Past Perfect azərbaycanca: «mən gələndə film başlamışdı» ingiliscə
Past Perfect: I Had Already Left
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz had + üçüncü forma ilə keçmişdəki bir hadisənin başqa bir keçmiş hadisədən əvvəl baş verdiyini göstərə biləcəksiniz. Həmçinin Past Perfect (keçmiş bitmiş zaman) nə vaxt lazımdır, nə vaxt Past Simple (sadə keçmiş zaman) kifayətdir, bunu biləcəksiniz.
Əsas fikir
Present Perfect indidən geriyə baxır. Past Perfect də eyni işi görür, amma keçmişdəki bir andan. O, «keçmişin keçmişidir».
Təsəvvür edin ki, hekayənizin bir nöqtəsində dayanmısınız, məsələn, when I got to the cinema. Oradan çiyninizin üstündən geriyə baxırsınız: the film had already started. İki keçmiş an var və Past Perfect onlardan daha əvvəlkini göstərir.
Müqayisə edin: When I arrived, the film started (mən gəldim, sonra film başladı) və When I arrived, the film had started (film əvvəl başlamışdı, mən əvvəlini qaçırdım). Bir kiçik söz, had, hadisələrin sırasını dəyişir.
Sıra artıq aydındırsa, yəni hadisələri ardıcıl danışırsınızsa və ya before, after kimi sözlər sıranı göstərirsə, Past Simple kifayətdir. Past Perfect aydınlıq üçün bir alətdir, hər əvvəlki hadisə üçün qayda deyil.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Burada yaxşı xəbər var: azərbaycan dilində -mışdı / -mişdi forması Past Perfect ilə çox yaxşı uyğun gəlir: «Kinoya çatanda film artıq başlamışdı» = the film had already started. «Çatanda film başladı» isə ingiliscədəki kimi «mən çatdım, sonra film başladı» deməkdir. Fərqlər üç yerdədir. Birincisi, danışıqda daha əvvəlki hadisəni çox vaxt -ıb / -ib ilə deyirik: «Pulu verə bilmədi, çünki pul kisəsini itirib». Bu forma ingiliscəyə has lost kimi keçir, amma baxış nöqtəsi keçmişdədir: had lost. İkincisi, biz «-mışdı» formasını sonrakı keçmiş an olmadan da işlədirik: «Keçən yay Şəkidə olmuşdum». İngiliscədə burada sadəcə Past Simple lazımdır: I was in Sheki last summer. Üçüncüsü, «dayanmışdı», «oturmuşdu» kimi formalar çox vaxt o anki vəziyyəti bildirir; ingiliscədə bu, Past Continuous olur. Keçmişdəki bir ana qədər davam edən iş üçün isə «… idi ki, …-ırdı» deyirik, ingiliscədə had been + -ing işlənir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Kinoya çatanda film artıq başlamışdı. | film daha əvvəl | When I got to the cinema, the film had already started. |
| Çatanda film başladı. | mən çatdım, sonra film | When I arrived, the film started. |
| Kanadaya gedənə qədər heç vaxt təyyarəyə minməmişdim. | keçmiş ana qədər təcrübə | I had never flown before I went to Canada. |
| Ödəyə bilmədi, çünki pul kisəsini itirib. | danışıqda -ıb, baxış keçmişdə | She couldn't pay because she had lost her purse. |
| Keçən yay Şəkidə olmuşdum. | sonrakı keçmiş an yoxdur | I was in Sheki last summer. |
| Murad pəncərənin qabağında dayanmışdı. | o anki vəziyyət | Murad was standing at the window. |
| Qırx dəqiqə idi ki, gözləyirdim. | keçmiş ana qədər müddət | I'd been waiting for forty minutes. |
Quruluş
had + üçüncü forma — had bütün mübtədalar üçün eynidir.
