Глаголот to be (am, is, are) на англиски: објаснување и вежби
To Be: am / is / are
На оваа страница
Цел
По оваа лекција ќе знаете да кажете на англиски кој е некој, што работи, од каде е, колку години има, како се чувствува и каде е. За сето тоа ви требаат am, is и are.
Главна идеја
Обичната англиска изјавна реченица има глагол. Но понекогаш нема никакво дејство: никој не трча, не јаде и не работи. Само сакаме да кажеме кој е некој, каков е или каде е. И тогаш англискиот бара глагол, а тој глагол е be („сум“).
Замислете го be како мост. На едниот брег е лицето или предметот, на другиот – информацијата за него. She – is – a doctor. Без мостот реченицата паѓа во реката: „She a doctor“ не е англиски.
Во сегашно време be има три форми: am, is и are. Која ќе ја изберете, одлучува подметот пред глаголот. Запомнете ги овие три врски и уште првиот ден ќе можете да составите стотици реченици.
Македонски и англиски
Добра вест: „сум“ работи речиси исто како be. И кај нас го поврзува лицето или предметот со информацијата и не може да се испушти („Марија е келнерка“, „Гладен сум“, „Клучевите се во чантата“). Мостот веќе го знаете. Тука е исто и бројот: „е“ одговара на is, „се“ на are („Брат ми е дома“, „Родителите ми се дома“). Тешкотиите се на друго место.
Кај нас глаголот сам покажува за кое лице станува збор („сум“, „си“, „сме“, „сте“), па заменката обично ја испуштаме: „Од Битола сме“, „Уморна е“. Англиската изјавна реченица бара подмет: We're from Bitola. She's tired. За времето и часот немаме збор што одговара на англиското it: „Студено е“, „Доцна е“, „Денес е понеделник“ – на англиски It's cold. It's late. It's Monday. Определениот член кај нас се лепи на крајот од зборот („собата“, „лекарот“), а неопределен член немаме, па пред професијата лесно исчезнува a / an. Возраста ја кажуваме со „имам“ („Имам 25 години“), а англискиот користи be: I'm 25. Некои чувства ги кажуваме со „ми е“ или со глагол („Студено ми е“, „Се плашам од кучиња“), а англискиот со be + придавка. И предметите кај нас имаат род (телефонот – тој, масата – таа), а на англиски секој предмет е it.
| Македонски | Англиски | Што е различно? |
|---|---|---|
| Марија е келнерка. | Marija is a waitress. | глаголот е ист („е“ = is); англискиот додава член a |
| Уморна сум. | I'm tired. | кај нас лицето се гледа од „сум“; на англиски I мора да стои |
| Брат ми е дома. / Родителите ми се дома. | My brother is at home. / My parents are at home. | „е“ = is, „се“ = are – тука е исто |
| Студено е. | It's cold. | немаме збор за it; англискиот не го испушта |
| Часот е три. | It's three o'clock. | кај нас подмет е „часот“; на англиски it |
| Имам 25 години. | I'm 25. / I'm 25 years old. | возраст: be, не have; years само со old |
| Ми е студено. | I'm cold. | „ми е“ → be + придавка |
| Се плашам од кучиња. | I'm afraid of dogs. | кај нас глагол + „од“; на англиски be afraid of |
| телефонот (тој), масата (таа) | the phone → it, the table → it | предметите на англиски немаат род: it |
| На работа сум. / На станица се. | I'm at work. / They're at the station. | „на“ тука не е on, туку at |
Накратко: „сум“ веќе го знаете; на англиски секогаш ставете подмет (и it), пред професијата на едно лице ставете a / an, а возраста кажувајте ја со be.
Форма
Лични заменки во улога на подмет (subject pronouns)
| Заменка | На македонски | Кого означува? |
|---|---|---|
| I | јас | тој што зборува (секогаш со голема буква) |
| you | ти; вие | тој на кого му зборуваме: едно лице или повеќе луѓе; истиот збор е и за „ти“ и за „вие“ |
| he | тој | еден маж или момче |
| she | таа | една жена или девојка |
| it | тоа; за предмети и „тој“ или „таа“ | еден предмет, едно животно, времето, часот |
| we | ние | тој што зборува заедно со други луѓе |
| they | тие | други луѓе или предмети (множина) |
Am / is / are
| Подмет | Полна форма | Краток облик (contraction) | На македонски |
|---|---|---|---|
| I | I am | I'm | (јас) сум |
| you | you are | you're | (ти) си / (вие) сте |
| he | he is | he's | (тој) е |
| she | she is | she's | (таа) е |
| it | it is | it's | (тоа) е |
| we | we are | we're | (ние) сме |
| they | they are | they're | (тие) се |
Истото важи и за именките: едно лице или предмет → is (My brother is…, The car is…); две или повеќе → are (My parents are…, The keys are…). Како кај нас: „е“ за еден, „се“ за повеќе.
