İngilizce Zamanlar Tablosu: 12 Tense Tek Haritada
The English Tense System: The Map
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda İngilizcedeki 12 tense biçiminin hepsini tek bir haritada görebilecek, her birini iki seçimle (zaman + aspect) kurabilecek ve her aspect'in (görünüşün) ne anlattığını söyleyebileceksiniz: simple, continuous, perfect ve perfect continuous.
Temel Fikir
İngilizce fiil biçimleri, ezberlenmesi gereken 12 ayrı zamandan oluşan uzun bir liste gibi görünebilir. Öyle değildir. Her biçim yalnızca iki seçimden doğar.
1. seçim: Zaman — ne zaman? Geçmiş, şimdi ya da gelecek. Üç bölgesi olan bir zaman çizgisi düşünün: geçmiş, şimdi, gelecek.
2. seçim: Aspect (görünüş) — eyleme nasıl bakıyorum?
- Simple: bir bütün olarak, bir olgu ya da tamamlanmış bir olay olarak.
- Continuous: içeriden, bir an civarında sürmekte olan bir şey olarak.
- Perfect: sonraki bir noktadan, o noktadan önce olmuş ve hâlâ önemli olan bir şeye geriye bakarak.
- Perfect continuous: sonraki bir noktadan, o noktaya kadar süregelen bir etkinliğe geriye bakarak — ne kadar sürdüğüne ya da az önce bitip görünür sonuçlar bırakan bir etkinliğe odaklanarak.
İki seçimi birleştirin: üç satırlı (geçmiş, şimdi, gelecek) ve dört sütunlu bir harita elde edersiniz. Her tense'in bir adresi vardır: past + perfect = past perfect. Dört sütunun anlamını bir kez öğrenin; zaman çizgisinin her bölgesinde aynı şekilde çalışırlar. Bütün sistemin arkasında on iki değil, tek bir fikir vardır.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede de çok sayıda zaman vardır ve birçoğu İngilizce haritadaki bir hücreye denk gelir. Ama birebir değil: Türkçe bazen tek bir ekle iki İngilizce hücreyi birden karşılar.
| İngilizce | Türkçe karşılığı | Örnek |
|---|---|---|
| present simple | -ir (geniş zaman) | I work. — Çalış-ırım. |
| present continuous | -iyor | I'm working. — Çalış-ıyorum. |
| present perfect | çoğu zaman -di | I've worked. — Çalış-tım. (şimdiye kadar) |
| present perfect continuous | -dır / beri + -iyor | I've been working for hours. — Saatler-dir çalış-ıyorum. |
| past simple | -di | I worked. — Çalış-tım. |
| past continuous | -iyordu | I was working. — Çalış-ıyordum. |
| past perfect | -mişti | I had worked. — Çalış-mıştım. |
| past perfect continuous | -dır + -iyordu | I had been working for years. — Yıllar-dır çalış-ıyordum. |
| future simple | -ecek | I will work. — Çalış-acağım. |
| future continuous | -iyor olacak | I will be working. — Çalış-ıyor olacağım. |
| future perfect | -miş olacak | I will have worked. — Çalış-mış olacağım. |
İki büyük fark var. Birincisi: Türkçede "-dır / -den beri" ile söylenen ve şimdiye kadar süren durumlar fiilde -iyor ya da -ir alır ("beş yıldır burada yaşıyorum"); İngilizcede ise burada perfect gerekir. İkincisi: Türkçedeki -di hem past simple'ı hem de çoğu present perfect'i karşılar; İngilizcede ikisini ayırmanız gerekir.
Yapı
Yapı taşları
| Aspect | Yardımcı fiil + fiil biçimi | Örnek (work) |
|---|---|---|
| simple | geniş ve geçmiş zamanın olumlusunda yardımcı fiil yok | work / worked |
| continuous | be + -ing form | be working |
| perfect | have + past participle | have worked |
| perfect continuous | have been + -ing form | have been working |
Past participle (bazen V3 denir) worked, gone, written gibi biçimlerdir. Zaman ilk fiilde gösterilir: am / was / will be, have / had / will have.
