SlowingoGramatika
A1 2 / 32

To Be (am, is, are) në shqip: shpjegim dhe ushtrime

To Be: am / is / are

Në këtë faqe
  1. Qëllimi
  2. Ideja kryesore
  3. Shqipja dhe anglishtja
  4. Forma
  5. Përdorimi
  6. Gabime të shpeshta
  7. Kurthe për shqipfolësit
  8. Mos i ngatërroni
  9. Drejtshkrimi dhe shqiptimi
  10. Rregulli i artë
  11. Ushtrime

Qëllimi

Pas këtij mësimi do të dini të thoni në anglisht kush është dikush, çfarë pune bën, nga është, sa vjeç është, si ndihet dhe ku ndodhet. Për këtë ju duhen format am, is dhe are.

Ideja kryesore

Një fjali pohore në anglisht ka nevojë për një folje. Por ndonjëherë nuk ka asnjë veprim: askush nuk vrapon, nuk ha, nuk punon. Thjesht duam të themi kush është dikush, si është ose ku ndodhet. Edhe këtu anglishtja do një folje, dhe kjo folje është be («jam»).

Mendojeni be si një urë. Në njërin breg është personi ose sendi, në bregun tjetër informacioni për të. She – is – a doctor. Pa urën, fjalia bie në lumë: «She a doctor» nuk është anglisht.

Në kohën e tashme be ka tri forma: am, is dhe are. Kryefjala që qëndron para saj vendos se cilën përdorni. Mësoni këto tri çifte dhe që në ditën e parë do të ndërtoni qindra fjali.

Shqipja dhe anglishtja

Lajm i mirë: këtu shqipja ju ndihmon shumë. Edhe ne kemi foljen «jam» (jam, je, është, jemi, jeni, janë) dhe nuk e lëmë jashtë: «Ajo është mjeke», «Dhoma është e vogël», «Prindërit e mi janë në shtëpi». Edhe moshën e themi me «jam» («Jam 25 vjeç»), prandaj gabimi I have 20 years nuk është tipik për shqipfolësit. Vështirësitë janë gjetkë.

E para: disa gjendje të trupit dhe të shpirtit në shqip i themi me kam + emër: «kam uri», «kam etje», «kam ftohtë», «kam frikë», «ke të drejtë». Në anglisht të gjitha këto janë be + mbiemër: I'm hungry, I'm thirsty, I'm cold, I'm afraid, you're right. E dyta: në shqip kryefjalën shpesh e lëmë jashtë, sepse folja e tregon vetë vetën («Është e lodhur», «Jemi nga Fieri»), kurse për motin dhe situatën fjalia nuk ka fare kryefjalë: «Bën ftohtë», «Është vonë». Fjalia angleze pa kryefjalë nuk ekziston: She's tired. It's cold. E treta: shqipja ka «një», por para profesionit nuk e vëmë: «Ajo është mjeke». Në anglisht para profesionit të një personi duhet a / an. E katërta: në shqip edhe sendet janë «ai» ose «ajo» (libri – ai, makina – ajo), kurse në anglisht një send ose një kafshë pa emër është gjithmonë it. E pesta: «jam dakord» ka «jam», por anglishtja thotë I agree, pa am, sepse agree është folje.

ShqipAnglishtÇfarë ndryshon
Ajo është mjeke.She is a doctor.«është» = is, por anglishtja do edhe a para profesionit
Kam uri. / Kam ftohtë.I'm hungry. / I'm cold.në shqip «kam» + emër, në anglisht be + mbiemër
Ke të drejtë.You're right.edhe këtu «kam» → be
Kam frikë nga qentë.I'm afraid of dogs.«kam frikë nga» → be afraid of
Sot është e lodhur.She's tired today.në shqip «ajo» mund të mungojë, në anglisht she është i detyrueshëm
Bën ftohtë. / Është vonë.It's cold. / It's late.fjalia shqipe s'ka kryefjalë, në anglisht kryefjala është it
Ora është tre.It's three o'clock.në shqip kryefjala është «ora», në anglisht it
E shihni atë makinë? Ajo është e re.Can you see that car? It's new.në shqip sendi është «ai» ose «ajo», në anglisht it
Jam dakord.I agree.në shqip «jam» + «dakord», në anglisht vetëm folja agree, pa am
Jam 25 vjeç.I'm 25. / I'm 25 years old.këtu është njësoj: të dyja gjuhët përdorin «jam»; vetëm «vjeç» është një fjalë, në anglisht years old
Jam në shtëpi. / Janë në stacion.I'm at home. / They're at the station.«në» këtu është at, jo in

Shkurt: folja «jam» ekziston në të dyja gjuhët, por në anglisht kryefjalën nuk e lini kurrë jashtë (I, he, she, it, they…), «kam uri», «kam ftohtë» dhe «ke të drejtë» i thoni me be, për një send përdorni it, para profesionit të një personi vini a / an, dhe pranë një folje veprimi nuk shtoni am / is / are.

