Жашыруун шарт кыргызча: without, given, otherwise, if so, if anything
Implied Conditions: Given, Without, Otherwise, If Anything
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз шартты толук if сүйлөмүсүз айта аласыз: without, with, given, otherwise / or else, assuming (that) жана on the assumption that менен. Ошондой эле if so, if not, if anything жана if in doubt сыяктуу кыска тизмектерди колдоно аласыз, if you'll… / if you would… менен сылык өтүнүч айта аласыз.
Негизги ой
Ар бир шарттуу сүйлөмдүн эки бөлүгү бар: шарт жана натыйжа. Адатта шарт if менен ачык жазылат. Бирок көп учурда ал көзгө көрүнбөгөн сыя менен жазылат.
Without your help, I'd have failed. Бул жерде if жок, бирок мааниси «сен жардам бербегениңде». I was ill; otherwise I'd have come. Мааниси «оорубаганымда».
Көрүнбөгөн сыяны кантип окуйбуз? Натыйжаны караңыз. If жок, бирок would, could же might (+ have) бар болсо, сүйлөмдүн бир жеринде жашыруун шарт бар: without, with же given менен келген тизмекте, otherwise сыяктуу сөздө же ээнин өзүндө (A true friend would…).
Кыска if тизмектери тескерисинче иштейт: if көрүнүп турат, бирок сүйлөмдүн калган бөлүгү жоголуп кеткен: If so…, If not…, If in doubt…. Сиздин милдетиңиз – жетишпеген бөлүгүн өзүңүз толуктоо.
Кыргыз тили жана англис тили
Бул сабактын негизги оюу кыргызча сүйлөгөн адамга тааныш. Кыргызча да шартты толук «эгер … -са» сүйлөмүсүз жашыра алабыз: -сыз мүчөсү (without) жана -мак формасы бирге «эгер болбогондо» деген маанини беришет: «Сенин жардамыңсыз курстан өтпөй калмакмын». Болбосо – так эле otherwise / if not, ал эми андай болсо – if so. Сылык өтүнүчтө да окшоштук бар: кыргызча «Бул жерде күтө турсаңыз…» деп, -саңыз формасы шарт эмес, сылык өтүнүч болот; англисче If you'll wait here… да ушундай. Айырмалар экөө. Биринчиси: кыргызча -мак элем учурду да, өткөндү да билдирет («бармакмын» = I'd go же I'd have gone), ал эми англисче тандоо керек: учур үчүн would, өткөн үчүн would have + үчүнчү форма. Экинчиси: кыргызча «бир нерсе болсо, чал» деп айтабыз, бирок англисче if anything жалгыз «бир нерсе болсо» дегенди билдирбейт.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Сенин жардамыңсыз курстан өтпөй калмакмын. | Without your help, I'd have failed the course. | Бул жерде да ушундай: «-сыз» + «-мак» шартты жашырат → without + would have |
| Дагы бир аз машыксаң, профессионал боло алмаксың. | With a bit more practice, you could be a professional. | кыргызча көбүнчө «-са» менен толук сүйлөм; англисче with + зат атооч |
| Бизге көбүрөөк убакыт берилгенде, жакшыраак чечим таба алмакпыз. | Given more time, we could have found a better solution. | «берилгенде» → given + зат атооч |
| Паспортум жанымда жок эле. Болбосо, алар менен кошо кетмекмин. | I didn't have my passport. Otherwise, I'd have gone with them. | «болбосо» → otherwise; өткөн окуя → would have |
| Бул дем алышта иштейм, болбосо сени менен бармакмын. | I'm working this weekend; otherwise I'd come with you. | ошол эле «-мак», бирок учур → would + негизги форма |
| Ишемби күнү бошсуңбу? Андай болсо, барбекюга кел. | Are you free on Saturday? If so, come to the barbecue. | «андай болсо» → if so (if yes эмес) |
| Жаңы версия тезирээк эмес. Тескерисинче, жайыраак. | The new version isn't faster. If anything, it's slower. | «тескерисинче» ≈ if anything; «бир нерсе болсо» = if anything happens |
| Керек болсо, кечке чейин иштейм. | I'll work late if necessary. | Бул жерде да ушундай: кыска тизмек, толук сүйлөм эмес |
| Бул жерде бир аз күтө турсаңыз, дарыгер азыр кабыл алат. | If you'll just wait here, the doctor will see you shortly. | «-саңыз» = сылык өтүнүч → if you'll / if you would |
| Аба ырайы жакшы бойдон калат деп эсептесек, сыртта тамактанабыз. | Assuming the weather stays good, we'll eat outside. | «деп эсептесек» → assuming + учур чак |
Кыскасы: «-сыз … -мак» → without … would (have); «болбосо» → otherwise / if not; «андай болсо» → if so; «тескерисинче» → if anything; сылык «-саңыз» → if you'll / if you would. Кыргызча «-мак элем» бир форма, англисчеде would (учур) же would have (өткөн) тандаңыз.
