English Tenses मराठीत: बाराही काळ एका नकाशात (Tense System)
The English Tense System: The Map
या पानावर
उद्दिष्ट
हा धडा झाल्यावर तुम्हाला दिसेल की इंग्रजीचे सगळे काळ एका साध्या नकाशात कसे बसतात: तीन वेळा (भूतकाळ, वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ) आणि चार aspects (simple, continuous, perfect, perfect continuous). प्रत्येक aspect चा मूळ अर्थ तुम्ही सांगू शकाल, बाराही रूपं एकाच क्रियापदाने बनवू शकाल, आणि नकार आणि प्रश्न बनवताना पहिलं सहायक क्रियापद कसं काम करतं ते वापरू शकाल.
मुख्य कल्पना
इंग्रजी क्रियापदांची रूपं म्हणजे पाठ करायची बारा वेगळ्या काळांची लांबलचक यादी वाटू शकते. खरं तर तसं नाही. प्रत्येक रूप फक्त दोन निवडींतून बनतं.
निवड 1: वेळ – कधी? भूतकाळ, वर्तमानकाळ किंवा भविष्यकाळ. तीन भाग असलेली एक वेळेची रेषा डोळ्यांसमोर आणा: भूतकाळ, आत्ता, भविष्यकाळ.
निवड 2: aspect – मी क्रियेकडे कसं बघतो?
- Simple: एक संपूर्ण वस्तुस्थिती किंवा पूर्ण घटना म्हणून.
- Continuous: आतून, एखाद्या क्षणाभोवती चालू असलेली क्रिया म्हणून.
- Perfect: नंतरच्या एखाद्या बिंदूवरून, त्याच्या आधी घडलेल्या आणि अजूनही महत्त्वाच्या गोष्टीकडे मागे बघत.
- Perfect continuous: नंतरच्या बिंदूवरून, त्या बिंदूपर्यंत चालू राहिलेल्या क्रियेकडे मागे बघत – भर कालावधीवर, किंवा नुकत्याच संपलेल्या क्रियेवर जिचे परिणाम दिसतात.
या दोन निवडी एकत्र केल्या की तीन ओळी (भूतकाळ, वर्तमानकाळ, भविष्यकाळ) आणि चार स्तंभ असलेला नकाशा मिळतो. प्रत्येक काळाला एक पत्ता आहे: past + perfect = past perfect. चार स्तंभांचा अर्थ एकदा समजला की तो वेळेच्या रेषेच्या प्रत्येक भागात सारखाच काम करतो. संपूर्ण व्यवस्थेमागे बारा नाही, एकच कल्पना आहे.
मराठी आणि इंग्रजी
चांगली बातमी: मराठीतही वेळ आणि aspect दोन्ही आहेत. “करतो” (साधा), “करतो आहे / करतोय” (चालू), “केलं आहे” (पूर्ण), “करत होतो” (चालू भूतकाळ), “केलं होतं” (पूर्ण भूतकाळ), “करत असेन” (चालू भविष्यकाळ), “केलेलं असेल” (पूर्ण भविष्यकाळ) – यातली बरीच रूपं इंग्रजी नकाशाशी जुळतात. म्हणून हा नकाशा तुम्हाला अनोळखी वाटणार नाही.
पण तीन ठिकाणी फरक आहे. पहिला: कालावधी “आत्तापर्यंत” सांगताना मराठी साधा किंवा चालू वर्तमानकाळ वापरते: “चाळीस मिनिटं झाली, आम्ही वाट पाहतोय”, “तो सकाळी सहापासून धावतोय”. इंग्रजीत इथे Present Perfect Continuous (चालू पूर्ण वर्तमानकाळ) लागतो: We've been waiting for forty minutes. दुसरा: मराठी “केलं आहे” आणि इंग्रजी Present Perfect (पूर्ण वर्तमानकाळ) प्रत्येक वापरात सारखे नाहीत – मराठीत “मी काल ते पाहिलं आहे” चालतं, इंग्रजीत yesterday बरोबर Past Simple (साधा भूतकाळ) लागतो (पाहा A2-19).
