Present Perfect ilə For və Since azərbaycanca: «altı ildir», «keçən ildən bəri» ingiliscə
Present Perfect with For and Since
Bu səhifədə
Məqsəd
Bu dərsdən sonra siz bir vəziyyətin indiyə qədər nə qədər davam etdiyini deyə (I've lived here for six years, I've known her since 2015), How long…? sualını verə və for ilə since arasında seçim edə biləcəksiniz.
Əsas fikir
Bir şam təsəvvür edin. Onu keçmişdə yandırmısınız və o, indi də yanır. Bu, keçmişdə başlayıb bu gün də davam edən vəziyyətdir: burada yaşayırsınız, Saranı tanıyırsınız, bu telefon sizdədir.
Bundan danışmaq üçün ingilis dili Present Perfect (indiki bitmiş zaman) işlədir, çünki vəziyyət keçmişi indi ilə birləşdirir: I've lived here for six years. Present Simple (I live here) yalnız indini təsvir edir, keçmiş hissəni daşıya bilmir.
Şamı iki cür təsvir etmək olar. For onun nə qədər yandığını ölçür: for six years, for ten minutes. Since isə onu yandırdığınız ana işarə edir: since 2020, since Monday, yəni nə vaxt başladığına.
Şam sönübsə, yəni vəziyyət bitibsə, Past Simple işlədin: I lived in Rome for three years (indi orada yaşamıram).
Azərbaycan dili və ingilis dili
Bu dərs azərbaycandilli öyrənənlər üçün ən vacib dərslərdən biridir. Azərbaycan dilində indiyə qədər davam edən vəziyyəti indiki zamanla deyirik: «Altı ildir bu şəhərdə yaşayıram», «Saranı 2015-ci ildən bəri tanıyıram», «Səhərdən bəri evdəyəm». İngiliscədə isə burada Present Perfect lazımdır: I've lived…, I've known…, I've been…. Sözbəsöz tərcümə I live here since 2020 kimi çox geniş yayılmış səhvə gətirib çıxarır. İkinci tələ sözlərin özündədir: «… -dır / -dir» (altı ildir) müddəti bildirir, yəni for; «… -dan / -dən bəri» başlanğıcı bildirir, yəni since. Amma azərbaycancada «üç ildən bəri» də deyirik və burada «bəri» müddətlə gəlir; ingiliscədə müddətlə həmişə for: for three years. Üçüncüsü: «2019-cu ildən» sözündəki -dan şəkilçisi from kimi tərcümə olunur, amma indiyə qədər davam edən vəziyyət üçün since lazımdır. Yaxşı xəbər də var: azərbaycancada «bir həftəlik buradayam» və «bir həftədir buradayam» fərqli şeylərdir, ingiliscədə də belədir: I'm here for a week və I've been here for a week.
| Azərbaycanca | Mənası | İngiliscə |
|---|---|---|
| Altı ildir bu şəhərdə yaşayıram. | müddət + indiki zaman | I've lived in this city for six years. |
| Saranı 2015-ci ildən bəri tanıyıram. | başlanğıc + indiki zaman | I've known Sara since 2015. |
| Saat yeddidən bəri işdədir. | be: xəbərlik şəkilçisi | He's been at work since seven o'clock. |
| Neçə vaxtdır burada yaşayırsınız? | müddət sualı | How long have you lived here? |
| Çoxdandır Tomu görmürəm. | inkar, indiki zaman | I haven't seen Tom for ages. |
| Üç il Romada yaşadım. | bitmiş müddət | I lived in Rome for three years. |
| Bir həftəlik buradayam. | bütün səfər | I'm here for a week. |
| Bir həftədir buradayam. | indiyə qədər | I've been here for a week. |
| İki il əvvəl Londona gəldim. | nə vaxt | I came to London two years ago. |
Qısası: azərbaycanca «… ildir», «… bəri» ilə indiki zaman desəniz də, ingiliscədə have/has + üçüncü forma işlədin. Müddət → for, başlanğıc → since.
Quruluş
For və since
| Ondan sonra gəlir | Nümunələr | |
|---|---|---|
| for | müddət (nə qədər) | for ten minutes, for two days, for six years, for a long time, for ages |
| since | başlanğıc nöqtəsi (nə vaxtdan) | since nine o'clock, since Monday, since May, since 2020, since last summer, since Christmas |
Cümlə qəlibi
| Mübtəda | have / has (+ not) | üçüncü forma | for / since |
|---|---|---|---|
| I | have ('ve) | lived here | for six years. |
| She | has ('s) | worked here | since 2019. |
| We | haven't | seen him | for months. |
How long…? sualları
| Sual | Cavablar |
|---|---|
| How long have you lived here? | For six years. / Since 2019. |
| How long has she known Tom? | For a long time. / Since university. |
| How long have they been married? | For ten years. |
Qeyd: since sözündən sonra Past Simple ilə qısa budaq cümlə də gələ bilər: since I was a child, since we moved here. Ətraflı B1-02 dərsində.
