SlowingoГрамматика
A2 34 / 38

Good at, Afraid of, Listen to кыргызча: сөз + предлог (dependent prepositions)

Good At, Afraid Of, Listen To: Words + Prepositions

Бул бетте
  1. Максат
  2. Негизги ой
  3. Кыргыз тили жана англис тили
  4. Түзүлүшү
  5. Колдонулушу
  6. Көп кездешкен каталар
  7. Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
  8. Чаташтырбаңыз
  9. Жазылышы жана айтылышы
  10. Алтын эреже
  11. Көнүгүүлөр

Максат

Бул сабактан кийин сиз көп кездешкен сын атоочтордон (good at, afraid of, interested in) жана этиштерден (listen to, wait for, depend on) кийин туура предлогду колдоно аласыз. Ошондой эле толуктоочунун алдында предлог талап кылбаган этиштерди билесиз.

Негизги ой

Кээ бир сын атоочтор жана этиштер туруктуу жубу менен келет: предлог менен. good at maths, afraid of spiders, listen to music дейбиз. Предлогду сүйлөмдүн мааниси эмес, анын алдындагы сөз чечет. Мындай жуптарды dependent prepositions (көз каранды предлогдор) деп аташат.

Аларды дайыма бирге келе турган жубайлар катары элестетиңиз. Толуктооч болсо, listen менен to сөзүн ажыратууга болбойт: I listen to podcasts, I listen podcasts эмес.

Кээде жубу түшүнүктүү: wait for a bus (автобус – сиздин максатыңыз). Бирок көп учурда эч кандай логика жок, ошондуктан сөздү предлогу менен бир блок катары жаттаңыз: afraid эмес, afraid of.

Тескери тузак да бар. Кээ бир этиштер толуктоочунун алдында предлогсуз келет: discuss the problem, enter the room, marry someone.

Кыргыз тили жана англис тили

Кыргызча предлогдун ишин жөндөмө мүчөлөрү жана жандоочтор аткарат: «иттен коркуу», «музыканы угуу», «апама чалуу», «сени менен сыймыктануу». Мына ушул мүчөлөр англис предлогун тандоодо алдап коёт. Кыргыз тилиндеги чыгыш жөндөмө (-дан) from сыяктуу көрүнөт, бирок afraid сөзүнөн кийин of керек. Барыш жөндөмө (-га) to сыяктуу, бирок call, enter, reach предлогсуз келет. Табыш жөндөмө (-ны) же мүчөсүз толуктооч предлогсуз сыяктуу, бирок listen жана wait предлогду талап кылат. Кээ бир жуптар болсо бирдей иштейт.

КыргызчаАнглисчеЭмнеси айырмаланат?
Иним караңгыдан коркот.My little brother is scared of the dark.-дан → of, from эмес
Подкасттарды угам.I listen to podcasts.-ды, предлог жок → listen to
Автобусту жыйырма мүнөт күттүк.We waited for the bus for twenty minutes.-ту → wait for
Эртең сага телефон чалам.I'll phone you tomorrow.кыргызча «сага» (-га); англисче предлог жок
Түн жарымына аз калганда мейманканага жеттик.We reached the hotel just before midnight.-га → предлог жок (reach to эмес)
Биз сени менен сыймыктанабыз!We're so proud of you!«менен» → of, with эмес
Бул шаар сыры менен атактуу.This town is famous for its cheese.«менен» → for
Шаардагы жашоо айылдагы жашоодан абдан айырмаланат.Life in the city is very different from life in the country.Бул жерде да ушундай: -дан = from
Сенин телефонуң меникине окшош.Your phone is similar to mine.Бул жерде да ушундай: -га = to
Баасына жараша.It depends on the price.«-га жараша» / «-дан көз каранды» → on

Кыскасы: кыргызча жөндөмө мүчөсүнөн англис предлогун чыгарбаңыз. Ар бир сөздү өз предлогу менен бир блок кылып жаттаңыз: afraid of, proud of, famous for, listen to, wait for; ал эми call, phone, enter, reach, discuss, marry – предлогсуз.

