Want him to, make him do, let him do кыргызча: англисче «-ышын каалайм», «-тыр» жана уруксат
Want Him To, Make Him Do, Let Him Do
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз башка адамдын эмне кылышын каалаганыңызды, сураганыңызды, айтканыңызды же көндүргөнүңүздү айта аласыз (I want you to stay), ошондой эле кимдир бирөө башка адамды бир нерсе кылууга мажбурлаганын (make), уруксат бергенин (let, allow, permit) же жардам бергенин (help) айта аласыз – ырастоо жана туюк мамиледеги сүйлөмдөрдө.
Негизги ой
B1-17 сабагында эки аракетти тең бир эле адам жасаган: I want to stay. Эми сүйлөмгө экинчи адам кирет: I want you to stay. Ошол адам – толуктооч – эки этиштин ортосунда турат.
Адам менен аракеттин ортосундагы дарбазаны элестетиңиз. Want, ask, tell, persuade адамды дарбазаны көздөй багыттайт. Make аны кааласа да, каалабаса да дарбаза аркылуу түртүп өткөрөт. Let жана allow дарбазаны ачат – адам кааласа өтөт. Help аны менен кошо өтөт.
Грамматикасы кыска, бирок тузактарга толо. Бул сабактагы этиштердин көбү толуктооч + to алат: She asked me to wait. Алардын ичинен make жана let гана дайыма толуктооч + негизги форма алат, to жок (help экөөнү тең ала берет): She made me wait. She let me go. Ал эми туюк мамиледе make күтүлбөгөн жерден to талап кылат (I was made to wait), let болсо be allowed to менен алмашат.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча башка адамдын аракетин каалаганда ал адам ээлик формасы жана кыймыл атооч менен берилет: «Сенин келишиңди каалайм», «Ата-энем менин дарыгер болушумду каалашат». Аны сөзмө-сөз которсок, I want that you come же I want you come чыгат. Англисчеде мунун бир гана үлгүсү бар: want + адам + to + этиш. Уруксатта кыргызча адам барыш жөндөмөдө турат: мага уруксат берди, мага жардам берди, мага кеңеш берди – англисчеде болсо allow, help, advise сөздөрүнөн кийин адам предлогсуз келет: allowed me. Мажбурлоо же себеп кыргызча көбүнчө аркылуу мамиле мүчөсү -тыр / -дыр / -т менен бир эле этиште берилет: «күттүрдү», «күлдүрдү», «чуркатты». Англисчеде бул эки сөз: make + адам + этиш, to жок. Акырында, «бул жерде … -ууга болобу?» деген суроо англисчеде Is it allowed to…? эмес, Are we allowed to…? болот.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Апам сенин келишиңди каалайт. | My mum wants you to come. | «-ишиңди каалайт» → want + адам + to, that эмес |
| Атам мага машина айдаганга уруксат берди. | My dad allowed me to drive. | «мага» (барыш жөндөмө) → allowed me, to me эмес |
| Ал бизди бир саат күттүрдү. | He made us wait for an hour. | «-тыр / -түр» → make + адам + этиш, to жок |
| Ал тамаша мени дайыма күлдүрөт. | That joke always makes me laugh. | Бул жерде да ушундай: себеп → make |
| Жетекчим мага эрте кетүүгө уруксат берди. | My boss let me leave early. | бейрасмий уруксат → let + адам + этиш |
| Мугалим бизди суроо берүүгө үндөдү. | The teacher encouraged us to ask questions. | → encourage + адам + to |
| Бизди бир саат күттүрүштү. | We were made to wait for an hour. | туюк мамиледе be made to |
| Музейде сүрөткө тартууга болобу? | Are we allowed to take photos in the museum? | «-ууга болобу?» → Are we allowed to…? |
Кыскасы: «-ышыңды каалайм» → want you to; «мага уруксат берди» → allowed me to; «-тыр» (күттүрдү, күлдүрдү) → made me + этиш; уруксат → let me + этиш; «-ууга болобу?» → Are we allowed to…?
Түзүлүшү
Этиш + толуктооч + to + негизги форма
| Этиш | Мисал |
|---|---|
| want, would like, expect | I want you to stay. |
| ask, tell, remind, warn | She reminded me to call him. |
| advise, encourage, persuade, invite | They persuaded her to apply. |
| allow, permit, force | The rules allow guests to stay until noon. |
| тануу: толуктооч + not to | He told us not to wait. |
Этиш + толуктооч + негизги форма (to жок)
| Этиш | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| make | мажбурлоо / себеп болуу | The coach made us run. |
| let | уруксат берүү (бейрасмий) | My boss let me leave early. |
| help | жардам берүү – to милдеттүү эмес | Can you help me (to) carry this? |
Let – туура эмес этиш: let – let – let.
