Past Continuous кыргызча: I was working – өткөндөгү уланып жаткан иш
Past Continuous: I Was Working
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз өткөндөгү белгилүү бир учурда эмне кылып жатканыңызды айта аласыз, аңгеменин башында көрүнүштү сүрөттөй аласыз жана бир убакта уланып жаткан эки иш-аракет жөнүндө айта аласыз. Мунун баарына was / were + -ing формасы жардам берет.
Негизги ой
Past Simple (жөнөкөй өткөн чак: I cooked dinner) өткөн иш-аракетти бир бүтүн окуя катары көрсөтөт: башталды, бүттү, болду. Бирок кээде биз өткөндөгү бир учурдун ичинде туруп, айланага карагыбыз келет. Кечээ саат сегизде эмне болуп жаткан? Иш-аракет ошол учурга чейин башталган жана ошол учурда али уланып жаткан. Ал ортосунда эле.
Тасманы жана тыным баскычын (pause) элестетиңиз. Тасманы бир учурда токтотосуз, экранда кыймылдагы иш-аракеттерди көрөсүз: кимдир бирөө тамак жасап жаткан, жамгыр жаап жаткан, балдар ойноп жаткан. Токтотулган сүрөттө эч нерсе бүтө элек. Бул – Past Continuous (созулма өткөн чак).
Бул ойду Present Continuous (созулма учур чак) сабагынан билесиз: A1-22 сабагындагы түз эфирди эстеңиз (I'm cooking = азыр уланып жатат). Бул жерде биз өткөндүн тасмасын токтотобуз. Түзүлүшү ошол эле, болгону am / is / are ордуна was / were келет, ал эми -ing формасы калат. -ing формасы «ишти аткарып жаткан учурунда» дегенди билдирет.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча өткөндө уланып жаткан ишти көмөкчү этиштер менен айтабыз: -ып жаткам, -ып отургам, -ып турган элем («тамак жасап жаткам», «гезит окуп отурган»). Мааниси боюнча бул Past Continuous-ка абдан жакын – бул сиз үчүн жеңилдик. Айырма түзүлүшүндө: кыргызча иш-аракет да, жак да бир сөздө («жаткам», «жатканбыз»), англисчеде болсо өзүнчө was / were сөзү жана -ing формасы керек. Ошондой эле кыргызча аңгеменин фонун кээде жөнөкөй -ды менен да айта беребиз («Ошол күнү жамгыр жаады»), англисчеде болсо көрүнүштү сүрөттөгөндө дээрлик дайыма Past Continuous колдонулат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Саат сегизде кечки тамак жасап жаткам. | At 8 pm I was cooking dinner. | «жаткам» бир сөз; англисче was + -ing – экөө тең керек |
| Кечээ ушул убакта Лиссабонго учуп бара жатканбыз. | This time yesterday we were flying to Lisbon. | жак мүчөсү «-быз» → we + were |
| Күн жаркырап турган, канаттуулар сайрап жаткан. | The sun was shining and the birds were singing. | Бул жерде да ушундай: аңгеменин фону, иш-аракет уланып жатат |
| Мен ашкананы тазалап жатканда, күйөөм кир жууп жаткан. | While I was cleaning the kitchen, my husband was doing the laundry. | «-ып жатканда» → while + was / were + -ing |
| Бүгүн эртең менен саат алтыда эмне кылып жаткансыз? | What were you doing at six o'clock this morning? | кыргызча сөз тартиби өзгөрбөйт; англисче were ээнин алдында |
| Жоопту билгем. | I knew the answer. | «билүү» абалды билдирет → Past Simple: knew (was knowing эмес) |
Кыскасы: «-ып жаткам», «-ып отургам» дегенди англисче was / were + -ing формасы менен айтыңыз. I / he / she / it → was, you / we / they → were. Суроодо was / were ээнин алдына чыгат.
