Adjective order кыргызча: сын атоочтордун тартиби жана a ten-minute walk
Adjective Order and Compound Adjectives
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз зат атоочтун алдына эки же үч сын атоочту табигый тартипте коё аласыз, алардын ортосунда үтүрдү жана and сөзүн туура колдоно аласыз, бир зат атоочту экинчисин сыпаттоо үчүн колдоно аласыз (a coffee cup) жана дефис менен татаал сын атоочторду түзө аласыз (a ten-minute walk, a well-known writer).
Негизги ой
Зат атоочтун алдында бир нече сын атооч келсе, англис тилинде сүйлөгөндөр аларды абдан туруктуу тартипте коюшат: a lovely little old wooden house, a wooden old little lovely house эмес. Көпчүлүк англис тилдүүлөр бул эрежени эч качан окушкан эмес, бирок ал бузулса, дароо байкашат.
Мунун логикасы бар. Зат атоочту пияздын өзөгү катары, ал эми сын атоочторду анын айланасындагы катмарлар катары элестетиңиз. Катмар өзөккө канчалык жакын болсо, ал нерсенин эмне экенине ошончолук көбүрөөк тиешелүү. Эмнеден жасалганы (wooden) жана эмне үчүн колдонулары (a running shoe) дээрлик зат атоочтун бөлүгү, ошондуктан алар анын так жанында турат. Түсү, формасы жана жашы – фактылар, алар бир аз алысыраак турат. Пикир (lovely) – сиздин гана көз карашыңыз, ошондуктан ал эң сырткы кабык, зат атоочтон эң алыс.
Татаал сын атоочтор башкача иштейт: эки же андан көп сөз дефис менен бириктирилип, бир сын атоочту түзөт: a five-star hotel. Дефис мындай дейт: «бул сөздөрдү бир бүтүн катары окугула».
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча да сын атоочтор зат атоочтун алдында турат, ал эми бааны билдирген сын атооч көбүнчө сыртта болот: «кооз эски жыгач үй». Бул жагынан эки тил окшош, бирок кыргызча тартип эркинирээк, англисче катуураак. Татаал сын атоочтордо жакшы жаңылык бар: кыргызча сандан кийин зат атооч көптүк мүчө албайт («он мүнөттүк жол», «үч жылдык келишим»), англисчеде да ушундай: a ten-minute walk, -s жок. Бирок кыргызча жаш -ар мүчөсү менен айтылат («алты жашар уул»), англисчеде -year-old толугу менен керек. Бир зат атооч экинчисин сыпаттаганда кыргызча таандык мүчө жалганат: «бут кийим дүкөнү», «суу бөтөлкөсү»; англисчеде мүчө да, 's да жок: a shoe shop, a water bottle. Түстөрдү кыргызча сызыкча менен жуптайбыз («ак-кара сүрөт»), англисчеде and колдонулат жана тартиби башка: black and white.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| кооз эски жыгач үй | a lovely old wooden house | Бул жерде да ушундай: пикир сыртта; англисче тартип катуу |
| ак-кара сүрөт | a black and white photo | кыргызча «ак» биринчи, сызыкча менен; англисче black and white |
| бут кийим дүкөнү | a shoe shop | таандык мүчө → англисче эч нерсе жок, биринчи зат атооч жекелик |
| суу бөтөлкөсү | a water bottle | «-сү» → 's эмес |
| он мүнөттүк жол | a ten-minute walk | Бул жерде да ушундай: сандан кийин жекелик; англисче дефис |
| үч жылдык келишим | a three-year contract | «-дык» → дефис менен татаал сын атооч |
| алты жашар уул | a six-year-old son | «-ар» → -year-old (old керек) |
| Кызы үч жашта. | Her daughter is three years old. | be + years old, дефис жок |
| кыска жеңдүү көйнөк | a short-sleeved shirt | «-дүү» → -ed |
Кыскасы: пикир биринчи, андан кийин фактылар; бир зат атооч экинчисин сыпаттаса, таандык мүчөнүн ордуна эч нерсе жок (a shoe shop); «-лык / -дык» жана «-ар» → дефистүү татаал сын атооч, ичинде -s жок; «ак-кара» → black and white.
Түзүлүшү
Зат атоочтун алдындагы сын атоочтордун кадимки тартиби
| Пикир | Көлөм | Жашы | Формасы | Түсү | Келип чыгышы | Материалы | Максаты | Зат атооч |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| lovely | big | old | round | brown | Moroccan | wooden | dining | table |
| beautiful | small | new | square | black | Brazilian | leather | running | shoes |
Эки же үч сын атооч – кадимки көрүнүш. Төрт же андан көп сейрек кездешет жана оор угулат. Узундук (long, short) көлөм тобуна кирет.
