SlowingoMálfræði
A1 2 / 32

To be (am, is, are) á ensku: útskýringar og æfingar

To Be: am / is / are

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu sagt á ensku hver einhver er, við hvað hann eða hún starfar, hvaðan fólk er, hvað það er gamalt, hvernig því líður og hvar það er. Til þess þarftu orðin am, is og are.

Aðalatriðið

Venjuleg ensk setning þarf sögn. Stundum gerist samt ekkert: enginn hleypur, borðar eða vinnur. Við viljum bara segja hver einhver er, hvernig hann er eða hvar hann er. Þá þarf enskan líka sögn, og sú sögn er be („að vera“).

Hugsaðu þér að be sé brú. Öðrum megin er manneskja eða hlutur, hinum megin upplýsingar um hana. She – is – a doctor. Án brúarinnar dettur setningin í ána: „She a doctor“ er ekki enska.

Í nútíð hefur be þrjár myndir: am, is og are. Frumlagið á undan sögninni ræður því hver myndin er notuð. Lærðu hvaða frumlag fer með hvaða mynd og þá geturðu strax á fyrsta degi búið til hundruð setninga.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: „að vera“ virkar nánast eins og be. Á íslensku tengir sögnin líka manneskju eða hlut við upplýsingar og hún fellur ekki brott („Sigga er þjónn“, „Lyklarnir eru í töskunni“). Sögnin lagar sig líka að frumlaginu: „hann er“ en „þau eru“, alveg eins og is og are. Hér er þetta eins. Erfiðleikarnir liggja annars staðar.

Íslenska „er“ passar bæði við „ég“ og „hann“, en enskan skiptir: I am, en he is. Á íslensku er enginn óákveðinn greinir, þess vegna gleymist a / an auðveldlega á undan starfsheiti. Nafnorð hafa kyn og við segjum „hann“ eða „hún“ um hluti („Síminn? Hann er á borðinu“), en á ensku er hver hlutur it. Um veðrið segjum við „Það er kalt“ alveg eins og It's cold, en ef annað orð fer fremst hverfur „það“ („Í dag er kalt“); á ensku stendur it alltaf. Um klukkuna er frumlagið „klukkan“, á ensku it. Aldur segjum við með „ára“ („Ég er 25 ára“), og það freistar til að segja years eitt og sér. Loks segjum við „á Akureyri“ og „á spítalanum“, en á ensku er það in eða at, ekki on.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Helga er hjúkrunarfræðingur.Helga is a nurse.sögnin er eins („er“ = is); enskan bætir við greininum a
Ég er heima. / Hann er heima.I'm at home. / He's at home.„er“ passar við „ég“ og „hann“; enskan skiptir í am og is
Bróðir minn er heima. / Foreldrar mínir eru heima.My brother is at home. / My parents are at home.eintala og fleirtala: „er / eru“ = is / are – hér er þetta eins
Það er kalt.It's cold.„það“ = it – hér er þetta eins
Í dag er kalt.It's cold today.þegar annað orð fer fremst hverfur „það“; á ensku stendur it alltaf
Klukkan er þrjú.It's three o'clock.frumlagið er „klukkan“ á íslensku, it á ensku
Úlpan mín? Hún er í bílnum.My coat? It's in the car.hlutir eru „hann / hún / það“ eftir kyni; á ensku alltaf it
Ég er 25 ára.I'm 25. / I'm 25 years old.annaðhvort talan ein eða years old; years eitt og sér gengur ekki
Ég er hræddur við hunda.I'm afraid of dogs.„hræddur við“ → afraid of
Hún er á Akureyri. / Hann er á bókasafninu.She's in Akureyri. / He's at the library.„á“ er hér ekki on

Í stuttu máli: „að vera“ kanntu nú þegar. Á ensku þarf alltaf frumlag (líka it, líka um hluti), am fylgir aðeins I, og starf eins manns fær a / an.

Form

Persónufornöfn sem frumlag (subject pronouns)

FornafnÁ íslenskuVið hvern er átt?
Iégþann sem talar (alltaf með stórum staf)
youþú; þiðþann sem hlustar: einn eða fleiri – orðið er það sama
hehanneinn karl eða strák
shehúneina konu eða stelpu
itþað (og „hann“ eða „hún“ um hluti)einn hlut, eitt dýr, veðrið, tímann
weviðþann sem talar ásamt öðrum
theyþeir, þær, þauaðra (fleirtala): fólk eða hluti – eitt orð fyrir öll kyn

Am / is / are

FrumlagFull myndStyttur ritháttur (contraction)Á íslensku
II amI'm(ég) er
youyou areyou're(þú) ert / (þið) eruð
hehe ishe's(hann) er
sheshe isshe's(hún) er
itit isit's(það) er
wewe arewe're(við) erum
theythey arethey're(þau) eru

Sama regla gildir um nafnorð: einn maður eða hlutur → is (My brother is…, The car is…); tveir eða fleiri → are (My parents are…, The keys are…). Íslenskan gerir þetta líka („er“ og „eru“), svo hér þarftu bara að muna að am er aðeins fyrir I.

