English Tenses සිතියම: කාල දොළහම එක පිටුවෙන් — සරල සිංහලෙන්
The English Tense System: The Map
මෙම පිටුවේ
අරමුණ
මේ පාඩමෙන් පස්සේ ඔබට ඉංග්රීසියේ tense රූප 12ම එක සිතියමක දකින්න, තේරීම් දෙකකින් (කවදාද + aspect) ඕනෑම එකක් හදන්න, ඒ වගේම හැම aspect එකකම තේරුම කියන්න පුළුවන් වෙනවා: simple, continuous, perfect සහ perfect continuous.
ප්රධාන අදහස
ඉංග්රීසි ක්රියාපද රූප කටපාඩම් කරන්න ඕනෑ වෙන වෙනම tenses 12ක දිගු ලැයිස්තුවක් වගේ පේන්න පුළුවන්. ඇත්තටම එහෙම නැහැ. හැම රූපයක්ම හැදෙන්නේ තේරීම් දෙකකින් විතරයි.
තේරීම 1: වෙලාව — කවදාද? අතීතය, වර්තමානය හෝ අනාගතය. කලාප තුනක් තියෙන කාල රේඛාවක් (timeline) හිතන්න: අතීතය, දැන්, අනාගතය.
තේරීම 2: Aspect — මම ක්රියාව දිහා බලන්නේ කොහොමද?
- Simple (සරල): සම්පූර්ණ කරුණක් හෝ සම්පූර්ණ සිද්ධියක් විදිහට.
- Continuous (අඛණ්ඩ): ඇතුළේ ඉඳන්, යම් මොහොතක් වටේ සිද්ධ වෙමින් තියෙන දෙයක් විදිහට.
- Perfect (පූර්ණ): පස්සේ තැනක ඉඳන්, ඊට කලින් සිද්ධ වුණු, තාම වැදගත් දෙයක් දිහා ආපස්සට බලලා.
- Perfect continuous (පූර්ණ අඛණ්ඩ): පස්සේ තැනක ඉඳන්, ඒ තැන වෙනකම් දිගටම සිද්ධ වෙමින් තිබුණු ක්රියාවක් දිහා ආපස්සට බලලා — කොච්චර කාලයක්ද කියන එකට, නැත්නම් දැන් පේන ප්රතිඵල ඉතුරු කරලා දැන් නැවතුණු ක්රියාවකට අවධානය දීලා.
තේරීම් දෙක එකතු කළාම ඔබට පේළි තුනක් (අතීතය, වර්තමානය, අනාගතය) සහ තීරු හතරක් තියෙන සිතියමක් ලැබෙනවා. හැම tense එකකටම ලිපිනයක් තියෙනවා: past + perfect = past perfect. තීරු හතරේ තේරුම් එක පාරක් ඉගෙන ගන්න, ඒවා කාල රේඛාවේ හැම කලාපයකම එකම විදිහට වැඩ කරනවා. මුළු ක්රමයම පිටිපස්සේ තියෙන්නේ අදහස් දොළහක් නෙවෙයි — එක අදහසක්.
සිංහල සහ ඉංග්රීසි
සිංහලෙත් මේ කොටස් තියෙනවා, නමුත් ඒවා අනිවාර්ය නැහැ. -නවා (“කරනවා”) කියන එක පුරුද්දටත්, දැන් මේ මොහොතටත්, අනාගතයටත් (“හෙට යනවා”) යනවා; ඉංග්රීසියේ මේ තුනට රූප තුනක් ඕනෑ. -මින් ඉන්නවා / කර කර ඉන්නවා කියන්නේ continuous, -ලා තියෙනවා (“කරලා තියෙනවා”) Present Perfect වලට ළඟයි, -ලා තිබුණා (“පටන් අරන් තිබුණා”) Past Perfect වලට හොඳට ගැළපෙනවා. නමුත් සිංහලේ පරාසයක් කියන්න ඉඳන් එක්ක සාමාන්ය -නවා රූපය එනවා (“උදේ හයේ ඉඳන් දුවනවා”); ඉංග්රීසියේ ඒකට perfect හෝ perfect continuous ඕනෑ. ඒ වගේම සිංහලේ ප්රශ්නයක වචන පිළිවෙළ වෙනස් වෙන්නේ නැහැ; ඉංග්රීසියේ පළවෙනි උපකාරක ක්රියාපදය උක්තයට කලින් එනවා.
