Անգլերենի ժամանակաձևերը մեկ քարտեզում. 12 tenses հայերենով
The English Tense System: The Map
Այս էջում
Նպատակ
Այս դասից հետո կտեսնեք անգլերենի բոլոր 12 ժամանակաձևերը մեկ քարտեզի վրա, կկարողանաք կազմել դրանցից ցանկացածը երկու ընտրությամբ (ժամանակ + aspect) և կասեք, թե ինչ է նշանակում ամեն aspect-ը՝ simple, continuous, perfect և perfect continuous։
Հիմնական գաղափար
Անգլերենի բայաձևերը կարող են թվալ 12 առանձին ժամանակաձևերի երկար ցուցակ, որը պետք է անգիր անել։ Բայց այդպես չէ։ Ամեն ձև ծնվում է ընդամենը երկու ընտրությունից։
Ընտրություն 1. Ժամանակ – ե՞րբ։ Անցյալ, ներկա կամ ապառնի։ Պատկերացրեք ժամանակի գիծ երեք գոտիով՝ անցյալ, հիմա, ապառնի։
Ընտրություն 2. Aspect (տեսակ) – ինչպե՞ս եմ նայում գործողությանը։
- Simple. որպես ամբողջական փաստ կամ ավարտուն իրադարձություն։
- Continuous. ներսից՝ որպես ընթացք որոշակի պահի շուրջ։
- Perfect. ավելի ուշ կետից հետ եմ նայում մի բանի, որը եղել է դրանից առաջ և դեռ կարևոր է։
- Perfect continuous. ավելի ուշ կետից հետ եմ նայում գործողության, որը շարունակվել է մինչև այդ կետը. կենտրոնում տևողությունն է, կամ գործողություն, որը նոր է ավարտվել և տեսանելի հետք է թողել։
Միացրեք երկու ընտրությունը, և կստանաք քարտեզ՝ երեք տողով (անցյալ, ներկա, ապառնի) և չորս սյունակով։ Ամեն ժամանակաձև հասցե ունի. past + perfect = past perfect։ Սովորեք չորս սյունակների իմաստը մեկ անգամ, և դրանք նույն կերպ կաշխատեն ժամանակի գծի բոլոր գոտիներում։ Ամբողջ համակարգի հետևում մեկ գաղափար է, ոչ թե տասներկու։
Հայերեն և անգլերեն
Հայերենն էլ ունի ժամանակներ և նման կառուցվածք՝ դերբայ + օժանդակ բայ («աշխատում եմ», «աշխատել եմ», «աշխատել էի»)։ Մի քանի ձև գրեթե նույնն է. «-ում էի»-ն հաճախ համապատասխանում է Past Continuous-ին (շարունակական անցյալ), «-ել էի»-ն՝ Past Perfect-ին (անցյալ վաղակատար), իսկ «կ-»-ով ապառնին՝ will-ին։ Բայց երեք տեղում հայերենի ձևը չի կարող ընտրել անգլերենի ձևը.