Orðaröð

FrumlagbeUpplýsingar
Iama student.
Sheisfrom Brazil.
Theyareat home.

Íslensk setning getur byrjað á tíma eða stað og þá kemur sögnin á undan frumlaginu („Í dag er ég heima“). Á ensku stendur frumlagið samt á undan sögninni: Today I'm at home. eða I'm at home today.

Notkun

1Hver einhver er og nöfn

Með be segjum við hver einhver er.

I'm Daniel.
Ég heiti Daniel.
á íslensku segjum við oftast „Ég heiti…“; á ensku er I'm… eðlilegt þegar við kynnum okkur
Emma is my sister.
Emma er systir mín.
We are friends.
Við erum vinir.
They're my neighbours.
Þau eru nágrannar mínir.
they're = they are; neighbours (UK), neighbors (US)

2Störf

Á undan starfi eins manns setur enskan a eða an. Á íslensku segjum við einfaldlega „Ég er kennari“, og þess vegna gleymist a / an auðveldlega. Um tvo eða fleiri notarðu fleirtölu án greinis.

I'm a teacher.
Ég er kennari.
enginn óákveðinn greinir á íslensku; á ensku a
I am a student.
Ég er nemandi.
student getur bæði verið nemandi í skóla og háskólanemi
She is a doctor.
Hún er læknir.
She's an engineer.
Hún er verkfræðingur.
an, því engineer byrjar á sérhljóði
He is a nurse.
Hann er hjúkrunarfræðingur.
nurse er notað um bæði karla og konur
My parents are doctors.
Foreldrar mínir eru læknar.
í fleirtölu er enginn a / an

3Þjóðerni og uppruni

Notaðu be + þjóðerni eða be + from + land / borg. Íslenska „frá“ er hér from.

I'm Canadian.
Ég er kanadískur.
á ensku er þjóðerni skrifað með stórum staf
She's from Japan.
Hún er frá Japan.
We are from a small town near Madrid.
Við erum frá litlum bæ nálægt Madríd.
á ensku a small town, með greini
My grandparents are from Lagos.
Afi minn og amma eru frá Lagos.
grandparents = afi og amma

4Aldur

Aldur segjum við á ensku með be + tölu (+ years old). Íslenska „ára“ freistar til að segja years, en ef þú segir years þarf old að fylgja. Oftast nægir talan ein. (Tölur: sjá A1-04.)

I'm 25.
Ég er 25 ára.
á ensku nægir talan; „ára“ er ekki years eitt og sér
My son is six years old.
Sonur minn er sex ára.
„sex ára“ → six years old, ekki six years
Our cat is twelve.
Kötturinn okkar er tólf ára.
talan nægir

5Líðan og ástand

Orðin hungry, thirsty, cold, hot, tired og afraid eru lýsingarorð og standa því á eftir be. Oft er þetta eins og á íslensku („Ég er svangur“, „Ég er þreytt“). En „mér er kalt“ og „mér er heitt“ verða líka be + lýsingarorð, með I sem frumlag. Íslensk lýsingarorð breytast eftir kyni og tölu („þreyttur, þreytt, þreyttir“), ensk lýsingarorð ekki.

I'm hungry.
Ég er svangur.
líka „Ég er svöng“; hungry breytist ekki
She's tired today.
Hún er þreytt í dag.
We are very happy.
Við erum mjög glöð.
The children are cold.
Börnunum er kalt.
á íslensku „börnunum er“; á ensku eru börnin frumlag: the children are
I'm afraid of dogs.
Ég er hræddur við hunda.
„hræddur við“ → afraid of

6Lýsingar

Með be + lýsingarorð lýsum við fólki og hlutum. Enska lýsingarorðið breytist ekki: tall er bæði „hávaxinn“, „hávaxin“ og „hávaxnir“.

