Used to á ensku: „var vanur að“ og gamlar venjur
Used To: Past Habits
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu talað um það sem þú gerðir reglulega í fortíðinni og um aðstæður sem voru lengi sannar en hafa breyst. Til þess þarftu used to, didn't use to og never used to.
Aðalatriðið
Hugsaðu þér skjá sem skiptist í tvennt. Vinstra megin er þá: þú sem barn, gamla gatan þín, gömlu venjurnar. Hægra megin er núna. Used to er línan á milli. Þegar þú segir I used to live in a small village segirðu tvennt í einu: þetta var satt í fortíðinni og er líklega ekki svona lengur.
Þú þarft ekki að bæta við but not now – used to gefur það þegar til kynna.
Used to horfir á það sem gerðist aftur og aftur (venjur) eða var lengi satt (ástand). Það lýsir ekki einum stökum atburði. Um eina athöfn á einum tíma notarðu Past Simple (einföld þátíð): I went to Paris in 2015.
Used to hefur enga nútíð. Um venjur núna notarðu Present Simple (einföld nútíð): I usually walk to work.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: á íslensku höfum við „var vanur að“ og „var vön að“: „Ég var vanur að labba í skólann.“ Það samsvarar vel used to. Oft segjum við líka bara þátíð og bætum við orði sem sýnir að þetta var „þá“: „áður“, „einu sinni“, „hér áður fyrr“, „þegar ég var lítil“. Líka þar passar used to vel, því það gerir andstæðuna við nútímann skýra.
En „vanur“ er líka til í nútíð, og þar liggur fyrsta gildran. „Ég er vanur að keyra í vinnuna“ þýðir að það sé venja núna – á ensku I usually drive to work. Enska used to er aðeins til um fortíðina: það er ekkert I use to í nútíð. Og „Ég er orðinn vanur hávaðanum“ er allt önnur bygging: I'm used to the noise (sjá B1-21).
Tvennt í viðbót. Spurningin „Varstu vanur að…?“ er á ensku ekki Were you used to…?, heldur Did you use to…? Og „Hér var áður bíó“ byrjar á staðnum; á ensku byrjar setningin á There used to be, eins og „Það var einu sinni bíó hér“.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég var vanur að labba í skólann. | I used to walk to school. | „var vanur að“ → used to – hér er þetta eins |
| Ég var með sítt hár einu sinni. | I used to have long hair. | þátíð + „einu sinni / áður“ → used to |
| Það var einu sinni bíó í þessari götu. | There used to be a cinema on this street. | „það var“ → there used to be |
| Mér fannst kaffi ekki gott áður. | I didn't use to like coffee. | neitun: didn't use to – án d |
| Varstu vanur að horfa á teiknimyndir? | Did you use to watch cartoons? | spurning: Did … use to, ekki Were you used to |
| Ég fór í ræktina í gær. | I went to the gym yesterday. | eitt skipti → Past Simple, ekki used to |
| Ég er vanur að keyra í vinnuna. | I usually drive to work. | venja núna → Present Simple, ekki use to |
| Ég er orðinn vanur hávaðanum. | I'm used to the noise. | „vanur“ + nafnorð = be used to: sjá B1-21 |
Í stuttu máli: „var vanur að“ og „áður / einu sinni“ + venja eða ástand → used to. Eitt skipti eða fjöldi skipta → Past Simple. „Er vanur að“ í nútíð → usually.
Form
| Mynd | Dæmi |
|---|---|
| Játandi setning | I / you / he / she / we / they used to play tennis. |
| Neitandi setning | I didn't use to like vegetables. |
| Neitandi setning (sterkari, mjög algeng) | He never used to eat breakfast. |
| Já/nei-spurning | Did you use to have a pet? |
| Spurning með spurnarorði | Where did you use to live? |
| Stutt svör | Yes, I did. / No, I didn't. |
Used eða use?
| Án did | Á eftir did / didn't |
|---|---|
| I used to · She used to · I never used to | didn't use to · Did you use to…? |
Used to + grunnmynd – eins með öllum frumlögum: aðalsögnin fær enga -s, -ed eða -ing endingu.
| Rétt | Rangt |
|---|---|
| She used to work here. | She used to worked here. |
| They used to be neighbours. | They used to being neighbours. |
There used to be – segðu hvað var einhvers staðar í fortíðinni: There used to be a cinema here.
Notkun
1Gamlar venjur – það sem þú gerðir reglulega
Notaðu used to + grunnmynd um athafnir sem endurtóku sig í fortíðinni en gerast ekki lengur. Á íslensku er það „var vanur að“ eða þátíð með „alltaf“, „áður“ eða „á hverjum …“.
2Gamalt ástand – það sem var lengi satt
Used to passar líka um ástand sem hefur breyst, með sögnum eins og be, have, live, like og know.
3Neitun – didn't use to / never used to
Notaðu didn't use to (á eftir did án d) um það sem var ekki satt eða gerðist ekki í fortíðinni, en er öðruvísi núna. Never used to þýðir það sama og er mjög algengt í tali.