- Հայերեն ներկան («աշխատում է») մեկ ձև է, իսկ անգլերենում երկուսն են՝ works (փաստ) և is working (հիմա)։ Ընտրում է aspect-ը, ոչ թե հայերեն ձևը։
- «-ել եմ» ձևը հայերենում հանգիստ օգտագործում ենք ավարտված ժամանակի հետ («Երեք տարի գիշերները աշխատել է», «Երեկ եմ ավարտել»)։ Անգլերենում ավարտված ժամանակահատվածի համար Past Simple-ն է (պարզ անցյալ), ոչ թե Present Perfect-ը (ներկա կատարյալ)։
- Հայերենը perfect continuous չունի. տևողությունը մինչև հիմա ասում ենք ներկայով՝ «Քառասուն րոպե է՝ սպասում ենք»։ Անգլերենում սա have been waiting է։
Եվ մի բան էլ. հայերենում օժանդակ բայը ներկայում միշտ կա («աշխատում եմ»), իսկ անգլերեն Present Simple-ը օժանդակ բայ չունի. I work, ոչ թե I am work։
| Հայերեն | Անգլերեն | Ինչն է տարբեր |
|---|---|---|
| Քույրս հիվանդանոցում է աշխատում։ | My sister works in a hospital. | «-ում է» + փաստ → Present Simple, առանց be-ի |
| Հիմա գետի ափով է վազում։ | Right now he's running along the river. | նույն «-ում է» + հիմա → Present Continuous |
| Կեսգիշերին դեռ զրուցում էինք։ | At midnight we were still talking. | այստեղ նույնն է. «-ում էինք» → Past Continuous |
| Առաջին մարաթոնը վազեց 2021-ին։ | He ran his first marathon in 2021. | «վազեց» → Past Simple |
| Բանալիներս կորցրել եմ։ | I've lost my keys. | «-ել եմ» + արդյունք հիմա → Present Perfect |
| Երեք տարի գիշերները աշխատել է։ | She worked nights for three years. | «-ել է», բայց ավարտված ժամանակահատված → Past Simple |
| Ֆիլմն արդեն սկսվել էր։ | The film had already started. | այստեղ նույնն է. «-ել էր» → Past Perfect |
| Քառասուն րոպե է՝ սպասում ենք։ | We've been waiting for forty minutes. | տևողություն մինչև հիմա. հայերենում ներկա → Present Perfect Continuous |
| Շուտով նոր աշխատանք կգտնի։ | She'll find a new job soon. | այստեղ նույնն է. «կ-» → will |
Կարճ ասած՝ հայերեն ձևից մի՛ թարգմանեք. ընտրեք ժամանակը և aspect-ը։ «-ում եմ»-ը կարող է լինել work կամ am working, «-ել եմ»-ը՝ have worked կամ worked, իսկ «… է՝ սպասում ենք»-ը՝ have been waiting։
Կառուցվածք
Շինանյութը
| Aspect | Օժանդակ բայ + բայաձև | Օրինակ (work) |
|---|---|---|
| simple | ներկայի և անցյալի հաստատականում օժանդակ բայ չկա | work / worked |
| continuous | be + -ing ձև | be working |
| perfect | have + past participle | have worked |
| perfect continuous | have been + -ing ձև | have been working |
Past participle-ը (երբեմն՝ երրորդ ձև կամ V3) worked, gone, written ձևերն են։ Ժամանակը երևում է առաջին բայի վրա. am / was / will be, have / had / will have։
Քարտեզը. work բայի 12 ձևը
| Simple | Continuous | Perfect | Perfect continuous | |
|---|---|---|---|---|
| Past | I worked | I was working | I had worked | I had been working |
| Present | I work | I am working | I have worked | I have been working |
| Future | I will work | I will be working | I will have worked | I will have been working |
Ժամանակաձևերի անունները. Present Simple (պարզ ներկա), Present Continuous (շարունակական ներկա), Present Perfect (ներկա կատարյալ), Present Perfect Continuous (շարունակական ներկա կատարյալ). Past Simple (պարզ անցյալ), Past Continuous (շարունակական անցյալ), Past Perfect (անցյալ վաղակատար), Past Perfect Continuous (շարունակական անցյալ վաղակատար). Future Simple (պարզ ապառնի), Future Continuous (շարունակական ապառնի), Future Perfect (ապառնի վաղակատար), Future Perfect Continuous (շարունակական ապառնի վաղակատար)։