| Nümunə | |
|---|---|
| Təsdiq cümləsi | She had left. / She'd left. |
| İnkar cümləsi | We hadn't eaten. / We had not eaten. |
| Hə / yox sualı | Had you met him before? |
| Wh- sualı | Where had they gone? |
| Qısa cavablar | Yes, I had. / No, I hadn't. |
'd qısaldılmış forması — 'd həm had, həm də would ola bilər. Sonrakı sözə baxın:
| 'd + | mənası | Nümunə |
|---|---|---|
| üçüncü forma | had | I'd finished. |
| feilin əsas forması | would | I'd finish. (B1-06 dərsinə baxın) |
| better | had | You'd better go. (B2-05 dərsinə baxın) |
Past Perfect Continuous (keçmiş bitmiş davamedici zaman, qısaca) — had been + -ing forması
| Nümunə | |
|---|---|
| Təsdiq cümləsi | I'd been waiting for an hour. |
| İnkar cümləsi | She hadn't been sleeping well. |
| Sual | How long had you been working there? |
İstifadə
1İki keçmiş hadisədən daha əvvəlki
Artıq sonrakı keçmiş andan danışırsınızsa, əvvəl baş vermiş hadisə üçün Past Perfect işlədin.
2Past Simple ardıcıllığı və Past Perfect
When + Past Simple, Past Simple adətən «bir hadisə, sonra o biri» deməkdir. Past Perfect sıranı dəyişir.
3By the time, already, just
By the time + Past Simple = «o an gələnə qədər / o anda». Already və just sözləri had ilə üçüncü formanın arasında durur.
4Before, after və never… before
Before və after ilə Past Perfect çox vaxt məcburi deyil, çünki bu sözlər sıranı göstərir. Never… before və the first time keçmişdəki bir ana qədərki təcrübədən danışır.
5Past Perfect lazım olmayanda
Hadisələri baş verdiyi sıra ilə danışırsınızsa, Past Simple işlədin. Çoxlu had hekayəni ağırlaşdırır.
6Past Perfect Continuous: keçmişdəki bir ana qədər müddət
Had been + -ing keçmişdəki bir ana qədər davam edən və ya təzəcə bitib o vaxt izi görünən işi göstərir. Bu, B1-01 dərsindəki zamanın keçmiş variantıdır.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. Danışıqdakı «-ıb» → has / have. «Taksinin pulunu verə bilmədi, çünki pul kisəsini evdə qoyub»: danışıqda daha əvvəlki hadisəni tez-tez «-ıb» ilə deyirik. Bu forma ingiliscəyə Present Perfect kimi keçir. Amma hekayə keçmişdədirsə, daha əvvəlki hadisə üçün had + üçüncü forma lazımdır.
2. Sonrakı an olmadan «-mışdı». Azərbaycancada uzaq keçmiş haqqında «Keçən yay Şəkidə olmuşdum», «Uşaq vaxtı bu filmə baxmışdım» kimi danışırıq. İngiliscədə Past Perfect yalnız başqa bir keçmiş anla müqayisədə lazımdır. Sadə keçmiş hadisə üçün Past Simple işlədin.
3. Vəziyyət bildirən «-mışdı». «Mən içəri girəndə Murad pəncərənin qabağında dayanmışdı» = o vaxt dayanırdı. İngiliscədə had stood isə «daha əvvəl dayanıb sonra getmişdi» kimi başa düşülür. O anki vəziyyət üçün Past Continuous işlədin.
4. «… idi ki, …-ırdı» → Past Continuous + for. Keçmiş ana qədər davam edən müddəti azərbaycanca «on il idi ki, yaşayırdı» deyirik. İngiliscədə bunun üçün had been + -ing lazımdır.
Qarışdırmayın
Present Perfect və Past Perfect — Hər ikisi geriyə baxır. Present Perfect indidən baxır A2-17; Past Perfect isə keçmişdəki bir andan.
When sözündən sonra Past Simple və Past Perfect — Əsas cümlədəki zaman hadisələrin sırasını dəyişir. Hekayədə istifadəsi B1-04 dərsindədir.
had (Past Perfect) və had (have feilinin Past Simple forması) — Eyni söz həm köməkçi feil, həm də əsas feil ola bilər, bəzən ikisi yan-yana gəlir.
