Participle Clauses oʻzbekcha: ravishdosh oborotlar ingliz tilida (Feeling tired, After leaving, Having finished)
Participle Clauses: Feeling Tired, After Leaving
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz vaqt va sabab ergash gaplarini participle yordamida qisqartira olasiz — Feeling tired, …, While waiting, …, After leaving, …, When asked, …, Having finished, … — va yashirin ega toʻgʻri ekaniga ishonch hosil qila olasiz.
Asosiy gʻoya
Toʻliq vaqt yoki sabab ergash gapida bogʻlovchi, ega va feʼl bor: Because she felt tired, she went to bed. Ikkala qismda ega bir xil boʻlsa, ingliz tili birinchi qismni ixcham qilib joylashi mumkin: Feeling tired, she went to bed.
Participle clause ni vakuumli qadoqlangan ergash gap deb tasavvur qiling. Ega va zamon olib tashlanadi (baʼzan bogʻlovchi ham), faqat participle qoladi. Oʻquvchi uni bosh gapga qarab «ochadi»: kim charchagan edi? She, yaʼni bosh gapning egasi.
Asosiy qoida shu: participle clause ning yashirin egasi — bosh gapning egasi. Buni toʻgʻri qilsangiz, hikoyalar, yangiliklar va yaxshi yozuvda keng tarqalgan ixcham, tabiiy uslubga ega boʻlasiz. Notoʻgʻri qilsangiz, gap siz nazarda tutmagan narsani aytib qoʻyadi.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida bu gʻoya juda tanish: ravishdosh oborotlari aynan shu ishni qiladi. «Derazadan qarab, bogʻda tulkini koʻrdi», «Maktabni bitirgach, Avstraliyaga ketdi», «Avtobus kutayotib, yangiliklarni oʻqidim». Farq shundaki, oʻzbekchada maʼnoni feʼl oxiridagi turli qoʻshimchalar koʻrsatadi (-ib, -gach, -guncha, shuningdek «-gani uchun» kabi birikmalar), inglizchada esa bu darsda faqat ikki shakl bor: -ing (bir vaqtda yoki sabab) va having + past participle (oldin tugagan). Bundan tashqari, «-ganda», «-ganimda», «-gandan keyin» kabi shakllar shaxs qoʻshimchasini olishi mumkin, shuning uchun oʻzbekchada ikki qismning egalari har xil boʻlishi mumkin: «Aeroportga kelganimda, pasportim yoʻq edi». Ingliz tilidagi participle clause da esa egalar bir xil boʻlishi shart.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Derazadan qarab, bogʻda tulkini koʻrdi. | bir vaqtda / ketma-ket | Looking out of the window, she saw a fox in the garden. |
| Oʻzini yomon his qilgani uchun Sara ziyofatdan erta ketdi. | sabab | Feeling unwell, Sara left the party early. |
| Natijalarni kutayotganda xotirjam boʻlishga harakat qiling. | while + -ing | While waiting for the results, try to relax. |
| Maktabni bitirgach, bir yilni Avstraliyada oʻtkazdi. | after + -ing | After leaving school, she spent a year in Australia. |
| Hisobotni tugatib boʻlgach, noutbukini oʻchirdi. | oldin tugagan | Having finished the report, he switched off his laptop. |
| Aeroportga kelganimda, pasportim yoʻq edi. | egalar har xil → toʻliq ergash gap | When I arrived at the airport, my passport was missing. |
Tuzilish
Bu darsdagi ikki participle
| Participle | Shakl | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|---|
| present participle | feʼl + -ing | bir vaqtda yoki sabab | Feeling tired, she went to bed. |
| perfect participle | having + past participle | asosiy harakatdan oldin tugagan | Having finished the report, he left. |
Toʻliq ergash gapdan participle clause ga
| Toʻliq ergash gap | Participle clause |
|---|---|
| As I was walking home, I met an old friend. | Walking home, I met an old friend. |
| Because he knew the city well, he took a shortcut. | Knowing the city well, he took a shortcut. |
| After she had paid the bill, she left. | Having paid the bill, she left. |
Bogʻlovchi + participle
| Bogʻlovchi | + | Misol |
|---|---|---|
| while / when | -ing | While waiting for the bus, I read the news. |
| after / before / since | -ing | After leaving school, she joined the army. |
| when | past participle (majhul maʼno) | When asked, he refused to comment. |
Oʻrni va vergullar
- Gap boshida: participle clause dan keyin vergul — Feeling tired, she went to bed.
