SlowingoDilbilgisi
B1 38 / 39

İngilizce Zamanlar Tablosu: 12 Tense Tek Haritada

The English Tense System: The Map

Bu sayfada
  1. Hedef
  2. Temel Fikir
  3. Türkçe ve İngilizce Yan Yana
  4. Yapı
  5. Kullanımlar
  6. Sık Yapılan Hatalar
  7. Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
  8. Karıştırılmasın
  9. Yazım ve Telaffuz
  10. Altın Kural
  11. Alıştırmalar

Hedef

Bu dersin sonunda İngilizcedeki 12 tense biçiminin hepsini tek bir haritada görebilecek, her birini iki seçimle (zaman + aspect) kurabilecek ve her aspect'in (görünüşün) ne anlattığını söyleyebileceksiniz: simple, continuous, perfect ve perfect continuous.

Temel Fikir

İngilizce fiil biçimleri, ezberlenmesi gereken 12 ayrı zamandan oluşan uzun bir liste gibi görünebilir. Öyle değildir. Her biçim yalnızca iki seçimden doğar.

1. seçim: Zaman — ne zaman? Geçmiş, şimdi ya da gelecek. Üç bölgesi olan bir zaman çizgisi düşünün: geçmiş, şimdi, gelecek.

2. seçim: Aspect (görünüş) — eyleme nasıl bakıyorum?

  • Simple: bir bütün olarak, bir olgu ya da tamamlanmış bir olay olarak.
  • Continuous: içeriden, bir an civarında sürmekte olan bir şey olarak.
  • Perfect: sonraki bir noktadan, o noktadan önce olmuş ve hâlâ önemli olan bir şeye geriye bakarak.
  • Perfect continuous: sonraki bir noktadan, o noktaya kadar süregelen bir etkinliğe geriye bakarak — ne kadar sürdüğüne ya da az önce bitip görünür sonuçlar bırakan bir etkinliğe odaklanarak.

İki seçimi birleştirin: üç satırlı (geçmiş, şimdi, gelecek) ve dört sütunlu bir harita elde edersiniz. Her tense'in bir adresi vardır: past + perfect = past perfect. Dört sütunun anlamını bir kez öğrenin; zaman çizgisinin her bölgesinde aynı şekilde çalışırlar. Bütün sistemin arkasında on iki değil, tek bir fikir vardır.

Türkçe ve İngilizce Yan Yana

Türkçede de çok sayıda zaman vardır ve birçoğu İngilizce haritadaki bir hücreye denk gelir. Ama birebir değil: Türkçe bazen tek bir ekle iki İngilizce hücreyi birden karşılar.

İngilizceTürkçe karşılığıÖrnek
present simple-ir (geniş zaman)I work. — Çalış-ırım.
present continuous-iyorI'm working. — Çalış-ıyorum.
present perfectçoğu zaman -diI've worked. — Çalış-tım. (şimdiye kadar)
present perfect continuous-dır / beri + -iyorI've been working for hours. — Saatler-dir çalış-ıyorum.
past simple-diI worked. — Çalış-tım.
past continuous-iyorduI was working. — Çalış-ıyordum.
past perfect-miştiI had worked. — Çalış-mıştım.
past perfect continuous-dır + -iyorduI had been working for years. — Yıllar-dır çalış-ıyordum.
future simple-ecekI will work. — Çalış-acağım.
future continuous-iyor olacakI will be working. — Çalış-ıyor olacağım.
future perfect-miş olacakI will have worked. — Çalış-mış olacağım.

İki büyük fark var. Birincisi: Türkçede "-dır / -den beri" ile söylenen ve şimdiye kadar süren durumlar fiilde -iyor ya da -ir alır ("beş yıldır burada yaşıyorum"); İngilizcede ise burada perfect gerekir. İkincisi: Türkçedeki -di hem past simple'ı hem de çoğu present perfect'i karşılar; İngilizcede ikisini ayırmanız gerekir.

Yapı

Yapı taşları

AspectYardımcı fiil + fiil biçimiÖrnek (work)
simplegeniş ve geçmiş zamanın olumlusunda yardımcı fiil yokwork / worked
continuousbe + -ing formbe working
perfecthave + past participlehave worked
perfect continuoushave been + -ing formhave been working

Past participle (bazen V3 denir) worked, gone, written gibi biçimlerdir. Zaman ilk fiilde gösterilir: am / was / will be, have / had / will have.

