Past Simple, yoxsa Past Continuous? When və while fərqi sadə dillə
Past Simple or Past Continuous? When and While
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz keçmiş haqqında qısa hekayə danışa biləcəksiniz: fon üçün Past Continuous (keçmiş davamedici zaman), hadisələr üçün Past Simple (sadə keçmiş zaman). Onları when, while, during və for sözləri ilə birləşdirə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Hekayənin iki qatı var. Birinci qat fondur: artıq davam edən uzun işlər — I was walking home, it was getting dark. İkinci qat hadisələrdir: hekayəni irəli aparan qısa, bitmiş işlər — my phone rang, I stopped.
Uzun bir xətt və onu kəsən qısa bir işarə təsəvvür edin. Uzun xətt Past Continuous zamanıdır: davam edən iş. Qısa işarə Past Simple zamanıdır: xəttin ortasında baş verən və çox vaxt onu kəsən hadisə. I was walking home (uzun xətt) when it started to rain (qısa işarə).
Fon yoxdursa və işlər sadəcə bir-birinin ardınca baş verirsə, siyahıdakı addımlar kimi, yalnız Past Simple işlədin: I got up, had a shower and left.
Deməli, keçmişdəki hər iş üçün özünüzə sual verin: bu, hekayənin arxasındakı mənzərədir, yoxsa hekayənin bir addımı?
Azərbaycan dili və ingilis dili
Yaxşı xəbər: bu iki qat azərbaycancada da var. «Evə gələndə bacım yemək bişirirdi» (o, artıq bişirirdi) və «Evə gələndə bacım yemək bişirdi» (əvvəl mən gəldim, sonra o başladı) eyni fərqi göstərir: ingiliscədə də zaman sırası belə dəyişir. Fərq bağlayıcı sözlərdədir. Azərbaycancada -anda / -əndə həm qısa, həm uzun iş üçün işlənir; ingiliscədə qısa hadisədən əvvəl adətən when, uzun işdən əvvəl while gəlir (while azərbaycancadakı -arkən / -ərkən şəkilçisinə yaxındır). Bundan başqa, zamanı sözü həm isimlə («dərs zamanı»), həm də feillə («işdə olduğum zaman») işlənir; ingiliscədə isə isimdən əvvəl during, mübtəda + feildən əvvəl while lazımdır. Ərzində isə həm «hansı müddətin içində», həm də «nə qədər» mənasını verə bilər; ingiliscədə «nə qədər» üçün for işlədin.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Evə gələndə bacım şam yeməyi hazırlayırdı. | o, artıq bişirirdi | When I got home, my sister was cooking dinner. |
| Evə gələndə bacım şam yeməyi hazırladı. | əvvəl mən gəldim, sonra o bişirdi | When I got home, my sister cooked dinner. |
| Alış-veriş edərkən pul kisəmi itirdim. | uzun iş + qısa hadisə | I lost my wallet while I was shopping. |
| İmtahan zamanı telefonum zəng çaldı. | zaman + isim | My phone rang during the exam. |
| Romada bir həftə qaldıq. | nə qədər davam etdi | We stayed in Rome for a week. |
Quruluş
Kəsilən iş
| Fon (Past Continuous) | Hadisə (Past Simple) |
|---|---|
| I was walking home | when it started to rain. |
| While I was walking home, | it started to rain. |
| She was having a shower | when the doorbell rang. |
When və ya while ilə başlayan budaq cümlə əvvəldə də, sonda da gələ bilər. Əvvəldə gələndə ondan sonra adətən vergül qoyulur.