Ред на зборовите
| Подмет | be | Информација |
|---|---|---|
| I | am | a student. |
| She | is | from Brazil. |
| They | are | at home. |
Кај нас редот на зборовите е слободен: „Клучевите се во чантата“ и „Во чантата се клучевите“ значат речиси исто. Англискиот ред е цврст: прво подметот, потоа be, па информацијата – My keys are in my bag.
Употреба
1Кој е некој и имиња
Со be кажуваме кој е некој.
2Професии
Пред професијата на едно лице англискиот става a или an. Кај нас велиме само „Наставник сум“, па a / an лесно се заборава. За две или повеќе лица користете множина без член.
3Националност и потекло
Користете be + националност или be + from + држава / град. Нашето „од“ тука е from.
4Возраст
Возраста на англиски се кажува со be + број (+ years old). Кај нас велиме „Имам 25 години“, но на англиски have тука не оди. Кажете само го бројот или цело years old: I'm 25 или I'm 25 years old – никогаш само years. (Броеви: видете A1-04.)
5Чувства и состојби
Зборовите hungry (гладен), thirsty (жеден), cold (студен; за човек „ми е студено“), hot (жежок; за човек „ми е жешко“), tired (уморен) и afraid (исплашен) се придавки, па доаѓаат по be. Често е исто како кај нас („гладен сум“, „уморна сум“). Но и „ми е студено“ и „се плашам“ на англиски се be + придавка. По afraid доаѓа of, а не from.
6Описи
Со be + придавка опишуваме луѓе и предмети. Англиската придавка не се менува: tall е и „висок“, и „висока“, и „високи“.
7Место
Со be + место кажуваме каде е некој или нешто. Нашето „во“ обично е in, но „на“ не е секогаш on: „на работа“ е at work, „на станица“ at the station, а „дома“ е at home (без the).
8It за времето, часот и предметите
Англиската изјавна реченица бара подмет и кога нема вистинско „лице“. Тогаш подмет е it. Кај нас велиме „Студено е“ и немаме збор што одговара на англиското it; кај часот подмет е „часот“ („Часот е три“). На англиски it не смее да недостасува. Исто е и со предметите: кај нас имаат род (телефонот е „тој“, чантата е „таа“), а на англиски секој предмет е it.
Чести грешки
Замки за говорителите на македонски
1. „Децата имаат единаесет години“ → have eleven years, is … years. Кај нас возраста ја „имаме“: „Баба ми има 82 години“, „Синот ми има три години“. Затоа have лесно влегува и во англиската реченица, а од „години“ останува само years. На англиски возраста секогаш се кажува со be: само бројот или цело years old.
2. „Ветровито е“, „Многу е бучно“ → реченица без it. Кај нас за времето, часот и состојбите немаме збор што одговара на англиското it: „Премногу е ветровито“, „Многу е бучно“. Англиската изјавна реченица бара подмет пред глаголот – тука тоа е it. Тоа важи и во втор дел од реченицата, по because, and, but или по точка-запирка.
3. „Горан е електричар“ → професија без a / an. Кај нас професијата стои сама: „Горан е електричар“, „Сестра ми е архитектка“. Немаме неопределен член, па на англиски лесно исчезнува a / an. Пред професијата на едно лице секогаш стои a, а пред самогласен звук an.
4. „Се плаши од темница“ → afraid from. Кај нас стравот е глагол со предлогот „од“: „Се плашам од височина“, „Се плаши од темница“. На англиски тоа е be afraid of: придавка, а по неа of.
5. „Ајварот е домашен, тој е…“ → he / she за предмети. Кај нас и предметите имаат род: ајварот е „тој“, јакната е „таа“. Затоа на англиски лесно се лизне he или she. За предмет англискиот користи it (за повеќе предмети they); he и she се за луѓе.
Не мешајте
be и have – be кажува кој или каков е некој; have кажува што некој поседува. Внимавајте: кај нас и возраста ја „имаме“, а на англиски тоа е I'm 25. Видете A1-14.
it's и its – it's = it is; its = негов / нејзин (за предмет или животно). Видете A1-08.
be и глаголите на дејство (action verbs) – кога во реченицата има глагол што кажува дејство, тој е главниот глагол и be не се додава. Видете A1-12.
Правопис и изговор
- Во краткиот облик (contraction) апострофот (') ја заменува испуштената буква: I am → I'm, she is → she's, they are → they're.
- Кратките облици се вообичаени во говорот и во неформалното пишување. Во формален текст пишувајте ги полните форми.
