SlowingoQrammatika
A2 19 / 38

Present Perfect ilə For və Since azərbaycanca: «altı ildir», «keçən ildən bəri» ingiliscə

Present Perfect with For and Since

Bu səhifədə
  1. Məqsəd
  2. Əsas fikir
  3. Azərbaycan dili və ingilis dili
  4. Quruluş
  5. İstifadə
  6. Tez-tez edilən səhvlər
  7. Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
  8. Qarışdırmayın
  9. Yazılış və tələffüz
  10. Qızıl qayda
  11. Tapşırıqlar

Məqsəd

Bu dərsdən sonra siz bir vəziyyətin indiyə qədər nə qədər davam etdiyini deyə (I've lived here for six years, I've known her since 2015), How long…? sualını verə və for ilə since arasında seçim edə biləcəksiniz.

Əsas fikir

Bir şam təsəvvür edin. Onu keçmişdə yandırmısınız və o, indi də yanır. Bu, keçmişdə başlayıb bu gün də davam edən vəziyyətdir: burada yaşayırsınız, Saranı tanıyırsınız, bu telefon sizdədir.

Bundan danışmaq üçün ingilis dili Present Perfect (indiki bitmiş zaman) işlədir, çünki vəziyyət keçmişi indi ilə birləşdirir: I've lived here for six years. Present Simple (I live here) yalnız indini təsvir edir, keçmiş hissəni daşıya bilmir.

Şamı iki cür təsvir etmək olar. For onun nə qədər yandığını ölçür: for six years, for ten minutes. Since isə onu yandırdığınız ana işarə edir: since 2020, since Monday, yəni nə vaxt başladığına.

Şam sönübsə, yəni vəziyyət bitibsə, Past Simple işlədin: I lived in Rome for three years (indi orada yaşamıram).

Azərbaycan dili və ingilis dili

Bu dərs azərbaycandilli öyrənənlər üçün ən vacib dərslərdən biridir. Azərbaycan dilində indiyə qədər davam edən vəziyyəti indiki zamanla deyirik: «Altı ildir bu şəhərdə yaşayıram», «Saranı 2015-ci ildən bəri tanıyıram», «Səhərdən bəri evdəyəm». İngiliscədə isə burada Present Perfect lazımdır: I've lived…, I've known…, I've been…. Sözbəsöz tərcümə I live here since 2020 kimi çox geniş yayılmış səhvə gətirib çıxarır. İkinci tələ sözlərin özündədir: «… -dır / -dir» (altı ildir) müddəti bildirir, yəni for; «… -dan / -dən bəri» başlanğıcı bildirir, yəni since. Amma azərbaycancada «üç ildən bəri» də deyirik və burada «bəri» müddətlə gəlir; ingiliscədə müddətlə həmişə for: for three years. Üçüncüsü: «2019-cu ildən» sözündəki -dan şəkilçisi from kimi tərcümə olunur, amma indiyə qədər davam edən vəziyyət üçün since lazımdır. Yaxşı xəbər də var: azərbaycancada «bir həftəlik buradayam» və «bir həftədir buradayam» fərqli şeylərdir, ingiliscədə də belədir: I'm here for a week və I've been here for a week.

AzərbaycancaMənasıİngiliscə
Altı ildir bu şəhərdə yaşayıram.müddət + indiki zamanI've lived in this city for six years.
Saranı 2015-ci ildən bəri tanıyıram.başlanğıc + indiki zamanI've known Sara since 2015.
Saat yeddidən bəri işdədir.be: xəbərlik şəkilçisiHe's been at work since seven o'clock.
Neçə vaxtdır burada yaşayırsınız?müddət sualıHow long have you lived here?
Çoxdandır Tomu görmürəm.inkar, indiki zamanI haven't seen Tom for ages.
Üç il Romada yaşadım.bitmiş müddətI lived in Rome for three years.
Bir həftəlik buradayam.bütün səfərI'm here for a week.
Bir həftədir buradayam.indiyə qədərI've been here for a week.
İki il əvvəl Londona gəldim.nə vaxtI came to London two years ago.

Qısası: azərbaycanca «… ildir», «… bəri» ilə indiki zaman desəniz də, ingiliscədə have/has + üçüncü forma işlədin. Müddət → for, başlanğıc → since.

Quruluş

For və since

Ondan sonra gəlirNümunələr
formüddət (nə qədər)for ten minutes, for two days, for six years, for a long time, for ages
sincebaşlanğıc nöqtəsi (nə vaxtdan)since nine o'clock, since Monday, since May, since 2020, since last summer, since Christmas

Cümlə qəlibi

Mübtədahave / has (+ not)üçüncü formafor / since
Ihave ('ve)lived herefor six years.
Shehas ('s)worked heresince 2019.
Wehaven'tseen himfor months.

