SlowingoQrammatika
B1 3 / 39

Past Perfect azərbaycanca: «mən gələndə film başlamışdı» ingiliscə

Past Perfect: I Had Already Left

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz had + üçüncü forma ilə keçmişdəki bir hadisənin başqa bir keçmiş hadisədən əvvəl baş verdiyini göstərə biləcəksiniz. Həmçinin Past Perfect (keçmiş bitmiş zaman) nə vaxt lazımdır, nə vaxt Past Simple (sadə keçmiş zaman) kifayətdir, bunu biləcəksiniz.

Əsas fikir

Present Perfect indidən geriyə baxır. Past Perfect də eyni işi görür, amma keçmişdəki bir andan. O, «keçmişin keçmişidir».

Təsəvvür edin ki, hekayənizin bir nöqtəsində dayanmısınız, məsələn, when I got to the cinema. Oradan çiyninizin üstündən geriyə baxırsınız: the film had already started. İki keçmiş an var və Past Perfect onlardan daha əvvəlkini göstərir.

Müqayisə edin: When I arrived, the film started (mən gəldim, sonra film başladı) və When I arrived, the film had started (film əvvəl başlamışdı, mən əvvəlini qaçırdım). Bir kiçik söz, had, hadisələrin sırasını dəyişir.

Sıra artıq aydındırsa, yəni hadisələri ardıcıl danışırsınızsa və ya before, after kimi sözlər sıranı göstərirsə, Past Simple kifayətdir. Past Perfect aydınlıq üçün bir alətdir, hər əvvəlki hadisə üçün qayda deyil.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Burada yaxşı xəbər var: azərbaycan dilində -mışdı / -mişdi forması Past Perfect ilə çox yaxşı uyğun gəlir: «Kinoya çatanda film artıq başlamışdı» = the film had already started. «Çatanda film başladı» isə ingiliscədəki kimi «mən çatdım, sonra film başladı» deməkdir. Fərqlər üç yerdədir. Birincisi, danışıqda daha əvvəlki hadisəni çox vaxt -ıb / -ib ilə deyirik: «Pulu verə bilmədi, çünki pul kisəsini itirib». Bu forma ingiliscəyə has lost kimi keçir, amma baxış nöqtəsi keçmişdədir: had lost. İkincisi, biz «-mışdı» formasını sonrakı keçmiş an olmadan da işlədirik: «Keçən yay Şəkidə olmuşdum». İngiliscədə burada sadəcə Past Simple lazımdır: I was in Sheki last summer. Üçüncüsü, «dayanmışdı», «oturmuşdu» kimi formalar çox vaxt o anki vəziyyəti bildirir; ingiliscədə bu, Past Continuous olur. Keçmişdəki bir ana qədər davam edən iş üçün isə «… idi ki, …-ırdı» deyirik, ingiliscədə had been + -ing işlənir.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Kinoya çatanda film artıq başlamışdı.film daha əvvəlWhen I got to the cinema, the film had already started.
Çatanda film başladı.mən çatdım, sonra filmWhen I arrived, the film started.
Kanadaya gedənə qədər heç vaxt təyyarəyə minməmişdim.keçmiş ana qədər təcrübəI had never flown before I went to Canada.
Ödəyə bilmədi, çünki pul kisəsini itirib.danışıqda -ıb, baxış keçmişdəShe couldn't pay because she had lost her purse.
Keçən yay Şəkidə olmuşdum.sonrakı keçmiş an yoxdurI was in Sheki last summer.
Murad pəncərənin qabağında dayanmışdı.o anki vəziyyətMurad was standing at the window.
Qırx dəqiqə idi ki, gözləyirdim.keçmiş ana qədər müddətI'd been waiting for forty minutes.

Quruluş

had + üçüncü forma — had bütün mübtədalar üçün eynidir.

Nümunə
Təsdiq cümləsiShe had left. / She'd left.
İnkar cümləsiWe hadn't eaten. / We had not eaten.
Hə / yox sualıHad you met him before?
Wh- sualıWhere had they gone?
Qısa cavablarYes, I had. / No, I hadn't.

'd qısaldılmış forması — 'd həm had, həm də would ola bilər. Sonrakı sözə baxın:

'd +mənasıNümunə
üçüncü formahadI'd finished.
feilin əsas formasıwouldI'd finish. (B1-06 dərsinə baxın)
betterhadYou'd better go. (B2-05 dərsinə baxın)

Past Perfect Continuous (keçmiş bitmiş davamedici zaman, qısaca) — had been + -ing forması

Nümunə
Təsdiq cümləsiI'd been waiting for an hour.
İnkar cümləsiShe hadn't been sleeping well.
SualHow long had you been working there?