When, yoxsa while?
| Söz | Adətən ondan sonra gəlir | Nümunə |
|---|---|---|
| when | qısa iş (Past Simple) | …when the phone rang. |
| while | uzun iş (Past Continuous) | While I was cooking, … |
Hadisələrin ardıcıllığı
| Quruluş | Nümunə |
|---|---|
| Past Simple, Past Simple, Past Simple | I opened the door, turned on the light and saw the mess. |
| when + Past Simple, Past Simple | When the film ended, we went home. (əvvəl biri, sonra o biri) |
During, while, for
| Söz | + | Nümunə |
|---|---|---|
| during | isim | during the meeting, during the night |
| while | budaq cümlə (mübtəda + feil) | while we were having the meeting |
| for | müddət | for two hours, for three days |
İstifadə
1Hadisənin kəsdiyi fon işi
Uzun iş davam edirdi; onun ortasında qısa bir iş baş verdi. Qısa iş çox vaxt uzun işi dayandırır və ya dəyişir. Azərbaycancada bunu çox vaxt «-ırdım ki, …» quruluşu ilə deyirik.
2When + qısa iş, while + uzun iş
When adətən qısa işi təqdim edir (Past Simple). While uzun işi təqdim edir (Past Continuous). When uzun işlə də işlənə bilər, amma while mənanı daha aydın edir.
3Hadisələrin ardıcıllığı: yalnız Past Simple
İşlər bir-birinin ardınca baş verirsə, hamısı üçün Past Simple işlədin. When + Past Simple çox vaxt «əvvəl bu, sonra o» deməkdir.
Müqayisə edin: zaman hekayənin sırasını dəyişir. Azərbaycancada da eynidir.
4During + isim, while + budaq cümlə, for + müddət
During və while hər ikisi «… vaxtı, … zamanı» deməkdir, amma during isimdən əvvəl, while isə mübtəda + feildən əvvəl gəlir. For işin nə qədər davam etdiyini deyir.
5Vəziyyət feilləri Past Simple formasında qalır
İş yox, vəziyyət bildirən feillər (know, want, like, need, believe, understand, belong, seem) fonda da adətən Past Simple formasında qalır. Azərbaycancada bunlar çox vaxt «-ırdı» ilə gəlir («bilirdim», «istəyirdi»), ona görə diqqətli olun. A1-23 dərsinə baxın.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «Zamanı» → during, hətta feildən əvvəl də. Azərbaycancada «zamanı / zaman» həm isimlə («səfər zamanı»), həm də feillə («Aysel yemək bişirdiyi zaman») işlənir. Ona görə during və while qarışır. Qayda sadədir: ondan sonra yalnız isim gəlirsə → during; mübtəda və feil gəlirsə → while.
2. «Ərzində» → during, «nə qədər» mənasında da. «İki həftə ərzində» azərbaycancada həm «iki həftə davam etdi», həm də «iki həftənin içində» ola bilər. İngiliscədə işin nə qədər davam etdiyini deyəndə for işlədin; during isə «hansı dövrün içində» sualına cavab verir: during the summer, during the night.
3. Vəziyyət feilləri və «-ırdı». Hekayənin fonunda azərbaycanca vəziyyət feilləri də «-ırdı» alır: «Rəşad yolu bilirdi, ona görə maşını o sürdü». İngiliscədə know, believe, want, understand kimi feillər fonda da Past Simple formasında qalır.
Qarışdırmayın
When və while — İkisi də iki budaq cümləni birləşdirə bilər, amma adətən fərqli işləri təqdim edir.
During və for — During nə vaxt baş verdiyini (hansı dövrün içində), for isə nə qədər davam etdiyini deyir. by və until kimi başqa zaman sözləri B1-31 dərsindədir.
Bir bağlayıcı söz, iki fərqli zaman birləşməsi — Hadisələrin sırasını bağlayıcı söz yox, zaman göstərir. Keçmiş zamanları birləşdirmək haqqında ətraflı: B1-04 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- When / while ilə başlayan hissə əvvəldə gələndə vergül qoyun: While I was out, the parcel arrived. Sonda gələndə adətən vergül olmur: The parcel arrived while I was out.
- while /waɪl/: əksər danışanlar h hərfini oxumur. Söz /w/ ilə başlayır: dodaqları yumrulaşdırın, dişləri dodağa toxundurmayın, azərbaycan dilindəki v kimi «vayl» deməyin.
