Was жана were кыргызча: be этишинин өткөн чагы
Was and Were
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз өткөн чак жөнүндө was жана were менен айта аласыз: кайда болгонуңузду, өзүңүздү кандай сезгениңизди, бир нерсе кандай болгонун, качан төрөлгөнүңүздү жана бир жерде эмне бар болгонун – ырастоо сүйлөмдө, тануу сүйлөмдө жана суроодо.
Негизги ой
Эс алуудан жиберилген эски ачык катты элестетиңиз: The weather was great. The hotel was small but clean. We were very happy. Ачык кат адамдарды, жерлерди жана сезимдерди азыр бүтүп калган убакта кандай болгонун сыпаттайт.
Was жана were – сиз билген be этишинин (am, is, are) өткөн чагы. Алар учур чактагыдай эле ишти аткарат: адамды же буюмду ал жөнүндөгү маалымат менен байланыштырат. Убакыт гана башка: I am tired (азыр) → I was tired (кечээ).
Өткөн чактагы be учур чактан да жөнөкөй. Анын үч эмес, эки гана формасы бар: I, he, she, it жана бир нерсе үчүн was; you, we, they жана эки же андан көп нерсе үчүн were.
Калганы учур чактагыдай иштейт. Тануу үчүн not кошуңуз (wasn't, weren't). Суроо үчүн was / were сөзүн ээнин алдына коюңуз (Were you…?). Бир нерсе бар болгонун айтуу үчүн there was / there were колдонуңуз.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча өткөн чактагы абалды ар кандай жол менен айтабыз: этиш менен («чарчадым»), эле менен («үйдө элем»), болчу, болду менен («дарыгер болчу»), бар болууну бар эле менен. Англисчеде мунун баарынын ордунда эки эле сөз: was жана were. Ошондой эле кыргызча «төрөлдүм» – кадимки этиш, ал эми англисчеде бул was born деген туруктуу тизмек. Мурун сөзү сандан кийин келет («эки жыл мурун») – англисче ago да сандан кийин турат, before эмес.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Мен чарчадым. / Үйдө элем. | I was tired. / I was at home. | кыргызча этиш же «эле»; англисче экөөндө тең was |
| Чоң атам айдоочу болчу. | My grandfather was a driver. | «болчу» → was |
| Жээктин жанында кафе бар эле. | There was a café near the beach. | «бар эле» → there was |
| Мен 1998-жылы төрөлгөнмүн. | I was born in 1998. | кыргызча «төрөлүү» – этиш; англисче was born, was милдеттүү |
| эки жума мурун | two weeks ago | Бул жерде да ушундай: убакыт + «мурун» → убакыт + ago; before эмес |
| Кечээ кайда элең? | Where were you yesterday? | суроодо were ээнин алдына чыгат |
| Сен туура айткансың. / Баарыңар жардам бердиңер. | You were right. / You were all very helpful. | кыргызча «сен» жана «силер»; англисче you дайыма were |
Кыскасы: кыргызча «-дым», «эле», «болчу», «бар эле» деген жерде англисчеде көбүнчө was / were турат. Төрөлгөн жылыңызды I was born… менен, өткөн убакытты … ago менен айтыңыз.
Түзүлүшү
Ырастоо сүйлөм
| Ээ | Be өткөн чакта | Учур чак (салыштыруу үчүн) |
|---|---|---|
| I | was | am |
| he / she / it | was | is |
| you / we / they | were | are |
Бир адам же бир нерсе (you эмес) → was (My phone was…). Экөө же андан көп → were (My parents were…). You бир адам болсо да, дайыма were менен келет.
Тануу сүйлөм
| Ээ | Толук форма | Кыскартылган форма |
|---|---|---|
| I / he / she / it | was not | wasn't |
| you / we / they | were not | weren't |
Суроо жана кыска жооп
| Was / Were | Ээ | Калганы | Кыска жооптор |
|---|---|---|---|
| Was | I | wrong? | Yes, you were. / No, you weren't. |
| Was | she | at the meeting? | Yes, she was. / No, she wasn't. |
| Were | you | at home? | Yes, I was. / No, I wasn't. |
| Were | they | happy? | Yes, they were. / No, they weren't. |
Суроо сөз менен суроо: Where were you? How was your weekend? Why was she angry? What was the problem?
