SlowingoQrammatika
B1 1 / 39

Present Perfect Continuous azərbaycanca: «qırx dəqiqədir gözləyirəm» ingiliscə

Present Perfect Continuous

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz keçmişdə başlayıb hələ də davam edən və ya təzəcə bitib izlərini qoyan işlərdən have / has been + -ing forması ilə danışa biləcəksiniz.

Əsas fikir

Present Perfect (indiki bitmiş zaman) keçmişi indi ilə bağlayır A2-17. Continuous forma (-ing) gedən işi göstərir A1-22. Onları birləşdirəndə Present Perfect Continuous (indiki bitmiş davamedici zaman) alınır: bu zaman indidən geriyə, bir müddətdir davam edən işə baxır.

Saniyəölçəni təsəvvür edin. Start düyməsini keçmişdə basmısınız və o, indi də işləyir: I've been waiting for an hour. Gözləmək bir saat əvvəl başlayıb və mən hələ də gözləyirəm. Və ya stop düyməsini təzəcə basmısınız və nəticəni hələ də görürsünüz: You're out of breath. Have you been running?

Hər iki halda diqqət bitmiş nəticədə yox, işin özündə və onun nə qədər davam etdiyindədir. Ona görə bu zaman çox vaxt bir hiss də daşıyır: yorğunluq, əsəb, zəhmət. I've been working all day cümləsi nə iş gördüyünüzdən çox, arxasındakı uzun, fasiləsiz zəhmətdən danışır.

Azərbaycan dili və ingilis dili

Azərbaycan dilində ayrıca belə bir forma yoxdur, amma bu mənaları başqa yollarla deyirik. Hələ də davam edən iş üçün indiki zaman və müddət sözü işlədirik: «Qırx dəqiqədir gözləyirəm», «Yanvardan bəri gitara çalmağı öyrənir». İngiliscədə burada indiki zaman olmaz: have / has been + -ing lazımdır. Təzəcə bitmiş, izi görünən iş üçün isə çox vaxt -mış / -miş forması işlənir: «Üzmüsən?», «Ağlamısan?». Bu forma nəticəni göstərməkdə ingilis zamanına çox yaxındır, amma ingiliscədə iş özü vurğulananda been + -ing gəlir: Have you been swimming? Son vaxtlar təkrarlanan işləri də azərbaycanca indiki zamanla deyirik («Son vaxtlar tez-tez idman zalına gedirəm»), ingiliscədə isə yenə Present Perfect Continuous işlənir.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Qırx dəqiqədir burada gözləyirəm.hələ davam edirI've been waiting here for forty minutes.
Yanvardan bəri gitara çalmağı öyrənir.başlanğıc + hələ davam edirShe's been learning the guitar since January.
Səhərdən bəri qar yağır.bütün səhər, indi dəIt's been snowing all morning.
Tamamilə islanmısan. Üzmüsən?təzəcə bitib, izi varYou're all wet. Have you been swimming?
Son vaxtlar tez-tez idman zalına gedirəm.yaxın vaxtlarda təkrarlananI've been going to the gym a lot lately.
Avtobusu gözləyirəm.indi, müddət yoxdurI'm waiting for the bus.

Quruluş

have / has + been + -ing forması — been sözü be feilinin üçüncü formasıdır və heç vaxt dəyişmir.

Mübtədahave / hasbeen-ing forması
I / you / we / theyhave ('ve)beenworking
he / she / ithas ('s)beenworking

Təsdiq, inkar, sual

Nümunə
Təsdiq cümləsiShe's been studying all evening.
İnkar cümləsiI haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well.
Hə / yox sualıHave you been waiting long? / Has it been raining?
Wh- sualıWhat have you been doing? / How long has she been working here?

Qısa cavablar — yalnız have / has işlədin.

SualHəYox
Have you been working?Yes, I have.No, I haven't.
Has she been crying?Yes, she has.No, she hasn't.

Çox işlənən zaman ifadələri: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Present Perfect Simple ilə tam müqayisə və How long…? sualı B1-02 dərsindədir.

