Present Perfect Continuous. շարունակական ներկա կատարյալը հայերենով
Present Perfect Continuous
Այս էջում
Նպատակ
Այս դասից հետո կկարողանաք խոսել այնպիսի գործողությունների մասին, որոնք սկսվել են անցյալում և դեռ շարունակվում են, կամ նոր են ավարտվել և հետքեր են թողել։ Դրա համար կօգտագործեք have / has been + -ing ձև։
Հիմնական գաղափար
Present Perfect-ը (ներկա կատարյալ) անցյալը կապում է ներկայի հետ A2-17։ Շարունակական (-ing) ձևը ցույց է տալիս ընթացքի մեջ գտնվող գործողություն A1-22։ Միացրեք դրանք, և կստանաք ժամանակաձև, որը հիմա-ից հետ է նայում մի գործողության, որը ընթանում է։ Դա Present Perfect Continuous-ն է (շարունակական ներկա կատարյալ)։
Պատկերացրեք վայրկյանաչափ։ Անցյալում սեղմել եք start, և այն հիմա էլ աշխատում է. I've been waiting for an hour. Սպասելը սկսվել է մեկ ժամ առաջ, և ես դեռ սպասում եմ։ Կամ էլ հենց նոր եք սեղմել stop, և դեռ տեսնում եք հետևանքները. You're out of breath. Have you been running?
Երկու դեպքում էլ կարևորը գործողությունն ինքն է և այն, թե որքան է տևել, ոչ թե ավարտված արդյունքը։ Այդ պատճառով այս ժամանակաձևը հաճախ զգացում է արտահայտում՝ հոգնածություն, դժգոհություն, ջանք։ I've been working all day-ը ոչ այնքան այն մասին է, թե ինչ եք արել, որքան երկար, անընդհատ ջանքի մասին։
Հայերեն և անգլերեն
Հայերենում այս ժամանակաձևը չկա, և նրա գործը կատարում են երկու տարբեր ձև։ Երբ գործողությունը դեռ շարունակվում է, հայերենում ներկա ենք ասում. «Քառասուն րոպե է՝ սպասում եմ», «Հունվարից կիթառ է սովորում»։ Բառացի թարգմանելիս ստացվում է I'm waiting for forty minutes, She is learning since January ❌։ Անգլերենում «սկսվել է անցյալում և դեռ շարունակվում է» իմաստը միշտ պահանջում է perfect ձև՝ այստեղ have been + -ing։ Հայերեն բայաձևը չի որոշում անգլերեն ժամանակը. որոշում է իմաստը։
Երբ գործողությունը նոր է ավարտվել և հետք է թողել, հայերենում ասում ենք «-ել» ձևով. «Թաց ես։ Լողացե՞լ ես»։ Այն նման է Present Perfect-ին (Have you swum?), բայց անգլերենում, երբ կարևորը գործողությունն է և նրա տեսանելի հետքը, բնական է Have you been swimming?։ Եվ մի փոքր բան. հայերենի «-ել» ձևը կազմվում է «եմ / է» բայով («լողացել է»), իսկ անգլերենում օժանդակ բայը have / has է, ոչ թե is. She's been = she has been։
| Հայերեն | Անգլերեն | Ինչն է տարբեր |
|---|---|---|
| Քառասուն րոպե է՝ այստեղ սպասում եմ։ | I've been waiting here for forty minutes. | հայերենում ներկա, անգլերենում have been + -ing |
| Հունվարից կիթառ է սովորում։ | She's been learning the guitar since January. | «-ից» → since + have been + -ing |
| Ամբողջ առավոտ ձյուն է գալիս։ | It's been snowing all morning. | ներկա → has been + -ing |
| Թաց ես։ Լողացե՞լ ես։ | You're all wet. Have you been swimming? | «-ել ես» → հետքի համար have been + -ing |
| Վերջերս շատ եմ մարզասրահ գնում։ | I've been going to the gym a lot lately. | lately → have been + -ing |
| Ավտոբուսին սպասում եմ։ | I'm waiting for the bus. | միայն հիմա. այստեղ նույնն է |
| Տարիներ է՝ նրան ճանաչում եմ։ | I've known her for years. | know-ը վիճակ է → առանց -ing-ի |
Կարճ ասած՝ «… ժամանակ է՝ սպասում եմ» = I've been waiting for …, «Լողացե՞լ ես» (հետքերը երևում են) = Have you been swimming?, իսկ know, own, believe-ի հետ՝ I've known։
Կառուցվածք
have / has + been + -ing ձև – been-ը be-ի երրորդ ձևն է (past participle) և երբեք չի փոխվում։
| Ենթակա | have / has | been | -ing ձև |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Հաստատական, ժխտական, հարց