- when /wen/ da /w/ ilə başlayır.
- Tez danışanda was və were zəif deyilir (/wəz/, /wə/), ona görə vurğu əsas feillərə və isimlərə düşür: I was walking home when it started to rain.
- started /ˈstɑːtɪd/: sözün əvvəlində sait artırmayın («istarted» yox), sonundakı -ed burada /ɪd/ kimi ayrıca heca olur.
- Past Simple yazılışı (stop → stopped, try → tried) A1-27 dərsində, qaydasız formalar (ring → rang, fall → fell) isə A1-28 dərsindədir.
Qızıl qayda
Uzun fon işi → Past Continuous (çox vaxt while ilə). Ortada baş verən qısa hadisə → Past Simple (çox vaxt when ilə). Bir-birinin ardınca gələn hadisələr → hamısı Past Simple. İsimdən əvvəl during, mübtəda + feildən əvvəl while, «nə qədər» üçün for.
Tapşırıqlar
A. Quruluş
Mötərizədəki feilləri düzgün formada yazın və ya cümlələri birləşdirin.
-
I (read) when the lights (go) out.
-
While we (drive) to the coast, the car (break) down.
-
She (cut) her finger while she (make) a salad.
-
when ilə birləşdirin: He was taking a photo. He dropped his phone.
-
while ilə birləşdirin: I was jogging. It started to snow.
B. Məna
Mənaya uyğun cavabı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: … the bus arrived, everybody got on.
-
Düzgün cavabı seçin: … I was waiting for the bus, I met an old friend.
-
Düzgün cavabı seçin: I fell asleep … the film.
-
Düzgün cavabı seçin: We lived in Canada … two years.
-
Düzgün cavabı seçin: When I got home, my sister … dinner. She started an hour before I arrived.
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
During I was sleeping, someone called.
-
When I saw him, I was knowing he was angry.
-
I was opening the door and I was going in.
-
I met my wife while I was working in Rome.
D. Mətndə
Hekayəni tamamlayın.
Last Friday I 15 (sit) on the sofa and my cat 16 (sleep) next to me. Suddenly, someone 17 (knock) on the door. I 18 (open) it, but nobody was there. Then, 19 I was closing the door, I 20 (see) a small box on the ground. I woke up twice 21 the night because I was thinking about it!
E. Sizin növbəniz
İngiliscə yazın.
-
Sizi təəccübləndirən bir hadisə haqqında yazın. Bir uzun fon işi və bir qısa hadisə işlədin.
-
Bu səhər bir-birinin ardınca etdiyiniz üç işi yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-01 Past Continuous azərbaycanca: I was working, yəni «işləyirdim» Səhvi düzəldin: What you were doing at 9 pm?
-
A1-28 Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual Keçmiş formasını yazın: fall
-
A1-29 And, but, or, so, because azərbaycanca: ingiliscə iki fikri necə birləşdiririk? Düzgün cavabı seçin: It was raining, … we stayed at home.
Cavablar
A. Quruluş
- was reading … went
- were driving … broke
- cut … was making
- He was taking a photo when he dropped his phone. / He dropped his phone when he was taking a photo.
- While I was jogging, it started to snow. / It started to snow while I was jogging.
B. Məna
- When
- While / When
- during
- for
- was cooking
C. Səhvi tapın
- While I was sleeping, someone called. / When I was sleeping, someone called.
- When I saw him, I knew he was angry.
- I opened the door and went in. / I opened the door and I went in.
- ✓ I met my wife while I was working in Rome.
D. Mətndə
- was sitting
- was sleeping
- knocked
- opened
- while / when
- saw
- during / in
E. Sizin növbəniz
- I was waiting for the train when I saw my old school friend.
- I got up, had breakfast and took the bus to work.
F. Qarışıq təkrar
- What were you doing at 9 pm?
- fell
- so