Түзүлүшү

Сын атооч + предлог

ПредлогСын атоочторМисал
atgood at, bad at, surprised atShe's good at chess.
ininterested inI'm interested in history.
ofafraid of, scared of, proud of, tired of, fond of, bored ofHe's afraid of dogs.
onkeen onI'm not keen on horror films.
aboutworried about, excited about, angry about (нерсе), embarrassed about, confused aboutWe're excited about the trip.
withangry with (адам), bored withShe's angry with her brother.
fromdifferent fromMy job is different from yours.
tosimilar to, married toHis car is similar to mine.
forfamous forItaly is famous for its food.
bysurprised by (surprised at да болот)We were surprised by the news.

Этиш + предлог + толуктооч

ПредлогЭтиштерМисал
tolisten to, belong to, talk toWho does this bag belong to?
forwait for, pay for, ask forI'm waiting for a call.
atlook atLook at this photo!
ondepend onIt depends on the weather.
about / ofthink about, think of, talk aboutWhat do you think of my new haircut?
withagree withI agree with you.

Толуктоочунун алдында предлогсуз этиштер

ТуураТуура эмес
discuss the plandiscuss about the plan
enter the buildingenter into the building
marry someonemarry with someone
call / phone your mumphone to your mum
reach the hotelreach to the hotel

Предлог + -ing формасы – предлогдон кийин этиш -ing формасында келет: good at swimming, interested in learning. Толугураак B1-19 сабагында.

Колдонулушу

1Сын атооч + предлог: жөндөм жана кызыгуу

Жөндөм үчүн good / bad at, жактырган нерселер үчүн interested in, keen on жана fond of колдонуңуз. Кыргызча «математикадан күчтүү», «тарыхка кызыгат» дейбиз, бирок англисче предлогду мүчөдөн чыгарбаңыз.

My daughter is really good at maths.
Кызым математикадан абдан күчтүү.
maths (UK); math (US)
I'm terrible at remembering names.
Адамдардын атын эстеп калууга таптакыр жөндөмүм жок.
предлог + -ing формасы
Are you interested in politics?
Саясатка кызыгасызбы?
«-га кызыгуу» → interested in
He's not very keen on spicy food.
Ал ачуу тамакты анча жактырбайт.
keen on: британ англисчесинде көбүрөөк колдонулат
She's very fond of her grandmother.
Ал чоң энесин абдан жакшы көрөт.

2Сын атооч + предлог: сезимдер

Сезимдер көбүнчө of же about менен келет. Angry сөзүнөн кийин адам үчүн with, нерсе үчүн about колдонуңуз. (Angry at адам менен да көп колдонулат, айрыкча америка англисчесинде.)

My little brother is scared of the dark.
Иним караңгыдан коркот.
«-дан коркуу» → scared of
We're so proud of you!
Биз сени менен аябай сыймыктанабыз!
«менен» → proud of
I'm tired of waiting. Let's go.
Күтө берип тажадым. Кеттик.
tired of = тажадым, жетишет
Are you worried about the interview?
Маек жөнүндө тынчсызданып жатасыңбы?
She was angry with me because I was late.
Кечигип калганым үчүн ал мага ачууланды.
адам → angry with
Everyone was angry about the new rules.
Жаңы эрежелерге баары нааразы болду.
нерсе → angry about

3Сын атооч + предлог: салыштыруу жана сүрөттөө

Different from, similar to, married to жана famous for колдонуңуз. Британ англисчесинде different to, америка англисчесинде different than да көп угулат, бирок different from бардык жерде туура.

Life in the city is very different from life in the country.
Шаардагы жашоо айылдагы жашоодон абдан айырмаланат.
Бул жерде да ушундай: -дан = from
Your phone is similar to mine.
Сенин телефонуң меникине окшош.
-га = to
She's married to a firefighter.
Анын жолдошу өрт өчүрүүчү.
This town is famous for its cheese.
Бул шаар сыры менен атактуу.
«менен» → famous for

4Этиш + предлог

Бул этиштер толуктоочунун алдында предлогду талап кылат. Толуктооч жок болсо, предлог да жок: Listen! Wait!