İstifadə

1İki keçmiş hadisədən daha əvvəlki

Artıq sonrakı keçmiş andan danışırsınızsa, əvvəl baş vermiş hadisə üçün Past Perfect işlədin.

When I got to the station, the train had left.
Vağzala çatanda qatar getmişdi.
qatar əvvəl getdi
She didn't recognise me because I'd changed so much.
Məni tanımadı, çünki çox dəyişmişdim.
«dəyişmişdim» → I'd changed
We went back to the restaurant where we'd had our first date.
İlk görüşümüzün olduğu restorana yenidən getdik.
görüş daha əvvəl olmuşdu
He'd lost his keys, so he couldn't get into the flat.
Açarlarını itirmişdi, ona görə mənzilə girə bilmədi.
«itirmişdi» → he'd lost; flat (UK); apartment (US)

2Past Simple ardıcıllığı və Past Perfect

When + Past Simple, Past Simple adətən «bir hadisə, sonra o biri» deməkdir. Past Perfect sıranı dəyişir.

When I arrived, they served dinner.
Mən gələndə şam yeməyini verdilər.
mən gəldim, sonra yemək
When I arrived, they had already served dinner.
Mən gələndə şam yeməyini artıq vermişdilər.
əvvəl yemək; mən gecikmişdim
When the guests left, I cleaned the kitchen.
Qonaqlar gedəndə mətbəxi təmizlədim.
onlar getdi, sonra təmizlədim
When the guests had left, I cleaned the kitchen.
Qonaqlar gedib qurtarandan sonra mətbəxi təmizlədim.
onların tam getdiyini vurğulayır

3By the time, already, just

By the time + Past Simple = «o an gələnə qədər / o anda». Already və just sözləri had ilə üçüncü formanın arasında durur.

By the time the firefighters arrived, the neighbours had put out the fire.
Yanğınsöndürənlər gələnə qədər qonşular yanğını söndürmüşdülər.
«gələnə qədər» → by the time
By the time I finished my degree, I had changed my mind about teaching.
Universiteti bitirənə qədər müəllim olmaq fikrimdən daşınmışdım.
The meeting had already started when I logged in.
Sistemə girəndə iclas artıq başlamışdı.
I'd just sat down when the phone rang.
Təzəcə oturmuşdum ki, telefon zəng çaldı.
«təzəcə» → just

4Before, after və never… before

Before və after ilə Past Perfect çox vaxt məcburi deyil, çünki bu sözlər sıranı göstərir. Never… before və the first time keçmişdəki bir ana qədərki təcrübədən danışır.

After she had checked the figures, she sent the report.
Rəqəmləri yoxladıqdan sonra hesabatı göndərdi.
After she checked the figures, she sent the report.
Rəqəmləri yoxladıqdan sonra hesabatı göndərdi.
bu da düzgündür
I had never flown before I went to Canada.
Kanadaya gedənə qədər heç vaxt təyyarəyə minməmişdim.
It was the first time I'd eaten sushi.
İlk dəfə idi ki, suşi yeyirdim.
keçmiş hekayədə first time + Past Perfect
Had you ever been to a concert before that one?
Ondan əvvəl heç konsertdə olmuşdun?

5Past Perfect lazım olmayanda

Hadisələri baş verdiyi sıra ilə danışırsınızsa, Past Simple işlədin. Çoxlu had hekayəni ağırlaşdırır.

I woke up, had a shower and left the house.
Oyandım, duş qəbul etdim və evdən çıxdım.
aydın ardıcıllıq: yalnız Past Simple
She finished school in 2010 and moved to Berlin a year later.
2010-cu ildə məktəbi bitirdi və bir il sonra Berlinə köçdü.
I bought a new laptop because my old one broke.
Yeni noutbuk aldım, çünki köhnəsi xarab oldu.
səbəb-nəticə sıranı aydın göstərir; had broken da olar

6Past Perfect Continuous: keçmişdəki bir ana qədər müddət

Had been + -ing keçmişdəki bir ana qədər davam edən və ya təzəcə bitib o vaxt izi görünən işi göstərir. Bu, B1-01 dərsindəki zamanın keçmiş variantıdır.

I'd been waiting for forty minutes when the bus finally came.
Qırx dəqiqə idi ki, gözləyirdim, nəhayət avtobus gəldi.
«… idi ki, -ırdım» → had been waiting
Her eyes were red. She'd been crying.
Gözləri qızarmışdı. Ağlamışdı.
They'd been living in Dublin for five years when their son was born.
Oğulları doğulanda beş il idi ki, Dublində yaşayırdılar.

