SlowingoSarufi
A1 1 / 32

Muundo wa Sentensi ya Kiingereza: Subject, Verb, Object na Mpangilio wa Maneno

How an English Sentence Works

Katika ukurasa huu
  1. Lengo
  2. Wazo Kuu
  3. Kiswahili na Kiingereza
  4. Muundo
  5. Matumizi
  6. Makosa ya Kawaida
  7. Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
  8. Usichanganye
  9. Tahajia na Matamshi
  10. Kanuni ya Dhahabu
  11. Mazoezi

Lengo

Baada ya somo hili, utaweza kutambua aina kuu za maneno katika Kiingereza na kuyapanga kwa mpangilio wa kawaida: Subject + Verb + Object (kiima + kitenzi + yambwa), na mwishoni mahali kisha wakati.

Wazo Kuu

Maneno ya Kiingereza yana viambishi vichache sana vinavyoonyesha kazi yake katika sentensi. Basi tunajuaje nani anafanya nini? Kwa nafasi. Mahali neno lilipo ndipo panapoonyesha kazi yake.

Fikiria sentensi ya Kiingereza kama treni yenye mabehewa yaliyopangwa kwa mpangilio maalum. Behewa la kwanza ni kiima (subject): mtu au kitu kinachofanya kitendo. La pili ni kitenzi (verb): kitendo au hali. Kisha inakuja yambwa (object): mtu au kitu kinachopokea kitendo. Na nyuma kabisa, mahali na wakati.

The dogs chase the cats na The cats chase the dogs zina maneno yale yale, lakini habari ni tofauti kabisa, kwa sababu mabehewa yamebadilishana nafasi.

Habari njema kwetu: Kiswahili nacho hutumia mpangilio huu (Mbwa wanawafukuza paka). Tofauti kubwa iko mahali pengine. Katika Kiswahili, kiima kimo ndani ya kitenzi (tu-nafanya kazi), kwa hiyo mara nyingi hatutaji neno la kiima. Kiingereza kinahitaji neno la kiima kila mara. Hata pasipo mtu "anayefanya" kitu — It is raining — Kiingereza huweka neno dogo, it, kwenye behewa la kiima ili treni ikamilike.

Kiswahili na Kiingereza

Mpangilio wa msingi ni ule ule katika lugha zote mbili: kiima, kitenzi, yambwa. Tofauti ziko katika vitu vitatu: Kiswahili huweka kiima ndani ya kitenzi kwa kiambishi (ni-, tu-, wa-, i-), kinaweza kuacha ni, na huweka kivumishi baada ya nomino. Kiingereza kinahitaji kiima kilicho wazi, kinahitaji kitenzi, na huweka kivumishi kabla ya nomino.

KiswahiliKiingerezaTofauti
Watoto wanapenda pizza.Children love pizza.sawa: kiima + kitenzi + yambwa
Tunafanya kazi benki.We work in a bank.kiima kimo ndani ya kitenzi (tu-); Kiingereza kinahitaji we
Mvua inanyesha.It is raining.Kiswahili: mvua ni kiima; Kiingereza: kiima tupu it
Kaka yangu (ni) daktari.My brother is a doctor.ni inaweza kuachwa; be haiwezi kuachwa
gari dogoa small carkivumishi: baada ya nomino katika Kiswahili, kabla ya nomino katika Kiingereza
Ninakunywa kahawa nyumbani kila asubuhi.I drink coffee at home every morning.sawa: mahali kwanza, kisha wakati

Kwa hiyo unapojenga sentensi ya Kiingereza, jiulize maswali mawili: kiima kiko wapi? Kitenzi kiko wapi? Kama Kiswahili kimeficha kiima ndani ya kitenzi, kitoe nje na ukiweke mwanzoni: I, we, they, it.

