SlowingoQrammatika
A2 2 / 38

Past Simple, yoxsa Past Continuous? When və while fərqi sadə dillə

Past Simple or Past Continuous? When and While

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz keçmiş haqqında qısa hekayə danışa biləcəksiniz: fon üçün Past Continuous (keçmiş davamedici zaman), hadisələr üçün Past Simple (sadə keçmiş zaman). Onları when, while, during və for sözləri ilə birləşdirə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Hekayənin iki qatı var. Birinci qat fondur: artıq davam edən uzun işlər — I was walking home, it was getting dark. İkinci qat hadisələrdir: hekayəni irəli aparan qısa, bitmiş işlər — my phone rang, I stopped.

Uzun bir xətt və onu kəsən qısa bir işarə təsəvvür edin. Uzun xətt Past Continuous zamanıdır: davam edən iş. Qısa işarə Past Simple zamanıdır: xəttin ortasında baş verən və çox vaxt onu kəsən hadisə. I was walking home (uzun xətt) when it started to rain (qısa işarə).

Fon yoxdursa və işlər sadəcə bir-birinin ardınca baş verirsə, siyahıdakı addımlar kimi, yalnız Past Simple işlədin: I got up, had a shower and left.

Deməli, keçmişdəki hər iş üçün özünüzə sual verin: bu, hekayənin arxasındakı mənzərədir, yoxsa hekayənin bir addımı?

Azərbaycan dili və ingilis dili

Yaxşı xəbər: bu iki qat azərbaycancada da var. «Evə gələndə bacım yemək bişirirdi» (o, artıq bişirirdi) və «Evə gələndə bacım yemək bişirdi» (əvvəl mən gəldim, sonra o başladı) eyni fərqi göstərir: ingiliscədə də zaman sırası belə dəyişir. Fərq bağlayıcı sözlərdədir. Azərbaycancada -anda / -əndə həm qısa, həm uzun iş üçün işlənir; ingiliscədə qısa hadisədən əvvəl adətən when, uzun işdən əvvəl while gəlir (while azərbaycancadakı -arkən / -ərkən şəkilçisinə yaxındır). Bundan başqa, zamanı sözü həm isimlə («dərs zamanı»), həm də feillə («işdə olduğum zaman») işlənir; ingiliscədə isə isimdən əvvəl during, mübtəda + feildən əvvəl while lazımdır. Ərzində isə həm «hansı müddətin içində», həm də «nə qədər» mənasını verə bilər; ingiliscədə «nə qədər» üçün for işlədin.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Evə gələndə bacım şam yeməyi hazırlayırdı.o, artıq bişirirdiWhen I got home, my sister was cooking dinner.
Evə gələndə bacım şam yeməyi hazırladı.əvvəl mən gəldim, sonra o bişirdiWhen I got home, my sister cooked dinner.
Alış-veriş edərkən pul kisəmi itirdim.uzun iş + qısa hadisəI lost my wallet while I was shopping.
İmtahan zamanı telefonum zəng çaldı.zaman + isimMy phone rang during the exam.
Romada bir həftə qaldıq.nə qədər davam etdiWe stayed in Rome for a week.

Quruluş

Kəsilən iş

Fon (Past Continuous)Hadisə (Past Simple)
I was walking homewhen it started to rain.
While I was walking home,it started to rain.
She was having a showerwhen the doorbell rang.

When və ya while ilə başlayan budaq cümlə əvvəldə də, sonda da gələ bilər. Əvvəldə gələndə ondan sonra adətən vergül qoyulur.

When, yoxsa while?

SözAdətən ondan sonra gəlirNümunə
whenqısa iş (Past Simple)…when the phone rang.
whileuzun iş (Past Continuous)While I was cooking, …

Hadisələrin ardıcıllığı

QuruluşNümunə
Past Simple, Past Simple, Past SimpleI opened the door, turned on the light and saw the mess.
when + Past Simple, Past SimpleWhen the film ended, we went home. (əvvəl biri, sonra o biri)

During, while, for

Söz+Nümunə
duringisimduring the meeting, during the night
whilebudaq cümlə (mübtəda + feil)while we were having the meeting
formüddətfor two hours, for three days

İstifadə

1Hadisənin kəsdiyi fon işi

Uzun iş davam edirdi; onun ortasında qısa bir iş baş verdi. Qısa iş çox vaxt uzun işi dayandırır və ya dəyişir. Azərbaycancada bunu çox vaxt «-ırdım ki, …» quruluşu ilə deyirik.