I listen to podcasts on the way to work.
Жумушка баратып подкаст угам.
кыргызча предлог жок; англисче listen to
We waited for the bus for twenty minutes.
Автобусту жыйырма мүнөт күттүк.
wait for + толуктооч
Look at that sunset!
Тигил күндүн батышын карачы!
Who does this jacket belong to?
Бул куртка кимдики?
суроодо предлог аягына барат
Can I talk to you for a minute?
Сиз менен бир мүнөт сүйлөшсөм болобу?
I'll pay for the drinks.
Суусундуктар үчүн мен төлөйм.
I don't agree with him at all.
Мен аны менен такыр макул эмесмин.
It depends on the price.
Баасына жараша.
depend on

5Think about жана think of

Think about = бир нерсе жөнүндө ойлонуу, аны башыңызда кармоо. Think of = башыңызга бир ой келүү. Пикир сураганда экөө тең көп колдонулат: What do you think of / about it?

I'm thinking about changing jobs.
Жумушумду алмаштырсамбы деп ойлонуп жүрөм.
ойлонуу
Can you think of a good name for the dog?
Итке жакшы ат ойлоп таба аласыңбы?
ой келүү
What do you think of the new manager?
Жаңы жетекчи жөнүндө эмне деп ойлойсуз?
пикир; think about да болот

6Предлогсуз этиштер

Кээ бир этиштер толуктоочту түз алат. Аларга предлог кошуу – абдан көп кездешкен ката.

We need to discuss the budget.
Бюджетти талкуулашыбыз керек.
discuss + толуктооч, about жок
Please don't enter the room without knocking.
Сураныч, бөлмөгө эшик какпай кирбеңиз.
«бөлмөгө» (-га), бирок enter + толуктооч
He married his childhood friend.
Ал бала кезинен бери тааныш курбусуна үйлөндү.
«-га үйлөнүү», бирок marry + адам
I'll phone you tomorrow.
Эртең сага телефон чалам.
«сага», бирок phone + адам
We reached the hotel just before midnight.
Түн жарымына аз калганда мейманканага жеттик.
reach + толуктооч

Көп кездешкен каталар

❌She's afraid from spiders.
✅She's afraid of spiders.
afraid of
❌I'm interested about art.
✅I'm interested in art.
interested in
❌Listen me!
✅Listen to me!
listen + to + толуктооч
❌I'm waiting the bus.
✅I'm waiting for the bus.
wait for + толуктооч
❌We discussed about the problem.
✅We discussed the problem.
discuss + толуктооч, предлогсуз (бирок: talk about)
❌He married with a doctor.
✅He married a doctor.
marry + адам. He got married to a doctor да туура.
❌It depends of the weather.
✅It depends on the weather.
depend on
❌Your phone is similar with mine.
✅Your phone is similar to mine.
similar to
❌I'm good at swim.
✅I'm good at swimming.
Предлогдон кийин: -ing формасы.

Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар

1. «Чоң энеме чалам» → call to. Кыргызча чалуу, кирүү жана жетүү этиштери барыш жөндөмөнү (-га) талап кылат: «чоң энеме чалам», «бөлмөгө кирдим», «айылга жеттик». -га мүчөсү to сыяктуу көрүнгөндүктөн, англисчеде да to кошуп коюу оңой. Бирок call, phone, enter, reach толуктоочту түз алат.

❌As soon as we land at Manas Airport, I will call to my grandmother in Talas so that she doesn't worry about us.
✅As soon as we land at Manas Airport, I will call my grandmother in Talas so that she doesn't worry about us.
❌It was almost dark when our car finally reached to the small village near Naryn where my uncle keeps his sheep.
✅It was almost dark when our car finally reached the small village near Naryn where my uncle keeps his sheep.