| සිංහල | aspect | ඉංග්රීසි |
|---|---|---|
| අක්කා ඉස්පිරිතාලෙක වැඩ කරනවා. | simple: කරුණක් | My sister works in a hospital. |
| සොරි, මට කතා කරන්න බැහැ — මම ඩ්රයිව් කරනවා. | continuous: දැන් මේ මොහොතේ | Sorry, I can't talk — I'm driving. |
| මට යතුරු නැති වෙලා, ඒ නිසා ඇතුළට යන්න බැහැ. | perfect: කලින්, දැන් ප්රතිඵලය | I've lost my keys, so I can't get in. |
| අපි විනාඩි හතළිහක ඉඳන් බලාගෙන ඉන්නවා. | perfect continuous: දැන් වෙනකම් කොච්චර වෙලාද | We've been waiting for forty minutes. |
| අපි යනකොට ෆිල්ම් එක පටන් අරන් තිබුණා. | past perfect: අතීත මොහොතකට කලින් | When we arrived, the film had already started. |
| හෙට මේ වෙලාවට මම මුහුදු වෙරළක වැතිරිලා ඉන්නවා. | future continuous | This time tomorrow, I'll be lying on a beach. |
| සිකුරාදා වෙනකොට මම රිපෝට් එක ඉවර කරලා තියෙනවා. | future perfect | By Friday, I'll have finished the report. |
ව්යුහය
ගොඩනැගිලි කැට
| Aspect | උපකාරක ක්රියාපදය + ක්රියාපද රූපය | උදාහරණය (work) |
|---|---|---|
| simple | වර්තමාන / අතීත ධනාත්මක වාක්යවල උපකාරකයක් නැහැ | work / worked |
| continuous | be + -ing රූපය | be working |
| perfect | have + තුන්වෙනි රූපය | have worked |
| perfect continuous | have been + -ing රූපය | have been working |
තුන්වෙනි රූපය (past participle, සමහර වෙලාවට V3 කියනවා) කියන්නේ worked, gone, written. වෙලාව (අතීත / වර්තමාන / අනාගත) පෙන්නන්නේ පළවෙනි ක්රියාපදයෙන්: am / was / will be, have / had / will have.
සිතියම: work වල රූප 12
| Simple | Continuous | Perfect | Perfect continuous | |
|---|---|---|---|---|
| Past | I worked | I was working | I had worked | I had been working |
| Present | I work | I am working | I have worked | I have been working |
| Future | I will work | I will be working | I will have worked | I will have been working |
සූත්ර සහ උදාහරණ: tense 12 එකම වගුවක
S = කර්තෘ (subject), V = ක්රියාපදය (verb), V2 = අතීත රූපය (ran), V3 = past participle (run). උදාහරණ පහත සැම්ගේ කතාවෙන් ගෙන ඇත.