I was walking home when it started to rain.
Piyada evə qayıdırdım ki, yağış yağmağa başladı.
«qayıdırdım» → was walking (uzun xətt); «başladı» → started (qısa işarə)
We were having dinner when the lights went out.
Şam yeməyi yeyirdik ki, işıqlar söndü.
She was crossing the road when she saw her old teacher.
O, küçəni keçirdi ki, köhnə müəllimini gördü.
«o» qadındır → she, her
While he was playing football, he hurt his knee.
Futbol oynayarkən dizini zədələdi.
«-arkən» → while; «o» kişidir → he, his
The phone rang while I was in the shower.
Mən duşda olanda telefon zəng çaldı.
was in = be feilinin keçmişi: -ing lazım deyil
What were you doing when the accident happened?
Qəza baş verəndə nə edirdiniz?
«baş verəndə» → when … happened

2When + qısa iş, while + uzun iş

When adətən qısa işi təqdim edir (Past Simple). While uzun işi təqdim edir (Past Continuous). When uzun işlə də işlənə bilər, amma while mənanı daha aydın edir.

When I arrived, they were still eating.
Mən gələndə onlar hələ yemək yeyirdilər.
«gələndə» burada qısa hadisədir → when I arrived
I arrived while they were eating.
Onlar yemək yeyərkən mən gəldim.
I lost my wallet while I was shopping.
Alış-veriş edərkən pul kisəmi itirdim.
Somebody knocked on the door while we were watching the match.
Biz matça baxarkən kimsə qapını döydü.
When the teacher came in, the students were talking loudly.
Müəllim içəri girəndə şagirdlər bərkdən danışırdılar.

3Hadisələrin ardıcıllığı: yalnız Past Simple

İşlər bir-birinin ardınca baş verirsə, hamısı üçün Past Simple işlədin. When + Past Simple çox vaxt «əvvəl bu, sonra o» deməkdir.

I got up, made coffee and checked my emails.
Durdum, qəhvə hazırladım və e-məktublarıma baxdım.
ardıcıl hadisələr → hamısı Past Simple
When the film finished, we went for a pizza.
Film qurtaranda pizza yeməyə getdik.
əvvəl film bitdi, sonra getdik
She opened the box, looked inside and smiled.
O, qutunu açdı, içinə baxdı və gülümsədi.
We landed, picked up the car and drove to the hotel.
Yerə endik, maşını götürdük və otelə getdik.

Müqayisə edin: zaman hekayənin sırasını dəyişir. Azərbaycancada da eynidir.

When I got home, my sister was cooking dinner.
Evə gələndə bacım şam yeməyi hazırlayırdı.
o, mən gəlməmişdən əvvəl başlamışdı
When I got home, my sister cooked dinner.
Evə gələndə bacım şam yeməyi hazırladı.
əvvəl mən gəldim, sonra o başladı

4During + isim, while + budaq cümlə, for + müddət

During və while hər ikisi «… vaxtı, … zamanı» deməkdir, amma during isimdən əvvəl, while isə mübtəda + feildən əvvəl gəlir. For işin nə qədər davam etdiyini deyir.

My phone rang during the exam.
İmtahan zamanı telefonum zəng çaldı.
«zamanı» + isim → during
My phone rang while I was doing the exam.
İmtahan verərkən telefonum zəng çaldı.
mübtəda + feil → while
Several people fell asleep during the presentation.
Təqdimat zamanı bir neçə nəfər yuxuya getdi.
We stayed in Rome for a week.
Romada bir həftə qaldıq.
nə qədər? → for
I waited for forty minutes, and then I went home.
Qırx dəqiqə gözlədim, sonra evə getdim.
azərbaycancada müddətə şəkilçi lazım deyil, ingiliscədə for

5Vəziyyət feilləri Past Simple formasında qalır

İş yox, vəziyyət bildirən feillər (know, want, like, need, believe, understand, belong, seem) fonda da adətən Past Simple formasında qalır. Azərbaycancada bunlar çox vaxt «-ırdı» ilə gəlir («bilirdim», «istəyirdi»), ona görə diqqətli olun. A1-23 dərsinə baxın.

