To Be (Am, Is, Are) sa Ingles: Paano Gamitin, may Halimbawa at Pagsasanay
To Be: am / is / are
Sa pahinang ito
Layunin
Pagkatapos ng araling ito, kaya mo nang sabihin kung sino ang isang tao, ano ang trabaho niya, taga-saan siya, ilang taon na siya, ano ang nararamdaman niya at nasaan siya, gamit ang am, is at are.
Ang Pangunahing Ideya
Kailangan ng pandiwa (verb) ang karaniwang pangungusap sa Ingles. Pero minsan, walang kilos. Walang tumatakbo, kumakain o nagtatrabaho. Gusto lang nating sabihin kung sino ang isang tao, ano siya, o nasaan siya. Kahit dito, kailangan pa rin ng Ingles ng pandiwa, at ang pandiwang iyon ay be.
Isipin mong tulay ang be. Sa isang dulo, nandoon ang tao o bagay. Sa kabilang dulo, nandoon ang impormasyon tungkol dito. She — is — a doctor. Kapag walang tulay, nahuhulog sa ilog ang pangungusap: mali ang "She a doctor" sa Ingles.
Ito ang pinakamahalagang punto para sa atin. Sa Filipino, buo na ang pangungusap kahit walang pandiwa: Doktor siya., Gutom ako., Nasa bahay sila. Hindi ganito sa Ingles. Kailangang laging nandiyan ang tulay na be, bago man ang pangngalan, ang pang-uri o ang lugar.
Sa kasalukuyan (present), may tatlong anyo ang be: am, is at are. Ang simuno (subject) sa harap nito ang nagpapasya kung alin ang gagamitin. Kabisaduhin mo ang tatlong pares na ito, at sa unang araw pa lang, makakabuo ka na ng daan-daang pangungusap.
Filipino at Ingles
Walang pandiwang katumbas ng be sa Filipino. Karaniwang nauuna ang impormasyon (Guro ako), at kapag inuna natin ang simuno, ginagamit natin ang ay (Ako ay guro). Pero hindi pandiwa ang ay: hindi ito nagbabago (ako ay, siya ay, sila ay), at madalas wala ito. Ang be naman ay nagbabago (am / is / are) at hindi puwedeng mawala.
| Filipino | Ingles | Ano ang pagkakaiba |
|---|---|---|
| Guro ako. / Ako ay isang guro. | I'm a teacher. | puwedeng mawala ang ay, pero hindi ang be; sa trabaho, kailangan ang a/an |
| Ako si Daniel. | I'm Daniel. | ang si ay pananda lang ng pangalan; sa Ingles, am ang tulay |
| Gutom ako. | I'm hungry. | bago ang pang-uri: walang pandiwa sa Filipino → kailangan ang be |
| Nasa bahay sila. | They're at home. | sa Filipino, nasa lang ang kailangan; sa Ingles, be + at / in |
| Beinte-singko anyos ako. | I'm 25. | edad: be + numero |
| Doktor siya. | She's a doctor. / He's a doctor. | iisang siya para sa lalaki at babae; sa Ingles, pumili ng he o she |
| Bago ang mga sapatos ko. | My shoes are new. | mga ang tanda ng maramihan sa Filipino; sa Ingles, -s + are |
| Malamig ngayon. / Alas-tres na. | It's cold today. / It's three o'clock. | walang simuno sa Filipino; sa Ingles, kailangan ang it |
Kaya tuwing walang pandiwa ang pangungusap mo sa Filipino, huminto ka sandali at ilagay ang tulay: am, is o are. Tingnan mo rin ang simuno: ang siya ay nagiging he o she, at ang maramihan ay are.
Anyo
Mga panghalip na simuno (subject pronouns)
| Panghalip | Sa Filipino | Sino ang tinutukoy |
|---|---|---|
| I | ako | ang nagsasalita (laging malaking titik) |
| you | ikaw / ka, kayo | ang kausap: isang tao o maraming tao |
| he | siya (lalaki) | isang lalaki |
| she | siya (babae) | isang babae |
| it | — (madalas walang salin) | isang bagay, isang hayop, ang panahon, ang oras |
| we | kami, tayo | ang nagsasalita + iba pa (walang hiwalay na kami at tayo sa Ingles) |
| they | sila | ibang tao o mga bagay (maramihan) |
Am / is / are
| Simuno | Buong anyo | Contraction (pinaikling anyo) |
|---|---|---|
| I | I am | I'm |
| you | you are | you're |
| he | he is | he's |
| she | she is | she's |
| it | it is | it's |
| we | we are | we're |
| they | they are | they're |
Ganito rin sa mga pangngalan: isang tao o bagay → is (My brother is…, The car is…); dalawa o higit pa → are (My parents are…, The keys are…).