Harita: work fiilinin 12 biçimi

SimpleContinuousPerfectPerfect continuous
PastI workedI was workingI had workedI had been working
PresentI workI am workingI have workedI have been working
FutureI will workI will be workingI will have workedI will have been working

Formüller ve örnek cümleler: 12 tense tek tabloda

V2 fiilin geçmiş hâli (ran), V3 past participle (run). Örnekler aşağıdaki koşucu Sam'in hikâyesinden.

TenseFormül (olumlu)Örnek cümle
present simpleözne + fiil (he/she/it: -s)Sam runs five kilometres every morning.
present continuousözne + am / is / are + -ingHe's running along the river.
present perfectözne + have / has + V3He's run three marathons so far.
present perfect continuousözne + have / has been + -ingHe's been running since six o'clock.
past simpleözne + V2He ran his first marathon in 2021.
past continuousözne + was / were + -ingHe was running through the park when he hurt his knee.
past perfectözne + had + V3He had never run more than twenty kilometres.
past perfect continuousözne + had been + -ingHe had been running for four hours.
future simpleözne + will + fiilHe'll run his fastest time next Sunday.
future continuousözne + will be + -ingHe'll be running through the city centre.
future perfectözne + will have + V3He'll have run forty-two kilometres by lunchtime.
future perfect continuousözne + will have been + -ingHe'll have been running for nearly four hours.

Olumsuz ve soru: işi ilk yardımcı fiil yapar

BiçimOlumsuzSoru
present / past simpleShe doesn't work. / She didn't work.Does she work? / Did she work?
yardımcı fiili olan her biçimShe isn't working. / She hasn't worked. / She won't be working.Is she working? / Has she worked? / Will she be working?
iki ya da üç yardımcı fiilli biçimlerShe hadn't been working.Had she been working?

Not'u ilk yardımcı fiilden sonra koyun ya da ilk yardımcı fiili öznenin önüne alın. Present ve past simple'da yardımcı fiil yoktur, bu yüzden do / does / did ödünç alınır.

Her aspect ne anlatır?

AspectTemel anlamCevap verdiği soru
simpleolgunun ya da olayın bütünüNe olur / oldu / olacak?
continuousbir an civarında sürmekteO anda ne oluyor / oluyordu / olacak?
perfectbir noktadan önce, o noktada önemliO zamana kadar ne bitmiş?
perfect continuousbir noktaya kadar süren etkinlik ya da görünür sonuçları olan, az önce bitmiş etkinlikO zamana kadar ne kadar süredir sürüyor? Ne oluyordu?

Harita hakkında notlar

  • Aslında İngilizce fiilin kendisi yalnızca iki zaman gösterir (present work, past worked); gelecek, will modalıyla kurulur. "12 tense" kullanışlı bir öğretim haritasıdır.
  • Geleceği anlatmanın tek yolu will değildir: going to, present continuous ve present simple de gelecekten söz edebilir. Bkz. A2-05.
  • State verbs (know, like, want, believe) normalde continuous ve perfect continuous sütunlarından kaçınır. Bkz. A1-23 ve B1-34.
  • Future continuous B1-05'te işlenir. Future perfect ve future perfect continuous burada sadece ön izlemedir; B2 seviyesinin ilk dersi B2-01'de işlenir.

Kullanımlar

1Zaman — onu ilk fiil taşır

Yalnızca ilk fiili değiştirin, bütün eylem zaman çizgisinde yer değiştirir. Fiil öbeğinin geri kalanı aynı kalır.

I'm waiting for the bus.
Otobüs bekliyorum.
şimdi
I was waiting for the bus when it started to rain.
Yağmur başladığında otobüs bekliyordum.
geçmiş
I'll be waiting for you at the station.
Seni istasyonda bekliyor olacağım.
gelecek

2Simple — olgunun bütünü

Simple aspect bir eylemi tam bir bütün ya da genel bir olgu olarak sunar: bir alışkanlık, bitmiş bir olay, düz bir tahmin.