When I met him, I didn't know his name.
Onunla tanış olanda adını bilmirdim.
«bilmirdim» → didn't know, wasn't knowing yox
She wanted a new job, so she was looking at online ads.
O, yeni iş istəyirdi, ona görə internetdəki elanlara baxırdı.
«istəyirdi» → wanted; «baxırdı» → was looking
We were walking through the old town, and I loved every street.
Köhnə şəhərdə gəzirdik və hər küçəsi çox xoşuma gəlirdi.
«xoşuma gəlirdi» vəziyyətdir → loved

Tez-tez edilən səhvlər

❌During I was at work, she called.
✅While I was at work, she called.
during + isim; while + budaq cümlə.
❌While the lesson, my phone rang.
✅During the lesson, my phone rang.
while sözündən sonra tək isim gəlmir; during işlədin.
❌I lived in Paris during three years.
✅I lived in Paris for three years.
Müddət üçün for işlədin.
❌When I met her, I was knowing she was special.
✅When I met her, I knew she was special.
Vəziyyət feilləri Past Simple formasında qalır.
❌I was walk home when it started to rain.
✅I was walking home when it started to rain.
was / were + -ing forması.
⚠️I walked home when it started to rain. (mənası: artıq yolda idim)
✅I was walking home when it started to rain.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma bu, «əvvəl yağış başladı, sonra evə getdim» deməkdir.
⚠️I was waking up, I was having a shower and I was leaving.
✅I woke up, had a shower and left.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma ardıcıl hadisələr adətən Past Simple ilə deyilir; davamedici forma onları fon kimi göstərir.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «Zamanı» → during, hətta feildən əvvəl də. Azərbaycancada «zamanı / zaman» həm isimlə («səfər zamanı»), həm də feillə («Aysel yemək bişirdiyi zaman») işlənir. Ona görə during və while qarışır. Qayda sadədir: ondan sonra yalnız isim gəlirsə → during; mübtəda və feil gəlirsə → while.

❌The guests arrived during Aysel was cooking.
✅The guests arrived while Aysel was cooking.
❌We took a lot of photos while the trip.
✅We took a lot of photos during the trip.

2. «Ərzində» → during, «nə qədər» mənasında da. «İki həftə ərzində» azərbaycancada həm «iki həftə davam etdi», həm də «iki həftənin içində» ola bilər. İngiliscədə işin nə qədər davam etdiyini deyəndə for işlədin; during isə «hansı dövrün içində» sualına cavab verir: during the summer, during the night.

❌During two weeks we didn't have hot water.
✅For two weeks we didn't have hot water.

3. Vəziyyət feilləri və «-ırdı». Hekayənin fonunda azərbaycanca vəziyyət feilləri də «-ırdı» alır: «Rəşad yolu bilirdi, ona görə maşını o sürdü». İngiliscədə know, believe, want, understand kimi feillər fonda da Past Simple formasında qalır.

❌Rashad was knowing the way, so he drove.
✅Rashad knew the way, so he drove.

Qarışdırmayın

When və while — İkisi də iki budaq cümləni birləşdirə bilər, amma adətən fərqli işləri təqdim edir.

When the alarm went off, I was dreaming.
Zəngli saat çalanda yuxu görürdüm.
when + qısa iş
While I was dreaming, the alarm went off.
Mən yuxu görərkən zəngli saat çaldı.
while + uzun iş

During və for — During nə vaxt baş verdiyini (hansı dövrün içində), for isə nə qədər davam etdiyini deyir. by və until kimi başqa zaman sözləri B1-31 dərsindədir.

I woke up twice during the night.
Gecə iki dəfə oyandım.
during = gecənin içində
I slept for eight hours.
Səkkiz saat yatdım.
for = nə qədər

Bir bağlayıcı söz, iki fərqli zaman birləşməsi — Hadisələrin sırasını bağlayıcı söz yox, zaman göstərir. Keçmiş zamanları birləşdirmək haqqında ətraflı: B1-04 dərsinə baxın.