Түзүлүшү
Жашыруун шарттар
| Тизмек | Мисал | Жашыруун if |
|---|---|---|
| without + зат атооч | Without your help, I'd have failed. | if you hadn't helped me |
| with + зат атооч | With more practice, you could win. | if you practised more |
| given + зат атооч | Given more time, we could have done it. | if we had been given more time |
| otherwise / or else | I was ill; otherwise I'd have come. | if I hadn't been ill |
| in your position / a true friend… | In your position, I'd wait. | if I were in your position |
Кыскартылган if тизмектери
| Тизмек | Мааниси |
|---|---|
| if so / if not | эгер бул чын болсо / эгер бул чын болбосо |
| if anything | айырма болсо, ал тескери тарапта |
| if in doubt / if necessary / if possible | күмөн болсо / керек болсо / мүмкүн болсо |
| сын атооч, if not + күчтүүрөөк сын атооч | балким, ал тургай… (difficult, if not impossible); кээде «… болбосо да» (useful, if not exciting) |
If сүйлөмүндөгү will жана would
| Үлгү | Мааниси | Мисал |
|---|---|---|
| if you'll + негизги форма | макул болсоңуз (сылык нускама) | If you'll follow me, … |
| if you would + негизги форма | сылык, расмийирээк өтүнүч | If you would sign here, … |
| if + won't | (ал) каалабаса, көнбөсө | If he won't listen, … |
Божомолду айтуу
| Тизмек | Стили | Мисал |
|---|---|---|
| assuming (that) + сүйлөм | нейтралдуу | Assuming the train is on time, … |
| on the assumption that + сүйлөм | расмий | …on the assumption that sales would grow. |
Колдонулушу
1Жашыруун шарттар: without, with, given, in your position
Шартты зат атооч тизмеги көтөрүп жүрө алат. Without = «… болбосо / болбогондо»; with = «… бар болсо»; given = «… берилсе / берилгенде». Шарт ээнин өзүндө да жашынышы мүмкүн (A true friend would…), туруктуу үлгүдөгү to инфинитивде да (To hear him talk, …). Натыйжадагы would, could, might кырдаал элестетилген экенин көрсөтөт. Кыргызча бул жерде «-сыз», «болбогондо», «берилгенде» жана «-мак» колдонулат.
2Otherwise жана or else: элестетилген натыйжа
Otherwise жана or (else) «болбосо» же «андай болбогондо» дегенди билдирет. Келечек жөнүндө эскертүүлөр үчүн (Hurry, or you'll miss the bus) B2-03 караңыз. C1 деңгээлинде алар реалдуу эмес натыйжаны да киргизет: учур үчүн would, өткөн үчүн would have. Кыргызча эки учурда тең «болбосо … -мак элем» дейбиз, ошондуктан англисчеде убакытты өзүңүз тандаңыз.
3If so, if not, if anything, if in doubt
Бул кыска тизмектер бүтүн бир сүйлөмдүн ордун басат. If so жана if not мурунку сүйлөмгө кайрылат. If anything бир ойду оңдойт: чындык тескери тарапта, же андан да күчтүүрөөк. If in doubt, if necessary жана if possible тизмектеринде ээ да, be да жок. Эки сын атоочтун ортосунда if not көбүнчө «балким, ал тургай» дегенди билдирет; «… болбосо да» деген маани да болот (Чаташтырбаңыз бөлүмүн караңыз).