- Gap oxirida (bir vaqtda): odatda vergul yoʻq yoki yengil vergul — He came in carrying three cups of coffee.
Qoʻllanish
1Bir vaqtdagi harakatlar uchun -ing
-ing li ergash gap asosiy harakat bilan bir vaqtda yoki undan sal oldin, tez ketma-ketlikda boʻlgan harakatni tasvirlaydi. Bu hikoya va tasvirlarda juda keng tarqalgan. Oʻzbekchadagi «-ib» va «-a / -y» ravishdoshlari shunga toʻgʻri keladi.
2Sabab uchun -ing
Gap boshidagi -ing li ergash gap koʻpincha nima uchun ekanini tushuntiradi. Bu yerda Being + sifat yoki ot keng tarqalgan. Bu qoʻllanish biroz rasmiy va koʻproq yozuvga xos.
3Bogʻlovchidan keyin: while waiting, after leaving, when asked
Vaqt maʼnosini aniq qilish uchun bogʻlovchini qoldiring: while, when, after, before, since + -ing. after, before va since dan keyin -ing shakli predlogdan keyin keladi, buni B1-19 da oʻrgangansiz. Majhul maʼnoda when + past participle ishlating: when asked = when he was asked.
4Oldinroq harakat uchun having + past participle
Birinchi harakat asosiy harakatdan oldin tugaganini aniq koʻrsatish uchun having + past participle ishlating. U koʻpincha sababni ham bildiradi. After + -ing ning maʼnosi ham shunga oʻxshash. Oʻzbekchadagi «-ib boʻlgach», «-gandan keyin» shunga yaqin.
5Bir xil ega qoidasi
Participle clause ning yashirin egasi — bosh gapning egasi. Egalar har xil boʻlsa, uning oʻrniga toʻliq ergash gap ishlating.
Bir nechta turgʻun ibora istisno va mos ega talab qilmaydi: generally speaking, judging by…, considering…. Osilib qolgan participle lar (dangling participles) C1-07 da chuqurroq oʻrganiladi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «-ganimda» → har xil egali participle clause. Oʻzbekchada «Eshikni ochganimda, xonaga sovuq havo kirdi» toʻgʻri, chunki «-ganimda» egani oʻzi koʻrsatadi. Bu gapni inglizchaga participle bilan oʻgirsangiz, yashirin ega notoʻgʻri boʻlib qoladi. Egalar har xil boʻlsa, toʻliq ergash gap ishlating yoki bosh gapning egasini oʻzgartiring.
2. «-gandan keyin» → after + oʻtgan zamon shakli. Oʻzbekchada «bitirgandan keyin» feʼli oʻtgan zamonga oʻxshaydi, shuning uchun after dan keyin -ed shakli qoʻyiladi. After, before, since dan keyin egasiz faqat -ing keladi; aks holda toʻliq ergash gap ishlating.
3. «Undan soʻrashganda» → when asking. Oʻzbekchada majhul maʼnoni koʻpincha aniq nisbat bilan aytamiz: «Uni sardor qilib saylashganda» (= u saylandi). Inglizchada ega harakatni qabul qilsa, when + past participle kerak.
Adashtirmang
Participle clause va qisqartirilgan relative clause — Qisqartirilgan relative clause otni tasvirlaydi va darhol undan keyin turadi (B2-09). Participle clause esa ravish kabi ishlaydi va butun harakat haqida aytadi: qachon yoki nima uchun.
doing va having done — Oddiy -ing shakli bir vaqtda yoki tez ketma-ketlikni bildiradi. Having done birinchi harakat ikkinchisidan oldin tugaganiga urgʻu beradi.
Gap boshidagi majhul maʼnoli participle clause lar (Built in 1850, …), inkor participle clause lar (Not knowing what to do, …), natija bildiruvchi ergash gaplar (…, leaving thousands without power) va with + toʻldiruvchi + participle C1-07 da oʻrganiladi.
Imlo va talaffuz
- Gap boshidagi participle clause dan keyin vergul qoʻying: Feeling tired, she… Bu oʻzbekchadagi ravishdosh oborotdan keyingi vergulga oʻxshaydi.
- -ing imlosi odatiy qoidalarga boʻysunadi: make → making, stop → stopping, lie → lying. A1-22 ga qarang.
- Participle clause boshidagi Having hech qachon qisqartirilmaydi: Having finished…, 'Ving finished emas.
- Nutqda gap boshidagi participle clause alohida guruh boʻlib aytiladi, vergulda kichik pauza bilan: Feeling tired | she went to bed. Pauzadan oldin ovoz odatda biroz koʻtariladi.