तिसरा फरक वाक्यात वेळ कुठे असते याचा. मराठीत वेळ मुख्य क्रियापदात असते, नकारातही: “मी आलो नाही”, “त्याने केलं नाही”. प्रश्नात शब्दक्रम बदलत नाही, फक्त “का” लागतो: “तू आलास का?” इंग्रजीत वेळ पहिलं सहायक क्रियापद घेतं, आणि बाकी सगळं तसंच राहतं: I didn't come, I wasn't working, I hadn't worked. प्रश्नात फक्त पहिलं सहायक क्रियापद कर्त्याच्या आधी जातं: Have you been waiting long?
| मराठी | इंग्रजी | काय वेगळं आहे? |
|---|---|---|
| माझी बहीण हॉस्पिटलमध्ये काम करते. | My sister works in a hospital. | सर्वसाधारण वस्तुस्थिती → Present Simple – इथे दोन्ही भाषा सारख्याच आहेत |
| सॉरी, मी आत्ता गाडी चालवतोय. | Sorry, I can't talk — I'm driving. | चालू क्रिया → Present Continuous – सारखंच |
| पाऊस सुरू झाला तेव्हा मी बसची वाट पाहत होतो. | I was waiting for the bus when it started to rain. | पार्श्वभूमी → Past Continuous – सारखंच |
| आम्ही पोहोचलो तेव्हा सिनेमा आधीच सुरू झाला होता. | When we arrived, the film had already started. | “झाला होता” → Past Perfect – सारखंच |
| शुक्रवारपर्यंत मी रिपोर्ट पूर्ण केलेला असेल. | By Friday, I'll have finished the report. | “केलेला असेल” → Future Perfect – सारखंच |
| मला वाटतं तिला लवकरच नवी नोकरी मिळेल. | I think she'll find a new job soon. | भविष्याचा अंदाज → will |
| चाळीस मिनिटं झाली, आम्ही वाट पाहतोय. | We've been waiting for forty minutes. | मराठीत वर्तमानकाळ → इंग्रजीत Present Perfect Continuous |
| तो सकाळी सहापासून धावतोय. | He's been running since six o'clock this morning. | “-पासून” + चालू वर्तमानकाळ → Present Perfect Continuous |
| मी आलो नाही. / तू आलास का? | I didn't come. / Did you come? | मराठीत वेळ मुख्य क्रियापदात; इंग्रजीत पहिल्या सहायक क्रियापदात |
थोडक्यात: मराठीतही बहुतेक aspects आहेत, म्हणून नकाशा ओळखीचा आहे. पण “आत्तापर्यंत किती वेळ” साठी इंग्रजीत perfect continuous, आणि इंग्रजीत वेळ, नकार आणि प्रश्न पहिलं सहायक क्रियापद घेतं.
रचना
बांधकामाचे ठोकळे
| Aspect | सहायक क्रियापद + क्रियापदाचं रूप | उदाहरण (work) |
|---|---|---|
| simple | होकारार्थी वर्तमान आणि भूतकाळात सहायक क्रियापद नाही | work / worked |
| continuous | be + -ing रूप | be working |
| perfect | have + past participle | have worked |
| perfect continuous | have been + -ing रूप | have been working |
Past participle (तिसरं रूप, कधी कधी V3) म्हणजे worked, gone, written. वेळ दाखवतं पहिलं क्रियापद: am / was / will be, have / had / will have.
नकाशा: work ची 12 रूपं
| Simple | Continuous | Perfect | Perfect continuous | |
|---|---|---|---|---|
| Past | I worked | I was working | I had worked | I had been working |
| Present | I work | I am working | I have worked | I have been working |
| Future | I will work | I will be working | I will have worked | I will have been working |
मराठी नावं: Present Simple (साधा वर्तमानकाळ), Present Continuous (चालू वर्तमानकाळ), Present Perfect (पूर्ण वर्तमानकाळ), Present Perfect Continuous (चालू पूर्ण वर्तमानकाळ), Past Simple (साधा भूतकाळ), Past Continuous (चालू भूतकाळ), Past Perfect (पूर्ण भूतकाळ), Past Perfect Continuous (चालू पूर्ण भूतकाळ), Future Simple (साधा भविष्यकाळ), Future Continuous (चालू भविष्यकाळ), Future Perfect (पूर्ण भविष्यकाळ), Future Perfect Continuous (चालू पूर्ण भविष्यकाळ). ही नावं फक्त मदतीसाठी आहेत; प्रत्येक इंग्रजी रूप एका मराठी रूपाशी जुळेलच असं नाही.