Түзүлүшү
Ырастоо сүйлөм
| Ээ | was / were | -ing формасы |
|---|---|---|
| I / he / she / it | was | working. |
| you / we / they | were | working. |
Тануу сүйлөм
| Ээ | was not / were not | -ing формасы | Кыскартылган форма |
|---|---|---|---|
| I / he / she / it | was not | sleeping. | wasn't |
| you / we / they | were not | sleeping. | weren't |
Суроолор жана кыска жооптор
| Суроо | Кыска жооптор |
|---|---|
| Was she driving? | Yes, she was. / No, she wasn't. |
| Were they waiting? | Yes, they were. / No, they weren't. |
| What were you doing at ten? | I was studying. |
| Where was he going? | He was going to the gym. |
Ырастоо сүйлөмдө was жана were кыскартылбайт: I was working, we were working.
-ing формасынын жазылышы Present Continuous-тагыдай эле A1-22: make → making, stop → stopping, lie → lying.
Колдонулушу
1Өткөндөгү белгилүү бир учурда уланып жаткан иш
Иш-аракет өткөндөгү белгилүү бир учурда ортосунда болгонун айтуу үчүн Past Continuous колдонуңуз. Ал ошол учурга чейин башталган жана ошол учурда али уланып жаткан. Кыргызча бул жерде көбүнчө «-ып жаткам», «-ып отургам» дейбиз.
2Аңгеменин фонун сүрөттөө
Аңгемелер көбүнчө Past Continuous менен башталат: ал «көрүнүштү даярдайт» – аба ырайы, жер, адамдар эмне кылып жатканы. Негизги окуялар андан кийин Past Simple менен айтылат – A2-02 караңыз.
3Бир убакта уланып жаткан эки иш-аракет (while)
Эки узун иш-аракет бир убакта уланып жатканын көрсөтүү үчүн while колдонуңуз. Адатта экөө тең Past Continuous-та турат. Кыргызча while сөзүнө «-ып жатканда» туура келет.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Окуп жаткам» → I reading. Кыргызча «окуп жаткам» деген бир сөздө иш-аракет да, анын уланып жатканы да, жак да бар. Ошондуктан англисчеде -ing формасын коюп, was / were сөзүн унутуп коюу оңой – айрыкча узун сүйлөмдүн экинчи бөлүгүндө. Англисчеде ар бир ээден кийин was же were керек.
2. Суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт. Кыргызча «Бакыт, жекшемби күнү ушунча эрте Ош базарынын сыртында жамгырда эмнеге туруп жүргөнсүң?» деп сурайбыз: суроо сөзү бар, бирок тартип ырастоо сүйлөмдөгүдөй эле калат. Англисчеде суроо сөзүнөн кийин адегенде was / were, андан кийин ээ келет.
3. «Ооба, иштеген жокмун» → Yes, I wasn't. Кыргызча тануу суроого берилген жооп суроо менен макулдашат: «Өткөн июлда Чолпон-Атадагы мейманканада иштеген эмес белең?» – «Ооба, иштеген эмесмин». Англисчеде yes / no суроого эмес, чындыкка жараша тандалат: тануу жооп болсо – No, I wasn't.
4. Аңгеменин фону -ды менен. Кыргызча аңгемени «Ошол күнү эртең менен Ала-Арча жолуна кар жаады, туристтер тоолорду сүрөткө тартышты» деп да баштай беребиз. Англисчеде мындай сүйлөмдөр удаалаш окуялардай угулат: адегенде кар жаады, андан кийин сүрөткө тартышты. Көрүнүштүн фонун Past Continuous менен сүрөттөңүз, негизги окуяны Past Simple менен айтыңыз.
Чаташтырбаңыз
Past Continuous жана Past Simple – Past Continuous иш-аракеттин ортосун көрсөтөт; Past Simple ишти башынан аягына чейин бүтүн көрсөтөт. Аңгемеде экөө кантип чогуу иштеши A2-02 сабагында.
Past Continuous жана Present Continuous – Түзүлүшү бирдей, убакыт башка: өткөн үчүн was / were, азыр үчүн am / is / are. A1-22 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- Кадимки сүйлөөдө was жана were алсыз айтылат: was /wəz/, were /wə/ (UK), /wɚ/ (US). I was cooking дегенде басым cooking сөзүнө түшөт. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул бүдөмүк /ə/ тыбышына өзүнчө көнүү керек.