| Օրինակ | |
|---|---|
| Հաստատական | She's been studying all evening. |
| Ժխտական | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Ընդհանուր հարց (այո / ոչ) | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Հատուկ հարց (wh-) | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Կարճ պատասխաններ – միայն have / has։
| Հարց | Այո | Ոչ |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Տարածված ժամանակի արտահայտություններ. for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week։ Present Perfect Simple-ի և How long…?-ի հետ ամբողջական համեմատության համար տե՛ս B1-02։
Գործածություն
1Գործողություն, որը շարունակվում է մինչև հիմա
Գործողությունը սկսվել է անցյալում և խոսելու պահին դեռ ընթանում է։ Ժամանակի արտահայտությունը սովորաբար ցույց է տալիս, թե որքան է տևել մինչև հիմա։ Հայերենում այստեղ ներկա ենք ասում։
2Նոր ավարտված գործողություն՝ տեսանելի արդյունքով
Գործողությունը նոր է ավարտվել, և հիմա տեսնում, լսում կամ զգում ենք դրա հետևանքները։ Հաճախ ժամանակի արտահայտություն ընդհանրապես չկա։ Հայերենում այստեղ «-ել» ձևն ենք ասում։
3Կրկնվող գործողություն վերջին շրջանում
Գործողությունը մինչև հիմա ընկած ժամանակահատվածում նորից ու նորից է կատարվում։ Այստեղ տարածված են lately, recently և these days բառերը։ Հայերենում՝ «վերջերս» + ներկա։
4Շեշտը գործողության և տևողության վրա
Ընտրեք այս ժամանակաձևը, երբ ուզում եք ընդգծել, թե որքան երկար կամ անընդհատ է ինչ-որ բան տևել՝ հաճախ հոգնածություն, դժգոհություն կամ ջանք ցույց տալու համար։
5Հարցնել վերջին զբաղմունքների մասին
What have you been doing?-ը բնական ձև է հարցնելու մեկի վերջին շրջանի կյանքի մասին կամ հիմա տեսանելի իրավիճակի պատճառի մասին։
Հաճախակի սխալներ
Թակարդներ հայախոսների համար
1. «Առավոտվա ութից փորում են» → are drilling since. Հայերենում մինչև հիմա շարունակվող գործողությունը ներկայով ենք ասում. «Հարևաններն առավոտվա ութից պատն են փորում, ու գլուխս ցավում է»։ Անգլերենում since / for-ով տևողությունը մինչև հիմա ներկայով չի ասվում։
2. «Ֆուտբո՞լ ես խաղացել» → Have you played…? Երբ գործողության հետքերը երևում են, հայերենում «-ել» ձևն ենք ասում. «Ամբողջովին քրտնած ես։ Ֆուտբո՞լ ես խաղացել»։ Բառացի թարգմանությունը տալիս է Present Perfect Simple, որը նշանակում է «կյանքում երբևէ» կամ ավարտված արդյունք։ Թարմ հետքերով գործողության համար բնական է շարունակական ձևը։
3. «Ամբողջ գիշեր սովորե՞լ է» → is been. Հայերենի «-ել» ձևը կազմվում է «է»-ով («սովորել է»), և she's been-ը թվում է she is been։ Անգլերենում այստեղ օժանդակ բայը has է. 's been = has been։
4. «Պատկանում է» → has been belonging. Հայերենում վիճակի բայերն էլ «-ում» ձևով են. «Այս մատանին հարյուր տարի է՝ մեր ընտանիքին է պատկանում»։ «-ում»-ը հուշում է -ing, բայց belong, know, own, believe բայերը անգլերենում շարունակական ձև սովորաբար չեն ընդունում։
Մի՛ շփոթեք
Present Continuous, թե Present Perfect Continuous – Present Continuous-ը (շարունակական ներկա) A1-22 նկարագրում է այն, ինչ կատարվում է հիմա։ Present Perfect Continuous-ը հետ է նայում, թե որքան ժամանակ է այն կատարվում։ Հայերենում երկուսն էլ «սպասում եմ» է, բայց տևողությունը ավելացնելուն պես անգլերենում պետք է have been։
Present Perfect Continuous, թե Present Perfect Simple – Շարունակական ձևի կենտրոնում գործողությունն է, պարզ ձևի կենտրոնում՝ ավարտված արդյունքը։ Ամբողջական համեմատությունը՝ B1-02 դասում։
