Good at, Afraid of, Listen to кыргызча: сөз + предлог (dependent prepositions)
Good At, Afraid Of, Listen To: Words + Prepositions
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз көп кездешкен сын атоочтордон (good at, afraid of, interested in) жана этиштерден (listen to, wait for, depend on) кийин туура предлогду колдоно аласыз. Ошондой эле толуктоочунун алдында предлог талап кылбаган этиштерди билесиз.
Негизги ой
Кээ бир сын атоочтор жана этиштер туруктуу жубу менен келет: предлог менен. good at maths, afraid of spiders, listen to music дейбиз. Предлогду сүйлөмдүн мааниси эмес, анын алдындагы сөз чечет. Мындай жуптарды dependent prepositions (көз каранды предлогдор) деп аташат.
Аларды дайыма бирге келе турган жубайлар катары элестетиңиз. Толуктооч болсо, listen менен to сөзүн ажыратууга болбойт: I listen to podcasts, I listen podcasts эмес.
Кээде жубу түшүнүктүү: wait for a bus (автобус – сиздин максатыңыз). Бирок көп учурда эч кандай логика жок, ошондуктан сөздү предлогу менен бир блок катары жаттаңыз: afraid эмес, afraid of.
Тескери тузак да бар. Кээ бир этиштер толуктоочунун алдында предлогсуз келет: discuss the problem, enter the room, marry someone.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча предлогдун ишин жөндөмө мүчөлөрү жана жандоочтор аткарат: «иттен коркуу», «музыканы угуу», «апама чалуу», «сени менен сыймыктануу». Мына ушул мүчөлөр англис предлогун тандоодо алдап коёт. Кыргыз тилиндеги чыгыш жөндөмө (-дан) from сыяктуу көрүнөт, бирок afraid сөзүнөн кийин of керек. Барыш жөндөмө (-га) to сыяктуу, бирок call, enter, reach предлогсуз келет. Табыш жөндөмө (-ны) же мүчөсүз толуктооч предлогсуз сыяктуу, бирок listen жана wait предлогду талап кылат. Кээ бир жуптар болсо бирдей иштейт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Иним караңгыдан коркот. | My little brother is scared of the dark. | -дан → of, from эмес |
| Подкасттарды угам. | I listen to podcasts. | -ды, предлог жок → listen to |
| Автобусту жыйырма мүнөт күттүк. | We waited for the bus for twenty minutes. | -ту → wait for |
| Эртең сага телефон чалам. | I'll phone you tomorrow. | кыргызча «сага» (-га); англисче предлог жок |
| Түн жарымына аз калганда мейманканага жеттик. | We reached the hotel just before midnight. | -га → предлог жок (reach to эмес) |
| Биз сени менен сыймыктанабыз! | We're so proud of you! | «менен» → of, with эмес |
| Бул шаар сыры менен атактуу. | This town is famous for its cheese. | «менен» → for |
| Шаардагы жашоо айылдагы жашоодан абдан айырмаланат. | Life in the city is very different from life in the country. | Бул жерде да ушундай: -дан = from |
| Сенин телефонуң меникине окшош. | Your phone is similar to mine. | Бул жерде да ушундай: -га = to |
| Баасына жараша. | It depends on the price. | «-га жараша» / «-дан көз каранды» → on |
Кыскасы: кыргызча жөндөмө мүчөсүнөн англис предлогун чыгарбаңыз. Ар бир сөздү өз предлогу менен бир блок кылып жаттаңыз: afraid of, proud of, famous for, listen to, wait for; ал эми call, phone, enter, reach, discuss, marry – предлогсуз.