Forma

Përemrat vetorë si kryefjalë (subject pronouns)

PëremriShqipKë tregon
Iunëatë që flet (gjithmonë me shkronjë të madhe)
youti, juatë me të cilin flasim: një person ose shumë veta; edhe «ti», edhe «ju»
heainjë burrë ose një djalë
sheajonjë grua ose një vajzë
itai, ajo (për sende), shpesh asgjënjë send, një kafshë, motin, orën
weneatë që flet + të tjerë
theyata, atonjerëz ose sende të tjera (shumës)

Am / is / are

KryefjalaForma e plotëForma e shkurtër (contraction)Shqip
II amI'm(unë) jam
youyou areyou're(ti) je / (ju) jeni
hehe ishe's(ai) është
sheshe isshe's(ajo) është
itit isit'sështë
wewe arewe're(ne) jemi
theythey arethey're(ata, ato) janë

I njëjti rregull vlen edhe për emrat: një person ose send → is (My brother is…, The car is…); dy ose më shumë → are (My parents are…, The keys are…). Këtu shqipja punon njësoj: «është» – «janë».

Rendi i fjalëve

KryefjalabeInformacioni
Iama student.
Sheisfrom Brazil.
Theyareat home.

Në shqip rendi i fjalëve është më i lirë: mund të thoni «Prindërit janë në shtëpi», por edhe «Në shtëpi janë prindërit». Në anglisht rendi është i fiksuar: kryefjala, be, informacioni. My parents are at home.

Përdorimi

1Identiteti dhe emrat

Me be themi kush është dikush.

I'm Daniel.
Unë jam Danieli.
në shqip «unë» mund të mungojë («Jam Danieli»), në anglisht I është i detyrueshëm
Emma is my sister.
Emma është motra ime.
We are friends.
Ne jemi miq.
në shqip mjafton «Jemi miq», në anglisht we është i detyrueshëm
They're my neighbours.
Ata janë fqinjët e mi.
they're = they are; neighbours (UK), neighbors (US)

2Profesionet

Para profesionit të një personi anglishtja vë a ose an. Në shqip themi «Jam mësues», pa «një», prandaj a / an harrohet lehtë. Për dy ose më shumë persona përdorni shumësin, pa nyje.

I'm a teacher.
Jam mësues.
në shqip pa «një», në anglisht a është e detyrueshme
I am a student.
Jam student.
student mund të jetë edhe «nxënës»
She is a doctor.
Ajo është mjeke.
«është» = is, plus a
She's an engineer.
Ajo është inxhiniere.
an, sepse engineer fillon me tingull zanor
He is a nurse.
Ai është infermier.
edhe këtu a
My parents are doctors.
Prindërit e mi janë mjekë.
shumës, pa a / an; këtu shqipja punon njësoj

3Kombësia dhe prejardhja

Përdorni be + kombësinë ose be + from + shtetin / qytetin. Shqipja «nga» këtu është from.

I'm Canadian.
Jam kanadez.
në anglisht Canadian shkruhet me shkronjë të madhe
She's from Japan.
Ajo është nga Japonia.
«nga» → from; në anglisht Japan pa the
We are from a small town near Madrid.
Ne jemi nga një qytet i vogël afër Madridit.
këtu edhe shqipja vë «një»: a small town
My grandparents are from Lagos.
Gjyshërit e mi janë nga Lagosi.
grandparents = gjyshi dhe gjyshja

4Mosha

Në anglisht mosha thuhet me be + numër (+ years old). Have nuk përdoret. Shqipja punon njësoj («Jam 25 vjeç»), prandaj këtu keni avantazh. Mbani mend vetëm këtë: «vjeç» është një fjalë, kurse në anglisht janë dy: years old. Nëse thoni years, mos e harroni old; ose thoni vetëm numrin. (Numrat: shih A1-04.)