My sister works in a hospital.
Kız kardeşim bir hastanede çalışıyor.
genel olgu: Türkçede -iyor, İngilizcede simple
She worked nights for three years.
Üç yıl gece vardiyasında çalıştı.
geçmiş: bitmiş dönem
I think she'll find a new job soon.
Bence yakında yeni bir iş bulacak.
gelecek: tahmin

3Continuous — sürmekte

Continuous aspect sizi bir anda eylemin içine koyar: eylem o andan önce başlamış ve henüz bitmemiştir.

Sorry, I can't talk — I'm driving.
Kusura bakma, konuşamam
araba kullanıyorum. — şu an
At midnight we were still talking.
Gece yarısı hâlâ konuşuyorduk.
geçmişteki bir an
This time tomorrow, I'll be lying on a beach.
Yarın bu saatlerde bir plajda uzanıyor olacağım.
gelecekteki bir an

4Perfect — önce ve hâlâ önemli

Perfect aspect bir noktadan (şimdi, geçmişteki ya da gelecekteki bir an) geriye, o noktadan önce olmuş ve o noktada önemli olan bir şeye bakar.

I've lost my keys, so I can't get in.
Anahtarlarımı kaybettim, o yüzden içeri giremiyorum.
şimdiden önce; sonucu şimdi
When we arrived, the film had already started.
Biz vardığımızda film çoktan başlamıştı.
geçmişteki bir andan önce
By Friday, I'll have finished the report.
Cumaya kadar raporu bitirmiş olacağım.
gelecekteki bir andan önce (ön izleme: B2-01)

5Perfect continuous — bir noktaya kadar ne kadar süre

Perfect continuous bir noktaya kadar süregelen bir etkinliğe geriye bakar ve genellikle ne kadar sürdüğünü söyler. Sonuçlarını şimdi görebildiğimiz, az önce bitmiş bir etkinliği de anlatabilir (ayrıntılar B1-01'de).

We've been waiting for forty minutes.
Kırk dakikadır bekliyoruz.
şimdiye kadar: Türkçede -iyor, İngilizcede perfect continuous
She'd been working there for ten years when the company closed.
Şirket kapandığında orada on yıldır çalışıyordu.
geçmişteki bir ana kadar
In June, I'll have been living here for exactly five years.
Haziranda burada tam beş yıldır yaşıyor olacağım.
gelecekteki bir ana kadar (ön izleme: B2-01)
Her hands are dirty. She's been gardening.
Elleri kirli. Bahçede çalışıyormuş.
az önce bitti; görünür sonuç

612 biçimden geçen tek bir hikâye

Koşucu Sam'i aynı fiilin, run – ran – run'ın 12 biçiminde izleyin.

Sam runs five kilometres every morning before work.
Sam her sabah işten önce beş kilometre koşar.
present simple; US: kilometers
Right now he's running along the river.
Şu anda nehir boyunca koşuyor.
present continuous
He's run three marathons so far.
Şimdiye kadar üç maraton koştu.
present perfect: "şimdiye kadar"
He's been running since six o'clock this morning.
Bu sabah saat altıdan beri koşuyor.
present perfect continuous
He ran his first marathon in 2021.
İlk maratonunu 2021'de koştu.
past simple: bitmiş zaman
Last spring he was running through the park when he hurt his knee.
Geçen bahar parkta koşarken dizini incitti.
past continuous
Before his first marathon, he had never run more than twenty kilometres.
İlk maratonundan önce hiç yirmi kilometreden fazla koşmamıştı.
past perfect
He had been running for four hours when he finally saw the finish line.
Sonunda bitiş çizgisini gördüğünde dört saattir koşuyordu.
past perfect continuous
He thinks he'll run his fastest time ever next Sunday.
Gelecek pazar şimdiye kadarki en iyi derecesini yapacağını düşünüyor.
future simple
This time next Sunday, he'll be running through the city centre.
Gelecek pazar bu saatlerde şehir merkezinde koşuyor olacak.
future continuous
By lunchtime, he'll have run forty-two kilometres.
Öğle yemeğine kadar kırk iki kilometre koşmuş olacak.
future perfect
By the time he crosses the line, he'll have been running for nearly four hours.
Çizgiyi geçtiğinde neredeyse dört saattir koşuyor olacak.
future perfect continuous