4If you'll… / if you would…: даярдык жана сылыктык
Адатта келечек жөнүндө if сүйлөмүндө will колдонулбайт. Бирок will же would «макул болуу, даяр болуу» дегенди билдирсе, колдонулат. If you'll… жана If you would… – бирөөдөн бир нерсе кылып берүүнү сылык суроонун жолдору; won't «каалабайт, көнбөйт» дегенди билдирет. If сүйлөмү негизги иштен кийин боло турган натыйжаны сүрөттөсө да will колдонулат: I'll lend you the money if it will help. Кыргызча сылык өтүнүчтү да «-саңыз» менен айтабыз: «Артымдан жүрсөңүз…».
5Assuming (that), on the assumption that
Assuming (that) сиз чын деп эсептеген шартты айтат жана анын үстүнө план же далил курат. On the assumption that расмийирээк, баяндамаларда көп колдонулат. If сыяктуу эле, assuming сөзүнөн кийин келечек үчүн адатта учур чак (Present Simple, жөнөкөй учур чак) колдонулат. Талкууда supposing карап чыга турган мүмкүнчүлүктү сунуштайт; suppose жана what if менен толук B2-21 сабагында. Кыргызча «… деп эсептесек», «… деген божомол менен», «… дейли» дейбиз.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Бир нерсе болсо, чал» → If anything, … . Кыргызча «Бир нерсе болсо, мага чал» – абдан кадимки сүйлөм, анда этиш («болсо») бар. Англисче if anything болсо такыр башка маани берет: «айырма болсо, ал тескери тарапта». «Бир нерсе болсо» дегиңиз келсе, этишти кошуңуз: if anything happens, if there are any problems, if you need anything.
2. «-мак элем» бир форма → would ордуна would have. Кыргызча «таксиге түшмөкпүз» учур үчүн да, өткөн үчүн да айтыла берет; убакытты контекст гана көрсөтөт. Англисчеде өткөн окуя жөнүндөгү элестетилген натыйжа үчүн would / could have + үчүнчү форма керек. Бул otherwise жана without менен айрыкча көп кездешет.
3. «Ооба болсо» → If yes. Кыргызча оозеки кепте «Ооба болсо, жазып кой» деп айта беребиз, ошондуктан англисчеде да if yes деп жазуу оңой. Досторго тез жазылган билдирүүдө бул кездешет, бирок расмий катта жана сынакта if so колдонуңуз. Тануу үчүн if not.
4. «Эжем карап бербегенде» → Without + толук сүйлөм. Кыргызча мындай шартты көбүнчө этиши бар толук сүйлөм менен айтабыз: «Мен кечки сабактарга барганда эжем эгиздерди карап бербегенде…». Ошондуктан without сөзүнөн кийин да толук сүйлөм коюу оңой. Бирок without андан кийин зат атоочту же -ing формасын алат. Толук сүйлөм керек болсо, if… hadn't колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
Given (= эске алганда) жана given (= … берилсе) – Белгилүү факт менен given «эске алып, эске алганда» дегенди билдирет, шарт жок. More / the chance менен «… берилсе» дегенди билдирет, натыйжада would турат. Кыргызча айырма даана: «эске алып» жана «берилсе».
If not (= болбосо) жана if not (= балким, ал тургай) – Сүйлөмдүн башында if not «бул чын болбосо» дегенди билдирет. Эки окшош сөздүн (эки сын атоочтун, эки сандын) ортосунда «балким, ал тургай» дегенди билдирет.
Эки сын атоочтун ортосундагы if not «… болбосо да» дегенди да билдириши мүмкүн: a useful, if not exciting, course = пайдалуу, бирок кызыктуу эмес. Аны контекст чечет. Эки маанилүүлүктөн качуу үчүн кылдат жазуучулар көбүнчө perhaps even же though not колдонушат.
If you'll wait… (өтүнүч) жана If you wait… (шарт) – If you'll wait here – сылык нускама. If you wait here – келечектеги натыйжасы бар чыныгы шарт.
Жазылышы жана айтылышы
- Сүйлөмдүн башына чыккан without / with / given тизмегинен кийин жана башындагы if so / if not / if anything сөздөрүнөн кийин үтүр коюңуз: If so, come along.
- Сын атоочтордун ортосундагы if not көбүнчө эки үтүрдүн ортосунда жазылат: a difficult, if not impossible, task.
- Otherwise эки сүйлөмдү бириктирсе, анын алдына үтүрлүү чекит же чекит коюңуз: I was ill; otherwise I'd have come. Бейрасмий жазууда otherwise алдында үтүр да көп кездешет.