There was / there were
| Жекелик / саналбоочу | Көптүк | |
|---|---|---|
| Ырастоо | There was a problem. | There were two problems. |
| Тануу | There wasn't any time. | There weren't any seats. |
| Суроо | Was there a café? | Were there any taxis? |
Өткөн чактагы убакыт сөздөрү: yesterday, yesterday morning, last night, last week, last year, in 2019, two days ago, an hour ago, when I was a child.
Колдонулушу
1Өткөн чактагы абал, сезим жана сыпаттоо
Өткөн чактагы адамдарды, буюмдарды жана сезимдерди сыпаттоо үчүн was / were + сын атооч же зат атооч колдонуңуз. Кыргызча мындай учурда көп этиш колдонобуз («чарчадым», «кубандык»), англисчеде be + сын атооч.
2Өткөн чактагы орун
Бирөө же бир нерсе кайда болгонун айтуу үчүн was / were + орун колдонуңуз.
3Суроо жана кыска жооп
Was / were сөзүн ээнин алдына коюңуз. Кыска жоопто was / were кайталанат – ырастоо кыска жоопто кыскартылган форма колдонулбайт. Кыргызча кыска жоопто этишти кайталайбыз («Ооба, кыйын болду»).
4There was / there were
Өткөндө бир нерсе бар болгонун айтуу үчүн жекелик же саналбоочу зат атооч менен there was, көптүк сандагы зат атооч менен there were колдонуңуз. Кыргызча «бар эле», «жок эле». Учур чак үчүн A1-11 караңыз.
5I was born…
Сиздин төрөлгөнүңүз өткөндө калган, ошондуктан англисче am born эмес, was / were born дейбиз. Аны туруктуу тизмек катары жаттаңыз (бул туюк мамиле: B1-10 караңыз). Кыргызча «төрөлдүм», «төрөлгөнмүн» – кадимки этиш, андыктан was сөзүн унутуп коюу оңой.
6Өткөн чактагы убакыт сөздөрү
Убакыт сөздөрү адатта сүйлөмдүн аягында же башында турат. Ago убакыттын артынан келет. Last жана yesterday алдына предлог коюлбайт (A1-20 караңыз). Кыргызча «эки жума мурун» дейбиз: бул жерде сөз тартиби англисчедей.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Таласта төрөлгөн» → she born. Кыргызча «төрөлүү» – кадимки этиш: «Мен Ошто төрөлгөнмүн», «Чоң энем Таласта төрөлгөн». Ошондуктан англисчеде born сөзүн этиш катары колдонуп, анын алдына was / were коюуну унутуп коюу оңой. Англисчеде born жалгыз турбайт: was born / were born.
2. «Он жыл мурун» → before ten years. Кыргызча мурун «ago» да, «before» да болот. Ошондуктан «он жыл мурун» дегенди before ten years деп которуп коюу – абдан кеңири тараган ката. Англисчеде убакыт аралыгынан кийин ago коюлат: ten years ago. Before убакыт аралыгынын алдында ушул мааниде колдонулбайт.
3. «Сен … элең» → you was. Кыргызча «сен» бир адамды, «силер» бир нече адамды билдирет. Ошондуктан бир адамга кайрылганда was туура сыяктуу сезилет: I was, he was… демек, you was. Англисчеде you бир адам болсо да, көп адам болсо да дайыма were менен келет.
4. «Ата-энең эмнеге ушунча тынчсызданышты?» → Why your parents were…? Кыргызча суроо сөз сүйлөмдүн ортосунда турат, ал эми баяндооч сүйлөмдүн аягында калат. Ошондуктан англисчеде да were ээден кийин калып калат. Англисчеде суроо сөздөн кийин дароо was / were, андан кийин ээ.
Чаташтырбаңыз
you менен was же were – You бир адамга да, көп адамга да дайыма were менен келет.
there was жана it was – There was жаңы нерсени тааныштырат (ал бар болгон). It was биз билген нерсени сыпаттайт. A1-11 караңыз.
ago жана last – Ago азыркы учурдан артка карай санайт (three days ago). Last – эң акыркысы (last Friday). Аларды бирге колдонбоңуз.