| Tense | සූත්රය | උදාහරණය |
|---|---|---|
| present simple | S + V (he/she/it: V-s) | Sam runs five kilometres every morning. |
| present continuous | S + am / is / are + V-ing | He's running along the river. |
| present perfect | S + have / has + V3 | He's run three marathons so far. |
| present perfect continuous | S + have / has been + V-ing | He's been running since six o'clock. |
| past simple | S + V2 | He ran his first marathon in 2021. |
| past continuous | S + was / were + V-ing | He was running through the park when he hurt his knee. |
| past perfect | S + had + V3 | He had never run more than twenty kilometres. |
| past perfect continuous | S + had been + V-ing | He had been running for four hours. |
| future simple | S + will + V | He'll run his fastest time next Sunday. |
| future continuous | S + will be + V-ing | He'll be running through the city centre. |
| future perfect | S + will have + V3 | He'll have run forty-two kilometres by lunchtime. |
| future perfect continuous | S + will have been + V-ing | He'll have been running for nearly four hours. |
සිංහල නම්: Present Simple (සරල වර්තමාන කාලය), Present Continuous (අඛණ්ඩ වර්තමාන කාලය), Present Perfect (පූර්ණ වර්තමාන කාලය), Present Perfect Continuous (පූර්ණ අඛණ්ඩ වර්තමාන කාලය); Past Simple (සරල අතීත කාලය), Past Continuous (අඛණ්ඩ අතීත කාලය), Past Perfect (පූර්ණ අතීත කාලය), Past Perfect Continuous (පූර්ණ අඛණ්ඩ අතීත කාලය); Future Simple (සරල අනාගත කාලය), Future Continuous (අඛණ්ඩ අනාගත කාලය), Future Perfect (පූර්ණ අනාගත කාලය), Future Perfect Continuous (පූර්ණ අඛණ්ඩ අනාගත කාලය).
නිෂේධාත්මක වාක්ය සහ ප්රශ්න: වැඩේ කරන්නේ පළවෙනි උපකාරකය
| රූපය | නිෂේධාත්මක | ප්රශ්නය |
|---|---|---|
| present / past simple | She doesn't work. / She didn't work. | Does she work? / Did she work? |
| උපකාරකයක් තියෙන ඕනෑම රූපයක් | She isn't working. / She hasn't worked. / She won't be working. | Is she working? / Has she worked? / Will she be working? |
| උපකාරක දෙකක් හෝ තුනක් තියෙන රූප | She hadn't been working. | Had she been working? |
not තියන්න පළවෙනි උපකාරකයට පස්සේ, නැත්නම් පළවෙනි උපකාරකය උක්තයට කලින් ගේන්න. Present Simple සහ Past Simple වල උපකාරකයක් නැහැ, ඒ නිසා ඒවා do / does / did ණයට ගන්නවා.
හැම aspect එකකම තේරුම
| Aspect | ප්රධාන තේරුම | උත්තර දෙන ප්රශ්නය |
|---|---|---|
| simple | සම්පූර්ණ කරුණ හෝ සිද්ධිය | මොකක්ද සිද්ධ වෙන්නේ / වුණේ / වෙන්නේ? |
| continuous | යම් මොහොතක් වටේ සිද්ධ වෙමින් | ඒ මොහොතේ මොකක්ද සිද්ධ වෙමින් තියෙන්නේ / තිබුණේ / තියෙන්නේ? |
| perfect | යම් තැනකට කලින්, ඒ තැනට වැදගත් | ඒ වෙනකොට මොකක්ද දැනටමත් ඉවර? |
| perfect continuous | යම් තැනක් වෙනකම් දිගටම තිබුණු ක්රියාවක්, නැත්නම් පේන ප්රතිඵල එක්ක දැන් නැවතුණු එකක් | ඒ වෙනකොට කොච්චර කාලයක් සිද්ධ වෙමින් තිබුණාද? මොකක්ද සිද්ධ වෙමින් තිබුණේ? |
සිතියම ගැන සටහන්
- නිවැරදිව කිව්වොත්, ඉංග්රීසි ක්රියාපදයේම පේන්නේ වෙලාවල් දෙකක් විතරයි (වර්තමාන work, අතීත worked); අනාගතයට will කියන modal verb එක පාවිච්චි වෙනවා. “Tenses 12” කියන්නේ උගන්නන්න ප්රයෝජනවත් සිතියමක්.
- අනාගතයට තියෙන්නේ will විතරක් නෙවෙයි: going to, Present Continuous සහ Present Simple ත් අනාගතය ගැන කියන්න පුළුවන්. A2-05 බලන්න.