How long…? sualları

SualCavablar
How long have you lived here?For six years. / Since 2019.
How long has she known Tom?For a long time. / Since university.
How long have they been married?For ten years.

Qeyd: since sözündən sonra Past Simple ilə qısa budaq cümlə də gələ bilər: since I was a child, since we moved here. Ətraflı B1-02 dərsində.

İstifadə

1For + müddət

Vəziyyətin indiyə qədər nə qədər davam etdiyini demək üçün for işlədin. Azərbaycancada burada adətən «… -dır» deyirik: «altı ildir», «on ildir».

I've lived in this city for six years.
Altı ildir bu şəhərdə yaşayıram.
azərbaycancada indiki zaman; ingiliscədə I've lived
We've had our dog for ten years.
On ildir itimiz var.
«var» indiki zamandır; ingiliscədə we've had
She's been a nurse for a long time.
O, çoxdandır tibb bacısıdır.
she's been = she has been; «o» qadındır
They've been married for twenty-five years.
Onlar iyirmi beş ildir evlidirlər.
«evlidirlər» → have been married
I've worked here for three months.
Üç aydır burada işləyirəm.
«üç aydır» → for three months

2Since + başlanğıc nöqtəsi

Since sözünü saat, gün, tarix, ay, il və ya hadisə ilə işlədin, yəni vəziyyətin başladığı anla. Azərbaycancada bu, «… -dan / -dən bəri» deməkdir.

I've known Sara since 2015.
Saranı 2015-ci ildən bəri tanıyıram.
«bəri» + indiki zaman → since + Present Perfect
He's been at work since seven o'clock.
O, saat yeddidən bəri işdədir.
he's been = he has been
We've lived here since last summer.
Keçən yaydan bəri burada yaşayırıq.
keçən yaydan bəri → since last summer
My sister has been in Canada since March.
Bacım martdan bəri Kanadadadır.
«Kanadadadır» → has been in Canada
I've wanted a dog since I was a child.
Uşaqlıqdan bəri it istəyirəm.
since + Past Simple ilə qısa budaq cümlə: since I was a child

3How long…?

Vəziyyətin müddəti haqqında How long + have/has + mübtəda + üçüncü forma? ilə soruşun. For və ya since ilə, ya da tam cümlə ilə cavab verin. Azərbaycancada «Neçə vaxtdır…?» və ya «Neçə ildir…?» deyib indiki zaman işlədirik.

How long have you lived here?
Neçə vaxtdır burada yaşayırsınız?
«neçə vaxtdır» + indiki zaman → How long have you lived
How long has your brother been in hospital?
Qardaşın neçə vaxtdır xəstəxanadadır?
in hospital (UK), in the hospital (US)
"How long have you known each other?" "Since university."
«Bir-birinizi neçə vaxtdır tanıyırsınız?» «Universitetdən bəri.»
başlanğıc → since
"How long have you had that car?" "For about a year."
«O maşın neçə vaxtdır sənindir?» «Təxminən bir ildir.»
müddət → for

4İnkar: müəyyən müddət ərzində əlaqə və ya dəyişiklik olmayıb

For və ya since ilə inkar Present Perfect cümləsi bütün dövr ərzində, indiyə qədər nəyinsə baş vermədiyini deyir. Azərbaycancada burada həm indiki zaman («Çoxdandır görmürəm»), həm də -mamış forması («çoxdan görməmişəm») işlənir; ingiliscədə isə yalnız Present Perfect.

I haven't seen Tom for ages.
Çoxdandır Tomu görmürəm.
«görmürəm», amma ingiliscədə haven't seen; US-də in ages da deyilir
We haven't had a holiday since 2022.
2022-ci ildən bəri tətilə çıxmamışıq.
holiday (UK), vacation (US)
She hasn't called me since Monday.
Bazar ertəsindən bəri mənə zəng etməyib.
«o» qadındır → she
It hasn't rained for weeks.
Neçə həftədir yağış yağmır.
azərbaycancada -mır; ingiliscədə hasn't rained

5Past Simple ilə for: bitmiş müddət

Vəziyyət bitibsə, for ilə Past Simple işlədin. Since burada adətən işlənmir, çünki bu dərsdə since başlanğıc nöqtəsini indi ilə birləşdirir.

I lived in Rome for three years.
Üç il Romada yaşadım.
bitib: indi orada yaşamıram → Past Simple
I've lived in Rome for three years.
Üç ildir Romada yaşayıram.
hələ orada yaşayıram → Present Perfect
We waited for two hours, and then we went home.
İki saat gözlədik, sonra evə getdik.
bitmiş müddət
He worked in a bank for a long time, but now he's a teacher.
O, uzun müddət bankda işlədi, amma indi müəllimdir.
bank işi bitib → Past Simple

Live, work, study və wait kimi hərəkət feilləri ilə ingilis dilində Present Perfect Continuous da var: I've been waiting for an hour. Bu forma B1-01 dərsində öyrədilir və B1-02 dərsində bu dərsdəki forma ilə müqayisə olunur. Be, have (= sahib olmaq), know və like feilləri ilə bu dərsdəki formanı işlədin.