Harita: work fiilinin 12 biçimi
| Simple | Continuous | Perfect | Perfect continuous | |
|---|---|---|---|---|
| Past | I worked | I was working | I had worked | I had been working |
| Present | I work | I am working | I have worked | I have been working |
| Future | I will work | I will be working | I will have worked | I will have been working |
Formüller ve örnek cümleler: 12 tense tek tabloda
V2 fiilin geçmiş hâli (ran), V3 past participle (run). Örnekler aşağıdaki koşucu Sam'in hikâyesinden.
| Tense | Formül (olumlu) | Örnek cümle |
|---|---|---|
| present simple | özne + fiil (he/she/it: -s) | Sam runs five kilometres every morning. |
| present continuous | özne + am / is / are + -ing | He's running along the river. |
| present perfect | özne + have / has + V3 | He's run three marathons so far. |
| present perfect continuous | özne + have / has been + -ing | He's been running since six o'clock. |
| past simple | özne + V2 | He ran his first marathon in 2021. |
| past continuous | özne + was / were + -ing | He was running through the park when he hurt his knee. |
| past perfect | özne + had + V3 | He had never run more than twenty kilometres. |
| past perfect continuous | özne + had been + -ing | He had been running for four hours. |
| future simple | özne + will + fiil | He'll run his fastest time next Sunday. |
| future continuous | özne + will be + -ing | He'll be running through the city centre. |
| future perfect | özne + will have + V3 | He'll have run forty-two kilometres by lunchtime. |
| future perfect continuous | özne + will have been + -ing | He'll have been running for nearly four hours. |
Olumsuz ve soru: işi ilk yardımcı fiil yapar
| Biçim | Olumsuz | Soru |
|---|---|---|
| present / past simple | She doesn't work. / She didn't work. | Does she work? / Did she work? |
| yardımcı fiili olan her biçim | She isn't working. / She hasn't worked. / She won't be working. | Is she working? / Has she worked? / Will she be working? |
| iki ya da üç yardımcı fiilli biçimler | She hadn't been working. | Had she been working? |
Not'u ilk yardımcı fiilden sonra koyun ya da ilk yardımcı fiili öznenin önüne alın. Present ve past simple'da yardımcı fiil yoktur, bu yüzden do / does / did ödünç alınır.
Her aspect ne anlatır?
| Aspect | Temel anlam | Cevap verdiği soru |
|---|---|---|
| simple | olgunun ya da olayın bütünü | Ne olur / oldu / olacak? |
| continuous | bir an civarında sürmekte | O anda ne oluyor / oluyordu / olacak? |
| perfect | bir noktadan önce, o noktada önemli | O zamana kadar ne bitmiş? |
| perfect continuous | bir noktaya kadar süren etkinlik ya da görünür sonuçları olan, az önce bitmiş etkinlik | O zamana kadar ne kadar süredir sürüyor? Ne oluyordu? |
Harita hakkında notlar
- Aslında İngilizce fiilin kendisi yalnızca iki zaman gösterir (present work, past worked); gelecek, will modalıyla kurulur. "12 tense" kullanışlı bir öğretim haritasıdır.
- Geleceği anlatmanın tek yolu will değildir: going to, present continuous ve present simple de gelecekten söz edebilir. Bkz. A2-05.
- State verbs (know, like, want, believe) normalde continuous ve perfect continuous sütunlarından kaçınır. Bkz. A1-23 ve B1-34.
- Future continuous B1-05'te işlenir. Future perfect ve future perfect continuous burada sadece ön izlemedir; B2 seviyesinin ilk dersi B2-01'de işlenir.