I'm 25.
Jam 25 vjeç.
vetëm numri, pa years
My son is six years old.
Djali im është gjashtë vjeç.
«vjeç» → years old; mos e harroni old
Our cat is twelve.
Macja jonë është dymbëdhjetë vjeçe.
mjafton edhe vetëm numri

5Ndjenjat dhe gjendjet fizike

hungry (i uritur), thirsty (i etur), cold (i ftohtë), hot (i nxehtë), tired (i lodhur) dhe afraid (i frikësuar; afraid of = kam frikë nga) janë mbiemra, prandaj vijnë pas be. Kujdes: në shqip shumë prej këtyre gjendjeve i themi me «kam»: «kam uri», «kam etje», «kam ftohtë», «kam vapë», «kam frikë». Në anglisht këtu nuk ka have: gjithmonë be + mbiemër.

I'm hungry.
Kam uri.
në shqip «kam» + emër, në anglisht I'm + mbiemër (hungry); thuhet edhe «Jam i uritur»
She's tired today.
Sot është e lodhur.
në shqip «ajo» shpesh mungon, në anglisht she's
We are very happy.
Jemi shumë të lumtur.
The children are cold.
Fëmijët kanë ftohtë.
në shqip «kanë», në anglisht are + cold
I'm afraid of dogs.
Kam frikë nga qentë.
«kam frikë nga» → be afraid of; jo have, jo from

6Përshkrimet

Me be + mbiemër përshkruajmë njerëz dhe sende. Këtu shqipja punon njësoj: «është / janë» + mbiemër.

The room is small.
Dhoma është e vogël.
mbaresa -a e trajtës së shquar → the
Your house is beautiful.
Shtëpia juaj është e bukur.
your = yt / jote dhe juaj
My shoes are new.
Këpucët e mia janë të reja.
shoes është shumës → are
He's tall and friendly.
Është i gjatë dhe miqësor.
në shqip «ai» nuk duhet, në anglisht he's
My brother is tall.
Vëllai im është i gjatë.
mbiemri anglez nuk ndryshon: tall për «i gjatë», «e gjatë» dhe «të gjatë»

7Vendndodhja

Me be + vend themi ku ndodhet dikush ose diçka. Shqipja «në» shpesh është in, por në disa shprehje të ngulitura anglishtja thotë at: «në shtëpi» → at home (pa the), «në punë» → at work, «në stacion» → at the station.

I'm at work.
Jam në punë.
«në punë» → at work
My keys are in my bag.
Çelësat e mi janë në çantë.
në shqip mjafton «në çantë», në anglisht in my bag
Paris is in France.
Parisi është në Francë.
në shqip «Parisi» në trajtë të shquar, në anglisht Paris dhe France pa the
They're at the station.
Ata janë në stacion.
«në stacion» → at the station
My parents are at home.
Prindërit e mi janë në shtëpi.
«në shtëpi» → at home, pa the

8It për motin, orën dhe sendet

Fjalia pohore angleze ka nevojë për kryefjalë edhe kur nuk ka ndonjë «person» të vërtetë. Atëherë kryefjala është it. Në shqip themi «Bën ftohtë», «Është vonë», «Është e hënë» pa kryefjalë; në anglisht it është i detyrueshëm. Për orën shqipja ka kryefjalë («Ora është tre»), por anglishtja përsëri thotë it. Edhe për një send themi it, ndonëse në shqip sendi është «ai» ose «ajo».

It's cold today.
Sot bën ftohtë.
fjalia shqipe s'ka kryefjalë, në anglisht it; mos thoni «makes cold»
It is three o'clock.
Ora është tre.
në shqip kryefjala është «ora», në anglisht it
It's Monday.
Sot është e hënë.
në anglisht ditët e javës shkruhen me shkronjë të madhe
"Where's my phone?" "It's on the table."
«Ku është telefoni im?» «Është mbi tavolinë.»
në shqip kryefjala nuk duket, e nëse duket, është «ai»; në anglisht it

Gabime të shpeshta

❌She a doctor.
✅She is a doctor.
Ura (be) është e domosdoshme.
❌I have 20 years.
✅I am 20 (years old).
Mosha thuhet me be, jo me have.
❌I am hunger.
✅I am hungry.
Pas be vjen mbiemri (hungry), jo emri (hunger).
❌He is engineer.
✅He is an engineer.
Profesioni i një personi do a / an.
❌My friends is here.
✅My friends are here.
Kryefjalë në shumës → are.
❌Is cold today.
✅It is cold today.
Fjalia ka nevojë për kryefjalën it.
❌I is happy.
✅I am happy.
Me I përdoret gjithmonë am.
❌I am agree.
✅I agree.
agree është folje, nuk do be. Shih A1-12.