Yazılış və tələffüz
- Adi danışıqda had zəifdir: /həd/ və ya /əd/, əvəzlikdən sonra isə adətən sadəcə /d/: I'd, you'd, she'd, we'd, they'd. Bu /d/ səsini aydın deyin, yoxsa I'd left eynilə I left kimi eşidilir. Söz sonunda /d/ səsini /t/ kimi karlaşdırmayın.
- İsimdən sonra had danışıqda çox vaxt qısalır, amma yazıda tam formanı işlədin: The bus had left.
- hadn't qısalmır və adətən vurğulanır: /ˈhædnt/. Buradakı /æ/ səsi azərbaycan dilindəki «ə» səsinə yaxındır. /d/ ilə /n/ arasında sait yoxdur.
- Saitdən əvvəl I'd rəvan bağlanır: I'd already → /aɪd ɔːlˈredi/.
- Qaydasız feillərin üçüncü formalarını A2-16 dərsindəki siyahılardan təkrarlayın: go / went / gone, see / saw / seen, take / took / taken, write / wrote / written.
Qızıl qayda
Artıq keçmişdəsiniz və daha da geriyə getmək lazımdır? had + üçüncü forma işlədin. Sıra artıq aydındırsa, Past Simple kifayətdir. «-mışdı» çox vaxt had + üçüncü forma olur, amma sonrakı keçmiş an yoxdursa, sadəcə Past Simple deyin.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki feili düzgün formada yazın və ya tapşırığı yerinə yetirin.
-
When we got to the party, everyone (go) home.
-
I (not see) the film before, so I really enjoyed it.
-
By the time the police arrived, the thieves (escape).
-
It was the first time she (drive) on the left.
-
I was tired because I (work) all day. (continuous formanı işlədin)
-
Sual qurun: you / meet / him / before? (Past Perfect)
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
"When I arrived, she had cooked dinner." Bu nə deməkdir?
-
"We'd met before." cümləsində 'd nə deməkdir? …
-
"I'd love a coffee." cümləsində 'd nə deməkdir? …
-
Past Perfect lazımdırmı? "I got up, … and went out."
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
They had took the wrong bus.
-
Did you had eaten before the show?
-
I've already left when you called.
-
After I had finished my homework, I watched TV.
D. Mətndə
Mötərizədəki feili Past Simple və ya Past Perfect formasında yazın.
Last Monday was a disaster. When I woke up, I saw that my alarm 15 (not ring). I ran to the station, but the train 16 (already / leave). By the time I got to the office, the meeting 17 (start). My boss looked at me. I 18 (never / be) late before, so she just smiled. I 19 (sit) down and opened my laptop.
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Cümləni özünüz haqqında tamamlayın: When I got home yesterday, … (Past Perfect işlədin).
-
Həyatınızdakı bir «ilk dəfə» haqqında yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
B1-01 Present Perfect Continuous azərbaycanca: «qırx dəqiqədir gözləyirəm» ingiliscə I (study) all morning, so I need a break now.
-
A2-02 Past Simple, yoxsa Past Continuous? When və while fərqi sadə dillə I (cook) dinner when the phone rang.
-
A2-28 Used To azərbaycanca: keçmiş vərdişlər, «gedərdim» və «gedirdim» ingiliscə used to işlədin: We (live) in a small flat when I was a child.flat (UK); apartment (US)
Cavablar
A. Quruluş
- had gone
- hadn't seen / had not seen
- had escaped
- had driven / 'd driven
- had been working / 'd been working
- Had you met him before?
B. Məna
- She cooked before I arrived.
- had
- would
- got dressed
C. Səhvi tapın
- They had taken the wrong bus.
- Had you eaten before the show?
- I'd already left when you called. / I had already left when you called.
- ✓ After I had finished my homework, I watched TV.
D. Mətndə
- hadn't rung / had not rung / didn't ring
- had already left / 'd already left
- had started / had already started
- had never been / 'd never been
- sat
E. Sizin növbəniz
- When I got home yesterday, my sister had already cooked dinner.
- It was the first time I had seen the sea. I was seven.
F. Qarışıq təkrar
- have been studying / have studied
- was cooking
- used to live