Present Perfect Continuous, թե Past Continuous – Past Continuous-ը (շարունակական անցյալ) A2-01 նկարագրում է գործողություն անցյալի մի պահին՝ առանց կապի ներկայի հետ։
Ուղղագրություն և արտասանություն
- Խոսքում have-ը և has-ը գրեթե միշտ կրճատվում են. I've been, you've been, she's been, it's been։
- She's been = she has been, երբեք she is been։ 's-ից հետո been-ը ցույց է տալիս, որ դա has է։
- Been-ը սովորաբար թույլ է և կարճ՝ /bɪn/, և՛ բրիտանական, և՛ ամերիկյան խոսքում։ Այն սերտ միանում է հաջորդ բառին. I've been waiting-ը հնչում է «ive-bin-waiting»։ Կարճ /ɪ/-ն ավելի թույլ է, քան հայերեն «ի»-ն. լեզուն մի փոքր ցածր է, մկանները՝ թուլացած։
- I've-ի /v/-ն մի՛ կորցրեք. առանց դրա I've been-ը հնչում է I been-ի պես։
- Հարցերում have-ը թույլ է. Have you been…? → /həv jə bɪn/։ Թույլ /ə/-ն մոտ է հայերեն «ը»-ին։ Կարճ պատասխաններում այն ուժեղ է. Yes, I have /hæv/։ /æ/-ն հայերենում չկա. բերանն ավելի լայն բացեք, քան «է»-ի համար։
- -ing-ի ուղղագրության կանոնները նույնն են, ինչ Present Continuous-ում A1-22. make → making, run → running, lie → lying։ Վերջում /ŋ/ է. «գ» մի՛ ավելացրեք։
Ոսկե կանոն
have / has + been + -ing = գործողություն, որը սկսվել է անցյալում և դեռ շարունակվում է, կամ նոր է ավարտվել և հետքեր է թողել։ Օգտագործեք այն, երբ գործողությունն ու նրա տևողությունը ավելի կարևոր են, քան արդյունքը։ Եվ հիշեք. «… ժամանակ է՝ սպասում եմ» ներկայով չի թարգմանվում. I've been waiting for …։
Վարժություններ
A. Կառուցվածք
1–3 առաջադրանքներում օգտագործեք Present Perfect Continuous։
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Կազմեք հարց: you / do / what / lately?
-
Գրեք կրճատ ձևը: They have been travelling.
B. Իմաստ
Ընտրեք ճիշտ տարբերակը։
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: Your hands are covered in paint. ?
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: I … four emails this morning.
-
Ընտրեք ճիշտ պատասխանը: Look outside! It … all night.
-
Ո՞ր նախադասությունն է ցույց տալիս, որ գործողությունը դեռ շարունակվում է:
C. Գտեք սխալը
Յուրաքանչյուր նախադասության մեջ կա մեկ սխալ, կամ նախադասությունը ճիշտ է։ Գրեք ուղղված նախադասությունը կամ գրեք correct։
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Կարճ պատասխան: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Համատեքստում
Կարդացեք երկխոսությունը։ Փակագծերում տրված բայը դրեք Present Perfect Simple կամ Present Perfect Continuous ձևով։
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Ձեր հերթն է
Գրեք անգլերենով։
-
Գրեք երկու նախադասություն այն մասին, ինչով վերջերս զբաղված եք։
-
Նայեք ձեր կողքի մարդուն կամ վայրին և ենթադրեք, թե ինչ է կատարվել։
F. Խառը կրկնություն
Կրկնեք նախորդ դասերը։
-
A2-17 Present Perfect. just, already, yet հայերենով I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Present Perfect, թե Past Simple. տարբերությունը հայերենով We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 Present Perfect, for և since. «հինգ տարի է՝ այստեղ եմ ապրում» անգլերենով I've known Ana we were at school.
Պատասխաններ
A. Կառուցվածք
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Իմաստ
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Գտեք սխալը
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Համատեքստում
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Ձեր հերթն է
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Խառը կրկնություն
- finished
- visited
- since