Kullanımlar
1Zaman — onu ilk fiil taşır
Yalnızca ilk fiili değiştirin, bütün eylem zaman çizgisinde yer değiştirir. Fiil öbeğinin geri kalanı aynı kalır.
2Simple — olgunun bütünü
Simple aspect bir eylemi tam bir bütün ya da genel bir olgu olarak sunar: bir alışkanlık, bitmiş bir olay, düz bir tahmin.
3Continuous — sürmekte
Continuous aspect sizi bir anda eylemin içine koyar: eylem o andan önce başlamış ve henüz bitmemiştir.
4Perfect — önce ve hâlâ önemli
Perfect aspect bir noktadan (şimdi, geçmişteki ya da gelecekteki bir an) geriye, o noktadan önce olmuş ve o noktada önemli olan bir şeye bakar.
5Perfect continuous — bir noktaya kadar ne kadar süre
Perfect continuous bir noktaya kadar süregelen bir etkinliğe geriye bakar ve genellikle ne kadar sürdüğünü söyler. Sonuçlarını şimdi görebildiğimiz, az önce bitmiş bir etkinliği de anlatabilir (ayrıntılar B1-01'de).
612 biçimden geçen tek bir hikâye
Koşucu Sam'i aynı fiilin, run – ran – run'ın 12 biçiminde izleyin.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. "-dır / -den beri" cümlelerini present ile çevirmek. Türkçede "2020'den beri burada çalışıyorum", "Kırk dakikadır bekliyoruz" deriz: fiil -iyor alır. İngilizcede şimdiye kadar süren bir durum için perfect ya da perfect continuous gerekir. Since ve for gördüğünüzde haritada perfect sütununa bakın.
2. "-di" ekini her zaman past simple ile çevirmek. "Şimdiye kadar üç maraton koştu" Türkçede -di alır, ama "şimdiye kadar" bir noktaya bağlı olduğu için İngilizcede present perfect gerekir. Bitmiş bir zaman (in 2021, yesterday) varsa past simple kullanılır.
3. "-miş" ekini present perfect sanmak. Türkçedeki -miş çoğu zaman "duyduğum / anladığım kadarıyla" anlamı taşır: "Dün eve gitmiş." Bu, İngilizcedeki present perfect değildir. Yesterday gibi bitmiş bir zamanla past simple kullanın.
4. "-iyor" ekini taşıyan her fiile -ing eklemek. Türkçede biliyorum, anlıyorum, istiyorum hep -iyor alır. İngilizcede durum fiilleri continuous sütununa girmez.
5. Continuous'ta "be" yardımcı fiilini unutmak. Türkçede -iyor tek bir ektir; ayrı bir yardımcı fiil yoktur. İngilizcede ise continuous iki parçalıdır: be + -ing.
Karıştırılmasın
's = is ya da has — Sonraki kelimeye bakın: -ing form → is; past participle → has.
'd = had ya da would — 'd'den sonra past participle → had; yalın fiil → would.
Aynı aspect, farklı zaman — Sütunun anlamı aynı kalır; sadece zaman çizgisindeki nokta yer değiştirir.
En çok karıştırılan altı karşılaştırma (present simple ve continuous, past simple ve present perfect, present perfect simple ve continuous, past simple ve past continuous, past simple ve past perfect, gelecek biçimleri) B1-R4'te çalışılır.
Yazım ve Telaffuz
- Konuşmada kısaltmalar normaldir: I'm, she's, they've, he'd, we'll, won't, hasn't, hadn't.
- been konuşmada zayıf okunur: /bɪn/ — "bin" gibi: I've been waiting /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/ "ayv bin weyting".
- Modaldan sonraki have zayıf okunur: I'll have finished "ayl-ıv finişt" gibi duyulur /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/. Her zaman will have ya da 'll have yazın, asla 'll of yazmayın.
- -ed sonları: sert ünsüzlerden sonra /t/ (worked — "workt"), yumuşak seslerden sonra /d/ (played — "pleyd"), /t/ ya da /d/'den sonra /ɪd/ (waited — "weytid").
