Present Perfect Continuous azərbaycanca: «qırx dəqiqədir gözləyirəm» ingiliscə
Present Perfect Continuous
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz keçmişdə başlayıb hələ də davam edən və ya təzəcə bitib izlərini qoyan işlərdən have / has been + -ing forması ilə danışa biləcəksiniz.
Əsas fikir
Present Perfect (indiki bitmiş zaman) keçmişi indi ilə bağlayır A2-17. Continuous forma (-ing) gedən işi göstərir A1-22. Onları birləşdirəndə Present Perfect Continuous (indiki bitmiş davamedici zaman) alınır: bu zaman indidən geriyə, bir müddətdir davam edən işə baxır.
Saniyəölçəni təsəvvür edin. Start düyməsini keçmişdə basmısınız və o, indi də işləyir: I've been waiting for an hour. Gözləmək bir saat əvvəl başlayıb və mən hələ də gözləyirəm. Və ya stop düyməsini təzəcə basmısınız və nəticəni hələ də görürsünüz: You're out of breath. Have you been running?
Hər iki halda diqqət bitmiş nəticədə yox, işin özündə və onun nə qədər davam etdiyindədir. Ona görə bu zaman çox vaxt bir hiss də daşıyır: yorğunluq, əsəb, zəhmət. I've been working all day cümləsi nə iş gördüyünüzdən çox, arxasındakı uzun, fasiləsiz zəhmətdən danışır.
Azərbaycan dili və ingilis dili
Azərbaycan dilində ayrıca belə bir forma yoxdur, amma bu mənaları başqa yollarla deyirik. Hələ də davam edən iş üçün indiki zaman və müddət sözü işlədirik: «Qırx dəqiqədir gözləyirəm», «Yanvardan bəri gitara çalmağı öyrənir». İngiliscədə burada indiki zaman olmaz: have / has been + -ing lazımdır. Təzəcə bitmiş, izi görünən iş üçün isə çox vaxt -mış / -miş forması işlənir: «Üzmüsən?», «Ağlamısan?». Bu forma nəticəni göstərməkdə ingilis zamanına çox yaxındır, amma ingiliscədə iş özü vurğulananda been + -ing gəlir: Have you been swimming? Son vaxtlar təkrarlanan işləri də azərbaycanca indiki zamanla deyirik («Son vaxtlar tez-tez idman zalına gedirəm»), ingiliscədə isə yenə Present Perfect Continuous işlənir.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Qırx dəqiqədir burada gözləyirəm. | hələ davam edir | I've been waiting here for forty minutes. |
| Yanvardan bəri gitara çalmağı öyrənir. | başlanğıc + hələ davam edir | She's been learning the guitar since January. |
| Səhərdən bəri qar yağır. | bütün səhər, indi də | It's been snowing all morning. |
| Tamamilə islanmısan. Üzmüsən? | təzəcə bitib, izi var | You're all wet. Have you been swimming? |
| Son vaxtlar tez-tez idman zalına gedirəm. | yaxın vaxtlarda təkrarlanan | I've been going to the gym a lot lately. |
| Avtobusu gözləyirəm. | indi, müddət yoxdur | I'm waiting for the bus. |
Quruluş
have / has + been + -ing forması — been sözü be feilinin üçüncü formasıdır və heç vaxt dəyişmir.
| Mübtəda | have / has | been | -ing forması |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Təsdiq, inkar, sual
| Nümunə | |
|---|---|
| Təsdiq cümləsi | She's been studying all evening. |
| İnkar cümləsi | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Hə / yox sualı | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Wh- sualı | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Qısa cavablar — yalnız have / has işlədin.
| Sual | Hə | Yox |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Çox işlənən zaman ifadələri: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Present Perfect Simple ilə tam müqayisə və How long…? sualı B1-02 dərsindədir.
İstifadə
1İndiyə qədər davam edən iş
İş keçmişdə başlayıb və danışdığımız anda hələ davam edir. Adətən zaman ifadəsi indiyə qədərki müddəti göstərir.
2Təzəcə bitmiş, nəticəsi görünən iş
İş təzəcə bitib və onun izini indi görürük, eşidirik və ya hiss edirik. Çox vaxt zaman ifadəsi ümumiyyətlə olmur.
3Son vaxtlar təkrarlanan iş
İş indiyə qədərki bir müddətdə dəfələrlə baş verir. Burada lately, recently və these days kimi sözlər çox işlənir.
4İşin özünü və müddətini vurğulamaq
Bir işin nə qədər uzun və ya fasiləsiz davam etdiyini vurğulamaq istəyəndə, çox vaxt yorğunluq, əsəb və ya zəhmət göstərmək üçün bu zamanı seçin.