The room is small.
Herbergið er lítið.
greinirinn „-ið“ → the
Your house is beautiful.
Húsið þitt er fallegt.
á íslensku „húsið þitt“ með greini; á ensku your house, án the
My shoes are new.
Skórnir mínir eru nýir.
shoes er fleirtala → are; new breytist ekki
He's tall and friendly.
Hann er hávaxinn og vingjarnlegur.
My brother is tall.
Bróðir minn er hávaxinn.

7Staðsetning

Með be + stað segjum við hvar einhver eða eitthvað er. Íslenska notar „í“ og „á“, enskan in, at og on. „Í“ er oft in, en „á“ er sjaldnast on þegar um bæi og staði er að ræða: „á Akureyri“ er in Akureyri og „á stöðinni“ er at the station. „Í vinnunni“ er at work og „heima“ er at home (án the).

I'm at work.
Ég er í vinnunni.
„í vinnunni“ → at work, án the
My keys are in my bag.
Lyklarnir mínir eru í töskunni.
á íslensku nægir greinirinn („töskunni“); á ensku my bag
Paris is in France.
París er í Frakklandi.
They're at the station.
Þau eru á stöðinni.
„á“ → hér at, ekki on
My parents are at home.
Foreldrar mínir eru heima.
„heima“ → at home

8It um veður, tíma og hluti

Ensk staðhæfing þarf frumlag, líka þegar enginn „gerandi“ er til. Þá er frumlagið it. Um veðrið segjum við „Það er kalt“, eins og á ensku. En ef annað orð fer fremst („Í dag er kalt“) hverfur „það“ á íslensku, en it stendur áfram á ensku. Um klukkuna er frumlagið „klukkan“ á íslensku. Um hluti segjum við „hann“, „hún“ eða „það“ eftir kyni orðsins, en á ensku er hlutur alltaf it.

It's cold today.
Það er kalt í dag.
líka „Í dag er kalt“, án „það“; á ensku stendur it alltaf
It is three o'clock.
Klukkan er þrjú.
á íslensku er frumlagið „klukkan“; á ensku it
It's Monday.
Það er mánudagur.
á ensku eru vikudagar skrifaðir með stórum staf
"Where's my phone?" "It's on the table."
„Hvar er síminn minn?“ „Hann er á borðinu.“
síminn er „hann“ á íslensku; á ensku it

Algengar villur

❌She a doctor.
✅She is a doctor.
Brúna vantar: be.
❌I have 20 years.
✅I am 20 (years old).
Aldur er tjáður með be, ekki have.
❌I am hunger.
✅I am hungry.
Á eftir be kemur lýsingarorð (hungry), ekki nafnorð (hunger).
❌He is engineer.
✅He is an engineer.
Starf eins manns þarf a eða an.
❌My friends is here.
✅My friends are here.
Frumlagið er í fleirtölu → are.
❌Is cold today.
✅It is cold today.
Setningin þarf frumlagið it.
❌I is happy.
✅I am happy.
Með I er alltaf am.
❌I am agree.
✅I agree.
agree er sögn og þarf ekki be. Sjá A1-12.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Einar er sjómaður“ → Einar is fisherman. Á íslensku er enginn óákveðinn greinir, svo við segjum einfaldlega „Einar er sjómaður“ eða „Katrín er flugumferðarstjóri“. Á ensku fer a eða an á undan starfi eins manns (an á undan sérhljóði), líka þegar setningin heldur lengi áfram.

❌Before her shift, Katrin, who is air traffic controller at Keflavik Airport, always has a big breakfast.
✅Before her shift, Katrin, who is an air traffic controller at Keflavik Airport, always has a big breakfast.
air traffic controller byrjar á sérhljóði: an
❌My uncle Einar is fisherman on a trawler from Isafjordur and is often at sea for three weeks.
✅My uncle Einar is a fisherman on a trawler from Isafjordur and is often at sea for three weeks.
Starf eins manns: a

2. „Hún er áttatíu og eins árs“ → eighty-one years. Á íslensku segjum við „fjórtán ára“ eða „áttatíu og eins árs“, og „ára“ þýðir years. Þess vegna verður years oft eftir eitt og sér. Á ensku segirðu annaðhvort bara töluna eða allt years old. Um hús og hluti þarf years old alltaf.