- otherwise /ˈʌðəwaɪz/: басым биринчи муунда. /ð/ үчүн тилдин учун тиштердин ортосуна коюп, үн менен үйлөңүз; «з» же «д» эмес. /ʌ/ – кыска, ачык үндүү, кыргыздын «о» тыбышы эмес. /w/ үчүн эриндерди томолоктоңуз, тиштер эринге тийбейт.
- If you'll follow me дегенде you'll алсыз айтылат, /jəl/ сыяктуу, ал эми үн аягында сылык түшөт. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, бул алсыз формага өзүнчө көнүү керек.
- assuming /əˈsjuːmɪŋ/ (UK), /əˈsuːmɪŋ/ (US): басым экинчи муунда. Кыргызча адатка салып акыркы муунга басым койбоңуз. Аягындагы /ŋ/ – кыргыздын «ң» тыбышы, ага [г] кошпоңуз.
- if anything /ɪf ˈeniθɪŋ/: /θ/ үчүн тилдин учу тиштердин ортосунда, үнсүз үйлөңүз; «с» же «т» деп айтпаңыз.
Алтын эреже
Шарт without, with, given, otherwise же ээнин өзүнүн ичинде жашынышы мүмкүн: if жок, бирок would / could / might (have) бар болсо, жашыруун шартты издеңиз. If so, if not, if anything, if in doubt сыяктуу кыска тизмектер бүтүн бир сүйлөмдүн ордун басат, ал эми if сөзүнөн кийинки will / would көбүнчө даярдыкты же сылыктыкты көрсөтөт. Кыргызча «-мак элем» бир форма болсо да, англисчеде учур үчүн would, өткөн үчүн would have тандаңыз.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү толук if сүйлөмүсүз кайра жазыңыз. Берилген сөздөрдү колдонуп, маанисин сактаңыз.
-
«Without» колдонуп кайра жазыңыз: If the volunteers hadn't helped, the festival would have been cancelled.
-
«Given» колдонуп кайра жазыңыз: If we had been given another week, we could have tested the app properly.
-
«With» колдонуп кайра жазыңыз: If the team had a bigger budget, it could hire two more designers.
-
«In your position» колдонуп кайра жазыңыз: If I were you, I would ask for a written contract.
-
«Otherwise» колдонуп бириктириңиз: I was working that weekend. If I hadn't been, I would have come to the wedding.
-
«If so» колдонуп кайра жазыңыз: Have you already paid the deposit? If you have, please send us the receipt.
-
«On the assumption that» колдонуп кайра жазыңыз: The budget was approved because the board assumed that sales would grow by 5%.
-
«If you would» деп башталган сылык өтүнүч кылып кайра жазыңыз: Please sign the form at the bottom, and then we can process your application today.
B. Мааниси
Кырдаалды окуп, ылайыктуураак сүйлөмдү тандаңыз.
-
Кесиптешиңиз жаңы принтер эскисинен тезирээк дейт. Сиздин оюңузча, ал чындыгында жайыраак. Кайсы жооп туура?if anything: the truth goes the other way
-
Кайсы сүйлөм чындыгында болгон нерсени эмес, элестетилген натыйжаны сүрөттөйт?would have shows the hidden condition: if you hadn't helped me
-
Кайсы сүйлөм шартты эмес, фактыны айтат?given + a known fact = considering
-
Ресепшндеги кызматкер келген адамга сүйлөп жатат. Кайсынысы сылык нускама?if you'll = if you are willing to: a polite request
-
Кардарга расмий кат. Кайсынысы ылайыктуураак?if yes is informal; if so is the standard form
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
If you will need any help with the installation, just call our technical team on the number below.
-
My laptop crashed last night; otherwise I would finish the report well before the deadline.
-
Given a little more experience, she can have become an excellent manager in that company.
-
Finish your breakfast quickly, otherwise you miss the bus and arrive late for school again.
-
If anything, the second edition of the dictionary is harder to use than the first one was.
D. Текстте
Билдирүүнү окуңуз. Номерленген сүйлөмдөрдү берилген сөздөр менен кайра жазыңыз.
