура формада жазыңыз.

Selling online
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.

E. Сиздин кезегиңиз

Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.

  1. Өзүңүздүн бир буюмуңузду туура тартиптеги эки же үч сын атооч менен сыпаттаңыз.
  2. Жумушка же окууга бара турган жолуңузду татаал сын атооч менен сыпаттаңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A1-10 Англисче сын атоочтор (adjectives): very, too, quite кыргызча түшүндүрмө
    Туура жоопту тандаңыз: She has … eyes.
  2. A2-30 Bored же Boring? -ed жана -ing сын атоочтору кыргызча
    It was a very … ten-hour flight.
  3. B1-24 Comparisons кыргызча: much better, twice as big as, the more… the better
    Our new flat is ___ bigger than the old one. …
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. a beautiful Moroccan leather bag
  2. an ugly old grey building
  3. some small plastic storage boxes
  4. two-hour
  5. eight-month-old
  6. four-star

B. Мааниси

  1. well-known
  2. long black
  3. no comma
  4. comma

C. Катаны табыңыз

  1. We stayed in a five-star hotel.
  2. I need a new toy box.
  3. My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
  4. ✓ She bought a lovely blue silk scarf.

D. Текстте

  1. lovely old wooden
  2. dining room
  3. heavy and strong / strong and heavy
  4. new white cotton
  5. five-minute

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I have a comfortable old leather sofa.
  2. It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.

F. Аралаш кайталоо

  1. blue
  2. tiring
  3. much
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play