Tez-tez edilən səhvlər

❌I live here since 2020.
✅I've lived here since 2020.
Vəziyyət indiyə qədər davam edir: Present Perfect işlədin.
❌I know her for ten years.
✅I've known her for ten years.
Keçmişdən indiyə qədər: Present Perfect.
❌I am here since Monday.
✅I have been here since Monday.
be feili də Present Perfect tələb edir: have/has been.
❌I've lived here since three years.
✅I've lived here for three years.
Müddət (nə qədər) for ilə gəlir.
❌She's worked here for 2019.
✅She's worked here since 2019.
Başlanğıc nöqtəsi since ilə gəlir.
❌I've worked here from 2019.
✅I've worked here since 2019.
İndiyə qədər: since. (From sözündən sonra to və ya until lazımdır: from 2019 to 2022.)
❌How long do you live here?
✅How long have you lived here?
İndiyə qədərki müddət: Present Perfect.
⚠️I'm here for three years.
✅I've been here for three years.
Qrammatik cəhətdən düzgündür, amma «bütün planlaşdırılmış qalma müddətim üç ildir» deməkdir, «indiyə qədər üç il» yox. Qarışdırmayın bölməsinə baxın.

Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər

1. «… ildir», «… bəri» + indiki zaman → Present Simple. Azərbaycancada indiyə qədər davam edən vəziyyəti indiki zamanla deyirik: «Valideynlərim 1995-ci ildən bəri Gəncədə yaşayır», «Aysel səkkiz aydır bankda işləyir», «Nigar səhərdən bəri evdədir». İngiliscədə bu vəziyyət keçmişi indi ilə birləşdirir, ona görə have/has + üçüncü forma lazımdır; be feili ilə də: has been.

❌My parents live in Ganja since 1995.
✅My parents have lived in Ganja since 1995.
❌Aysel works at the bank for eight months.
✅Aysel has worked at the bank for eight months.
❌Nigar is at home since the morning.
✅Nigar has been at home since the morning.

2. «On ildən bəri» → since ten years. Azərbaycancada «bəri» sözünü müddətlə də işlədirik: «Leyla on ildən bəri piano çalır». İngiliscədə since yalnız başlanğıc nöqtəsi ilə gəlir; müddətlə həmişə for.

❌Leyla has played the piano since ten years.
✅Leyla has played the piano for ten years.

3. «2021-ci ildən» → from 2021. Azərbaycancada «-dan / -dən» şəkilçisini çox vaxt from kimi tərcümə edirik: «Kamran 2021-ci ildən ingilis dili öyrənir». İngiliscədə indiyə qədər davam edən vəziyyətin başlanğıcı since ilə deyilir. From yalnız to / until ilə birlikdə gəlir.

❌Kamran has studied English from 2021.
✅Kamran has studied English since 2021.

4. «Neçə ildir…?» → How many years do you…? Azərbaycancada müddət sualı da indiki zamanla verilir: «Neçə ildir Bakıda yaşayırsan?». İngiliscədə burada How long + have/has işlənir.

❌How many years do you live in Baku?
✅How long have you lived in Baku? və ya How many years have you lived in Baku?

5. «Çoxdandır görmürəm» → I don't see. Azərbaycancada inkarda da indiki zaman çox işlənir: «Muradı çoxdandır görmürəm». İngiliscədə bütün dövr ərzində baş verməyən şey üçün inkar Present Perfect lazımdır.

❌I don't see Murad for a long time.
✅I haven't seen Murad for a long time.

Qarışdırmayın

for və since — For müddəti verir. Since başlanğıcı verir.

I've been here for two hours.
İki saatdır buradayam.
müddət → for
I've been here since ten o'clock.
Saat ondan bəri buradayam.
başlanğıc → since

I'm here for a week və I've been here for a week — For ilə Present Simple bütün planlaşdırılmış dövrdən danışır. Present Perfect isə indiyə qədərki vaxtı sayır. Azərbaycancada da fərq var: «bir həftəlik» və «bir həftədir».

I'm here for a week.
Bir həftəlik buradayam.
bütün səfərim bir həftədir
I've been here for a week.
Bir həftədir buradayam.
yeddi gün əvvəl gəlmişəm və hələ buradayam

ago və for — Ago keçmiş zamanla (adətən Past Simple) gəlir, heç vaxt Present Perfect ilə yox, və nəyin nə vaxt baş verdiyini deyir. For isə nə qədər davam etdiyini deyir. A1-26 dərsinə baxın.