Kurthe për shqipfolësit

1. «Kam uri», «ke të drejtë». Në shqip disa gjendje i themi me «kam» + emër: «Pas shëtitjes së gjatë deri te kalaja, të gjithë kanë uri», «Drita ka të drejtë, na duhen edhe disa karrige për festën». Fjalë për fjalë del have. Në anglisht këto janë be + mbiemër: I'm hungry, you're right, I'm thirsty, I'm cold, I'm afraid.

❌After the long walk to the castle, everyone has hunger.
✅After the long walk to the castle, everyone is hungry.
«kanë uri» → is hungry; everyone shkon me is
❌Drita has right, we need more chairs for the party.
✅Drita is right, we need more chairs for the party.
«ka të drejtë» → is right

2. Profesioni pa a / an. Shqipja ka «një», por para profesionit nuk e vëmë: «Halla ime është dentiste në Vlorë», «Arbeni është njeri shumë i mirë». Në anglisht, para profesionit ose përshkrimit të një personi me emër në njëjës vjen a ose an, edhe kur para emrit ka një mbiemër.

❌My aunt is dentist in Vlore.
✅My aunt is a dentist in Vlore.
profesioni i një personi → a
❌Arben is really nice person.
✅Arben is a really nice person.
a vjen para mbiemrit: a really nice person

3. Fjali pa kryefjalë. «Mos e merr në telefon Elirën tani, është në punë», «Shpejto, Endrit! Është e diel, dyqanet mbyllen herët». Në shqip folja mjafton, ose fjalia nuk ka fare kryefjalë. Fjalë për fjalë del një fjali angleze që fillon me is. Në anglisht kryefjala duhet patjetër: për njerëzit he / she, për ditën, motin dhe orën it.

❌Don't call Elira now. Is at work.
✅Don't call Elira now. She's at work.
për një grua: she
❌Come on, Endrit! Is Sunday, so the shops close early.
✅Come on, Endrit! It's Sunday, so the shops close early.
për ditën, motin dhe orën: it

4. «Jam dakord» → am agree. Në shqip «jam dakord» ndërtohet me «jam», prandaj në anglisht shtohet lehtë am / is / are. Por agree është folje dhe nuk do be. (Shih A1-12.)

❌We are all agree: this café makes the best coffee in town.
✅We all agree: this café makes the best coffee in town.
agree është folje: pa are

5. «Ai» dhe «ajo» për sendet. Në shqip qyteti është «ai», makina «ajo», prandaj kur flasim për sende, në anglisht dalin lehtë he dhe she. Në anglisht për sendet, vendet dhe kafshët pa emër përdorim it.

❌I love Berat. He is small, but he is very beautiful.
✅I love Berat. It's small, but it's very beautiful.
qyteti në anglisht është it

Mos i ngatërroni

be apo have – Be tregon kush ose si është dikush; have tregon çfarë ka. Shih A1-14. Kujdes: «kam uri» në anglisht nuk është have.

I'm hungry.
Kam uri.
gjendje: be, jo «I have hunger»
I have a car.
Kam një makinë.
zotërim: have, shih A1-14

it's apo its – it's = it is; its = i tij, e saj (për një send ose kafshë). Shih A1-08.

It's a big dog.
Është një qen i madh.
The dog is in its bed.
Qeni është në shtratin e tij.
qeni është it, prandaj its, jo his

be apo foljet e veprimit (action verbs) – Kur në fjali ka një folje veprimi, ajo është folja kryesore dhe be nuk shtohet. Shih A1-12.

I'm a student.
Jam student.
be: kush jam
I study English.
Studioj anglisht.
folje veprimi: pa am