Ырастоо мамиле → туюк мамиле
| Ырастоо мамиле | Туюк мамиле |
|---|---|
| They made us wait. | We were made to wait. |
| They allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| They let us leave early. | We were allowed to leave early. (were let эмес) |
| They don't permit visitors to take photos. | Visitors are not permitted to take photos. |
| My boss told me to wait. | I was told to wait. |
Be allowed to ар кандай чактарда
| Чак | Мисал |
|---|---|
| Present | Are we allowed to park here? |
| Past | I wasn't allowed to watch TV on school nights. |
| Future | You'll be allowed to leave after the test. |
| Present Perfect | Students have never been allowed to use phones in class. |
Колдонулушу
1Каалоо жана күтүү: want / would like / expect + толуктооч + to
Башка адамдын бир нерсе кылышын кааласаңыз же күтсөңүз, буларды колдонуңуз. Want сөзүнөн кийин эч качан that менен сүйлөм келбейт. Кыргызча бул жерде «-ышыңды каалайм», «-ышын күтүү» дейбиз.
2Аракетке үндөгөн сөздөр: ask, tell, remind, warn, advise, encourage, invite, persuade
Бул этиштер кимдир бирөөнү аракет кылдыруу үчүн эмне дегенибизди сүрөттөйт. Алар өтүнүчтөрдү жана буйруктарды жеткирүүнүн негизги этиштери да B1-13. Тануу үчүн to сөзүнүн алдына not коюңуз.
3Уруксат жана мажбурлоо: allow, permit, force + толуктооч + to
Allow – нейтралдуу; permit – расмий (эрежелер, белгилер, документтер); force – күчтүү, тандоо жок. Үчөө тең толуктооч + to алат.
4Make + толуктооч + негизги форма (мажбурлоо же себеп)
Make кимдир бирөө башка адамды аракет кылууга мажбурлаганын же бир нерсе реакцияга себеп болгонун билдирет. To жок. Кыргызча бул жерде көбүнчө аркылуу мамиле мүчөсү (-тыр, -дыр, -т) колдонулат.
5Let + толуктооч + негизги форма (уруксат)
Let уруксат берет. Ал бейрасмий жана оозеки кепте абдан көп колдонулат. Let me… – жардам сунуштоонун да достук жолу.
6Туюк мамиле: be made to, be allowed to
Туюк мамиледе make to алат: be made to do. Бул үлгүдө let туюк мамиледе колдонулбайт, ошондуктан be allowed to колдонуңуз. Бир нече туруктуу тизмек гана туюк мамиледеги let колдонот: be let go (= иштен бошотулуу), be let in, be let off (= жазаланбай калуу).
7Help + толуктооч + (to) + негизги форма
Help сөзүнөн кийин негизги форма да, to + негизги форма да туура. Негизги форма көбүрөөк колдонулат, айрыкча америкалык англисчеде. Толуктоочту түшүрүп калтырса да болот. Кыргызча «мага жардам берди» десек да, англисчеде helped me, to me эмес.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Сенин келишиңди каалайт» → wants you come / would like that. Кыргызча башка адамдын аракетин каалаганда «-ышыңды», «-ышын» формасын колдонобуз: «Апам сенин жекшембиде паловго келишиңди каалайт». Сөзмө-сөз которсок, to түшүп калат же that менен сүйлөм пайда болот. Англисчеде дайыма want / would like + адам + to + этиш.
2. «Мага уруксат берди» → allowed to me. Кыргызча уруксат, кеңеш жана жардам берилген адам барыш жөндөмөдө турат: «мага уруксат берди», «чоң энеме кеңеш берди». Аны сөзмө-сөз которсок, to me, to my grandmother пайда болот. Allow, advise, help, tell сөздөрүнөн кийин адам предлогсуз келет.
3. «Ырдатты», «уруксат берди» → made / let + to. Кыргызча мажбурлоо көбүнчө бир эле этиш менен берилет: «ырдатты», «күттүрдү». Англисчеге которгондо make сөзүнөн кийин сөздүктөгүдөй to кошуп коюу оңой. Ушул эле ката let менен да чыгат. Make жана let сөздөрүнөн кийин адам + негизги форма, to жок.
Чаташтырбаңыз
make жана let – Башкаруунун карама-каршы түрлөрү: make = тандоо жок; let = эркин тандоо.