- was жана were /w/ тыбышы менен башталат. Кыргызчада мындай тыбыш жок: эриндерди томолоктоп алдыга чыгарыңыз, тиштер эринге тийбесин. «вас», «вер» деп в менен айтпаңыз.
- Кыска жоопто жана сүйлөмдүн аягында алар күчтүү айтылат: Yes, I was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US); Yes, they were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US).
- wasn't /ˈwɒznt/ (UK), /ˈwʌznt/ (US) жана weren't /wɜːnt/ (UK), /wɝːnt/ (US) адатта басым менен айтылат.
- -ing /ɪŋ/: аягындагы тыбыш кыргыздын ң тыбышы менен бирдей – бул сизге жеңил. Анын артынан [г] кошпоңуз.
- -ing формасынын жазылышы: аягындагы окулбаган e түшөт (ride → riding), басымдуу бир кыска үндүүдөн кийинки бир үнсүз эки эселенет (run → running, sit → sitting), -ie → -ying (die → dying).
Алтын эреже
Өткөндүн тасмасын токтотуңуз: was / were + -ing формасы = иш-аракет ошол учурда уланып жаткан. I / he / she / it → was, you / we / they → were.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Past Continuous колдонуңуз (was / were + -ing формасы).
-
At 7 am I (have) breakfast — I was in the middle of it when the phone rang.
-
When I got home at 4 pm, the house was quiet. The children (play) in the garden.
-
It (not rain) when we left the house.
-
you (sleep) at midnight? I called, but you didn't answer.
-
When you phoned Mia at 10 last night, what she (do)?
-
While I (cook), my brother (set) the table.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз же кыска жооп бериңиз.
-
Туура жоопту тандаңыз: At midnight I … a book in bed. I finished it at one.
-
Туура жоопту тандаңыз: I … the answer.
-
Кыска жооп: Were they working at noon yesterday? (No)
-
Кайсы сүйлөм иш-аракет саат 15.00дө уланып жатканын билдирет?
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
We was waiting for the bus.
-
Did you watching TV at 9 pm?
-
He was sit on the sofa.
-
While I was reading, my sister was listening to music.
D. Текстте
Past Continuous колдонуңуз.
It was 9 pm on Sunday. Outside, it 15 (snow). In the living room, my dad 16 (read) the newspaper, and my mum 17 (watch) a film. My little brothers 18 (not sleep) — they 19 (play) a computer game in their room. And me? I 20 (do) my homework at the kitchen table.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
What were you doing at 8 pm yesterday? Кечээ саат 20.00дө эмне кылып жатканыңыз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз.
-
Аңгеменин башындагы көрүнүштү сүрөттөңүз: аба ырайы жана эки адам.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-28 Past Simple кыргызча: туура эмес этиштер, did жана didn't Катаны оңдоңуз: Did you went to the party?
-
A1-22 Present Continuous кыргызча: I'm working – азыр эмне болуп жатат? -ing формасын жазыңыз: lie
-
A1-26 Was жана were кыргызча: be этишинин өткөн чагы Туура жоопту тандаңыз: There … two cars outside the house.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- was having
- were playing
- wasn't raining / was not raining
- Were … sleeping
- was … doing
- was cooking … was setting
B. Мааниси
- was reading
- knew
- No, they weren't. / No, they were not.
- I was writing an email at 3 pm.
C. Катаны табыңыз
- We were waiting for the bus.
- Were you watching TV at 9 pm? / Did you watch TV at 9 pm?
- He was sitting on the sofa. / He sat on the sofa.
- ✓ While I was reading, my sister was listening to music.
D. Текстте
- was snowing
- was reading
- was watching
- weren't sleeping / were not sleeping
- were playing
- was doing
E. Сиздин кезегиңиз
- At 8 pm yesterday I was cooking dinner. My sister was talking on the phone.
- It was raining. An old man was waiting at the bus stop, and a girl was reading a book.
F. Аралаш кайталоо
- Did you go to the party?
- lying
- were