Түзүлүшү
Сын атооч + предлог
| Предлог | Сын атоочтор | Мисал |
|---|---|---|
| at | good at, bad at, surprised at | She's good at chess. |
| in | interested in | I'm interested in history. |
| of | afraid of, scared of, proud of, tired of, fond of, bored of | He's afraid of dogs. |
| on | keen on | I'm not keen on horror films. |
| about | worried about, excited about, angry about (нерсе), embarrassed about, confused about | We're excited about the trip. |
| with | angry with (адам), bored with | She's angry with her brother. |
| from | different from | My job is different from yours. |
| to | similar to, married to | His car is similar to mine. |
| for | famous for | Italy is famous for its food. |
| by | surprised by (surprised at да болот) | We were surprised by the news. |
Этиш + предлог + толуктооч
| Предлог | Этиштер | Мисал |
|---|---|---|
| to | listen to, belong to, talk to | Who does this bag belong to? |
| for | wait for, pay for, ask for | I'm waiting for a call. |
| at | look at | Look at this photo! |
| on | depend on | It depends on the weather. |
| about / of | think about, think of, talk about | What do you think of my new haircut? |
| with | agree with | I agree with you. |
Толуктоочунун алдында предлогсуз этиштер
| Туура | Туура эмес |
|---|---|
| discuss the plan | discuss about the plan |
| enter the building | enter into the building |
| marry someone | marry with someone |
| call / phone your mum | phone to your mum |
| reach the hotel | reach to the hotel |
Предлог + -ing формасы – предлогдон кийин этиш -ing формасында келет: good at swimming, interested in learning. Толугураак B1-19 сабагында.
Колдонулушу
1Сын атооч + предлог: жөндөм жана кызыгуу
Жөндөм үчүн good / bad at, жактырган нерселер үчүн interested in, keen on жана fond of колдонуңуз. Кыргызча «математикадан күчтүү», «тарыхка кызыгат» дейбиз, бирок англисче предлогду мүчөдөн чыгарбаңыз.
2Сын атооч + предлог: сезимдер
Сезимдер көбүнчө of же about менен келет. Angry сөзүнөн кийин адам үчүн with, нерсе үчүн about колдонуңуз. (Angry at адам менен да көп колдонулат, айрыкча америка англисчесинде.)
3Сын атооч + предлог: салыштыруу жана сүрөттөө
Different from, similar to, married to жана famous for колдонуңуз. Британ англисчесинде different to, америка англисчесинде different than да көп угулат, бирок different from бардык жерде туура.
4Этиш + предлог
Бул этиштер толуктоочунун алдында предлогду талап кылат. Толуктооч жок болсо, предлог да жок: Listen! Wait!
5Think about жана think of
Think about = бир нерсе жөнүндө ойлонуу, аны башыңызда кармоо. Think of = башыңызга бир ой келүү. Пикир сураганда экөө тең көп колдонулат: What do you think of / about it?
6Предлогсуз этиштер
Кээ бир этиштер толуктоочту түз алат. Аларга предлог кошуу – абдан көп кездешкен ката.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Чоң энеме чалам» → call to. Кыргызча чалуу, кирүү жана жетүү этиштери барыш жөндөмөнү (-га) талап кылат: «чоң энеме чалам», «бөлмөгө кирдим», «айылга жеттик». -га мүчөсү to сыяктуу көрүнгөндүктөн, англисчеде да to кошуп коюу оңой. Бирок call, phone, enter, reach толуктоочту түз алат.
2. «Иттен коркот» → afraid from. Кыргызча коркуу этиши чыгыш жөндөмөнү (-дан) талап кылат: «иттен коркот», «бийиктиктен коркот». -дан мүчөсүн from деп которууга адаттанып калгандыктан, afraid from, scared from деп айтып коюу оңой. Англисче afraid of, scared of.
3. «Сени менен сыймыктанабыз» → proud with. Кыргызча «менен» жандоочу with деп которулат, ошондуктан «сени менен сыймыктанабыз», «тунук суусу менен атактуу» дегенди proud with, famous with деп айтып коюу оңой. Англисче proud of, famous for.
4. «Маршрутканы күттүк» → waited the bus. Кыргызча «маршрутканы күттүк», «ырларды угат» дейбиз: толуктооч табыш жөндөмөдө турат же мүчөсүз келет, эч кандай жандооч жок. Ошондуктан англисчеде да wait жана listen этиштеринен кийин предлогду түшүрүп калтыруу оңой. Толуктооч болсо, wait for жана listen to деңиз.