Let's жана Let us – Let's угуучуну да кошкон сунуш A1-18. Let us (толук форма, көбүнчө please менен) кимдир бирөөдөн уруксат сурайт.
allow + толуктооч + to жана allow + -ing – Адам айтылса, толуктооч + to колдонуңуз. Адам айтылбаса, allow, permit жана advise -ing алат.
make someone do жана get someone to do – Make – мажбурлоо; get someone to do – көндүрүү же уюштуруу, жана ал to алат. B2-11 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- allowed /əˈlaʊd/ aloud (= катуу, башкалар уккудай) сөзү менен так бирдей айтылат. «Уруксат берилген» дегенди allowed гана билдирет. Биринчи алсыз /ə/ үндүүсүн толук «а» деп айтпаңыз.
- let сөзүнүн -ed формасы жок: Yesterday my boss let me… (letted эмес).
- made to жана allowed to тизмектеринде to алсыз: /ˈmeɪd tə/, /əˈlaʊd tə/.
- Let me тез сүйлөгөндө көбүнчө /ˈlemi/ болуп угулат.
- permit этиш болсо, басым экинчи муунга түшөт (/pəˈmɪt/); зат атооч болсо (a parking permit), биринчи муунга (/ˈpɜːmɪt/ (UK), /ˈpɝːmɪt/ (US)). Зат атоочто кыргызча адатка салып, акыркы муунга басым койбоңуз.
Алтын эреже
Бул сабактагы этиштердин көбү адам + to + этиш алат (want, ask, tell, allow). Алардын ичинен make жана let адам + этиш алат, to жок; help экөөнү тең ала берет. Туюк мамиледе be let to эмес, be made to жана be allowed to деңиз. Эсиңизде болсун: «сенин келишиңди каалайм» → I want you to come; «мага уруксат берди» → allowed me.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
-
The film made me (cry).
-
My manager let me (take) a day off.
-
Our teacher doesn't allow us (use) phones in class.
-
She reminded me (lock) the door.
-
They were made (wait) outside.
-
Can you help me (carry) these boxes?
-
Туюк мамилеге айлантыңыз: The rules don't permit visitors to take photos.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз же жазыңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: My parents … me to travel alone.
-
Бул эмнени билдирет? "My boss made me stay late."
-
warn менен жеткириңиз: "Don't swim here — it's dangerous," the guide said to us.
-
invite менен жеткириңиз: "Would you like to come to dinner on Saturday?" Maria asked Tom.
-
be allowed to менен кайра жазыңыз: The school lets students leave at lunchtime.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I want that you come to my party.
-
I was let to stay up late.
-
They don't let us to bring food.
-
My parents encouraged me to learn the piano.
-
Is it allowed to park here?
D. Текстте
Текстти толуктаңыз. Кашаадагы этиштерди колдонуңуз.
When I started my first job, my manager asked me 18 (work) on Saturdays. She didn't let me 19 (choose) my hours, and she made everyone 20 (wear) a uniform. We weren't allowed 21 (use) our phones at work. But she also encouraged me 22 (take) a course, and a year later she helped me 23 (find) a better job.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Балалыгыңыз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз: бирин let, экинчисин make менен.
-
Мектебиңиздеги же жумушуңуздагы эки эрежени жазыңыз: бирин be allowed to, экинчисин not allowed to менен.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B1-17 Verb + -ing же verb + to кыргызча: enjoy doing, decide to do – толук тизмелер She refused (help) us.
-
B1-13 Reported Questions кыргызча: кыйыр суроо, өтүнүч жана буйрук; say же tell? "Please sit down," the doctor said to me. tell же ask менен жеткириңиз.
-
B1-10 Passive (туюк мамиле) кыргызча: is made, was built Туюк мамилеге айлантыңыз: Someone stole my bike.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- cry
- take
- to use
- to lock
- to wait
- carry / to carry
- Visitors are not permitted to take photos. / Visitors aren't permitted to take photos.
B. Мааниси
- allowed
- I had no choice.
- The guide warned us not to swim there. / The guide warned us not to swim here.
- Maria invited Tom to come to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to dinner on Saturday. / Maria invited Tom to come for dinner on Saturday. / Maria invited Tom for dinner on Saturday.
- Students are allowed to leave at lunchtime. / The students are allowed to leave at lunchtime.
C. Катаны табыңыз
- I want you to come to my party.
- I was allowed to stay up late.
- They don't let us bring food.
- ✓ My parents encouraged me to learn the piano.
- Are we allowed to park here? / Am I allowed to park here? / Are you allowed to park here? / Is parking allowed here?
D. Текстте
- to work
- choose
- wear
- to use
- to take
- find / to find
E. Сиздин кезегиңиз
- My parents let me stay up late on Fridays. They made me do my homework before dinner.
- We're allowed to work from home on Fridays. We aren't allowed to eat at our desks.
F. Аралаш кайталоо
- to help
- The doctor told me to sit down. / The doctor asked me to sit down.
- My bike was stolen.