Ayos ng pangungusap
| Simuno | be | Impormasyon |
|---|---|---|
| I | am | a student. |
| She | is | from Brazil. |
| They | are | at home. |
Pansinin: sa Ingles, laging nauuna ang simuno, saka ang be, saka ang impormasyon. Sa Filipino, kadalasang nauuna ang impormasyon (Estudyante ako).
Gamit
1Pagkakakilanlan at Pangalan
Gamitin ang be para sabihin kung sino ang isang tao.
2Trabaho
Kapag trabaho ng isang tao, gumagamit ang Ingles ng a o an. Sa Filipino, puwedeng may isang o wala (Guro ako / Isa akong guro), pero sa Ingles, kailangan ang a/an. Kapag dalawa o higit pang tao, maramihan ang trabaho at walang pantukoy (article).
3Nasyonalidad at Pinagmulan
Gamitin ang be + nasyonalidad o be + from + bansa/lungsod. Ang taga- sa Filipino ay katumbas ng be from.
4Edad
Sa edad, be + numero (+ years old) ang gamit, hindi have. (Mga numero: tingnan ang A1-04.)
5Damdamin at Pisikal na Kalagayan
Ang mga salitang hungry (gutom), thirsty (uhaw), cold (nilalamig), hot (naiinitan), tired (pagod) at afraid (takot) ay mga pang-uri (adjectives), kaya dumarating ang mga ito pagkatapos ng be. Sa Filipino, madalas pandiwa ang gamit natin dito (nagugutom, nilalamig), o pang-uri na walang pandiwa (Gutom ako). Sa Ingles, laging be + pang-uri.
6Paglalarawan
Gamitin ang be + pang-uri para ilarawan ang mga tao at bagay. Tulad sa Filipino, hindi nagbabago ang pang-uri sa Ingles kapag maramihan.
7Lugar
Gamitin ang be + lugar para sabihin kung nasaan ang isang tao o bagay. Sa Filipino, nasa lang ang kailangan (Nasa bahay ako). Sa Ingles, laging may be bago ang at, in o on.
8It para sa Panahon, Oras at mga Bagay
Kailangan ng simuno ng pangungusap sa Ingles, kahit walang totoong "tao". Para dito, it ang gamit. Sa Filipino, sapat na ang Malamig ngayon o Nasa mesa; sa Ingles, hindi puwedeng mawala ang it.
Karaniwang Mali
Mga Bitag para sa mga Pilipino
1. Iisang siya para sa lalaki at babae. Ito ang pinakasikat na bitag. Sa Filipino, siya ang gamit natin para sa lahat, kaya kahit magaling na tayong mag-Ingles, nadudulas pa rin tayo sa he at she, lalo na kapag mabilis magsalita. Sa Ingles, nakadepende sa tao ang pipiliin mo: he para sa lalaki, she para sa babae.
2. Nawawalang tulay. Dahil buo na sa Filipino ang Pagod na pagod siya o Nasa mall sila, madaling makalimutan ang be kapag isinasalin nang salita por salita, lalo na sa simula ng pag-aaral. Tandaan: kahit walang kilos, kailangan ng pandiwa sa Ingles.
3. Ang ay ay hindi is. Marami sa atin ang tinuruang katumbas ng ay ang is o am. Kaya kapag isinalin ang Ako ay nagtatrabaho sa bangko, nagiging I am work… Puwedeng gamitin ang ay sa kahit anong pangungusap, may kilos man o wala. Ang be naman ay hindi inilalagay bago ang pandiwang kilos tulad ng work, live o study. Tingnan ang A1-12.
4. Maramihan na hindi minarkahan. Sa Filipino, puwedeng walang mga: Kaibigan ko sila. Sa Ingles, dapat makita ang maramihan sa pangngalan (-s) at sa pandiwa (are), kahit mahaba ang simuno.
Huwag Ipagkamali
be at have — Sinasabi ng be kung sino o ano ang kalagayan ng isang tao; sinasabi ng have kung ano ang pag-aari niya. Sa Filipino, may o mayroon ang karaniwang katumbas ng have. Tingnan ang A1-14.
it's at its — it's = it is; its = pag-aari ng bagay o hayop (tulad ng niya o nito). Tingnan ang A1-08.
be at pandiwang kilos (action verbs) — Kapag may pandiwang kilos, iyon ang pangunahing pandiwa, at hindi ka na magdadagdag ng be. Tingnan ang A1-12.
Baybay at Bigkas
- Ang kudlit (') sa contraction ay pumapalit sa letrang nawala: I am → I'm, she is → she's, they are → they're.
- Karaniwan ang contraction sa pagsasalita at sa impormal na pagsulat. Sa pormal na pagsulat, gamitin ang buong anyo.
- Laging malaking titik ang I, kahit nasa gitna ng pangungusap. Malaking titik din ang nasyonalidad: I'm Canadian, She's Filipino.