2. «Иттен коркот» → afraid from. Кыргызча коркуу этиши чыгыш жөндөмөнү (-дан) талап кылат: «иттен коркот», «бийиктиктен коркот». -дан мүчөсүн from деп которууга адаттанып калгандыктан, afraid from, scared from деп айтып коюу оңой. Англисче afraid of, scared of.

❌My little niece in Osh is so afraid from the neighbours' big dog that she won't go out into the yard alone.
✅My little niece in Osh is so afraid of the neighbours' big dog that she won't go out into the yard alone.

3. «Сени менен сыймыктанабыз» → proud with. Кыргызча «менен» жандоочу with деп которулат, ошондуктан «сени менен сыймыктанабыз», «тунук суусу менен атактуу» дегенди proud with, famous with деп айтып коюу оңой. Англисче proud of, famous for.

❌After the regional school olympiad, my father told my sister, "We are very proud with you, because you got the best score in the whole of Chui."
✅After the regional school olympiad, my father told my sister, "We are very proud of you, because you got the best score in the whole of Chui."
❌Issyk-Kul is famous with its clean blue water, and every summer thousands of families from Bishkek drive there for a holiday.
✅Issyk-Kul is famous for its clean blue water, and every summer thousands of families from Bishkek drive there for a holiday.

4. «Маршрутканы күттүк» → waited the bus. Кыргызча «маршрутканы күттүк», «ырларды угат» дейбиз: толуктооч табыш жөндөмөдө турат же мүчөсүз келет, эч кандай жандооч жок. Ошондуктан англисчеде да wait жана listen этиштеринен кийин предлогду түшүрүп калтыруу оңой. Толуктооч болсо, wait for жана listen to деңиз.

❌Yesterday my sister and I waited the number 110 marshrutka to Kant at the stop near the Vostok-5 bus station for forty minutes.
✅Yesterday my sister and I waited for the number 110 marshrutka to Kant at the stop near the Vostok-5 bus station for forty minutes.
❌Every evening after dinner my grandfather sits on the sofa and listens old Kyrgyz songs on the radio.
✅Every evening after dinner my grandfather sits on the sofa and listens to old Kyrgyz songs on the radio.

Чаташтырбаңыз

listen to жана hear – Listen to = көңүл коюп угуу (толуктоочтун алдында to керек). Hear = үн кулагыңызга жетет (предлог жок). Кыргызча экөө тең «угуу» болуп калышы мүмкүн.

I'm listening to the radio.
Радио угуп жатам.
атайын, көңүл коюп
Did you hear that noise?
Тиги добушту уктуңбу?
өзүнөн-өзү кулакка келди

pay for жана pay – Pay for сатып алган нерсеңиз үчүн; адамга же эсепке болсо pay (предлог жок).

I paid for the tickets.
Билеттер үчүн мен төлөдүм.
нерсе → pay for
Can I pay the bill, please?
Эсепти төлөсөм болобу?
эсеп → pay

discuss жана talk about – Мааниси бирдей, грамматикасы башка: discuss предлогсуз, talk болсо about сөзүн талап кылат. Кыргызча «пландарды талкууладык» жана «пландар жөнүндө сүйлөштүк» – бул жерде да ушундай.

We discussed the plan.
Планды талкууладык.
We talked about the plan.
План жөнүндө сүйлөштүк.
«жөнүндө» → about

angry with жана angry about – адам жана нерсе.