Hi all, a quick update before Monday's client meeting. (19) If the figures are correct, we'll finish the project two weeks early. That's great news, but we still need to be careful. (20) Sam spotted the error in last month's report. If he hadn't, we would have lost the client. (21) The new software has helped us a lot. If we didn't have it, we would still be entering data by hand. (22) Are you all free on Monday afternoon? If you aren't, let me know today. (23) If you aren't sure about something, ask Mia before you send it to the client.
Thanks, everyone!
-
(19) сүйлөмүн «Assuming» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(20) сүйлөмдөрүн «otherwise» колдонуп, бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз.
-
(21) сүйлөмүн «Without» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(22) сүйлөмүн «If not» колдонуп кайра жазыңыз.
-
(23) сүйлөмүн «If in doubt» деп баштап кайра жазыңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Устатыңызга же кесиптешиңизге ыраазычылык билдирген 2–3 сүйлөм жазыңыз. Without… жана дагы бир жашыруун шартты (with, given же otherwise) колдонуңуз.
-
Кардарга жеткирүү күнү жөнүндө кыска кат жазыңыз (2–3 сүйлөм). Assuming…, If so же If not жана if you would менен сылык өтүнүч колдонуңуз.
-
Бирөө мындай дейт: «Working from home makes people lazy.» Эки сүйлөм менен жооп бериңиз: If anything жана сын атооч, if not + күчтүүрөөк сын атооч колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
C1-03 Расмий шарттуу сүйлөмдөр кыргызча: Should you need, Were I to, Had I known, But for «Had it not been for» деп баштап кайра жазыңыз: If it hadn't been for the rain, we would have won.
-
C1-03 Расмий шарттуу сүйлөмдөр кыргызча: Should you need, Were I to, Had I known, But for «Should» деп баштап кайра жазыңыз: If you have any questions, please contact me.
-
B2-03 Unless, As Long As, In Case кыргызча: if сөзүнөн тышкаркы шарт байламталары Кайсы сүйлөм колчатырды алдын ала сактык үчүн алып жүрүүнү билдирет?in case = as a precaution; if = only when it actually rains
Жооптор
A. Түзүлүшү
- Without the volunteers' help, the festival would have been cancelled. / Without the volunteers, the festival would have been cancelled.
- Given another week, we could have tested the app properly.
- With a bigger budget, the team could hire two more designers.
- In your position, I would ask for a written contract.
- I was working that weekend; otherwise I would have come to the wedding. / I was working that weekend. Otherwise, I would have come to the wedding.
- Have you already paid the deposit? If so, please send us the receipt.
- The budget was approved on the assumption that sales would grow by 5%.
- If you would sign the form at the bottom, we can process your application today.
B. Мааниси
- It isn't quicker. If anything, it's slower than the old one.
- Without your help, I would have failed the exam.
- Given the weather, we decided to stay at home.
- If you'll take a seat, Ms Novak will be with you shortly.
- Is the venue free on 3 June? If so, please send us a quote.
C. Катаны табыңыз
- If you need any help with the installation, just call our technical team on the number below. / Should you need any help with the installation, just call our technical team on the number below.
- My laptop crashed last night; otherwise I would have finished the report well before the deadline.
- Given a little more experience, she could have become an excellent manager in that company. / Given a little more experience, she might have become an excellent manager in that company.
- Finish your breakfast quickly, otherwise you'll miss the bus and arrive late for school again.
- ✓ If anything, the second edition of the dictionary is harder to use than the first one was.
D. Текстте
- Assuming the figures are correct, we'll finish the project two weeks early. / Assuming that the figures are correct, we'll finish the project two weeks early.
- Sam spotted the error in last month's report; otherwise we would have lost the client.
- Without the new software, we would still be entering data by hand.
- Are you all free on Monday afternoon? If not, let me know today.
- If in doubt, ask Mia before you send anything to the client. / If in doubt, ask Mia before you send it to the client.
E. Сиздин кезегиңиз
- Without your advice in my first year, I would probably have left the company. Given the chance, I'd like to do the same for our new trainees.
- Assuming the samples arrive on Thursday, we will deliver the final design on 2 June. If not, we will contact you at once, and I would be grateful if you would confirm the new date by Friday.
- If anything, people who work from home tend to work longer hours. For many of them, switching off at the end of the day is difficult, if not impossible.
F. Аралаш кайталоо
- Had it not been for the rain, we would have won.
- Should you have any questions, please contact me.
- Take an umbrella in case it rains later.