Muundo

Aina za maneno kwa ufupi (parts of speech)

Aina ya nenoKazi yakeMifano
noun (nomino)mtu, mahali, kitu au wazoteacher, London, phone, music
pronoun (kiwakilishi)kinachukua nafasi ya nominoI, you, he, she, it, we, they
verb (kitenzi)kitendo au halieat, work, like, be
adjective (kivumishi)kinaeleza nominobig, red, happy, cold
adverb (kielezi)kinaeleza kitenzi (vipi, lini, wapi…) au kivumishislowly, here, today, very
preposition (kihusishi)kinaonyesha mahali, wakati au uhusianoin, on, at, with, from
article (kibainishi)kinakuja kabla ya nominoa, an, the

Mpangilio wa kawaida

KiimaKitenziYambwaMahaliWakati
Idrinkcoffeeat homeevery morning.
My brothersplayfootballin the parkon Sundays.
Wewatchfilms—at the weekend.
Theywork—in a bank.—
  • films (UK) / movies (US); at the weekend (UK) / on the weekend (US).
  • Si kila sentensi ina yambwa: They work. We are tired.
  • Mahali kabla ya wakati mwishoni: at home every morning.
  • Wakati unaweza pia kukaa mwanzo kabisa: Every morning I drink coffee at home.

Sentensi ya kawaida inahitaji kiima na kitenzi

KinachokosekanaSentensi kamili
Is raining. (hakuna kiima)It is raining.
My sister a teacher. (hakuna kitenzi)My sister is a teacher.

Herufi kubwa na alama za uakifishaji

KanuniMfano
Herufi kubwa mwanzoni mwa sentensiThe shops open at nine.
Neno I huandikwa kwa herufi kubwa kila maraToday I feel great.
Majina ya watu, mahali, siku, miezi, lugha na utaifaMaria, Tokyo, Monday, July, English
Nukta (.) mwishoni mwa sentensi ya kawaida — full stop (UK), period (US)We live in Leeds.
Alama ya kuuliza (?) mwishoni mwa swaliWhere is the station?

Maneno ya kuunganisha: and (na) huongeza, but (lakini) huonyesha tofauti: tea and coffee, We are tired but happy. Utayaona maneno haya mawili katika masomo mengi; yana somo lake A1-29.

Matumizi

1Kutambua Aina za Maneno

Unapokutana na neno jipya, jiulize: ni kitu (nomino), kitendo (kitenzi) au maelezo (kivumishi)? Hii itakusaidia kuliweka mahali sahihi.

Children love pizza.
Watoto wanapenda pizza.
nomino – kitenzi – nomino
We have a small car.
Tuna gari dogo.
Kiingereza: kivumishi kabla ya nomino (small car)
I speak slowly.
Ninaongea polepole.
kielezi baada ya kitenzi
My keys are on the table.
Funguo zangu ziko mezani.
kihusishi + the + nomino
They live in an old house.
Wanaishi katika nyumba ya zamani.
kibainishi + kivumishi + nomino

2Kiima + Kitenzi + Yambwa

Kiima huja kwanza, kitenzi pili, yambwa tatu. Ukibadilisha mpangilio, unabadilisha maana.

Anna and Tom call their parents.
Anna na Tom huwapigia simu wazazi wao.
hu- = kitendo cha kawaida, cha mara kwa mara
Their parents call Anna and Tom.
Wazazi wao huwapigia simu Anna na Tom.
mpangilio mpya, maana mpya
I like your jacket.
Ninapenda koti lako.
We need a new laptop.
Tunahitaji kompyuta mpakato mpya.
Kiingereza: new kabla ya laptop
My parents cook dinner.
Wazazi wangu hupika chakula cha jioni.

3Kuongeza Mahali na Wakati

Mahali na wakati kwa kawaida huenda mwishoni mwa sentensi, kwa mpangilio wa mahali + wakati. Wakati unaweza pia kukaa mwanzo kabisa.