Altın Kural
Her tense = zaman (past / present / future) + aspect: simple = olgunun bütünü; continuous = sürmekte; perfect = bir noktadan önce ve önemli; perfect continuous = bir noktaya kadar ne kadar süre (ya da görünür sonuçları olan, az önce bitmiş bir etkinlik). Zamanı seçin, aspect'i seçin — zamanı, olumsuzluğu ve soruyu ilk yardımcı fiil taşısın. Türkçedeki "-dır / -den beri" cümlelerinde perfect sütununu unutmayın.
Haritayı oturttuktan sonra, aynı zamanların kibarlık ve mesafe için nasıl "kaydırıldığını" C2 seviyesinde görebilirsiniz: C2-01.
Alıştırmalar
A. Yapı
Biçimin adını yazın, fiilin doğru biçimini yazın ya da cümleyi istenen şekle getirin.
-
Biçimin adını yazın: "She had been waiting."
-
Biçimin adını yazın: "They'll have finished."
-
Present perfect continuous: I (study) for three hours.
-
Past continuous: At 9 p.m. we (watch) a film.
-
Future continuous: This time tomorrow I (fly) to Lima.
-
Soru yapın: They have been living here for a year.
-
Olumsuz yapın: She was working yesterday.
B. Anlam
Anlama göre doğru aspect'i ya da biçimi seçin.
-
Hangi aspect "Şimdiye kadar ne kadar süredir?" sorusuna cevap verir? …
-
Hangi aspect bir anda sürmekte olan bir eylemi gösterir? (simple / continuous / perfect / perfect continuous)
-
Doğru olanı seçin: Look! It ….
-
Doğru olanı seçin: When we arrived, the concert …, so we missed the first song.
-
Doğru olanı seçin: Her hands are dirty because she ….
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
I know him since we were children.
-
Did you saw the match?
-
He's been running for an hour.
-
We was having dinner when you called.
D. Bağlam İçinde
Metni tamamlayın. Parantezdeki fiilleri doğru zamanda kullanın.
Mia 17 (work) as a nurse. She 18 (start) her first job in 2015. Before that, she 19 (study) for four years. At the moment, she 20 (train) to be a midwife, and she 21 (do) the course for six months now. Next year, she 22 (move) to a bigger hospital.
E. Sıra Sende
-
Kendiniz hakkında üç cümle yazın: biri present continuous, biri present perfect, biri past simple ile.
-
Uzun süredir yaptığınız bir şey hakkında bir cümle yazın ve ne kadar süredir yaptığınızı söyleyin.
F. Karışık Tekrar
-
A2-19 Present Perfect mi, Past Simple mı? İngilizcede İki Geçmiş Zamanın Farkı I (lose) my keys yesterday, but I found them this morning.
-
B1-34 İngilizce State Verbs ve Continuous: I Think mi, I'm Thinking mi? I (think) about changing my job.
-
B1-03 İngilizce Past Perfect Tense: Had + Past Participle (-mıştı) By the time I got to the party, most people (go) home.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- past perfect continuous
- future perfect
- have been studying
- were watching
- will be flying
- Have they been living here for a year?
- She wasn't working yesterday.
B. Anlam
- perfect continuous
- continuous
- 's snowing / is snowing
- had started
- has been gardening
C. Hatayı Bul
- I have known him since we were children.
- Did you see the match?
- ✓ He's been running for an hour.
- We were having dinner when you called.
D. Bağlam İçinde
- works / is working
- started
- had studied / had been studying / studied
- is training
- has been doing
- will move / is moving / is going to move / will be moving
E. Sıra Sende
- I'm reading a great book at the moment. I've been to Morocco twice. I went there last in 2022.
- I've been playing the piano for eight years.
F. Karışık Tekrar
- lost
- am thinking
- had gone