5Son vaxtlar nə etdiyini soruşmaq
What have you been doing? kiminsə son vaxtlardakı həyatı və ya indiki vəziyyətin səbəbi haqqında soruşmağın təbii yoludur.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «… -dır», «… bəri» + indiki zaman. «Nigar sentyabrdan bəri bankda işləyir», «Qonşular üç ildir ev tikir»: azərbaycanca burada indiki zaman təbiidir. İngiliscədə isə indiyə qədər davam edən müddət üçün Present Simple və ya Present Continuous olmaz: have / has been + -ing işlədin.
2. «-mısan?» → Have you + üçüncü forma. «Meşədə gəzmisən?» sualını Have you walked…? kimi tərcümə etmək asandır. Amma ingiliscədə bu, təcrübə sualı kimi səslənir («heç gəzmisən?»). İzini indi gördüyünüz iş üçün been + -ing işlədin.
3. Hər feilə -ing. Azərbaycan dilində «illərdir tanıyıram», «altı ildir bu maşın məndədir» də indiki zamanla deyilir. Bu dərsdən sonra bəzi öyrənənlər bütün müddət cümlələrinə been + -ing artırır. Amma know, have (sahib olmaq), own, believe kimi vəziyyət feilləri ilə Present Perfect Simple işlədin.
4. «Son vaxtlar … -ır» → Present Continuous. «Elvin son vaxtlar işə tez-tez gecikir»: azərbaycanca indiki zaman. İngiliscədə son vaxtlar təkrarlanan iş üçün Present Perfect Continuous daha təbiidir.
Qarışdırmayın
Present Continuous və Present Perfect Continuous — Present Continuous (indiki davamedici zaman) A1-22 indi baş verəni təsvir edir. Present Perfect Continuous isə onun nə qədər davam etdiyinə geriyə baxır. Azərbaycancada ikisi də «gözləyirəm»; fərqi müddət sözü yaradır.
Present Perfect Continuous və Present Perfect Simple — Continuous forma işə, Simple forma bitmiş nəticəyə baxır. Tam müqayisə B1-02 dərsindədir.
Present Perfect Continuous və Past Continuous — Past Continuous (keçmiş davamedici zaman) A2-01 keçmişdəki bir vaxtda gedən işi təsvir edir və indi ilə bağlı deyil.
Yazılış və tələffüz
- Danışıqda have və has demək olar ki, həmişə qısalır: I've been, you've been, she's been, it's been.
- She's been = she has been, heç vaxt she is been yox. 's sözündən sonra been gəlirsə, bu, has deməkdir.
- Been adətən zəif və qısa deyilir: /bɪn/, həm Britaniya, həm Amerika tələffüzündə. Sait qısadır, onu uzun /iː/ kimi deməyin. Sonrakı sözə sıx bağlanır: I've been waiting → /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/. Sondakı /v/ səsini /f/ kimi karlaşdırmayın.
- Suallarda have zəifdir: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Qısa cavabda isə güclüdür: Yes, I have /hæv/. Bu /æ/ səsi azərbaycan dilindəki «ə» səsinə yaxındır.
- -ing sonluğundakı /ŋ/ səsini burundan deyin, sonuna «q» və ya «k» artırmayın. -ing ilə yazılış qaydaları Present Continuous ilə eynidir A1-22: make → making, run → running, lie → lying.
Qızıl qayda
have / has + been + -ing = keçmişdə başlayıb hələ də davam edən və ya təzəcə bitib iz qoyan iş. İşin özü və müddəti nəticədən vacib olanda bu zamanı işlədin. «Qırx dəqiqədir gözləyirəm» → I've been waiting for forty minutes, I'm waiting yox.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
1–3-cü tapşırıqlarda Present Perfect Continuous işlədin.
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Sual qurun: you / do / what / lately?
-
Qısaldılmış formada yazın: They have been travelling.
B. Məna
Mənaya uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: Your hands are covered in paint. ?
-
Düzgün cavabı seçin: I … four emails this morning.
-
Düzgün cavabı seçin: Look outside! It … all night.
-
Hansı cümlə işin hələ davam etdiyini bildirir?
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Qısa cavab: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Mətndə
Present Perfect Simple və ya Present Perfect Continuous işlədin.
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Son vaxtlar etdiyiniz işlər haqqında iki cümlə yazın.
-
Yanınızdakı bir adama və ya yerə baxın və nə baş verdiyini təxmin edin.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Present Perfect, yoxsa Past Simple? Fərqi sadə dillə We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 Present Perfect ilə For və Since azərbaycanca: «altı ildir», «keçən ildən bəri» ingiliscə I've known Ana we were at school.
Cavablar
A. Quruluş
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Məna
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Səhvi tapın
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Mətndə
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Sizin növbəniz
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Qarışıq təkrar
- finished
- visited
- since