Ժխտում և հարց. աշխատում է առաջին օժանդակ բայը
| Ձև | Ժխտական | Հարց |
|---|---|---|
| present / past simple | She doesn't work. / She didn't work. | Does she work? / Did she work? |
| օժանդակ բայով ցանկացած ձև | She isn't working. / She hasn't worked. / She won't be working. | Is she working? / Has she worked? / Will she be working? |
| երկու կամ երեք օժանդակ բայով ձևեր | She hadn't been working. | Had she been working? |
Not-ը դրեք առաջին օժանդակ բայից հետո, կամ առաջին օժանդակ բայը տեղափոխեք ենթակայից առաջ։ Present Simple-ը և Past Simple-ը օժանդակ բայ չունեն, ուստի «փոխառում» են do / does / did։
Ինչ է նշանակում ամեն aspect
| Aspect | Հիմնական իմաստը | Ո՞ր հարցին է պատասխանում |
|---|---|---|
| simple | ամբողջական փաստ կամ իրադարձություն | Ի՞նչ է լինում / եղավ / կլինի։ |
| continuous | ընթացք որոշակի պահի շուրջ | Ի՞նչ է / էր / կլինի կատարվելիս այդ պահին։ |
| perfect | որոշակի կետից առաջ, կարևոր այդ կետում | Ի՞նչն է արդեն արված մինչ այդ։ |
| perfect continuous | գործողություն, որը տևում է մինչև որոշակի կետ, կամ նոր է ավարտվել և տեսանելի հետք է թողել | Որքա՞ն ժամանակ է շարունակվում մինչ այդ։ Ինչո՞վ էր զբաղված մինչ այդ։ |
Նշումներ քարտեզի մասին
- Խիստ ասած՝ անգլերեն բայն ինքը ցույց է տալիս միայն երկու ժամանակ (ներկա work, անցյալ worked). ապառնին օգտագործում է will եղանակավորող բայը։ «12 ժամանակաձևը» ուսուցման համար հարմար քարտեզ է։
- Will-ը միակ ապառնին չէ. going to-ն, Present Continuous-ը և Present Simple-ը նույնպես կարող են խոսել ապառնիի մասին։ Տե՛ս A2-05։
- Վիճակի բայերը (know, like, want, believe) սովորաբար խուսափում են continuous և perfect continuous սյունակներից։ Տե՛ս A1-23 և B1-34։
- Future Continuous-ը B1-05 դասում է։ Future Perfect-ը և Future Perfect Continuous-ը այստեղ միայն ծանոթության համար են. դրանք B2-01 դասում են։
Գործածություն
1Ժամանակը. այն կրում է առաջին բայը
Փոխեք միայն առաջին բայը, և ամբողջ գործողությունը կշարժվի ժամանակի գծով։ Բայական կառույցի մնացած մասը նույնն է մնում։
2Simple. ամբողջական փաստ
Simple aspect-ը գործողությունը ներկայացնում է որպես ամբողջական միավոր կամ ընդհանուր փաստ. սովորություն, ավարտված իրադարձություն, պարզ կանխատեսում։
3Continuous. ընթացքի մեջ
Continuous aspect-ը ձեզ դնում է գործողության ներսում որոշակի պահի. այն սկսվել է այդ պահից առաջ և դեռ չի ավարտվել։
4Perfect. առաջ, և դեռ կարևոր է
Perfect aspect-ը որոշակի կետից (հիմա, անցյալի կամ ապառնիի պահ) հետ է նայում մի բանի, որը եղել է դրանից առաջ և կարևոր է այդ կետում։
5Perfect continuous. որքա՞ն ժամանակ՝ մինչև որոշակի կետ
Perfect continuous-ը հետ է նայում գործողության, որը շարունակվել է մինչև որոշակի կետ, և սովորաբար ասում է՝ որքան ժամանակ։ Այն կարող է նկարագրել նաև գործողություն, որը նոր է դադարել, եթե հիմա տեսնում ենք դրա հետքերը (ավելին՝ B1-01)։ Հայերենում այս ձևը չկա. սովորաբար օգտագործում ենք ներկա կամ «-ում էր»։
6Մեկ պատմություն բոլոր 12 ձևերով