- -ing oxiridagi /ŋ/ oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi; oxiriga /g/ yoki /k/ qoʻshmang. having /ˈhævɪŋ/ dagi /æ/ ogʻizni keng ochib aytiladi.
Oltin qoida
Participle clause egasini bosh gapdan oladi, shuning uchun oʻsha ega haqiqatan harakatni bajarayotganiga ishonch hosil qiling. -ing = bir vaqtda yoki sabab; having + past participle = oldin tugagan; when + past participle = majhul maʼno. Oʻzbekchadagi «-ganimda» kabi egalar har xil boʻlsa, toʻliq ergash gap ishlating.
Mashqlar
A. Tuzilish
Gapni participle bilan qayta yozing yoki toʻldiring.
-
Participle bilan qayta yozing: Because she felt nervous, she practised her speech again.
-
Participle bilan qayta yozing: After he had read the email, he called his boss.
-
Participle bilan qayta yozing: As I was walking home, I saw an accident.
-
Toʻldiring: Since (start) this job, I've learned a lot.
-
Toʻldiring: Before (leave) the house, check that the windows are closed.
-
when + past participle bilan qayta yozing: When she was asked about her plans, she just smiled.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … his keys the day before, he had to call a locksmith.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: When … for his opinion, he said he didn't have one.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: … a vegetarian, Tom didn't eat the burgers.
-
"Knowing the area well, she didn't need a map" gapidagi participle clause nimani bildiradi? …
-
"Having packed his bags, he called a taxi" gapida qaysi harakat oldin boʻlgan?
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
Arriving at the hotel, the room wasn't ready.
-
After finish dinner, we went for a walk.
-
While waiting for the bus, I listened to a podcast.
-
Since move to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Kontekstda
Hikoyani toʻldiring. Qavs ichidagi feʼlni toʻgʻri shaklda yozing.
16 (wake) up late on Monday, Jake jumped out of bed. 17 (realise) he had no time for breakfast, he grabbed an apple and ran to the station. While 18 (wait) for the train, he checked his email. 19 (read) the first message, he laughed: the meeting had been moved to Tuesday. When 20 (ask) later why he looked so tired, he just said, "Don't ask."
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Ertalabki odatingiz haqida while + -ing yoki before + -ing bilan bitta gap yozing.
-
Biror ishni tugatgandan keyin nima qilganingiz haqida having + past participle bilan bitta gap yozing.holiday (UK) = vacation (US)
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
B2-09 Reduced Relative Clauses oʻzbekcha: «eshik oldida turgan odam» ingliz tilida (-ing, past participle, to) The man (stand) next to the door is our new teacher.
-
B1-19 Gerund oʻzbekcha: -ing shakli ot vazifasida va predloglardan keyin (look forward to seeing) I'm looking forward to (see) you.
-
B2-08 Non-Defining Relative Clauses oʻzbekcha: vergul bilan qoʻshimcha maʼlumot (who, which, whose) We visited Rome, we ate the best pizza of our lives.
-
B2-04 I Wish I Had va Regret oʻzbekcha: oʻtmishdagi afsus va «… -sangiz-chi!» ingliz tilida I wish I (not spend) so much money last month.
Javoblar
A. Tuzilish
- Feeling nervous, she practised her speech again. / Being nervous, she practised her speech again.
- Having read the email, he called his boss. / After reading the email, he called his boss.
- Walking home, I saw an accident. / While walking home, I saw an accident.
- starting
- leaving
- When asked about her plans, she just smiled.
B. Maʼno
- Having lost
- asked
- Being
- reason
- He packed his bags.
C. Xatoni toping
- Arriving at the hotel, we found that the room wasn't ready. / Arriving at the hotel, we found the room wasn't ready. / When we arrived at the hotel, the room wasn't ready.
- After finishing dinner, we went for a walk. / After we finished dinner, we went for a walk. / After we had finished dinner, we went for a walk.
- ✓ While waiting for the bus, I listened to a podcast.
- Since moving to Berlin, she has learned to cycle everywhere. / Since she moved to Berlin, she has learned to cycle everywhere.
D. Kontekstda
- Waking / Having woken
- Realising
- waiting
- Having read / Reading
- asked
E. Sizning navbatingiz
- While having breakfast, I usually listen to the news.
- Having finished my exams, I went on holiday with my friends.
F. Aralash takrorlash
- standing
- seeing
- where
- hadn't spent