- Pareho ang tunog ng they're, their at there: /ðeə/ (UK), /ðer/ (US). Ang unang tunog, /ð/, ay hindi d: ilagay ang dulo ng dila sa pagitan ng mga ngipin, saka palabasin ang hangin habang umuugong ang lalamunan. Iwasan ang bigkas na "dey". They're lang ang ibig sabihin ay they are.
- Madalas magkapareho ang tunog ng you're at your. You're lang ang ibig sabihin ay you are.
- Ang is ay /ɪz/. Ang s dito ay tunog na /z/, parang ugong ng bubuyog na "zzz", hindi /s/. Madalas itong maging /s/ sa bibig ng mga Pilipino ("iss"), dahil wala sa katutubong tunog natin ang /z/. Hawakan ang lalamunan: dapat may ugong.
- Iba ang haba ng patinig sa he's /hiːz/ at his /hɪz/. Mahaba at nakangiti ang /iː/ sa he's; maikli at maluwag ang /ɪ/ sa his, medyo papunta sa e. Kapag pareho ang bigkas mo, his ang maririnig sa halip na he's.
- Ang she's /ʃiːz/ ay nagsisimula sa /ʃ/: bilugin at iusli nang kaunti ang labi, at iurong nang kaunti ang dila mula sa ngipin. Kapag simpleng s, ang maririnig ay sees.
- Sa mabilis na pagsasalita, mahina at maikli ang are: sa We are friends, halos /ə/ lang ang patinig nito. Hindi kailangang bigkasin nang buo ang bawat patinig, tulad ng nakasanayan natin sa Filipino.
- Pagkatapos ng pangngalan, madalas pinaiikli ang is sa pagsasalita at impormal na pagsulat: My name's Anna. The coffee's hot. Kapag nagtatapos ang pangngalan sa tunog na "sumisitsit" — /s/, /z/, /ʃ/, /tʃ/, /dʒ/ (tulad ng bus, box, church) — isulat ang buong anyo: The bus is late.
Gintong Tuntunin
Walang pandiwang kilos, at gusto mong iugnay ang simuno sa paglalarawan, trabaho, lugar o edad? Gamitin ang be: I → am, he / she / it / isang bagay → is, you / we / they / maraming bagay → are. Sa Filipino, puwedeng walang pandiwa (Gutom ako), pero sa Ingles, hindi puwedeng mawala ang tulay: I'm hungry. At ang siya? Piliin kung he o she.
Mga Pagsasanay
A. Anyo
Kumpletuhin gamit ang tamang anyo ng be.
-
I a student.
-
My mother a nurse.
-
We from Mexico.
-
It hot today.
-
The books on the desk.
-
Isulat ang contraction: they are
B. Kahulugan
Piliin ang tamang sagot.
-
Piliin ang tamang sagot: … Friday!
-
Piliin ang tamang sagot: My parents … at home.
-
Piliin ang tamang pangungusap para sa edad: …
-
Piliin ang tamang sagot: … a pilot.
C. Hanapin ang Mali
Itama ang mali. Kung tama na ang pangungusap, isulat ang correct.
-
He 30 years old.
-
I have hungry.
-
She is doctor.
-
My brothers are tall.
D. Sa Konteksto
Kumpletuhin ang usapan.
Lina: Hi! I 15 Lina. And he 16 my friend Tom.
Tom: Hello! We 17 from Dublin.
Ana: Nice to meet you. 18 cold in here!
Lina: Yes! And I 19 hungry. The food is over there.
E. Ikaw Naman
Sumulat sa Ingles tungkol sa sarili mo at sa isang kaibigan.
-
Sumulat ng tatlong pangungusap tungkol sa sarili mo: ang pangalan mo, ang trabaho o paaralan mo, at kung taga-saan ka.
-
Sumulat ng dalawang pangungusap tungkol sa isang kaibigan: ang edad niya at ang kalagayan niya ngayong araw.
F. Halo-halong Balik-aral
Balikan ang naunang aralin.
-
A1-01 Paano Bumuo ng Pangungusap sa Ingles: Subject, Verb, Object at Tamang Word Order Ayusin ang mga salita: happy / are / we
Mga sagot
A. Anyo
- am
- is
- are
- is
- are
- they're
B. Kahulugan
- It's
- are
- I am 30.
- He's
C. Hanapin ang Mali
- He is 30 years old. / He's 30 years old.
- I am hungry. / I'm hungry.
- She is a doctor. / She's a doctor.
- ✓ My brothers are tall.
D. Sa Konteksto
- am / 'm
- is / 's
- are / 're
- It's / It is
- am / 'm
E. Ikaw Naman
- I'm Sara. I'm a student. I'm from Brazil.
- My friend Leo is 28. He's tired today.
F. Halo-halong Balik-aral
- We are happy.