नकार आणि प्रश्न: काम करतं पहिलं सहायक क्रियापद
| रूप | नकार | प्रश्न |
|---|---|---|
| Present / Past Simple | She doesn't work. / She didn't work. | Does she work? / Did she work? |
| सहायक क्रियापद असलेलं कोणतंही रूप | She isn't working. / She hasn't worked. / She won't be working. | Is she working? / Has she worked? / Will she be working? |
| दोन किंवा तीन सहायक क्रियापदं असलेली रूपं | She hadn't been working. | Had she been working? |
not पहिल्या सहायक क्रियापदानंतर ठेवा, किंवा पहिलं सहायक क्रियापद कर्त्याच्या आधी न्या. Present Simple आणि Past Simple मध्ये सहायक क्रियापद नसतं, म्हणून ते do / does / did उसनं घेतात.
प्रत्येक aspect चा अर्थ
| Aspect | मूळ अर्थ | कोणत्या प्रश्नाचं उत्तर देतो? |
|---|---|---|
| simple | संपूर्ण वस्तुस्थिती किंवा घटना | काय होतं / झालं / होईल? |
| continuous | एखाद्या क्षणाभोवती चालू | त्या क्षणी काय चालू आहे / होतं / असेल? |
| perfect | एखाद्या बिंदूच्या आधी, आणि त्या बिंदूवर महत्त्वाचं | तोपर्यंत काय आधीच झालं आहे? |
| perfect continuous | एखाद्या बिंदूपर्यंत चालू राहिलेली, किंवा नुकतीच संपलेली आणि परिणाम दिसणारी क्रिया | तोपर्यंत किती वेळ चाललं आहे? काय चाललं होतं? |
नकाशाबद्दल काही टिपा
- काटेकोरपणे पाहिलं तर इंग्रजी क्रियापद स्वतः फक्त दोन वेळा दाखवतं (वर्तमान work, भूतकाळ worked); भविष्यकाळ modal verb will दाखवतं. “12 tenses” हा शिकण्यासाठी उपयोगी नकाशा आहे.
- Will हा एकमेव भविष्यकाळ नाही: going to, Present Continuous आणि Present Simple नेही भविष्याबद्दल बोलता येतं. पाहा A2-05.
- स्थिती दाखवणारी क्रियापदं (know, like, want, believe) सहसा continuous आणि perfect continuous स्तंभ टाळतात. पाहा A1-23 आणि B1-34.
- Future Continuous B1-05 मध्ये आहे. Future Perfect आणि Future Perfect Continuous इथे फक्त ओळख म्हणून; ते B2-01 मध्ये आहेत.
वापर
1वेळ – ती पहिलं क्रियापद घेतं
फक्त पहिलं क्रियापद बदला, म्हणजे संपूर्ण क्रिया वेळेच्या रेषेवर पुढे किंवा मागे सरकते. बाकी क्रियापदाचा भाग तसाच राहतो.
2Simple – संपूर्ण वस्तुस्थिती
Simple aspect क्रिया संपूर्ण किंवा सर्वसाधारण वस्तुस्थिती म्हणून दाखवतो: सवय, पूर्ण झालेली घटना, साधा अंदाज.
3Continuous – चालू
Continuous aspect तुम्हाला एखाद्या क्षणी क्रियेच्या आत नेतो: ती त्या क्षणाच्या आधी सुरू झाली आहे आणि अजून संपलेली नाही.
4Perfect – आधी, आणि अजूनही महत्त्वाचं
Perfect aspect एखाद्या बिंदूवरून (आत्ता, भूतकाळातला क्षण किंवा भविष्यातला क्षण) त्याच्या आधी घडलेल्या आणि त्या बिंदूवर महत्त्वाच्या गोष्टीकडे मागे बघतो.
5Perfect continuous – किती वेळ, एखाद्या बिंदूपर्यंत
Perfect continuous एखाद्या बिंदूपर्यंत चालू राहिलेल्या क्रियेकडे मागे बघतो, आणि सहसा किती वेळ ते सांगतो. नुकत्याच संपलेल्या क्रियेचे परिणाम आत्ता दिसत असतील, तर तीही सांगतो (पाहा B1-01).