İstifadə

1İndiyə qədər davam edən iş

İş keçmişdə başlayıb və danışdığımız anda hələ davam edir. Adətən zaman ifadəsi indiyə qədərki müddəti göstərir.

I've been waiting here for forty minutes.
Qırx dəqiqədir burada gözləyirəm.
«-dır» + indiki zaman → have been + -ing
We've been living in this flat for two years.
İki ildir bu mənzildə yaşayırıq.
hələ də burada yaşayırıq; flat (UK), apartment (US)
She's been learning the guitar since January.
Yanvardan bəri gitara çalmağı öyrənir.
«bəri» + indiki zaman → since + has been learning
It's been snowing all morning.
Səhərdən bəri qar yağır.
They've been building that hotel for ages.
O oteli lap çoxdandır tikirlər.
qeyri-rəsmi: çox uzun müddətdir

2Təzəcə bitmiş, nəticəsi görünən iş

İş təzəcə bitib və onun izini indi görürük, eşidirik və ya hiss edirik. Çox vaxt zaman ifadəsi ümumiyyətlə olmur.

You're all wet. Have you been swimming?
Tamamilə islanmısan. Üzmüsən?
«-müsən?» → Have you been swimming?
Your eyes are red. Have you been crying?
Gözlərin qızarıb. Ağlamısan?
Sorry I'm so dirty. I've been fixing my bike.
Bağışla, üst-başım çirklidir. Velosipedimi təmir edirdim.
azərbaycanca «edirdim» də deyirik; ingiliscədə iz indi görünür → I've been fixing
The streets are wet. It's been raining.
Küçələr yaşdır. Yağış yağıb.
yağış artıq dayanıb
"Why are you out of breath?" "I've been running for the bus."
«Niyə təngnəfəssən?» «Avtobusa çatmaq üçün qaçırdım.»

3Son vaxtlar təkrarlanan iş

İş indiyə qədərki bir müddətdə dəfələrlə baş verir. Burada lately, recently və these days kimi sözlər çox işlənir.

I've been going to the gym a lot lately.
Son vaxtlar tez-tez idman zalına gedirəm.
«son vaxtlar» + indiki zaman → I've been going
He's been calling me every night this week.
Bu həftə hər axşam mənə zəng edir.
«o» kişidir → he
We've been eating out too much recently.
Son vaxtlar restoranlarda çox yemək yeyirik.
My neighbours have been having parties every weekend.
Qonşularım hər həftə sonu qonaqlıq verir.
have a party hərəkətdir, ona görə continuous olar

4İşin özünü və müddətini vurğulamaq

Bir işin nə qədər uzun və ya fasiləsiz davam etdiyini vurğulamaq istəyəndə, çox vaxt yorğunluq, əsəb və ya zəhmət göstərmək üçün bu zamanı seçin.

I've been working on this report all day, and it still isn't finished.
Bütün günü bu hesabat üzərində işləyirəm, hələ də bitməyib.
You've been playing that game for hours!
Saatlardır o oyunu oynayırsan!
əsəb
She's been looking after her mother since the spring.
Yazdan bəri anasına baxır.
uzun müddətli zəhmət
We've been trying to call you all afternoon.
Günortadan bəri sənə zəng etməyə çalışırıq.

5Son vaxtlar nə etdiyini soruşmaq

What have you been doing? kiminsə son vaxtlardakı həyatı və ya indiki vəziyyətin səbəbi haqqında soruşmağın təbii yoludur.