Հետևեք վազորդ Սեմին նույն բայի բոլոր 12 ձևերով. run – ran – run։
Հաճախակի սխալներ
Թակարդներ հայախոսների համար
1. «… է՝ սպասում ենք» → ներկա տևողության համար. Հայերենում տևողությունը մինչև հիմա ասում ենք ներկայով. «Շտապի՛ր, հյուրերը կես ժամ է՝ սեղանի շուրջ նստած սպասում են»։ Անգլերենում ներկան այստեղ չի աշխատում. պետք է have been + -ing։
2. «-ել ենք» ավարտված ժամանակի հետ. «Մեր թիմը անցյալ գարնանը շախմատի դպրոցական գավաթն է շահել»։ Հայերենում «-ել է»-ն բնական է last spring-ի հետ, իսկ անգլերենում ավարտված ժամանակը պահանջում է Past Simple։ Ձևը որոշում է ժամանակի բառը, ոչ թե հայերեն բայը։
3. «Աշխատում է» → is work. Հայերեն ներկայում օժանդակ բայը միշտ կա. «Անահիտը Գյումրիի դպրոցներից մեկում մաթեմատիկա է դասավանդում»։ Եթե «է»-ն թարգմանում եք is, ստացվում է is teach։ Present Simple-ը օժանդակ բայ չունի. be-ն պետք է միայն continuous-ում՝ -ing-ի հետ։
4. «-ում էի» սովորության համար. Հայերենում «-ում էի» ձևը և՛ ընթացք է անցյալում, և՛ սովորություն. «Անցյալ տարի ուսուցիչը մեզ ամեն ուրբաթ թեստ էր տալիս»։ Անգլերենում Past Continuous-ը ընթացք է որոշակի պահի, իսկ սովորության համար Past Simple-ն է կամ used to-ն։
Մի՛ շփոթեք
's = is կամ has – Նայեք հաջորդ բառին. -ing ձև → is, past participle → has։
'd = had կամ would – 'd-ից հետո past participle → had, բայի հիմնական ձև → would։
Նույն aspect, տարբեր ժամանակ – Սյունակի իմաստը նույնն է մնում. շարժվում է միայն կետը ժամանակի գծի վրա։ Այստեղ հայերենը նույն կերպ է աշխատում։
Վեց հակադրությունները, որոնք սովորողներն ամենից հաճախ են շփոթում (Present Simple, թե Continuous, Past Simple, թե Present Perfect, Present Perfect, թե Present Perfect Continuous, Past Simple, թե Past Continuous, Past Simple, թե Past Perfect, և ապառնիի ձևերը), պարապում ենք B1-R4 դասում։
Ուղղագրություն և արտասանություն
- Կրճատ ձևերը խոսքում սովորական են. I'm, she's, they've, he'd, we'll, won't, hasn't, hadn't։ hasn't, hadn't ձևերում n-ից առաջ «ը» մի՛ ավելացրեք. d-ն և n-ը սերտ միանում են։
- been-ը խոսքում թույլ է՝ /bɪn/, ինչպես bin-ը. I've been waiting /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/։ Կարճ, թույլ /ɪ/, ոչ թե երկար /iː/։
- have-ը եղանակավորող բայից հետո թույլ է. I'll have finished հնչում է «I'll-uv finished» /aɪl əv ˈfɪnɪʃt/։ Թույլ /ə/-ն մոտ է հայերեն «ը»-ին, ուստի այս ձևը ձեզ համար հեշտ է։ Բայց գրեք միշտ will have կամ 'll have, երբեք 'll of։
- -ed վերջավորությունը. /t/ խուլ հնչյուններից հետո (worked – «workt»), /d/ ձայնեղ հնչյուններից հետո (played – «playd»), /ɪd/ /t/-ից կամ /d/-ից հետո (waited – «wait-id»)։ worked, played բառերում լրացուցիչ վանկ մի՛ ավելացրեք։
Ոսկե կանոն
Ամեն ժամանակաձև = ժամանակ (անցյալ / ներկա / ապառնի) + aspect. simple = ամբողջական փաստ, continuous = ընթացք, perfect = որոշակի կետից առաջ և կարևոր, perfect continuous = որքան ժամանակ՝ մինչև որոշակի կետ (կամ նոր ավարտված գործողություն՝ տեսանելի հետքով)։ Ընտրեք ժամանակը, ընտրեք aspect-ը, և թող առաջին օժանդակ բայը կրի ժամանակը, ժխտումը և հարցը։ Հայերեն ձևը («-ում եմ», «-ել եմ») ընտրություն չի անում ձեր փոխարեն։
Վարժություններ
A. Կառուցվածք
Անվանեք ձևը կամ փակագծերում տրված բայը դրեք ճիշտ ձևով։
-
Անվանեք ձևը: "She had been waiting."