6एकच गोष्ट, बाराही रूपं
धावपटू सॅमच्या मागे जाऊ, एकाच क्रियापदाची बाराही रूपं वापरून: run – ran – run.
नेहमीच्या चुका
मराठी भाषकांसाठी सापळे
1. “कुरिअरवाल्याने पार्सल वर आणलं नाही” → didn't brought. मराठीत नकारातही भूतकाळ मुख्य क्रियापदातच राहतो: “आणलं नाही”, “सांगितलं नाही”, “पाहिलं नाही”. म्हणून इंग्रजीत didn't नंतरही भूतकाळाचं रूप येतं. पण इंग्रजीत वेळ did ने घेतली की मुख्य क्रियापद मूळ रूपात परत जातं. भूतकाळ दोनदा दाखवणं ही चूक आहे.
2. “जेवल्यापासून खोलीत काय करतो आहेस?” → What you have been doing? मराठी प्रश्नात शब्दक्रम बदलत नाही: “ओंकार, जेवल्यापासून खोलीत काय करतो आहेस?” इंग्रजी प्रश्नात पहिलं सहायक क्रियापद कर्त्याच्या आधी जातं, दोन सहायक क्रियापदं असली तरी: have you been, had she been, will they be.
3. “मी सहापर्यंत पोहोचलेलो असेन” → I will be reaching by six. मराठीत “पोहोचलेलो असेन” हे Future Perfect सारखंच आहे. पण ऑफिसच्या इंग्रजीत आपण त्याऐवजी will be reaching (Future Continuous) वापरतो. ते व्याकरणदृष्ट्या चुकीचं नाही, पण Future Continuous म्हणजे “त्या क्षणी चालू असेल”. एखाद्या वेळेपर्यंत पोहोचणं पूर्ण झालेलं असेल, हे सांगायला will have reached, किंवा साधं will get there by.
गोंधळ करू नका
's = is की has – पुढचा शब्द पाहा: -ing रूप → is; past participle → has.
'd = had की would – 'd नंतर past participle असेल → had; मूळ रूप असेल → would.
तोच aspect, वेगळी वेळ – स्तंभाचा अर्थ तोच राहतो; फक्त वेळेच्या रेषेवरचा बिंदू बदलतो.
शिकणारे ज्या सहा जोड्यांत सगळ्यात जास्त गोंधळ करतात (Present Simple आणि Present Continuous, Past Simple आणि Present Perfect, Present Perfect simple आणि continuous, Past Simple आणि Past Continuous, Past Simple आणि Past Perfect, आणि भविष्याची रूपं), त्यांचा सराव B1-R4 मध्ये आहे.
स्पेलिंग आणि उच्चार
- बोलताना लघुरूपं नेहमीची आहेत: I'm, she's, they've, he'd, we'll, won't, hasn't, hadn't. मराठीत अशी apostrophe असलेली रूपं नाहीत, म्हणून ती मोठ्याने म्हणून सराव करा.
- बोलताना been कमकुवत होतं: /bɪn/, आखूड आणि सैल स्वर: I've been waiting /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/. लांब “बीन” म्हणू नका.
- modal verb नंतर have कमकुवत होतं: I'll have finished ऐकायला “I'll-uv finished” /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/ सारखं. लिहिताना मात्र नेहमी will have किंवा 'll have – 'll of कधीच नाही.
- -ed चा शेवट: अघोष आवाजानंतर /t/ (worked /wɜːkt/), घोष आवाजानंतर /d/ (played /pleɪd/), /t/ आणि /d/ नंतर /ɪd/ (waited /ˈweɪtɪd/). worked ला “वर्कड” असं जास्तीचं अक्षर जोडू नका – बहुतेक वेळा -ed वेगळी syllable नसते.
- शेवटचा 'd स्पष्ट म्हणा: he'd /hiːd/. नाहीतर ऐकणाऱ्याला had / would ऐकूच येत नाही.