Үтүр жана and
| Кырдаал | Эреже | Мисал |
|---|---|---|
| ар башка топтогу сын атоочтор | үтүр жок | a beautiful old house |
| бир топтогу эки сын атооч (көбүнчө пикирлер) | үтүр (же and) | a friendly, helpful assistant |
| эки же андан көп түс | and | a black and white photo |
| be / look / seem этиштеринен кийин | акыркысынын алдында and | The house was old and beautiful. |
Текшерүү: сын атоочтордун ортосуна and коюуга же алардын ордун алмаштырууга мүмкүн болсо, үтүр коюңуз. Мүмкүн болбосо, үтүр койбоңуз.
Зат атооч + зат атооч (сын атооч сыяктуу колдонулган зат атооч)
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| биринчи зат атооч адатта жекелик | a coffee cup, a shoe shop, a car park (UK) |
| ал негизги зат атоочтун так алдында, башка бардык сын атоочтордон кийин турат | a cheap plastic coffee cup |
Татаал сын атоочтор (дефис менен, зат атоочтун алдында)
| Үлгү | Мисал |
|---|---|
| сан + жекелик зат атооч | a ten-minute walk, a five-star hotel, a two-day course |
| сан + зат атооч + old | a three-year-old girl |
| well / badly + үчүнчү форма | a well-known writer, a well-paid job |
| сын атооч / тактооч + -ing формасы | a good-looking man, a long-lasting battery |
| сын атооч + зат атооч + -ed | a blue-eyed baby, a left-handed player |
Колдонулушу
1Пикир фактыдан мурун
Пикирди билдирген сын атооч (lovely, horrible, amazing, nice) фактыны билдирген сын атоочтордон (көлөм, жаш, түс…) мурун турат. Кыргызча да көбүнчө ушундай.
2Фактыларды билдирген сын атоочтордун тартиби
Фактыны билдирген сын атоочтор адатта мындай тартипте келет: көлөм → жаш → форма → түс → келип чыгышы → материал → максат.
3Үтүр жана and
Бир түрдөгү эки сын атоочтун ортосуна үтүр коюңуз: ал жерге and да коюуга болот. Түстөрдүн ортосунда жана be этишинен кийинки акыркы сын атоочтун алдында and колдонуңуз.
4Зат атоочту сыпаттаган зат атоочтор
Зат атооч башка зат атоочту сыпаттай алат. Биринчи зат атооч мааниси көптүк болсо да, адатта жекелик санда болот жана негизги зат атоочтун так алдында турат. Бир нече сөз -s сактайт: sports, clothes, sales, savings. Кыргызча бул жерде таандык мүчө жалганат («ашкана столу»), англисчеде эч нерсе кошулбайт.
5Сан менен татаал сын атоочтор
Сан + зат атооч түрүндөгү татаал сын атоочтор зат атоочтун алдында дефис менен жазылат, ал эми зат атооч жекелик бойдон калат: бүт тизмек сын атооч болуп калгандыктан, -s жок. Кыргызча «он мүнөттүк», «үч жылдык» дегенде да сан менен жекелик сөз келет.
6Башка татаал сын атоочтор
Үчүнчү форма менен (well-known), -ing формасы менен (good-looking) жана сын атооч + зат атооч + -ed (blue-eyed) түрүндөгү татаал сын атоочтор адамдарды жана нерселерди кыска жана табигый сыпаттайт. Кыргызча «-дүү» («кыска жеңдүү») көбүнчө -ed менен берилет.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Ак-кара сүрөт» → white-black photo. Кыргызча эки түстү сызыкча менен жуптайбыз жана «ак» көбүнчө биринчи айтылат: «ак-кара сүрөт», «ак-кара тасма». Англисчеде түстөрдүн ортосунда and турат, ал эми бул туруктуу тизмектин тартиби тескери: black and white.
2. «Беш жашар кызы» → a five-years daughter. Кыргызча жаш -ар мүчөсү менен бир сөздө эле айтылат: «беш жашар», «он эки жашар». Аны five-years же five-year деп которуп, old сөзүн түшүрүп коюу оңой. Зат атоочтун алдында толук татаал сын атооч керек: a five-year-old daughter (дефис, жекелик year, жана old).
3. «Суу бөтөлкөсү» → water's bottle. Кыргызча бир зат атооч экинчисин сыпаттаганда экинчисине таандык мүчө жалганат: «суу бөтөлкөсү», «мектеп автобусу». Бул мүчөнү 's деп которуп коюу оңой. Англисчеде нерсенин түрүн билдирген зат атооч эч кандай мүчөсүз, жекелик түрүндө негизги зат атоочтун алдында турат. 's ээлик кылууну билдирет.