When we arrived, the party was starting.
Biz çatanda məclis yenicə başlayırdı.
biz gələndə artıq başlayırdı
When we arrived, the party started.
Biz çatanda məclis başladı.
biz gəldik, sonra başladı

Yazılış və tələffüz

  • When / while ilə başlayan hissə əvvəldə gələndə vergül qoyun: While I was out, the parcel arrived. Sonda gələndə adətən vergül olmur: The parcel arrived while I was out.
  • while /waɪl/: əksər danışanlar h hərfini oxumur. Söz /w/ ilə başlayır: dodaqları yumrulaşdırın, dişləri dodağa toxundurmayın, azərbaycan dilindəki v kimi «vayl» deməyin.
  • when /wen/ da /w/ ilə başlayır.
  • Tez danışanda was və were zəif deyilir (/wəz/, /wə/), ona görə vurğu əsas feillərə və isimlərə düşür: I was walking home when it started to rain.
  • started /ˈstɑːtɪd/: sözün əvvəlində sait artırmayın («istarted» yox), sonundakı -ed burada /ɪd/ kimi ayrıca heca olur.
  • Past Simple yazılışı (stop → stopped, try → tried) A1-27 dərsində, qaydasız formalar (ring → rang, fall → fell) isə A1-28 dərsindədir.

Qızıl qayda

Uzun fon işi → Past Continuous (çox vaxt while ilə). Ortada baş verən qısa hadisə → Past Simple (çox vaxt when ilə). Bir-birinin ardınca gələn hadisələr → hamısı Past Simple. İsimdən əvvəl during, mübtəda + feildən əvvəl while, «nə qədər» üçün for.

Tapşırıqlar

A. Quruluş

Mötərizədəki feilləri düzgün formada yazın və ya cümlələri birləşdirin.

  1. I (read) when the lights (go) out.
  2. While we (drive) to the coast, the car (break) down.
  3. She (cut) her finger while she (make) a salad.
  4. when ilə birləşdirin: He was taking a photo. He dropped his phone.
  5. while ilə birləşdirin: I was jogging. It started to snow.

B. Məna

Mənaya uyğun cavabı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: … the bus arrived, everybody got on.
  2. Düzgün cavabı seçin: … I was waiting for the bus, I met an old friend.
  3. Düzgün cavabı seçin: I fell asleep … the film.
  4. Düzgün cavabı seçin: We lived in Canada … two years.
  5. Düzgün cavabı seçin: When I got home, my sister … dinner. She started an hour before I arrived.

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. During I was sleeping, someone called.
  2. When I saw him, I was knowing he was angry.
  3. I was opening the door and I was going in.
  4. I met my wife while I was working in Rome.

D. Mətndə

Hekayəni tamamlayın.

A strange evening
Last Friday I 15 (sit) on the sofa and my cat 16 (sleep) next to me. Suddenly, someone 17 (knock) on the door. I 18 (open) it, but nobody was there. Then, 19 I was closing the door, I 20 (see) a small box on the ground. I woke up twice 21 the night because I was thinking about it!

E. Sizin növbəniz

İngiliscə yazın.

  1. Sizi təəccübləndirən bir hadisə haqqında yazın. Bir uzun fon işi və bir qısa hadisə işlədin.
  2. Bu səhər bir-birinin ardınca etdiyiniz üç işi yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-01 Past Continuous azərbaycanca: I was working, yəni «işləyirdim»
    Səhvi düzəldin: What you were doing at 9 pm?
  2. A1-28 Past Simple azərbaycanca: qaydasız feillər, did və didn't ilə inkar və sual
    Keçmiş formasını yazın: fall
  3. A1-29 And, but, or, so, because azərbaycanca: ingiliscə iki fikri necə birləşdiririk?
    Düzgün cavabı seçin: It was raining, … we stayed at home.
Cavablar

A. Quruluş

  1. was reading … went
  2. were driving … broke
  3. cut … was making
  4. He was taking a photo when he dropped his phone. / He dropped his phone when he was taking a photo.
  5. While I was jogging, it started to snow. / It started to snow while I was jogging.

B. Məna

  1. When
  2. While / When
  3. during
  4. for
  5. was cooking

C. Səhvi tapın

  1. While I was sleeping, someone called. / When I was sleeping, someone called.
  2. When I saw him, I knew he was angry.
  3. I opened the door and went in. / I opened the door and I went in.
  4. ✓ I met my wife while I was working in Rome.

D. Mətndə

  1. was sitting
  2. was sleeping
  3. knocked
  4. opened
  5. while / when
  6. saw
  7. during / in

E. Sizin növbəniz

  1. I was waiting for the train when I saw my old school friend.
  2. I got up, had breakfast and took the bus to work.

F. Qarışıq təkrar

  1. What were you doing at 9 pm?
  2. fell
  3. so
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play