❌The oldest runner in this year's Reykjavik Marathon is eighty-one years, and she runs the whole ten kilometres without a break.
✅The oldest runner in this year's Reykjavik Marathon is eighty-one, and she runs the whole ten kilometres without a break. eða The oldest runner in this year's Reykjavik Marathon is eighty-one years old, and she runs the whole ten kilometres without a break.
years eitt og sér gengur ekki
❌Grandma's house in Husavik is more than a hundred years, so all the floors are a little crooked.
✅Grandma's house in Husavik is more than a hundred years old, so all the floors are a little crooked.
Um hús og hluti: years old

3. „Úlpan – hún“, „stóllinn – hann“ → he / she um hluti. Á íslensku eru nafnorð karlkyns, kvenkyns eða hvorugkyns, og við vísum til hluta með „hann“, „hún“ eða „það“: „Hvar er úlpan mín? Hún er á stólnum.“ Á ensku er hver hlutur it (og margir hlutir they). He og she eru fyrir fólk (og oft fyrir gæludýr sem við þekkjum).

❌Look at my new winter coat from the shop in Akureyri: she is dark blue, and she is really warm.
✅Look at my new winter coat from the shop in Akureyri: it is dark blue, and it is really warm.
Hlutur → it
❌Please don't sit on that old chair in the summer house near Selfoss; he is very pretty, but he is broken.
✅Please don't sit on that old chair in the summer house near Selfoss; it is very pretty, but it is broken.
Hlutur → it

4. „Í dag er kalt“, „Klukkan er sjö“ → ekkert it. Á íslensku segjum við „Það er kalt“ alveg eins og It's cold. En þegar annað orð fer fremst hverfur „það“: „Á kvöldin er svo kalt á Akureyri.“ Um klukkuna er frumlagið „klukkan“. Á ensku stendur it alltaf á undan sögninni, sama hvað kemur fremst, og líka þegar við segjum hvað klukkan er.

❌We always take the bus home from the swimming pool in January, because in the evening is so cold and dark in Akureyri.
✅We always take the bus home from the swimming pool in January, because in the evening it is so cold and dark in Akureyri. eða We always take the bus home from the swimming pool in January, because it is so cold and dark in Akureyri in the evening.
Tímaliðurinn er ekki frumlag; frumlagið er it.
⚠️Hurry up, Arnar: the clock is already twenty past seven, and the school bus leaves at half past!
✅Hurry up, Arnar: it's already twenty past seven, and the school bus leaves at half past!
Málfræðilega rétt, en á ensku segjum við tímann með it, ekki the clock

5. „á Íslandi“, „á Selfossi“, „á bókasafninu“ → on. Á íslensku notum við „á“ með Íslandi, mörgum bæjum og ýmsum stöðum: „á Íslandi“, „á Selfossi“, „á Ísafirði“, „á bókasafninu“. Á ensku er þetta ekki on: lönd, borgir og bæir fá in (in Iceland, in Selfoss), og staðir eins og bókasafn eða stöð fá oft at (at the library, at the station).

❌Our friends from Canada are on Iceland for the first time and are very excited about the Northern Lights.
✅Our friends from Canada are in Iceland for the first time and are very excited about the Northern Lights.
land → in
❌Bjorn is on Selfoss today, and the children are on the library after school.
✅Bjorn is in Selfoss today, and the children are at the library after school.
bær → in; bókasafn → at

Ekki rugla saman

be og have – be segir hver eða hvernig einhver er; have segir hvað einhver á eða hefur. Hér hjálpar íslenskan þér: „Ég er svangur“ er be, „Ég á bíl“ er have. Sjá A1-14.

I'm hungry.
Ég er svangur.
ástand: be
I have a car.
Ég á bíl.
eign: have; sjá A1-14

it's og its – it's = it is; its = „sinn, sín, sitt“ eða „hans, hennar“ um hlut eða dýr. Sjá A1-08.

It's a big dog.
Þetta er stór hundur.
The dog is in its bed.
Hundurinn er í bælinu sínu.
„sínu“ → its

be og athafnarsagnir (action verbs) – ef setningin hefur sögn sem lýsir athöfn er hún aðalsögnin og þá bætum við ekki be við. Sjá A1-12.

I'm a student.
Ég er nemandi.
be: hver ég er
I study English.
Ég læri ensku.
athafnarsögn: ekkert am