Drejtshkrimi dhe shqiptimi

  • Në formën e shkurtër (contraction) apostrofi (') zë vendin e shkronjës që mungon: I am → I'm, she is → she's, they are → they're.
  • Format e shkurtra janë normale në të folur dhe në shkrimin jozyrtar. Në shkrimin zyrtar përdorni format e plota.
  • I shkruhet gjithmonë me shkronjë të madhe, edhe në mes të fjalisë. Me shkronjë të madhe shkruhen edhe kombësitë, gjuhët dhe ditët e javës: I'm Canadian, Albanian food, It's Monday. Në shqip «shqiptar», «shqip» dhe «e hënë» shkruhen me të vogël, prandaj shpesh gabohet: «albanian», «monday».
  • they're, their dhe there shqiptohen njësoj: /ðeə/ (UK), /ðer/ (US). Tingulli /ð/ është «dh» e shqipes, prandaj këtu keni avantazh. Mos e ktheni në «d» ose «z». Vetëm they're do të thotë they are.
  • you're dhe your shpesh shqiptohen njësoj. Vetëm you're do të thotë you are.
  • Në we tingulli /w/ nuk është «v». Mbillni buzët si për «u» dhe hapini shpejt; dhëmbët e sipërm nuk e prekin buzën e poshtme.
  • Kur am theksohet, ka tingullin /æ/, që shqipja nuk e ka: hapni gojën si për «a», por gjuhën mbajeni përpara si për «e». Në të folur të shpejtë am dhe are dobësohen: te We are friends zanorja bëhet /ə/. Ky tingull është shumë afër «ë»-së shqipe, prandaj format e dobëta ju vijnë lehtë.
  • r angleze nuk është as «r», as «rr» e shqipes: maja e gjuhës kthehet pak prapa dhe nuk prek asgjë. Në shqiptimin britanik të are /ɑː/ r nuk dëgjohet fare.
  • Në fillim të rrokjes së theksuar t dhe k angleze shqiptohen me një frymë të lehtë ajri (teacher, tired, cold); t dhe k shqipe nuk e kanë këtë frymë.
  • Theksi i fjalës në anglisht shpesh bie ndryshe nga shqipja: DOC-tor (shqip: doktór), TEACH-er, NEIGH-bour theksohen në rrokjen e parë. Por en-gi-NEER theksohet në të fundit.
  • Pas emrave, is në të folur dhe në shkrimin jozyrtar shpesh shkurtohet: My name's Anna. The coffee's hot. Pas emrave që mbarojnë me një tingull fërkimor si /s/, /z/, /ʃ/, /tʃ/, /dʒ/ (si bus, box, church), shkruani formën e plotë: The bus is late.

Rregulli i artë

Nuk ka folje veprimi dhe doni ta lidhni kryefjalën me një përshkrim, një profesion, një vend ose një moshë? Përdorni be: I → am, he / she / it / një send → is, you / we / they / shumë sende → are. Kryefjalën mos e lini kurrë jashtë (ku shqipja thotë thjesht «Është e lodhur» ose «Bën ftohtë», anglishtja do She's, It's), «kam uri» dhe «kam ftohtë» thuajini me be, dhe pranë një folje veprimi mos vini am / is / are.

Ushtrime

A. Forma

Në ushtrimet 1–5 plotësoni fjalën që mungon.

  1. I a student.
  2. My mother a nurse.
  3. We from Mexico.
  4. It hot today.
  5. The books on the desk.
  6. Shkruani formën e shkurtër: they are

B. Kuptimi

Zgjidhni përgjigjen e saktë.

  1. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … Friday!
  2. Zgjidhni përgjigjen e saktë: My parents … at home.
  3. Zgjidhni fjalinë e saktë për moshën: …
  4. Zgjidhni përgjigjen e saktë: … a pilot.

C. Gjeni gabimin

Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.

  1. He 30 years old.
  2. I have hungry.
  3. She is doctor.
  4. My brothers are tall.

D. Në kontekst

Lexoni dialogun dhe plotësoni fjalët që mungojnë.

At a party
Lina: Hi! I 15 Lina. And he 16 my friend Tom.
Tom: Hello! We 17 from Dublin.
Ana: Nice to meet you. 18 cold in here!
Lina: Yes! And I 19 hungry. The food is over there.

E. Radha juaj

Shkruani në anglisht për veten dhe për një shok ose shoqe.

  1. Shkruani tri fjali për veten: emrin, punën ose shkollën dhe nga jeni.
  2. Shkruani dy fjali për një shok ose shoqe: moshën dhe si është sot.

F. Përsëritje e përzier

Përsëritni mësimin e mëparshëm.

  1. A1-01 Rendi i fjalëve në anglisht (word order): si ndërtohet fjalia
    Vendosini fjalët në rendin e duhur: happy / are / we
Përgjigjet

A. Forma

  1. am
  2. is
  3. are
  4. is
  5. are
  6. they're

B. Kuptimi

  1. It's
  2. are
  3. I am 30.
  4. He's

C. Gjeni gabimin

  1. He is 30 years old. / He's 30 years old.
  2. I am hungry. / I'm hungry.
  3. She is a doctor. / She's a doctor.
  4. ✓ My brothers are tall.

D. Në kontekst

  1. am / 'm
  2. is / 's
  3. are / 're
  4. It's / It is
  5. am / 'm

E. Radha juaj

  1. I'm Sara. I'm a student. I'm from Brazil.
  2. My friend Leo is 28. He's tired today.

F. Përsëritje e përzier

  1. We are happy.
Aplikacioni AndroidMësoni në Lëvizje Google Play