- State verbs (තත්ත්වය පෙන්නන ක්රියාපද: know, like, want, believe) සාමාන්යයෙන් continuous සහ perfect continuous තීරුවලින් ඈත් වෙනවා. A1-23 සහ B1-34 බලන්න.
- Future Continuous උගන්නන්නේ B1-05 එකේ. Future Perfect සහ Future Perfect Continuous මෙතන පෙරදසුනක් විතරයි; ඒවා උගන්නන්නේ B2-01 එකේ.
භාවිතය
1වෙලාව — ඒක ගෙනියන්නේ පළවෙනි ක්රියාපදය
පළවෙනි ක්රියාපදය විතරක් වෙනස් කරලා ඔබට මුළු ක්රියාවම කාල රේඛාව දිගේ ගෙනියන්න පුළුවන්. ක්රියාපද කොටසේ ඉතුරු ටික එහෙමමයි.
2Simple — සම්පූර්ණ කරුණ
Simple aspect එකෙන් ක්රියාවක් සම්පූර්ණ එකක් විදිහට හෝ සාමාන්ය කරුණක් විදිහට පෙන්නනවා: පුරුද්දක්, ඉවර වුණු සිද්ධියක්, සරල අනාවැකියක්.
3Continuous — සිද්ධ වෙමින්
Continuous aspect එක ඔබව යම් මොහොතක ක්රියාව ඇතුළට ගෙනියනවා: ඒක ඒ මොහොතට කලින් පටන් අරන්, තාම ඉවර නැහැ.
4Perfect — කලින්, ඒ වගේම තාම වැදගත්
Perfect aspect එක යම් තැනක ඉඳන් (දැන්, අතීත මොහොතක්, අනාගත මොහොතක්) ඊට කලින් සිද්ධ වුණු, ඒ තැනට වැදගත් දෙයක් දිහා ආපස්සට බලනවා.
5Perfect continuous — කොච්චර කාලයක්ද, යම් තැනක් වෙනකම්
Perfect continuous යම් තැනක් වෙනකම් දිගටම සිද්ධ වෙමින් තිබුණු ක්රියාවක් දිහා ආපස්සට බලනවා, සාමාන්යයෙන් කොච්චර කාලයක්ද කියලා කියනවා. ඒකෙන් දැන් නැවතුණු, දැන් ප්රතිඵල පේන ක්රියාවකුත් කියන්න පුළුවන් (වැඩි විස්තර B1-01 එකේ).
6එක කතාවක් tenses 12ම හරහා
දුවන්න ආස Sam කෙනෙක් එකම ක්රියාපදයේ රූප 12ම හරහා යන හැටි බලන්න: run – ran – run.
සුලභ වැරදි
සිංහල කතා කරන අයට උගුල්
1. “… ඉඳන් … කරනවා” → is doing … since. සිංහලේ “ජනවාරි ඉඳන් ජර්මන් ඉගෙන ගන්නවා” වගේ ඉඳන් එක්ක සාමාන්ය -නවා රූපය එනවා. වචනයෙන් වචනයට කිව්වම Present Simple හෝ Present Continuous එනවා. දැන් වෙනකම් දිගටම සිද්ධ වෙන දෙයකට have / has been + -ing (නැත්නම් have / has + තුන්වෙනි රූපය).
2. “-ලා තියෙනවා” + ඉවර වුණු කාලයක්. සිංහලේ “මම පහුගිය සතියේ සමන්ව හම්බ වෙලා තියෙනවා” කියන්න පුළුවන්. ඉංග්රීසියේ last week, yesterday, in 2019 වගේ ඉවර වුණු කාලයක් එක්ක Present Perfect එන්නේ නැහැ: Past Simple. A2-19 බලන්න.