Чаташтырбаңыз
Зат атоочтун алдындагы татаал сын атооч жана этиштен кийинки ошол эле сөздөр – Зат атоочтун алдында дефис жана жекелик зат атооч колдонуңуз. Этиштен кийин сөздөр өзүнчө жазылат, керек болсо зат атооч көптүк санда болот.
a coffee cup жана a cup of coffee – Зат атооч + зат атооч кандай нерсе экенин айтат; of ичинде эмне барын айтат.
Расмий жазуудагы узунураак зат атооч тизмектери (a rapidly growing population) C1-11 сабагында.
Жазылышы жана айтылышы
- Татаал сын атоочту зат атоочтун алдында дефис менен жазыңыз: a well-known artist. Be этишинен кийин көп адамдар дефисти түшүрүшөт: The artist is well known.
- -ly менен бүткөн тактоочтон кийин дефис коюлбайт: a highly paid job, a beautifully written book.
- Зат атооч + зат атоочто адатта биринчи зат атооч басым алат: a coffee cup, a shoe shop, a bus stop. Кээ бирлеринде, мисалы city centre, басым экинчи зат атоочко түшөт. Кыргызча адатка салып ар дайым акыркы муунга басым койбоңуз.
- Сын атооч + зат атоочто басым зат атоочко түшөт: a black bird (кара түстөгү каалаган куш). Татаал зат атоочто басым биринчи бөлүгүндө: a blackbird (куштун бир түрү).
- Жалгыз турганда татаал сын атоочтун экинчи бөлүгү басым алат (well-known), бирок басымдуу зат атоочтун алдында басым көбүнчө алдыга жылат: a well-known writer.
- -ed бул жерде /d/ болуп окулат: blue-eyed /ˌbluːˈaɪd/, short-sleeved /ˌʃɔːtˈsliːvd/. Аягына үндүү кошпоңуз.
Алтын эреже
Адегенде пикир, андан кийин фактылар; нерсенин эмнеден жасалганы же эмне үчүн колдонулары адатта зат атоочко эң жакын турат. Зат атоочтун алдындагы татаал сын атоочто сөздөрдү дефис менен бириктирип, зат атоочту жекелик калтырыңыз: a ten-minute walk. Кыргыз таандык мүчөсү (-сү) 's эмес: a water bottle.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Тапшырманы аткарыңыз.
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: a / Moroccan / leather / beautiful / bag
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: an / old / ugly / building / grey
-
Сөздөрдү туура тартипке коюңуз: some / plastic / small / boxes / storage
-
Толуктаңыз: The film lasts two hours. It's a film.
-
Толуктаңыз: Their baby is eight months old. They have an baby.
-
Толуктаңыз: The hotel has four stars. It's a hotel.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: He's a … actor.
-
Туура жоопту тандаңыз: She has … hair.
-
Туура жоопту тандаңыз: a beautiful(,) old house …
-
Туура жоопту тандаңыз: a kind(,) patient teacher …
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
We stayed in a five-stars hotel.
-
I need a new toys box.
-
My brother is twelve-years-old.
-
She bought a lovely blue silk scarf.
D. Текстте
Кашаадагы сөздөрдү туура тартипте жана туура формада жазыңыз.
For sale: a 15 (wooden / old / lovely) table and four chairs. Perfect for a 16 (room / dining) or a big kitchen. The table is 17 (strong / heavy) and easy to clean. The chairs have 18 (cotton / white / new) covers. Collection only: it's a 19 (minute / five) drive from the station.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Өзүңүздүн бир буюмуңузду туура тартиптеги эки же үч сын атооч менен сыпаттаңыз.
-
Жумушка же окууга бара турган жолуңузду татаал сын атооч менен сыпаттаңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-10 Англисче сын атоочтор (adjectives): very, too, quite кыргызча түшүндүрмө Туура жоопту тандаңыз: She has … eyes.
-
A2-30 Bored же Boring? -ed жана -ing сын атоочтору кыргызча It was a very … ten-hour flight.
-
B1-24 Comparisons кыргызча: much better, twice as big as, the more… the better Our new flat is ___ bigger than the old one. …flat (UK), apartment (US)
Жооптор
A. Түзүлүшү
- a beautiful Moroccan leather bag
- an ugly old grey building
- some small plastic storage boxes
- two-hour
- eight-month-old
- four-star
B. Мааниси
- well-known
- long black
- no comma
- comma
C. Катаны табыңыз
- We stayed in a five-star hotel.
- I need a new toy box.
- My brother is twelve years old. / My brother is twelve.
- ✓ She bought a lovely blue silk scarf.
D. Текстте
- lovely old wooden
- dining room
- heavy and strong / strong and heavy
- new white cotton
- five-minute
E. Сиздин кезегиңиз
- I have a comfortable old leather sofa.
- It's a twenty-minute bus ride, and then a five-minute walk.
F. Аралаш кайталоо
- blue
- tiring
- much