İstifadə
1For + müddət
Vəziyyətin indiyə qədər nə qədər davam etdiyini demək üçün for işlədin. Azərbaycancada burada adətən «… -dır» deyirik: «altı ildir», «on ildir».
2Since + başlanğıc nöqtəsi
Since sözünü saat, gün, tarix, ay, il və ya hadisə ilə işlədin, yəni vəziyyətin başladığı anla. Azərbaycancada bu, «… -dan / -dən bəri» deməkdir.
3How long…?
Vəziyyətin müddəti haqqında How long + have/has + mübtəda + üçüncü forma? ilə soruşun. For və ya since ilə, ya da tam cümlə ilə cavab verin. Azərbaycancada «Neçə vaxtdır…?» və ya «Neçə ildir…?» deyib indiki zaman işlədirik.
4İnkar: müəyyən müddət ərzində əlaqə və ya dəyişiklik olmayıb
For və ya since ilə inkar Present Perfect cümləsi bütün dövr ərzində, indiyə qədər nəyinsə baş vermədiyini deyir. Azərbaycancada burada həm indiki zaman («Çoxdandır görmürəm»), həm də -mamış forması («çoxdan görməmişəm») işlənir; ingiliscədə isə yalnız Present Perfect.
5Past Simple ilə for: bitmiş müddət
Vəziyyət bitibsə, for ilə Past Simple işlədin. Since burada adətən işlənmir, çünki bu dərsdə since başlanğıc nöqtəsini indi ilə birləşdirir.
Live, work, study və wait kimi hərəkət feilləri ilə ingilis dilində Present Perfect Continuous da var: I've been waiting for an hour. Bu forma B1-01 dərsində öyrədilir və B1-02 dərsində bu dərsdəki forma ilə müqayisə olunur. Be, have (= sahib olmaq), know və like feilləri ilə bu dərsdəki formanı işlədin.
Tez-tez edilən səhvlər
Azərbaycan dilində danışanlar üçün tələlər
1. «… ildir», «… bəri» + indiki zaman → Present Simple. Azərbaycancada indiyə qədər davam edən vəziyyəti indiki zamanla deyirik: «Valideynlərim 1995-ci ildən bəri Gəncədə yaşayır», «Aysel səkkiz aydır bankda işləyir», «Nigar səhərdən bəri evdədir». İngiliscədə bu vəziyyət keçmişi indi ilə birləşdirir, ona görə have/has + üçüncü forma lazımdır; be feili ilə də: has been.
2. «On ildən bəri» → since ten years. Azərbaycancada «bəri» sözünü müddətlə də işlədirik: «Leyla on ildən bəri piano çalır». İngiliscədə since yalnız başlanğıc nöqtəsi ilə gəlir; müddətlə həmişə for.
3. «2021-ci ildən» → from 2021. Azərbaycancada «-dan / -dən» şəkilçisini çox vaxt from kimi tərcümə edirik: «Kamran 2021-ci ildən ingilis dili öyrənir». İngiliscədə indiyə qədər davam edən vəziyyətin başlanğıcı since ilə deyilir. From yalnız to / until ilə birlikdə gəlir.
4. «Neçə ildir…?» → How many years do you…? Azərbaycancada müddət sualı da indiki zamanla verilir: «Neçə ildir Bakıda yaşayırsan?». İngiliscədə burada How long + have/has işlənir.
5. «Çoxdandır görmürəm» → I don't see. Azərbaycancada inkarda da indiki zaman çox işlənir: «Muradı çoxdandır görmürəm». İngiliscədə bütün dövr ərzində baş verməyən şey üçün inkar Present Perfect lazımdır.
Qarışdırmayın
for və since — For müddəti verir. Since başlanğıcı verir.
I'm here for a week və I've been here for a week — For ilə Present Simple bütün planlaşdırılmış dövrdən danışır. Present Perfect isə indiyə qədərki vaxtı sayır. Azərbaycancada da fərq var: «bir həftəlik» və «bir həftədir».
ago və for — Ago keçmiş zamanla (adətən Past Simple) gəlir, heç vaxt Present Perfect ilə yox, və nəyin nə vaxt baş verdiyini deyir. For isə nə qədər davam etdiyini deyir. A1-26 dərsinə baxın.