What have you been doing lately?
Son vaxtlar nə işlə məşğulsan?
Hi! I haven't seen you for ages. What have you been up to?
Salam! Səni çoxdandır görmürəm. Nə var, nə yox?
qeyri-rəsmi
What have you been eating? Your shirt is covered in sauce!
Nə yeyirdin elə? Köynəyin sousa batıb!
iz görünür

Tez-tez edilən səhvlər

❌I've been wait for an hour.
✅I've been waiting for an hour.
been sözündən sonra -ing forması gəlir.
❌She has being working all day.
✅She has been working all day.
have/has + been, being yox.
❌I'm waiting here since ten o'clock.
✅I've been waiting here since ten o'clock.
İndiyə qədərki müddət üçün perfect zaman lazımdır.
❌He have been studying.
✅He has been studying.
he/she/it → has.
❌How long you have been waiting?
✅How long have you been waiting?
Sualda have/has mübtədadan əvvəl gəlir.
❌I've been knowing her for years.
✅I've known her for years.
Vəziyyət bildirən feillər (know, own, believe…) adətən continuous formada işlənmir. B1-02 dərsinə baxın.
⚠️I've been writing three emails this morning.
✅I've written three emails this morning.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma bitmiş işləri sayanda Present Perfect Simple işlədin. B1-02 dərsinə baxın.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «… -dır», «… bəri» + indiki zaman. «Nigar sentyabrdan bəri bankda işləyir», «Qonşular üç ildir ev tikir»: azərbaycanca burada indiki zaman təbiidir. İngiliscədə isə indiyə qədər davam edən müddət üçün Present Simple və ya Present Continuous olmaz: have / has been + -ing işlədin.

❌Our neighbours build their new house for three years.
✅Our neighbours have been building their new house for three years.
❌Nigar is working at the bank since September.
✅Nigar has been working at the bank since September.

2. «-mısan?» → Have you + üçüncü forma. «Meşədə gəzmisən?» sualını Have you walked…? kimi tərcümə etmək asandır. Amma ingiliscədə bu, təcrübə sualı kimi səslənir («heç gəzmisən?»). İzini indi gördüyünüz iş üçün been + -ing işlədin.

⚠️(Dostunuzun ayaqqabıları palçıq içindədir.) Have you walked in the forest?
✅Have you been walking in the forest?
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma «həyatında heç meşədə gəzmisən?» kimi səslənir.

3. Hər feilə -ing. Azərbaycan dilində «illərdir tanıyıram», «altı ildir bu maşın məndədir» də indiki zamanla deyilir. Bu dərsdən sonra bəzi öyrənənlər bütün müddət cümlələrinə been + -ing artırır. Amma know, have (sahib olmaq), own, believe kimi vəziyyət feilləri ilə Present Perfect Simple işlədin.

❌Leyla has been having this car for six years.
✅Leyla has had this car for six years.

4. «Son vaxtlar … -ır» → Present Continuous. «Elvin son vaxtlar işə tez-tez gecikir»: azərbaycanca indiki zaman. İngiliscədə son vaxtlar təkrarlanan iş üçün Present Perfect Continuous daha təbiidir.

⚠️Elvin is coming late to work a lot lately.
✅Elvin has been coming late to work a lot lately.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma lately ilə indiyə qədərki dövrə baxırıq: has been coming daha təbiidir.

Qarışdırmayın

Present Continuous və Present Perfect Continuous — Present Continuous (indiki davamedici zaman) A1-22 indi baş verəni təsvir edir. Present Perfect Continuous isə onun nə qədər davam etdiyinə geriyə baxır. Azərbaycancada ikisi də «gözləyirəm»; fərqi müddət sözü yaradır.

I'm waiting for the bus.
Avtobusu gözləyirəm.
indi
I've been waiting for the bus for twenty minutes.
İyirmi dəqiqədir avtobusu gözləyirəm.
indi + indiyə qədərki müddət

Present Perfect Continuous və Present Perfect Simple — Continuous forma işə, Simple forma bitmiş nəticəyə baxır. Tam müqayisə B1-02 dərsindədir.

I've been painting the kitchen.
Mətbəxi rəngləyirəm.
iş: bəlkə bitməyib, paltarımda boya var
I've painted the kitchen.
Mətbəxi rəngləmişəm.
nəticə: bitib

Present Perfect Continuous və Past Continuous — Past Continuous (keçmiş davamedici zaman) A2-01 keçmişdəki bir vaxtda gedən işi təsvir edir və indi ilə bağlı deyil.