Stafsetning og framburður

  • Í styttum rithætti (contraction) kemur úrfellingarmerki (') í stað stafsins sem fellur brott: I am → I'm, she is → she's, they are → they're.
  • Styttur ritháttur er algengur í töluðu máli og óformlegum texta. Í formlegum texta skaltu skrifa fullu myndina.
  • I er alltaf skrifað með stórum staf, líka inni í setningu. Þjóðerni, tungumál og vikudagar eru líka skrifuð með stórum staf: I'm Icelandic, English, Monday. Á íslensku skrifum við „íslenskur“, „enska“ og „mánudagur“ með litlum staf, svo hér verða oft villur.
  • is /ɪz/, he's /hiːz/ og she's /ʃiːz/ enda á rödduðu /z/. Íslenskan hefur ekkert z-hljóð, svo s kemur auðveldlega í staðinn. Hafðu tunguna eins og í s, en láttu raddböndin titra: hljóðið á að suða eins og býfluga. Aðeins it's /ɪts/ endar á órödduðu /ts/.
  • he's /hiːz/ og his /hɪz/: hér hefurðu forskot. Sérhljóðið í he's er nálægt íslensku „í“, og sérhljóðið í his er nálægt íslensku „i“ eins og í „vinur“.
  • am /æm/: hljóðið /æ/ er nýtt. Munnurinn er vel opinn og tungan liggur neðarlega og framarlega, milli e og a. Lestu enska stafinn a aldrei eins og íslenska „æ“.
  • they're, their og there hljóma eins: /ðeə/ (UK), /ðer/ (US). Hljóðið /ð/ þekkirðu úr íslensku „ð“ – það er forskot. En á íslensku stendur ð aldrei fremst í orði, svo gættu þess að segja ekki d í upphafi they, the og this. Aðeins they're þýðir they are.
  • we're /wɪə/ byrjar á /w/, ekki v: settu stút á varirnar eins og fyrir u, tennurnar snerta ekki vörina, og renndu svo yfir í sérhljóðið.
  • Enskt r er ekki sveiflað eins og íslenskt r: tungubroddurinn lyftist en snertir ekki góminn. Í breskum framburði heyrist r oft alls ekki í enda orðs: are /ɑː/.
  • you're og your hljóma oft eins. Aðeins you're þýðir you are.
  • Á eftir nafnorði er is oft stytt í töluðu máli og óformlegum texta: My name's Anna. The coffee's hot. Ef orðið endar á s-hljóði eða svipuðu hljóði, /s/, /z/, /ʃ/, /tʃ/, /dʒ/ (til dæmis bus, box, church), skaltu skrifa fullu myndina: The bus is late.

Gullna reglan

Engin athafnarsögn í setningunni, en þú vilt tengja frumlagið við lýsingu, starf, stað eða aldur? Notaðu be: I → am, he / she / it / einn hlutur → is, you / we / they / margir hlutir → are. Og frumlagið verður alltaf að vera til staðar: „Í dag er kalt“ er á ensku It's cold today, og hlutur er alltaf it.

Æfingar

A. Form

Fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar be.

  1. I a student.
  2. My mother a nurse.
  3. We from Mexico.
  4. It hot today.
  5. The books on the desk.
  6. Skrifaðu styttan rithátt: they are

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: … Friday!
  2. Veldu rétta svarið: My parents … at home.
  3. Veldu setninguna sem segir rétt frá aldri: …
  4. Veldu rétta svarið: … a pilot.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. He 30 years old.
  2. I have hungry.
  3. She is doctor.
  4. My brothers are tall.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í samtalinu.

At a party
Lina: Hi! I 15 Lina. And he 16 my friend Tom.
Tom: Hello! We 17 from Dublin.
Ana: Nice to meet you. 18 cold in here!
Lina: Yes! And I 19 hungry. The food is over there.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um þig og vin eða vinkonu.

  1. Skrifaðu þrjár setningar um þig: nafnið þitt, vinnuna þína eða skólann og hvaðan þú ert.
  2. Skrifaðu tvær setningar um vin eða vinkonu: aldurinn og hvernig honum eða henni líður í dag.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni síðustu kennslustundar.

  1. A1-01 Orðaröð í ensku: frumlag, sögn og andlag (word order)
    Raðaðu orðunum í rétta röð: happy / are / we
Svör

A. Form

  1. am
  2. is
  3. are
  4. is
  5. are
  6. they're

B. Merking

  1. It's
  2. are
  3. I am 30.
  4. He's

C. Finndu villuna

  1. He is 30 years old. / He's 30 years old.
  2. I am hungry. / I'm hungry.
  3. She is a doctor. / She's a doctor.
  4. ✓ My brothers are tall.

D. Í samhengi

  1. am / 'm
  2. is / 's
  3. are / 're
  4. It's / It is
  5. am / 'm

E. Spreyttu þig

  1. I'm Sara. I'm a student. I'm from Brazil.
  2. My friend Leo is 28. He's tired today.

F. Blönduð upprifjun

  1. We are happy.
Android appLærðu á ferðinni Google Play