I meet my friends in town on Saturdays.
Mimi hukutana na marafiki zangu mjini kila Jumamosi.
We study at the library every evening.
Tunasoma maktabani kila jioni.
They have lunch at work at one o'clock.
Wanakula chakula cha mchana kazini saa saba mchana.
one o'clock = saa saba mchana
I eat breakfast in the kitchen.
Ninakula kifungua kinywa jikoni.
mahali tu
On Sundays I visit my grandparents.
Kila Jumapili mimi huwatembelea babu na bibi yangu.
wakati mwanzo kabisa

4Sentensi Inahitaji Kiima na Kitenzi

Hata sentensi fupi zina sehemu zote mbili. Kwa hali ya hewa, saa na umbali hakuna kiima halisi, kwa hiyo Kiingereza hutumia it. It hii "tupu" huitwa dummy subject (kiima tupu). (Maagizo kama Sit down. hayana kiima: tazama A1-18.)

It is raining.
Mvua inanyesha.
Kiswahili kina kiima halisi (mvua); Kiingereza hutumia it
It's very hot today.
Leo kuna joto sana.
kuna joto → it's hot
It's ten o'clock.
Ni saa nne.
ten o'clock = saa nne kwa hesabu ya saa ya Kiswahili
It is a long way to the airport.
Uwanja wa ndege uko mbali sana.
umbali: Kiingereza hutumia it
I'm hungry.
Nina njaa.
kiima I + kitenzi am (I'm = I am): tazama A1-02

5Herufi Kubwa, Nukta na Alama ya Kuuliza

Anza kila sentensi kwa herufi kubwa. Imalize kwa nukta au kwa alama ya kuuliza. Tumia herufi kubwa kwa I na kwa majina.

My friend Carlos lives in Mexico City.
Rafiki yangu Carlos anaishi Mexico City.
lives: tazama A1-12
Our holidays start in August.
Likizo zetu zinaanza mwezi Agosti.
holidays (UK); vacation (US)
Is this your bag?
Je, huu ni mkoba wako?
Every Friday I go to the gym.
Kila Ijumaa mimi huenda gym.
hu- = kila mara, kwa mazoea

Makosa ya Kawaida

❌Is raining.
✅It is raining.
Kiingereza kinahitaji kiima; tumia it tupu.
❌I every day drink coffee.
✅I drink coffee every day.
Kirai cha wakati kama every day huenda mwishoni (au mwanzoni), si kati ya kiima na kitenzi.
❌We like very much music.
✅We like music very much.
Usiweke very much kati ya kitenzi na yambwa yake.
❌My brother a doctor.
✅My brother is a doctor.
Sentensi ya kawaida inahitaji kitenzi.
❌i live in rome.
✅I live in Rome.
Herufi kubwa kwa I na kwa majina ya mahali.
❌We meet on monday.
✅We meet on Monday.
Siku na miezi huanza kwa herufi kubwa.
⚠️I go every morning to the gym.
✅I go to the gym every morning.
Si mpangilio wa kawaida: mahali huja kabla ya wakati.
⚠️Coffee I like.
✅I like coffee.
Si kosa, lakini si mpangilio wa kawaida. Wazungumzaji hufanya hivi kwa kulinganisha tu (Coffee I like; tea I don't.): tazama C1-06.

Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili

1. Kiima kilichofichwa ndani ya kitenzi. Katika Kiswahili, ninaishi, tunatoka, inanyesha tayari zina kiima ndani yake (ni-, tu-, i-). Kwa hiyo tukitafsiri moja kwa moja, tunasahau neno la kiima. Katika Kiingereza, kiima lazima kiwe neno lake peke yake — hata kama ni it tupu kwa hali ya hewa, saa au umbali.

❌Are from Mwanza.
✅We are from Mwanza.
Tunatoka Mwanza: tu- inakuwa we.
❌Is far from here.
✅It is far from here.
Ni mbali: umbali unahitaji kiima it.