3. “කොච්චර කාලයක ඉඳන්ද …?” → උපකාරකය නැති ප්රශ්නය. සිංහලේ ප්රශ්නයේ වචන පිළිවෙළ වෙනස් වෙන්නේ නැහැ (“ඔයා කොළඹ කොච්චර කාලයක ඉඳන්ද ඉන්නේ?”). ඉංග්රීසියේ ප්රශ්න වචනයට පස්සේ පළවෙනි උපකාරකය, ඊට පස්සේ උක්තය.
4. “හෙට මේ වෙලාවට … යනවා” → simple රූපය අනාගත මොහොතකට. සිංහලේ -නවා අනාගත මොහොතක සිද්ධ වෙමින් තියෙන දේටත් එනවා. ඉංග්රීසියේ අනාගතයේ යම් මොහොතක සිද්ධ වෙමින් තියෙන දෙයකට will be + -ing.
පටලවා ගන්න එපා
's = is හෝ has — ඊළඟ වචනය බලන්න: -ing රූපයක් → is; තුන්වෙනි රූපයක් → has.
'd = had හෝ would — 'd වලින් පස්සේ තුන්වෙනි රූපයක් → had; මූල රූපයක් → would.
එකම aspect, වෙනස් වෙලාව — තීරුවේ තේරුම එහෙමමයි; කාල රේඛාවේ තැන විතරයි මාරු වෙන්නේ.
ඉගෙන ගන්න අය වැඩිපුරම පටලවා ගන්න වෙනස්කම් හය (Present Simple සහ Present Continuous, Past Simple සහ Present Perfect, Present Perfect simple සහ continuous, Past Simple සහ Past Continuous, Past Simple සහ Past Perfect, ඒ වගේම අනාගත රූප) B1-R4 එකේ පුහුණු කරනවා.
අක්ෂර වින්යාසය සහ උච්චාරණය
- කතාවේදී කෙටි රූප (contractions) සාමාන්යයි: I'm, she's, they've, he'd, we'll, won't, hasn't, hadn't. අගට එන /v/, /d/, /l/ එකට පස්සේ ස්වරයක් එකතු කරන්න එපා.
- කතාවේදී been දුර්වලයි: /bɪn/ — "bin" වගේ: I've been waiting /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/. සිංහලේ දිගු “ඊ” එකක් වගේ දිගු කරන්න එපා.
- modal verb එකකට පස්සේ have දුර්වලයි: I'll have finished ඇහෙන්නේ "I'll-uv finished" /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/ වගේ. හැම විටම will have හෝ 'll have ලියන්න, කවදාවත් 'll of නෙවෙයි.
- -ed අග: අඝෝෂ ශබ්දවලට පස්සේ /t/ (worked — "workt"), සඝෝෂ ශබ්දවලට පස්සේ /d/ (played — "playd"), /t/ හෝ /d/ වලට පස්සේ /ɪd/ (waited — "wait-id"). worked වගේ වචනවල අගට ස්වරයක් එකතු කරලා අමතර අක්ෂරයක් හදන්න එපා.
රන් රීතිය
හැම tense එකක්ම = වෙලාව (අතීත / වර්තමාන / අනාගත) + aspect: simple = සම්පූර්ණ කරුණ; continuous = සිද්ධ වෙමින්; perfect = යම් තැනකට කලින්, ඒ වගේම වැදගත්; perfect continuous = යම් තැනක් වෙනකම් කොච්චර කාලයක්ද (නැත්නම් පේන ප්රතිඵල එක්ක දැන් ඉවර වුණු ක්රියාවක්). වෙලාව තෝරන්න, aspect එක තෝරන්න — වෙලාව, නිෂේධය සහ ප්රශ්නය ගෙනියන්න පළවෙනි උපකාරකයට දෙන්න.
සිතියම තේරුම් ගත් පසු, එම tense වඩා ආචාරශීලී හෝ වඩා දුරස්ථ ලෙස ඇසෙන්නට 'මාරු' කරන ආකාරය C2 මට්ටමේදී බලන්න: C2-01.