-
Անվանեք ձևը: "They'll have finished."
-
Present perfect continuous: I (study) for three hours.
-
Past continuous: At 9 p.m. we (watch) a film.
-
Future continuous: This time tomorrow I (fly) to Lima.
-
Կազմեք հարց: They have been living here for a year.
-
Դարձրեք ժխտական: She was working yesterday.
B. Իմաստ
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը։
-
Ո՞ր aspect-ն է պատասխանում «Որքա՞ն ժամանակ՝ մինչև հիմա» հարցին: …
-
Ո՞ր aspect-ն է ցույց տալիս որոշակի պահի ընթացքի մեջ գտնվող գործողություն:
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: Look! It ….
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: When we arrived, the concert …, so we missed the first song.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: Her hands are dirty because she ….
C. Գտեք սխալը
Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ կա մեկ սխալ, կամ նախադասությունը ճիշտ է։ Գրեք ուղղված նախադասությունը կամ գրեք correct։
-
I know him since we were children.
-
Did you saw the match?
-
He's been running for an hour.
-
We was having dinner when you called.
D. Համատեքստում
Կարդացեք տեքստը։ Փակագծերում տրված բայը դրեք ճիշտ ձևով։
Mia 17 (work) as a nurse. She 18 (start) her first job in 2015. Before that, she 19 (study) for four years. At the moment, she 20 (train) to be a midwife, and she 21 (do) the course for six months now. Next year, she 22 (move) to a bigger hospital.
E. Ձեր հերթն է
Գրեք անգլերենով ձեր մասին։
-
Գրեք երեք նախադասություն ձեր մասին. մեկը Present Continuous-ով, մեկը Present Perfect-ով և մեկը Past Simple-ով։
-
Գրեք մեկ նախադասություն մի բանի մասին, որ վաղուց եք անում, և ասեք՝ որքան ժամանակ։
F. Խառը կրկնություն
Կրկնեք նախորդ դասերը։
-
A2-19 Present Perfect, թե Past Simple. տարբերությունը հայերենով I (lose) my keys yesterday, but I found them this morning.
-
B1-34 State verbs-ը continuous-ում. You're being silly, I'm thinking, I'm having lunch I (think) about changing my job.
-
B1-03 Past Perfect. անցյալ վաղակատարը հայերենով՝ I Had Already Left By the time I got to the party, most people (go) home.
Պատասխաններ
A. Կառուցվածք
- past perfect continuous
- future perfect
- have been studying
- were watching
- will be flying
- Have they been living here for a year?
- She wasn't working yesterday.
B. Իմաստ
- perfect continuous
- continuous
- 's snowing / is snowing
- had started
- has been gardening
C. Գտեք սխալը
- I have known him since we were children.
- Did you see the match?
- ✓ He's been running for an hour.
- We were having dinner when you called.
D. Համատեքստում
- works / is working
- started
- had studied / had been studying / studied
- is training
- has been doing
- will move / is moving / is going to move / will be moving
E. Ձեր հերթն է
- I'm reading a great book at the moment. I've been to Morocco twice. I went there last in 2022.
- I've been playing the piano for eight years.
F. Խառը կրկնություն
- lost
- am thinking
- had gone