Yazılış və tələffüz
- Vaxt ifadəsindən əvvəl for adətən zəif deyilir: /fə/ (UK), /fər/ (US): for ages /fər ˈeɪdʒɪz/. Azərbaycan dilindəki kimi hər saiti tam deməyin.
- since /sɪns/ prince sözü ilə qafiyələnir. Burada c hərfi azərbaycancadakı c kimi yox, /s/ kimi səslənir, sondakı e isə oxunmur.
- been vurğulu olanda /biːn/, cümlədə isə çox vaxt zəif /bɪn/ deyilir: I've been here for an hour.
- How long have you… danışıqda birləşir: /haʊ ˈlɒŋ əv ju/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv ju/ (US). long sözünün sonundakı /ŋ/ burun səsidir: dilin arxası damağa toxunur, amma sonda /g/ və ya /k/ eşidilmir.
- for ages qeyri-rəsmidir və «çox uzun müddət, çoxdandır» deməkdir.
Qızıl qayda
Keçmişdə başlayıb indi də davam edən vəziyyət üçün have/has + üçüncü forma işlədin: for (nə qədər) və ya since (nə vaxtdan) ilə, Present Simple ilə yox. Vəziyyət bitibsə, for ilə Past Simple işlədin. Azərbaycanca «… ildir yaşayıram» desəniz də, ingiliscədə I've lived…
Tapşırıqlar
A. Quruluş
for və ya since yazın, ya da mötərizədəki feili düzgün formada işlədin.
-
For, yoxsa since? 2018
-
For, yoxsa since? three weeks
-
For, yoxsa since? last Friday
-
For, yoxsa since? a long time
-
I (know) Ben since we were at school.
-
She (have) this job for six months.
B. Məna
Cümləyə uyğun variantı seçin.
-
Düzgün cavabı seçin: I … here since 2021.
-
Düzgün cavabı seçin: My grandfather … in a factory for forty years. He stopped in 2010.
-
Düzgün cavabı seçin: "How long have you been in Spain?" …
-
«Yeddi gün əvvəl gəlmişəm və hələ buradayam» mənasını verən cümləni seçin:
C. Səhvi tapın
Hər cümlədə bir səhv var və ya cümlə düzgündür. Düzəldilmiş cümləni yazın və ya correct yazın.
-
I know Maria for five years.
-
We've lived here since two years.
-
How long have you had your car?
-
He's been ill from Monday.
D. Mətndə
Mötərizədəki feilləri düzgün formada işlədin və ya for / since yazın.
I 15 (live) in Green Street for six years. My neighbour Tom has lived here 16 1998! We 17 (be) friends since my first week here. Before this, I 18 (live) in a small flat in the city centre for two years. I 19 (not / see) my old neighbours 20 ages.
E. Sizin növbəniz
Özünüz haqqında ingiliscə yazın.
-
Evinizdə neçə vaxtdır yaşayırsınız? İki cümlə yazın: biri for, o biri since ilə.
-
Bir dostunuz haqqında yazın: onu neçə vaxtdır tanıyırsınız?
-
İndi bitmiş bir dövr ərzində etdiyiniz bir şey haqqında yazın.
F. Qarışıq təkrar
Əvvəlki dərsləri təkrarlayın.
-
A2-17 Present Perfect azərbaycanca: just, already, yet. «İndicə», «artıq» və «hələ» ingiliscə Have you finished your homework ?already = təəccüb
-
A2-16 Present Perfect azərbaycanca: Have you ever…? Həyat təcrübəsi, been və gone She has (be) to Japan three times.
-
A1-26 Was və were azərbaycanca: «idim», «idi», «var idi» ingiliscə necə deyilir? I (be) born in 1998.
Cavablar
A. Quruluş
- since
- for
- since
- for
- 've known / have known
- 's had / has had
B. Məna
- have lived
- worked
- For two months.
- I've been here for a week.
C. Səhvi tapın
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- We've lived here for two years. / We have lived here for two years.
- ✓ How long have you had your car?
- He's been ill since Monday. / He has been ill since Monday.
D. Mətndə
- 've lived / have lived / 've been living / have been living
- since
- 've been / have been
- lived / had lived
- haven't seen / have not seen
- for / in
E. Sizin növbəniz
- I've lived in my flat for four years. I've lived there since 2022.
- I've known Lena since we were twelve. We've been friends for fifteen years.
- I played the piano for five years when I was a child.
F. Qarışıq təkrar
- yet / already
- been
- was