Tez-tez edilən səhvlər

⚠️When I arrived, the film already started.
✅When I arrived, the film had already started.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma Past Perfect filmin əvvəl başladığını aydın göstərir. (Qeyri-rəsmi Amerika ingiliscəsində Past Simple + already çox işlənir, amma burada sıranı qarışdıra bilər.)
❌I had went home.
✅I had gone home.
had + üçüncü forma, Past Simple yox.
❌She hadn't saw the email.
✅She hadn't seen the email.
hadn't sözündən sonra üçüncü forma gəlir.
❌It was the first time I have been there.
✅It was the first time I had been there.
Keçmiş hekayədə first time → Past Perfect.
❌Did you had finished?
✅Had you finished?
Sualı had özü düzəldir; did lazım deyil.
❌I've already eaten when they arrived.
✅I'd already eaten when they arrived.
Baxış nöqtəsi keçmişdədir: have yox, had.
❌I had been knowing him for years.
✅I had known him for years.
Vəziyyət feilləri Past Perfect formasında da simple qalır.
⚠️Yesterday I had woken up at 7, had had breakfast and had left at 8.
✅Yesterday I woke up at 7, had breakfast and left at 8.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma sonrakı keçmiş an olmayan sadə ardıcıllıq üçün yalnız Past Simple lazımdır.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. Danışıqdakı «-ıb» → has / have. «Taksinin pulunu verə bilmədi, çünki pul kisəsini evdə qoyub»: danışıqda daha əvvəlki hadisəni tez-tez «-ıb» ilə deyirik. Bu forma ingiliscəyə Present Perfect kimi keçir. Amma hekayə keçmişdədirsə, daha əvvəlki hadisə üçün had + üçüncü forma lazımdır.

❌Nigar couldn't pay for the taxi because she has left her purse at home.
✅Nigar couldn't pay for the taxi because she had left her purse at home.

2. Sonrakı an olmadan «-mışdı». Azərbaycancada uzaq keçmiş haqqında «Keçən yay Şəkidə olmuşdum», «Uşaq vaxtı bu filmə baxmışdım» kimi danışırıq. İngiliscədə Past Perfect yalnız başqa bir keçmiş anla müqayisədə lazımdır. Sadə keçmiş hadisə üçün Past Simple işlədin.

⚠️(Dostunuz soruşur: "Have you ever been to Sheki?") Yes, I had been there last summer.
✅Yes, I was there last summer.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma heç bir sonrakı keçmiş an olmadığı üçün qəribə səslənir.

3. Vəziyyət bildirən «-mışdı». «Mən içəri girəndə Murad pəncərənin qabağında dayanmışdı» = o vaxt dayanırdı. İngiliscədə had stood isə «daha əvvəl dayanıb sonra getmişdi» kimi başa düşülür. O anki vəziyyət üçün Past Continuous işlədin.

⚠️When I came in, Murad had stood at the window.
✅When I came in, Murad was standing at the window.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma mən girəndə onun orada olmadığı kimi başa düşülə bilər.

4. «… idi ki, …-ırdı» → Past Continuous + for. Keçmiş ana qədər davam edən müddəti azərbaycanca «on il idi ki, yaşayırdı» deyirik. İngiliscədə bunun üçün had been + -ing lazımdır.

⚠️Elvin was living in Ganja for ten years when he met Leyla.
✅Elvin had been living in Ganja for ten years when he met Leyla.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma «on il idi ki, yaşayırdı» mənası üçün Past Perfect Continuous lazımdır.

Qarışdırmayın

Present Perfect və Past Perfect — Hər ikisi geriyə baxır. Present Perfect indidən baxır A2-17; Past Perfect isə keçmişdəki bir andan.

I've lost my wallet.
Pul kisəmi itirmişəm.
problem indidir
I'd lost my wallet, so I couldn't pay.
Pul kisəmi itirmişdim, ona görə ödəyə bilmədim.
problem o vaxt idi

When sözündən sonra Past Simple və Past Perfect — Əsas cümlədəki zaman hadisələrin sırasını dəyişir. Hekayədə istifadəsi B1-04 dərsindədir.

When she called, I left.
O zəng edəndə mən çıxdım.
o zəng etdi → sonra mən çıxdım
When she called, I had already left.
O zəng edəndə mən artıq çıxmışdım.
mən çıxdım → sonra o zəng etdi (mən orada deyildim)

had (Past Perfect) və had (have feilinin Past Simple forması) — Eyni söz həm köməkçi feil, həm də əsas feil ola bilər, bəzən ikisi yan-yana gəlir.