අභ්යාස
A. ව්යුහය
රූපයේ නම ලියන්න, නැත්නම් ඉල්ලන රූපයෙන් වාක්යය සම්පූර්ණ කරන්න.
-
රූපයේ නම ලියන්න: "She had been waiting."
-
රූපයේ නම ලියන්න: "They'll have finished."
-
Present perfect continuous: I (study) for three hours.
-
Past continuous: At 9 p.m. we (watch) a film.
-
Future continuous: This time tomorrow I (fly) to Lima.
-
ප්රශ්නයක් හදන්න: They have been living here for a year.
-
නිෂේධාත්මක කරන්න: She was working yesterday.
B. අර්ථය
තේරුම අනුව නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න.
-
"How long up to now?" කියන ප්රශ්නයට උත්තර දෙන්නේ මොන aspect එකද? …
-
යම් මොහොතක සිද්ධ වෙමින් තියෙන ක්රියාවක් පෙන්නන්නේ මොන aspect එකද?
-
නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: Look! It ….
-
නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: When we arrived, the concert …, so we missed the first song.
-
නිවැරදි පිළිතුර තෝරන්න: Her hands are dirty because she ….
C. වැරැද්ද සොයන්න
හැම වාක්යයකම එක වැරැද්දක් තියෙනවා, නැත්නම් වාක්යය හරි. නිවැරදි කළ වාක්යය ලියන්න, නැත්නම් correct කියලා ලියන්න.
-
I know him since we were children.
-
Did you saw the match?
-
He's been running for an hour.
-
We was having dinner when you called.
D. පාඨය තුළ
වරහන් තුළ තියෙන ක්රියාපදවල හරි රූපය දාලා පාඨය සම්පූර්ණ කරන්න.
Mia 17 (work) as a nurse. She 18 (start) her first job in 2015. Before that, she 19 (study) for four years. At the moment, she 20 (train) to be a midwife, and she 21 (do) the course for six months now. Next year, she 22 (move) to a bigger hospital.
E. ඔබේ වාරය
ඔබ ගැන ඉංග්රීසියෙන් ලියන්න.
-
ඔබ ගැන වාක්ය තුනක් ලියන්න: එකක් Present Continuous එකෙන්, එකක් Present Perfect එකෙන්, එකක් Past Simple එකෙන්.
-
ඔබ ගොඩක් කාලයක ඉඳන් කරන දෙයක් ගැන එක වාක්යයක් ලියන්න, කොච්චර කාලයක්ද කියලත් කියන්න.
F. මිශ්ර පුනරීක්ෂණය
කලින් පාඩම් පුනරීක්ෂණය කරන්න.
-
A2-19 Present Perfect සහ Past Simple අතර වෙනස — සරල සිංහලෙන් I (lose) my keys yesterday, but I found them this morning.
-
B1-34 State Verbs සහ Continuous: She's Being Silly, I'm Having Lunch — සරල සිංහලෙන් I (think) about changing my job.
-
B1-03 Past Perfect (පූර්ණ අතීත කාලය): I Had Already Left — සරල සිංහලෙන් By the time I got to the party, most people (go) home.
පිළිතුරු
A. ව්යුහය
- past perfect continuous
- future perfect
- have been studying
- were watching
- will be flying
- Have they been living here for a year?
- She wasn't working yesterday.
B. අර්ථය
- perfect continuous
- continuous
- 's snowing / is snowing
- had started
- has been gardening
C. වැරැද්ද සොයන්න
- I have known him since we were children.
- Did you see the match?
- ✓ He's been running for an hour.
- We were having dinner when you called.
D. පාඨය තුළ
- works / is working
- started
- had studied / had been studying / studied
- is training
- has been doing
- will move / is moving / is going to move / will be moving
E. ඔබේ වාරය
- I'm reading a great book at the moment. I've been to Morocco twice. I went there last in 2022.
- I've been playing the piano for eight years.
F. මිශ්ර පුනරීක්ෂණය
- lost
- am thinking
- had gone