2. Ni iliyopotea. Kwa sababu katika Kiswahili tunaweza kusema Chumba changu kidogo sana bila ni, ni rahisi kuacha kitenzi katika Kiingereza. Sentensi ya Kiingereza haiwezi kukosa kitenzi.

❌My room very small.
✅My room is very small.
Kitenzi is kinahitajika: tazama A1-02.

3. Kivumishi baada ya nomino. Kiswahili husema mkoba mkubwa, simu mpya: nomino kwanza, kivumishi baadaye. Kiingereza hufanya kinyume: kivumishi kwanza.

❌We need a bag big.
✅We need a big bag.
Kivumishi huja kabla ya nomino.
❌I want a phone new.
✅I want a new phone.
simu mpya → a new phone.

4. Wakati katikati ya sentensi. Katika Kiswahili ni kawaida kusema Sisi kila wikendi tunamtembelea bibi: kirai cha wakati kati ya kiima na kitenzi. Kiingereza hakikubali nafasi hiyo kwa kirai kizima cha wakati: kiweke mwishoni au mwanzoni.

❌We every weekend visit our grandmother.
✅We visit our grandmother every weekend.
Au: Every weekend we visit our grandmother.

5. "Me I…" Kwa msisitizo, Kiswahili husema Mimi, napenda mpira, na wengi hutafsiri hivi: Me I like football. Katika Kenya na Tanzania husikika sana katika mazungumzo, lakini katika Kiingereza sanifu kiima kinatajwa mara moja tu.

⚠️Me I like football.
✅I like football.
Hutumika katika mazungumzo ya Afrika Mashariki, lakini si Kiingereza sanifu; kwa msisitizo sema I really like football.

Usichanganye

Kiima na yambwa (subject na object) — Kiima hufanya kitendo na huja kabla ya kitenzi. Yambwa hupokea kitendo na huja baada ya kitenzi. Viwakilishi vingine hubadilika vinapokuwa yambwa (I → me): tazama A1-09.

The boys help the girls.
Wavulana wanawasaidia wasichana.
wavulana ndio wanaosaidia
The girls help the boys.
Wasichana wanawasaidia wavulana.
sasa wasichana ndio wanaosaidia

Kivumishi na kielezi (adjective na adverb) — Kivumishi kinaeleza nomino (a quick lunch). Kielezi kinaeleza kitenzi (eat quickly). Tazama A1-10 na A2-09.

You are a careful driver.
Wewe ni dereva makini.
kivumishi + nomino
You drive carefully.
Unaendesha gari kwa uangalifu.
kitenzi + kielezi

it ya kitu halisi na it tupu — It inaweza kumaanisha kitu halisi, au inaweza kuwa kiima tupu kwa hali ya hewa na saa.

"Where's my phone?" "It's in your bag."
"Simu yangu iko wapi?" "Iko kwenye mkoba wako."
it = simu
It's cold outside.
Nje kuna baridi.
it haimaanishi kitu chochote

Tahajia na Matamshi

  • Herufi kubwa: I, neno la kwanza la sentensi, majina ya watu, miji, nchi, siku, miezi, lugha na utaifa. Kumbuka: mimi haiandikwi kwa herufi kubwa, lakini I huandikwa hivyo kila mara. Majira ya mwaka kwa kawaida hayana herufi kubwa: spring, winter.
  • Full stop (UK) = period (US). Yote yanamaanisha nukta mwishoni mwa sentensi.
  • Weka nafasi moja baada ya nukta au alama ya kuuliza, na usiweke nafasi kabla yake: Where are you? si Where are you ?
  • Katika mazungumzo, maneno muhimu (nomino, vitenzi vikuu, vivumishi) husisitizwa: ni marefu na yenye nguvu. Maneno madogo kama a, the, to na at ni mafupi na dhaifu. Katika We drink coffee at home, maneno yenye nguvu ni drink, coffee na home; at hutamkwa fupi, kama /ət/, irabu yake ikiwa dhaifu. Katika Kiswahili tunatamka kila irabu kikamilifu, kwa hiyo jizoeze kupunguza nguvu ya maneno haya madogo.
  • Usiongeze irabu mwishoni mwa neno linaloishia kwa konsonanti: drink inaisha kwa /k/, na work inaisha kwa /k/ pia. Epuka "drinki" na "worki".