We'd had lunch when they arrived.
Onlar gələndə biz artıq nahar etmişdik.
had (köməkçi feil) + had (have feilinin üçüncü forması)
We had lunch at one.
Saat birdə nahar etdik.
have feilinin Past Simple forması

Yazılış və tələffüz

  • Adi danışıqda had zəifdir: /həd/ və ya /əd/, əvəzlikdən sonra isə adətən sadəcə /d/: I'd, you'd, she'd, we'd, they'd. Bu /d/ səsini aydın deyin, yoxsa I'd left eynilə I left kimi eşidilir. Söz sonunda /d/ səsini /t/ kimi karlaşdırmayın.
  • İsimdən sonra had danışıqda çox vaxt qısalır, amma yazıda tam formanı işlədin: The bus had left.
  • hadn't qısalmır və adətən vurğulanır: /ˈhædnt/. Buradakı /æ/ səsi azərbaycan dilindəki «ə» səsinə yaxındır. /d/ ilə /n/ arasında sait yoxdur.
  • Saitdən əvvəl I'd rəvan bağlanır: I'd already → /aɪd ɔːlˈredi/.
  • Qaydasız feillərin üçüncü formalarını A2-16 dərsindəki siyahılardan təkrarlayın: go / went / gone, see / saw / seen, take / took / taken, write / wrote / written.

Qızıl qayda

Artıq keçmişdəsiniz və daha da geriyə getmək lazımdır? had + üçüncü forma işlədin. Sıra artıq aydındırsa, Past Simple kifayətdir. «-mışdı» çox vaxt had + üçüncü forma olur, amma sonrakı keçmiş an yoxdursa, sadəcə Past Simple deyin.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feili düzgün formada yazın və ya tapşırığı yerinə yetirin.

  1. When we got to the party, everyone (go) home.
  2. I (not see) the film before, so I really enjoyed it.
  3. By the time the police arrived, the thieves (escape).
  4. It was the first time she (drive) on the left.
  5. I was tired because I (work) all day. (continuous formanı işlədin)
  6. Sual qurun: you / meet / him / before? (Past Perfect)

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. "When I arrived, she had cooked dinner." Bu nə deməkdir?
  2. "We'd met before." cümləsində 'd nə deməkdir? …
  3. "I'd love a coffee." cümləsində 'd nə deməkdir? …
  4. Past Perfect lazımdırmı? "I got up, … and went out."

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. They had took the wrong bus.
  2. Did you had eaten before the show?
  3. I've already left when you called.
  4. After I had finished my homework, I watched TV.

D. Mətndə

Mötərizədəki feili Past Simple və ya Past Perfect formasında yazın.

A bad start
Last Monday was a disaster. When I woke up, I saw that my alarm 15 (not ring). I ran to the station, but the train 16 (already / leave). By the time I got to the office, the meeting 17 (start). My boss looked at me. I 18 (never / be) late before, so she just smiled. I 19 (sit) down and opened my laptop.

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Cümləni özünüz haqqında tamamlayın: When I got home yesterday, … (Past Perfect işlədin).
  2. Həyatınızdakı bir «ilk dəfə» haqqında yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. B1-01 Present Perfect Continuous azərbaycanca: «qırx dəqiqədir gözləyirəm» ingiliscə
    I (study) all morning, so I need a break now.
  2. A2-02 Past Simple, yoxsa Past Continuous? When və while fərqi sadə dillə
    I (cook) dinner when the phone rang.
  3. A2-28 Used To azərbaycanca: keçmiş vərdişlər, «gedərdim» və «gedirdim» ingiliscə
    used to işlədin: We (live) in a small flat when I was a child.
Cavablar

A. Quruluş

  1. had gone
  2. hadn't seen / had not seen
  3. had escaped
  4. had driven / 'd driven
  5. had been working / 'd been working
  6. Had you met him before?

B. Məna

  1. She cooked before I arrived.
  2. had
  3. would
  4. got dressed

C. Səhvi tapın

  1. They had taken the wrong bus.
  2. Had you eaten before the show?
  3. I'd already left when you called. / I had already left when you called.
  4. ✓ After I had finished my homework, I watched TV.

D. Mətndə

  1. hadn't rung / had not rung / didn't ring
  2. had already left / 'd already left
  3. had started / had already started
  4. had never been / 'd never been
  5. sat

E. Sizin növbəniz

  1. When I got home yesterday, my sister had already cooked dinner.
  2. It was the first time I had seen the sea. I was seven.

F. Qarışıq təkrar

  1. have been studying / have studied
  2. was cooking
  3. used to live
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play