- I секогаш се пишува со голема буква, и во средината на реченицата. Со голема буква се пишуваат и јазиците, деновите и придавките за националност: English, Monday, a Canadian city. Кај нас „англиски“, „понеделник“ и „канадски“ се пишуваат со мала буква, па тука лесно се греши.
- Кај нас звучните согласки на крајот од зборот обезвучуваат („леб“ звучи како [леп], „град“ како [грат]), па и is лесно се изговара со [s]. На англиски последниот глас останува звучен: is /ɪz/, he's /hiːz/, she's /ʃiːz/ – гласните жици треперат до крај, како кај „з“ во „зима“. Само it's /ɪts/ завршува на безвучно /ts/.
- he's /hiːz/ и his /hɪz/ имаат различни самогласки. /iː/ е долга и напната, со усни развлечени како за насмевка; /ɪ/ е кратка, поопуштена и малку поотворена од нашето „и“. Кај нас должината на самогласките не менува значење, па тука треба посебно внимание.
- am /æm/ има глас што го немаме. Отворете ја устата широко како за „а“, а јазикот турнете го напред како за „е“. Не изговарајте го ниту како чисто „е“, ниту како чисто „а“.
- they're, their и there звучат исто: /ðeə/ (UK), /ðer/ (US). Гласот /ð/ го немаме: ставете го врвот на јазикот лесно меѓу горните и долните заби и пуштете глас. Тоа не е „д“ ни „з“. Само they're значи they are.
- we're /wɪə/ почнува со /w/, не со „в“: заокружете ги усните како за „у“, забите не ја допираат усната, и лизнете кон самогласката.
- Англиското r не трепери како нашето „р“: врвот на јазикот се крева, но не го допира непцето. Во британскиот изговор r на крајот од зборот често воопшто не се слуша: are /ɑː/.
- he /hiː/ почнува со лесен издишок, без шум. Нашето „х“ (во „хотел“, „тихо“) се прави назад во устата и се слуша како шум; англиското /h/ е само здив.
- you're и your често звучат исто. Само you're значи you are.
- По именка is во говорот и неформалното пишување често се скратува: My name's Ana. The coffee's hot. Ако именката завршува на /s/, /z/, /ʃ/, /tʃ/, /dʒ/ (на пример bus, box, church), напишете ја полната форма: The bus is late.
Златно правило
Во реченицата нема глагол на дејство, а сакате да го поврзете подметот со опис, професија, место или возраст? Користете be: I → am, he / she / it / еден предмет → is, you / we / they / повеќе предмети → are. И подметот секогаш мора да стои: „Студено е“ на англиски е It's cold, а „Имам 25 години“ е I'm 25.
Вежби
A. Форма
Дополнете ги речениците со точната форма на глаголот be.
-
I a student.
-
My mother a nurse.
-
We from Mexico.
-
It hot today.
-
The books on the desk.
-
Напишете го краткиот облик: they are
B. Значење
Изберете го точниот одговор.
-
Изберете го точниот одговор: … Friday!
-
Изберете го точниот одговор: My parents … at home.
-
Изберете ја реченицата што точно ја кажува возраста: …
-
Изберете го точниот одговор: … a pilot.
C. Најдете ја грешката
Во секоја реченица има една грешка или реченицата е точна. Напишете ја поправената реченица или напишете correct.
-
He 30 years old.
-
I have hungry.
-
She is doctor.
-
My brothers are tall.
D. Во контекст
Дополнете ги зборовите што недостасуваат во разговорот.
Lina: Hi! I 15 Lina. And he 16 my friend Tom.
Tom: Hello! We 17 from Dublin.
Ana: Nice to meet you. 18 cold in here!
Lina: Yes! And I 19 hungry. The food is over there.
E. Ваш ред е
Напишете на англиски за себе и за некој ваш пријател.
-
Напишете три реченици за себе: како се викате, каде работите или учите и од каде сте.
-
Напишете две реченици за пријател или пријателка: колку години има и како се чувствува денес.
F. Мешано повторување
Повторете ги темите од претходните лекции.
-
A1-01 Ред на зборовите во англиската реченица: подмет, глагол, предмет (word order) Подредете ги зборовите: happy / are / we
Одговори
A. Форма
- am
- is
- are
- is
- are
- they're
B. Значење
- It's
- are
- I am 30.
- He's
C. Најдете ја грешката
- He is 30 years old. / He's 30 years old.
- I am hungry. / I'm hungry.
- She is a doctor. / She's a doctor.
- ✓ My brothers are tall.
D. Во контекст
- am / 'm
- is / 's
- are / 're
- It's / It is
- am / 'm
E. Ваш ред е
- I'm Sara. I'm a student. I'm from Brazil.
- My friend Leo is 28. He's tired today.
F. Мешано повторување
- We are happy.