Sık Yapılan Hatalar

❌I have been work here since May.
✅I have been working here since May.
Perfect continuous: have been + -ing form.
❌She has went home.
✅She has gone home.
Perfect: have + past participle; past simple değil.
❌Did you finished your homework?
✅Did you finish your homework?
Zamanı yalnızca ilk fiil gösterir.
❌I living in Rome now.
✅I am living in Rome now.
Continuous için be gerekir. Bu da doğru: I live in Rome now.
❌They was playing football.
✅They were playing football.
Yardımcı fiil özneye uyar.
❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.
State verbs continuous'tan kaçınır. Bkz. B1-34.
❌Has she been worked here long?
✅Has she been working here long?
have been + -ing form; past participle değil.
❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
Şimdiye kadar: perfect. Bu da doğru: I have been working here since 2020.

Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar

1. "-dır / -den beri" cümlelerini present ile çevirmek. Türkçede "2020'den beri burada çalışıyorum", "Kırk dakikadır bekliyoruz" deriz: fiil -iyor alır. İngilizcede şimdiye kadar süren bir durum için perfect ya da perfect continuous gerekir. Since ve for gördüğünüzde haritada perfect sütununa bakın.

❌I work here since 2020.
✅I have worked here since 2020.
⚠️We are waiting for forty minutes.
✅We've been waiting for forty minutes.
"kırk dakikadır" anlamında yanlış; bu cümle ancak "kırk dakika bekleyeceğiz" anlamına gelir

2. "-di" ekini her zaman past simple ile çevirmek. "Şimdiye kadar üç maraton koştu" Türkçede -di alır, ama "şimdiye kadar" bir noktaya bağlı olduğu için İngilizcede present perfect gerekir. Bitmiş bir zaman (in 2021, yesterday) varsa past simple kullanılır.

❌He ran three marathons so far.
✅He's run three marathons so far.

3. "-miş" ekini present perfect sanmak. Türkçedeki -miş çoğu zaman "duyduğum / anladığım kadarıyla" anlamı taşır: "Dün eve gitmiş." Bu, İngilizcedeki present perfect değildir. Yesterday gibi bitmiş bir zamanla past simple kullanın.

❌She has gone home yesterday.
✅She went home yesterday.

4. "-iyor" ekini taşıyan her fiile -ing eklemek. Türkçede biliyorum, anlıyorum, istiyorum hep -iyor alır. İngilizcede durum fiilleri continuous sütununa girmez.

❌I'm knowing the answer.
✅I know the answer.

5. Continuous'ta "be" yardımcı fiilini unutmak. Türkçede -iyor tek bir ektir; ayrı bir yardımcı fiil yoktur. İngilizcede ise continuous iki parçalıdır: be + -ing.

❌I living in Rome now.
✅I am living in Rome now.

Karıştırılmasın

's = is ya da has — Sonraki kelimeye bakın: -ing form → is; past participle → has.

She's working.
Çalışıyor.
she is working
She's worked here for years.
Yıllardır burada çalışıyor.
she has worked: Türkçede -iyor, İngilizcede perfect

'd = had ya da would — 'd'den sonra past participle → had; yalın fiil → would.

He'd left before I arrived.
Ben gelmeden önce çıkmıştı.
he had left
He'd leave if he could.
Elinden gelse giderdi.
he would leave

Aynı aspect, farklı zaman — Sütunun anlamı aynı kalır; sadece zaman çizgisindeki nokta yer değiştirir.

I've finished.
Bitirdim.
şimdiden önce
I'd finished.
Bitirmiştim.
geçmişteki bir andan önce

En çok karıştırılan altı karşılaştırma (present simple ve continuous, past simple ve present perfect, present perfect simple ve continuous, past simple ve past continuous, past simple ve past perfect, gelecek biçimleri) B1-R4'te çalışılır.

Yazım ve Telaffuz

  • Konuşmada kısaltmalar normaldir: I'm, she's, they've, he'd, we'll, won't, hasn't, hadn't.
  • been konuşmada zayıf okunur: /bɪn/ — "bin" gibi: I've been waiting /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/ "ayv bin weyting".
  • Modaldan sonraki have zayıf okunur: I'll have finished "ayl-ıv finişt" gibi duyulur /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/. Her zaman will have ya da 'll have yazın, asla 'll of yazmayın.
  • -ed sonları: sert ünsüzlerden sonra /t/ (worked — "workt"), yumuşak seslerden sonra /d/ (played — "pleyd"), /t/ ya da /d/'den sonra /ɪd/ (waited — "weytid").