I was reading at ten o'clock last night.
Dünən axşam saat onda kitab oxuyurdum.
keçmişdəki bir an
I've been reading all evening.
Axşamdan bəri kitab oxuyuram.
indiyə qədər

Yazılış və tələffüz

  • Danışıqda have və has demək olar ki, həmişə qısalır: I've been, you've been, she's been, it's been.
  • She's been = she has been, heç vaxt she is been yox. 's sözündən sonra been gəlirsə, bu, has deməkdir.
  • Been adətən zəif və qısa deyilir: /bɪn/, həm Britaniya, həm Amerika tələffüzündə. Sait qısadır, onu uzun /iː/ kimi deməyin. Sonrakı sözə sıx bağlanır: I've been waiting → /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/. Sondakı /v/ səsini /f/ kimi karlaşdırmayın.
  • Suallarda have zəifdir: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Qısa cavabda isə güclüdür: Yes, I have /hæv/. Bu /æ/ səsi azərbaycan dilindəki «ə» səsinə yaxındır.
  • -ing sonluğundakı /ŋ/ səsini burundan deyin, sonuna «q» və ya «k» artırmayın. -ing ilə yazılış qaydaları Present Continuous ilə eynidir A1-22: make → making, run → running, lie → lying.

Qızıl qayda

have / has + been + -ing = keçmişdə başlayıb hələ də davam edən və ya təzəcə bitib iz qoyan iş. İşin özü və müddəti nəticədən vacib olanda bu zamanı işlədin. «Qırx dəqiqədir gözləyirəm» → I've been waiting for forty minutes, I'm waiting yox.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

1–3-cü tapşırıqlarda Present Perfect Continuous işlədin.

  1. I (wait) for you for half an hour!
  2. She's out of breath because she (run).
  3. You look tired. you (sleep) badly?
  4. It (not rain) today.
  5. Sual qurun: you / do / what / lately?
  6. Qısaldılmış formada yazın: They have been travelling.

B. Məna

Mənaya uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: Your hands are covered in paint. ?
  2. Düzgün cavabı seçin: I … four emails this morning.
  3. Düzgün cavabı seçin: Look outside! It … all night.
  4. Hansı cümlə işin hələ davam etdiyini bildirir?

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. He has been study all night.
  2. I am learning English since 2019.
  3. We have being trying to call you.
  4. Qısa cavab: "Has she been crying?" "Yes, she's."

D. Mətndə

Present Perfect Simple və ya Present Perfect Continuous işlədin.

Back from the gym
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Son vaxtlar etdiyiniz işlər haqqında iki cümlə yazın.
  2. Yanınızdakı bir adama və ya yerə baxın və nə baş verdiyini təxmin edin.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə
    I've just (finish) my homework. Can I go out?
  2. A2-19 Present Perfect, yoxsa Past Simple? Fərqi sadə dillə
    We (visit) Rome in 2019.
  3. A2-18 Present Perfect ilə For və Since azərbaycanca: «altı ildir», «keçən ildən bəri» ingiliscə
    I've known Ana we were at school.
Cavablar

A. Quruluş

  1. have been waiting / 've been waiting
  2. has been running / 's been running
  3. Have … been sleeping
  4. hasn't been raining / hasn't rained
  5. What have you been doing lately?
  6. They've been travelling.

B. Məna

  1. Have you been painting
  2. have written
  3. has been snowing
  4. I've been working on my thesis for six months.

C. Səhvi tapın

  1. He has been studying all night. / He's been studying all night.
  2. I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
  3. We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
  4. Yes, she has.

D. Mətndə

  1. have … been doing
  2. have been running
  3. have been training / have trained
  4. haven't been eating / haven't eaten
  5. have been trying / have tried

E. Sizin növbəniz

  1. I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
  2. The floor is wet. Someone has been cleaning.

F. Qarışıq təkrar

  1. finished
  2. visited
  3. since
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play