I came to London two years ago.
İki il əvvəl Londona gəldim.
nə vaxt gəldim → ago
I've been in London for two years.
İki ildir Londondayam.
nə qədər, indiyə qədər → for

Yazılış və tələffüz

  • Vaxt ifadəsindən əvvəl for adətən zəif deyilir: /fə/ (UK), /fər/ (US): for ages /fər ˈeɪdʒɪz/. Azərbaycan dilindəki kimi hər saiti tam deməyin.
  • since /sɪns/ prince sözü ilə qafiyələnir. Burada c hərfi azərbaycancadakı c kimi yox, /s/ kimi səslənir, sondakı e isə oxunmur.
  • been vurğulu olanda /biːn/, cümlədə isə çox vaxt zəif /bɪn/ deyilir: I've been here for an hour.
  • How long have you… danışıqda birləşir: /haʊ ˈlɒŋ əv ju/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv ju/ (US). long sözünün sonundakı /ŋ/ burun səsidir: dilin arxası damağa toxunur, amma sonda /g/ və ya /k/ eşidilmir.
  • for ages qeyri-rəsmidir və «çox uzun müddət, çoxdandır» deməkdir.

Qızıl qayda

Keçmişdə başlayıb indi də davam edən vəziyyət üçün have/has + üçüncü forma işlədin: for (nə qədər) və ya since (nə vaxtdan) ilə, Present Simple ilə yox. Vəziyyət bitibsə, for ilə Past Simple işlədin. Azərbaycanca «… ildir yaşayıram» desəniz də, ingiliscədə I've lived…

Tapşırıqlar

A. Quruluş

for və ya since yazın, ya da mötərizədəki feili düzgün formada işlədin.

  1. For, yoxsa since? 2018
  2. For, yoxsa since? three weeks
  3. For, yoxsa since? last Friday
  4. For, yoxsa since? a long time
  5. I (know) Ben since we were at school.
  6. She (have) this job for six months.

B. Məna

Cümləyə uyğun variantı seçin.

  1. Düzgün cavabı seçin: I … here since 2021.
  2. Düzgün cavabı seçin: My grandfather … in a factory for forty years. He stopped in 2010.
  3. Düzgün cavabı seçin: "How long have you been in Spain?" …
  4. «Yeddi gün əvvəl gəlmişəm və hələ buradayam» mənasını verən cümləni seçin:

C. Səhvi tapın

Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.

  1. I know Maria for five years.
  2. We've lived here since two years.
  3. How long have you had your car?
  4. He's been ill from Monday.

D. Mətndə

Mötərizədəki feilləri düzgün formada işlədin və ya for / since yazın.

My street
I 15 (live) in Green Street for six years. My neighbour Tom has lived here 16 1998! We 17 (be) friends since my first week here. Before this, I 18 (live) in a small flat in the city centre for two years. I 19 (not / see) my old neighbours 20 ages.

E. Sizin növbəniz

Özünüz haqqında ingiliscə yazın.

  1. Evinizdə neçə vaxtdır yaşayırsınız? İki cümlə yazın: biri for, o biri since ilə.
  2. Bir dostunuz haqqında yazın: onu neçə vaxtdır tanıyırsınız?
  3. İndi bitmiş bir dövr ərzində etdiyiniz bir şey haqqında yazın.

F. Qarışıq təkrar

Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.

  1. A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə
    Have you finished your homework ?
  2. A2-16 Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone
    She has (be) to Japan three times.
  3. A1-26 Was və were azərbaycanca: «idim», «idi», «var idi» ingiliscə necə deyilir?
    I (be) born in 1998.
Cavablar

A. Quruluş

  1. since
  2. for
  3. since
  4. for
  5. 've known / have known
  6. 's had / has had

B. Məna

  1. have lived
  2. worked
  3. For two months.
  4. I've been here for a week.

C. Səhvi tapın

  1. I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
  2. We've lived here for two years. / We have lived here for two years.
  3. ✓ How long have you had your car?
  4. He's been ill since Monday. / He has been ill since Monday.

D. Mətndə

  1. 've lived / have lived / 've been living / have been living
  2. since
  3. 've been / have been
  4. lived / had lived
  5. haven't seen / have not seen
  6. for / in

E. Sizin növbəniz

  1. I've lived in my flat for four years. I've lived there since 2022.
  2. I've known Lena since we were twelve. We've been friends for fifteen years.
  3. I played the piano for five years when I was a child.

F. Qarışıq təkrar

  1. yet / already
  2. been
  3. was
Android TətbiqiHər Yerdə Öyrənin Google Play