Жазылышы жана айтылышы
- Сүйлөмдүн ортосунда was жана were адатта алсыз айтылат: was /wəz/, were /wə/ (UK), /wɚ/ (US). I was tired «I wuz tired» сыяктуу угулат. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул кыска, бош үндүүгө көнүү керек.
- Кыска жоопто жана сүйлөмдүн аягында алар күчтүү айтылат: Yes, I was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US); Yes, we were /wɜː/ (UK), /wɝː/ (US). /ɜː/ кыргызча «ө» эмес: эриндерди тегеректебей, ооздун ортосунда айтыңыз.
- Башындагы /w/ «в» эмес: эриндерди тегеректеп алдыга чыгарыңыз, тиштер эринге тийбейт.
- wasn't /ˈwɒznt/ (UK), /ˈwʌznt/ (US); weren't /wɜːnt/ (UK), /wɝːnt/ (US) – weren't бир муун.
- ago /əˈɡəʊ/ (UK), /əˈɡoʊ/ (US): басым экинчи бөлүгүндө – «a-GO». Бул жерде кыргызча басым адаты жардам берет.
- were жана where – ар башка сөздөр: where /weə/ (UK), /wer/ (US). Where were you?
Алтын эреже
I / he / she / it → was. You / we / they → were. Тануу: wasn't, weren't. Суроо: Was she…? Were you…? – be тануу менен суроону did сөзүсүз өзү түзөт. Төрөлгөн жыл үчүн I was born…, өткөн убакыт үчүн … ago (кыргызча «мурун», бирок before эмес).
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Сүйлөмдөрдү was же were менен толуктаңыз же өзгөртүңүз.
-
I at home yesterday.
-
My parents in Italy last month.
-
you at school on Friday?
-
The shops open. They were closed.
-
There ten people at the meeting.
-
"Was the food good?" "Yes, it ."
-
Тануу сүйлөмгө айлантыңыз: The test was easy.
B. Мааниси
Туура жоопту тандаңыз же суроо түзүңүз.
-
Туура жоопту тандаңыз: There … a cat in the garden.
-
Туура жоопту тандаңыз: I was in Rome two years ….
-
Туура жоопту тандаңыз: You … right, Tom.
-
Суроо түзүңүз: you / where / last night / were
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
I am born in 2002.
-
Was they happy?
-
She was in London before three years.
-
We were at the cinema last Saturday.
D. Текстте
Диалогду толуктаңыз.
Mia: Hi, Sam! Where 16 you yesterday? You 17 at the party!
Sam: Sorry. I 18 ill. I was in bed all day. How 19 it?
Mia: It was great. There 20 about forty people, and the music was fantastic.
Sam: 21 Kate there?
Mia: No, she 22. She was in Spain.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Кечээ кайда болгонуңуз жана өзүңүздү кандай сезгениңиз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз.
-
Качан жана кайда төрөлгөнүңүз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-03 To Be: тануу, суроо жана кыска жооптор (isn't, aren't, Are you…?) кыргызча Кыска жоопту тандаңыз: "Are you tired?" "Yes, …."
-
A1-11 There is жана there are кыргызча: англисче «бар» жана «жок» Туура жоопту тандаңыз: There … two banks in my street.
-
A1-24 Саналуучу жана саналбоочу зат атоочтор, some жана any кыргызча Туура жоопту тандаңыз: There wasn't … bread.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- was
- were
- Were
- weren't / were not
- were
- was
- The test wasn't easy. / The test was not easy.
B. Мааниси
- was
- ago
- were
- Where were you last night?
C. Катаны табыңыз
- I was born in 2002.
- Were they happy?
- She was in London three years ago.
- ✓ We were at the cinema last Saturday.
D. Текстте
- were
- weren't / were not
- was
- was
- were
- Was
- wasn't / was not
E. Сиздин кезегиңиз
- Yesterday I was at work all day. I was very tired in the evening.
- I was born in 1999. I was born in a small town near the sea.
F. Аралаш кайталоо
- I am
- are
- any