सुवर्णनियम
प्रत्येक काळ = वेळ (भूतकाळ / वर्तमानकाळ / भविष्यकाळ) + aspect: simple = संपूर्ण वस्तुस्थिती; continuous = चालू; perfect = एखाद्या बिंदूच्या आधी, आणि महत्त्वाचं; perfect continuous = एखाद्या बिंदूपर्यंत किती वेळ (किंवा नुकतीच संपलेली क्रिया, जिचे परिणाम दिसतात). वेळ निवडा, aspect निवडा – आणि वेळ, नकार आणि प्रश्न पहिल्या सहायक क्रियापदाला घेऊ द्या. मराठीत “-पासून … करतोय” असेल, तर इंग्रजीत have been + -ing.
सराव
A. रचना
रूपाचं नाव लिहा किंवा कंसातल्या क्रियापदाचं योग्य रूप लिहा.
-
रूपाचं नाव लिहा (name the form): "She had been waiting."
-
रूपाचं नाव लिहा (name the form): "They'll have finished."
-
Present Perfect Continuous: I (study) for three hours.
-
Past Continuous: At 9 p.m. we (watch) a film.
-
Future Continuous: This time tomorrow I (fly) to Lima.
-
प्रश्न तयार करा: They have been living here for a year.
-
नकारार्थी वाक्य करा: She was working yesterday.
B. अर्थ
योग्य पर्याय निवडा.
-
कोणता aspect "How long up to now?" या प्रश्नाचं उत्तर देतो? …
-
एखाद्या क्षणी चालू असलेली क्रिया कोणता aspect दाखवतो?
-
योग्य पर्याय निवडा: Look! It ….
-
योग्य पर्याय निवडा: When we arrived, the concert …, so we missed the first song.
-
योग्य पर्याय निवडा: Her hands are dirty because she ….
C. चूक शोधा
प्रत्येक वाक्यात एक चूक आहे किंवा वाक्य बरोबर आहे. दुरुस्त वाक्य लिहा किंवा correct लिहा.
-
I know him since we were children.
-
Did you saw the match?
-
He's been running for an hour.
-
We was having dinner when you called.
D. संदर्भात
कंसातल्या क्रियापदांची योग्य रूपं लिहून मजकूर पूर्ण करा.
Mia 17 (work) as a nurse. She 18 (start) her first job in 2015. Before that, she 19 (study) for four years. At the moment, she 20 (train) to be a midwife, and she 21 (do) the course for six months now. Next year, she 22 (move) to a bigger hospital.
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
इंग्रजीत लिहा.
-
स्वतःबद्दल तीन वाक्यं लिहा: एक Present Continuous मध्ये, एक Present Perfect मध्ये आणि एक Past Simple मध्ये.
-
तुम्ही खूप दिवसांपासून करत असलेल्या एखाद्या गोष्टीबद्दल एक वाक्य लिहा, आणि किती वेळापासून ते सांगा.
F. मिश्र उजळणी
मागील धड्यांची उजळणी करा.
-
A2-19 Present Perfect की Past Simple? फरक मराठीत सोप्या भाषेत I (lose) my keys yesterday, but I found them this morning.
-
B1-34 State Verbs Continuous मध्ये: She's Being Silly, I'm Thinking, We're Having Lunch – मराठीत I (think) about changing my job.
-
B1-03 Past Perfect: I Had Already Left – पूर्ण भूतकाळ मराठीत सोप्या भाषेत By the time I got to the party, most people (go) home.
उत्तरे
A. रचना
- past perfect continuous
- future perfect
- have been studying
- were watching
- will be flying
- Have they been living here for a year?
- She wasn't working yesterday.
B. अर्थ
- perfect continuous
- continuous
- 's snowing / is snowing
- had started
- has been gardening
C. चूक शोधा
- I have known him since we were children.
- Did you see the match?
- ✓ He's been running for an hour.
- We were having dinner when you called.
D. संदर्भात
- works / is working
- started
- had studied / had been studying / studied
- is training
- has been doing
- will move / is moving / is going to move / will be moving
E. तुमचे स्वतःचे वाक्य
- I'm reading a great book at the moment. I've been to Morocco twice. I went there last in 2022.
- I've been playing the piano for eight years.
F. मिश्र उजळणी
- lost
- am thinking
- had gone