I'm angry with Tom.
Томго ачуум келип жатат.
адам
I'm angry about the delay.
Кечиккенине ачуум келип жатат.
кырдаал

Жазылышы жана айтылышы

  • Сүйлөмдүн ортосунда көз каранды предлогдор адатта алсыз (басымсыз) айтылат: afraid of → /əˈfreɪd əv/, good at → /ˈɡʊd ət/, wait for → /ˈweɪt fə/ (UK), /ˈweɪt fər/ (US). Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул кыска, бүдөмүк /ə/ тыбышына өзүнчө көнүү керек.
  • Суроонун аягында предлог толук формасында айтылат: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)? What are you looking at /æt/? /æ/ – кыргызча жок тыбыш: ооз кеңири ачылат, а менен э ортосундагы үн.
  • Сөздөрдү бириктирип айтыңыз: look at → /lʊkət/, proud of → /praʊdəv/, think of → /θɪŋkəv/. think сөзүндөгү /θ/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, аба чыгарыңыз: с же т эмес.
  • of сөзүнүн аягы /v/: астыңкы эрин үстүңкү тиштерге тийет. Аны off /ɒf/ менен чаташтырбаңыз.

Алтын эреже

Сөздү предлогу менен бирге, бир блок катары жаттаңыз: good at, afraid of, listen to, wait for. Ал эми discuss, enter, marry, call, phone, reach этиштеринин толуктоочунун алдына предлог кошпоңуз. Эсиңизде болсун: кыргызча -га, -дан же «менен» англис предлогун чечпейт.

Көнүгүүлөр

A. Түзүлүшү

Туура предлогду жазыңыз.

  1. My brother is very good tennis.
  2. Are you interested cooking?
  3. I'm scared flying.
  4. This book belongs my teacher.
  5. It all depends the price.
  6. Italy is famous its food.

B. Мааниси

Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.

  1. Туура жоопту тандаңыз: I'm waiting … my friend.
  2. Туура жоопту тандаңыз: Your idea is similar … mine.
  3. Туура жоопту тандаңыз: He wants to marry ….
  4. Туура жоопту тандаңыз: I'm angry … my sister. She took my car without asking.
  5. Туура жоопту тандаңыз: I can't … her name. It's on the tip of my tongue!

C. Катаны табыңыз

Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.

  1. We discussed about the holiday.
  2. Please listen me carefully.
  3. She's famous of her songs.
  4. I'll phone you when I get home.

D. Текстте

Катты толуктаңыз. Туура предлогду жазыңыз же кашаадагы эки варианттын бирин тандаңыз.

A message to a friend
Hi Jo! Sorry I didn't answer — I was waiting 16 a call from the bank. Are you still interested 17 coming to the concert? My sister can't come. She's really afraid 18 big crowds! We can talk 19 it later. I'll call 20 tonight.

E. Сиздин кезегиңиз

Англисче жазыңыз.

  1. Өзүңүз жөнүндө good at жана interested in менен эки сүйлөм жазыңыз.
  2. Сизди тынчсыздандырган же сиз чыдамсыздык менен күтүп жаткан бир нерсе жөнүндө бир сүйлөм жазыңыз.

F. Аралаш кайталоо

Мурунку сабактарды кайталаңыз.

  1. A2-30 Bored же Boring? -ed жана -ing сын атоочтору кыргызча
    I'm really (interest) in your story. Tell me more!
  2. A2-29 Who, Which, That жана Where кыргызча: аныктооч багыныңкы сүйлөм (relative clauses)
    The woman lives next door is my boss.
  3. A1-21 In, on, at, into, across кыргызча: орун жана кыймыл предлогдору
    The keys are the table, next to your phone.
Жооптор

A. Түзүлүшү

  1. at
  2. in
  3. of
  4. to
  5. on
  6. for

B. Мааниси

  1. for
  2. to
  3. her
  4. with
  5. think of

C. Катаны табыңыз

  1. We discussed the holiday. / We talked about the holiday.
  2. Please listen to me carefully.
  3. She's famous for her songs.
  4. ✓ I'll phone you when I get home.

D. Текстте

  1. for
  2. in
  3. of
  4. about
  5. you

E. Сиздин кезегиңиз

  1. I'm good at drawing. I'm interested in old films.
  2. I'm excited about my holiday in June.

F. Аралаш кайталоо

  1. interested
  2. who / that
  3. on
Android тиркемесиЖолдо үйрөнүңүз Google Play