Чаташтырбаңыз
listen to жана hear – Listen to = көңүл коюп угуу (толуктоочтун алдында to керек). Hear = үн кулагыңызга жетет (предлог жок). Кыргызча экөө тең «угуу» болуп калышы мүмкүн.
pay for жана pay – Pay for сатып алган нерсеңиз үчүн; адамга же эсепке болсо pay (предлог жок).
discuss жана talk about – Мааниси бирдей, грамматикасы башка: discuss предлогсуз, talk болсо about сөзүн талап кылат. Кыргызча «пландарды талкууладык» жана «пландар жөнүндө сүйлөштүк» – бул жерде да ушундай.
angry with жана angry about – адам жана нерсе.
Жазылышы жана айтылышы
- Сүйлөмдүн ортосунда көз каранды предлогдор адатта алсыз (басымсыз) айтылат: afraid of → /əˈfreɪd əv/, good at → /ˈɡʊd ət/, wait for → /ˈweɪt fə/ (UK), /ˈweɪt fər/ (US). Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул кыска, бүдөмүк /ə/ тыбышына өзүнчө көнүү керек.
- Суроонун аягында предлог толук формасында айтылат: Who are you waiting for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US)? What are you looking at /æt/? /æ/ – кыргызча жок тыбыш: ооз кеңири ачылат, а менен э ортосундагы үн.
- Сөздөрдү бириктирип айтыңыз: look at → /lʊkət/, proud of → /praʊdəv/, think of → /θɪŋkəv/. think сөзүндөгү /θ/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, аба чыгарыңыз: с же т эмес.
- of сөзүнүн аягы /v/: астыңкы эрин үстүңкү тиштерге тийет. Аны off /ɒf/ менен чаташтырбаңыз.
Алтын эреже
Сөздү предлогу менен бирге, бир блок катары жаттаңыз: good at, afraid of, listen to, wait for. Ал эми discuss, enter, marry, call, phone, reach этиштеринин толуктоочунун алдына предлог кошпоңуз. Эсиңизде болсун: кыргызча -га, -дан же «менен» англис предлогун чечпейт.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Туура предлогду жазыңыз.
-
My brother is very good tennis.
-
Are you interested cooking?
-
I'm scared flying.
-
This book belongs my teacher.
-
It all depends the price.
-
Italy is famous its food.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: I'm waiting … my friend.
-
Туура жоопту тандаңыз: Your idea is similar … mine.
-
Туура жоопту тандаңыз: He wants to marry ….
-
Туура жоопту тандаңыз: I'm angry … my sister. She took my car without asking.
-
Туура жоопту тандаңыз: I can't … her name. It's on the tip of my tongue!
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
We discussed about the holiday.
-
Please listen me carefully.
-
She's famous of her songs.
-
I'll phone you when I get home.
D. Текстте
Катты толуктаңыз. Туура предлогду жазыңыз же кашаадагы эки варианттын бирин тандаңыз.
Hi Jo! Sorry I didn't answer — I was waiting 16 a call from the bank. Are you still interested 17 coming to the concert? My sister can't come. She's really afraid 18 big crowds! We can talk 19 it later. I'll call 20 tonight.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Өзүңүз жөнүндө good at жана interested in менен эки сүйлөм жазыңыз.
-
Сизди тынчсыздандырган же сиз чыдамсыздык менен күтүп жаткан бир нерсе жөнүндө бир сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A2-30 Bored же Boring? -ed жана -ing сын атоочтору кыргызча I'm really (interest) in your story. Tell me more!
-
A2-29 Who, Which, That жана Where кыргызча: аныктооч багыныңкы сүйлөм (relative clauses) The woman lives next door is my boss.
-
A1-21 In, on, at, into, across кыргызча: орун жана кыймыл предлогдору The keys are the table, next to your phone.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- at
- in
- of
- to
- on
- for
B. Мааниси
- for
- to
- her
- with
- think of
C. Катаны табыңыз
- We discussed the holiday. / We talked about the holiday.
- Please listen to me carefully.
- She's famous for her songs.
- ✓ I'll phone you when I get home.
D. Текстте
- for
- in
- of
- about
- you
E. Сиздин кезегиңиз
- I'm good at drawing. I'm interested in old films.
- I'm excited about my holiday in June.
F. Аралаш кайталоо
- interested
- who / that
- on