Altın Kural

Her tense = zaman (past / present / future) + aspect: simple = olgunun bütünü; continuous = sürmekte; perfect = bir noktadan önce ve önemli; perfect continuous = bir noktaya kadar ne kadar süre (ya da görünür sonuçları olan, az önce bitmiş bir etkinlik). Zamanı seçin, aspect'i seçin — zamanı, olumsuzluğu ve soruyu ilk yardımcı fiil taşısın. Türkçedeki "-dır / -den beri" cümlelerinde perfect sütununu unutmayın.

Haritayı oturttuktan sonra, aynı zamanların kibarlık ve mesafe için nasıl "kaydırıldığını" C2 seviyesinde görebilirsiniz: C2-01.

Alıştırmalar

A. Yapı

Biçimin adını yazın, fiilin doğru biçimini yazın ya da cümleyi istenen şekle getirin.

  1. Biçimin adını yazın: "She had been waiting."
  2. Biçimin adını yazın: "They'll have finished."
  3. Present perfect continuous: I (study) for three hours.
  4. Past continuous: At 9 p.m. we (watch) a film.
  5. Future continuous: This time tomorrow I (fly) to Lima.
  6. Soru yapın: They have been living here for a year.
  7. Olumsuz yapın: She was working yesterday.

B. Anlam

Anlama göre doğru aspect'i ya da biçimi seçin.

  1. Hangi aspect "Şimdiye kadar ne kadar süredir?" sorusuna cevap verir? …
  2. Hangi aspect bir anda sürmekte olan bir eylemi gösterir? (simple / continuous / perfect / perfect continuous)
  3. Doğru olanı seçin: Look! It ….
  4. Doğru olanı seçin: When we arrived, the concert …, so we missed the first song.
  5. Doğru olanı seçin: Her hands are dirty because she ….

C. Hatayı Bul

Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.

  1. I know him since we were children.
  2. Did you saw the match?
  3. He's been running for an hour.
  4. We was having dinner when you called.

D. Bağlam İçinde

Metni tamamlayın. Parantezdeki fiilleri doğru zamanda kullanın.

Mia'nın kariyeri
Mia 17 (work) as a nurse. She 18 (start) her first job in 2015. Before that, she 19 (study) for four years. At the moment, she 20 (train) to be a midwife, and she 21 (do) the course for six months now. Next year, she 22 (move) to a bigger hospital.

E. Sıra Sende

  1. Kendiniz hakkında üç cümle yazın: biri present continuous, biri present perfect, biri past simple ile.
  2. Uzun süredir yaptığınız bir şey hakkında bir cümle yazın ve ne kadar süredir yaptığınızı söyleyin.

F. Karışık Tekrar

  1. A2-19 Present Perfect mi, Past Simple mı? İngilizcede İki Geçmiş Zamanın Farkı
    I (lose) my keys yesterday, but I found them this morning.
  2. B1-34 İngilizce State Verbs ve Continuous: I Think mi, I'm Thinking mi?
    I (think) about changing my job.
  3. B1-03 İngilizce Past Perfect Tense: Had + Past Participle (-mıştı)
    By the time I got to the party, most people (go) home.
Cevap anahtarı

A. Yapı

  1. past perfect continuous
  2. future perfect
  3. have been studying
  4. were watching
  5. will be flying
  6. Have they been living here for a year?
  7. She wasn't working yesterday.

B. Anlam

  1. perfect continuous
  2. continuous
  3. 's snowing / is snowing
  4. had started
  5. has been gardening

C. Hatayı Bul

  1. I have known him since we were children.
  2. Did you see the match?
  3. ✓ He's been running for an hour.
  4. We were having dinner when you called.

D. Bağlam İçinde

  1. works / is working
  2. started
  3. had studied / had been studying / studied
  4. is training
  5. has been doing
  6. will move / is moving / is going to move / will be moving

E. Sıra Sende

  1. I'm reading a great book at the moment. I've been to Morocco twice. I went there last in 2022.
  2. I've been playing the piano for eight years.

F. Karışık Tekrar

  1. lost
  2. am thinking
  3. had gone
Android UygulamaHareket Halinde Öğren Google Play