Kanuni ya Dhahabu

Mpangilio wa kawaida: kiima, kitenzi, yambwa, kisha mahali, kisha wakati. Sentensi ya kawaida inahitaji kiima na kitenzi — kama hakuna kiima halisi (hali ya hewa, saa, umbali), tumia it. Kiswahili kinaweza kuficha kiima ndani ya kitenzi; Kiingereza hakiwezi.

Mazoezi

A. Muundo

Panga maneno ili upate sentensi, au tafuta sehemu inayoombwa.

  1. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: football / play / my brothers
  2. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: at home / every evening / I / dinner / cook
  3. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: like / we / your new jacket
  4. Panga maneno kwa mpangilio sahihi: in the park / on Sundays / they / tennis / play
  5. Tafuta kiima (subject): Our new neighbours have two dogs.
  6. Tafuta yambwa (object): We check the homework every day.

B. Maana

Chagua jibu sahihi.

  1. Nani anafanya kitendo katika "The dogs chase the cats"? …
  2. Sentensi ipi inasema kwamba Lucy na Mia ndio wanaopiga simu?
  3. Katika "It is raining", je, "it" inamaanisha kitu halisi? …
  4. "Happy" ni aina gani ya neno katika "a happy child"? …
  5. "Slowly" ni aina gani ya neno katika "We walk slowly"? …
  6. Neno lipi huanza kwa herufi kubwa kila mara? …

C. Tafuta Kosa

Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.

  1. Is very cold today.
  2. I every day read the news.
  3. My sister a teacher.
  4. We meet every Saturday our friends.
  5. We like pizza very much.

D. Katika Muktadha

Chagua jibu sahihi ndani ya mabano kwa kila nafasi.

My week
18 (I live / Live I) in a small house with my sister. She 19 (a teacher / is a teacher), and I am a nurse. We start work early on Mondays. 20 (Is / It is) cold in the morning, so we drink 21 (coffee hot / hot coffee). We meet our friends 22 (in town on Saturdays / on Saturdays in town). 23 (We love / Love) our weekends!

E. Zamu Yako

Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.

  1. Andika sentensi mbili kuhusu mambo unayofanya. Tumia kiima + kitenzi + yambwa, na uongeze mahali na wakati.
  2. Andika sentensi moja kuhusu hali ya hewa leo. Anza na It.
Majibu

A. Muundo

  1. My brothers play football.
  2. I cook dinner at home every evening. / Every evening I cook dinner at home. / Every evening, I cook dinner at home.
  3. We like your new jacket.
  4. They play tennis in the park on Sundays. / On Sundays they play tennis in the park. / On Sundays, they play tennis in the park.
  5. Our new neighbours
  6. the homework

B. Maana

  1. the dogs
  2. Lucy and Mia call their parents.
  3. no
  4. adjective
  5. adverb
  6. Monday

C. Tafuta Kosa

  1. It is very cold today. / It's very cold today.
  2. I read the news every day. / Every day I read the news. / Every day, I read the news.
  3. My sister is a teacher. / My sister's a teacher.
  4. We meet our friends every Saturday. / Every Saturday we meet our friends. / Every Saturday, we meet our friends.
  5. ✓ We like pizza very much.

D. Katika Muktadha

  1. I live
  2. is a teacher
  3. It is
  4. hot coffee
  5. in town on Saturdays
  6. We love

E. Zamu Yako

  1. I drink tea at home every morning. We play tennis in the park on Saturdays.
  2. It is sunny today.
Programu ya AndroidJifunze Ukiwa Safarini Google Play