4Spurningar – Did you use to…?
Spurningar myndarðu með Did + frumlag + use to + grunnmynd. Svaraðu með did eða didn't. Á íslensku spyrjum við „Varstu vanur að…?“ eða bara í þátíð.
5Used to og Past Simple
Notaðu used to um athafnir sem endurtóku sig og langvarandi ástand sem hefur breyst. Notaðu Past Simple um eina athöfn á ákveðnum tíma og þegar þú segir hve oft eða nákvæmlega hve lengi. Past Simple getur líka lýst gömlum venjum, sérstaklega með tímalið, svo það er líka rétt um venju.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Hún er vön að byrja klukkan sjö“ → she uses to, I'm used to drink. Á íslensku er „vanur að“ líka til í nútíð: „Mamma er vön að byrja vaktina klukkan sjö“, „Ég er vanur að drekka kaffið svart“. Það er venja núna. Enska used to er aðeins til um fortíðina, og be used to tekur ekki grunnmynd. Um venjur núna notarðu Present Simple, oft með usually.
2. „Var hér áður sundlaug?“ → Was here before…? Á íslensku byrjar setningin oft á staðnum: „Hér var áður sjoppa“, „Á horninu var einu sinni bakarí“ – og í spurningu „Var hér áður sundlaug?“. Á ensku þarf frumlag: setningin byrjar á There used to be (í spurningu Did there use to be…?), og staðurinn fer oft aftast.
3. „Varstu vanur að…?“ → Were you used to…? Á íslensku myndum við spurninguna með „vera“: „Varstu vön að hjálpa til í réttunum á haustin?“ Bein þýðing gefur Were you used to…? Á ensku er spurningin mynduð með Did … use to + grunnmynd.
Ekki rugla saman
used to (gömul venja) og usually (venja núna) – Used to talar aðeins um fortíðina. Um venjur núna notarðu Present Simple, oft með usually. Sjá A1-15. Á íslensku: „var vanur að“ og „er vanur að“.
used to + sögn og be / get used to – Be used to something þýðir „þetta er mér eðlilegt og kunnuglegt“, á íslensku „ég er vanur einhverju“. Það er önnur bygging og hana lærirðu í B1-21.
used to og would um gamlar venjur – Í frásögnum getur would líka lýst athöfnum sem endurtóku sig í fortíðinni, en ekki ástandi. Sjá B2-17.
Stafsetning og framburður
- used to hljómar /ˈjuːstə/ (UK og US). s er óraddað /s/, ekki /z/, og d heyrist ekki.
- use to (á eftir did) hljómar nákvæmlega eins: /ˈjuːstə/. Aðeins stafsetningin breytist.
- Venjulega sögnin use er öðruvísi: use /juːz/, used /juːzd/ með rödduðu /z/: I used a knife. Íslenskan hefur ekkert raddað z: láttu raddböndin titra, eins og þegar býfluga suðar.
- Á undan orði sem byrjar á sérhljóði er to aðeins sterkara: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/.
- Í neitun fellur áherslan oft á didn't eða never: I didn't use to like it. I never used to cook.
Gullna reglan
Used to + grunnmynd = þetta gerðist reglulega í fortíðinni eða var lengi satt, en er yfirleitt öðruvísi núna. Á eftir did / didn't skrifarðu use to. Um einn atburð eða fjölda skipta notarðu Past Simple. Og mundu: „ég er vanur að“ í nútíð er I usually…, ekki I use to.
Æfingar
A. Form
Í dæmum 1–3 notarðu used to.
-
I (live) in a small village when I was a child.
-
you use to have a bike?
-
She didn't to like spicy food.
-
Breyttu í neitun með never: I used to eat vegetables.
-
Búðu til spurningu: where / you / did / live / use to
-
Fylltu í með there used to be: a park here, but now it's a car park.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: We … my aunt twice last month.
-
Veldu rétta svarið: My grandfather … a farm with fifty cows.
-
Hvor setningin þýðir að þetta sé ekki satt núna?
-
Veldu rétta svarið: Now I … take the bus.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
He used to plays football.
-
Did they used to work together?
-
I used to go to Mexico last summer.
-
There used to be a lot of trees in this street.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í textanum með réttri mynd sagnanna í svigunum.
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um æskuna og heimabæinn þinn.
-
Skrifaðu tvær setningar um venjur sem þú hafðir sem barn en hefur ekki lengur.
-
Skrifaðu eina setningu um heimabæinn þinn: eitthvað sem var þar áður en er ekki lengur.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A1-28 Past Simple á ensku: óreglulegar sagnir, did og didn't – útskýringar og æfingar "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
-
A2-18 Present Perfect með for og since: hve lengi eitthvað hefur varað I (live) in Berlin since 2020.
-
A2-02 Past Simple eða Past Continuous? When, while, during og for á íslensku I (walk) home when it started to rain.
Svör
A. Form
- used to live
- Did
- use
- I never used to eat vegetables.
- Where did you use to live?
- There used to be
B. Merking
- visited
- used to have
- I used to live in Paris.
- usually
C. Finndu villuna
- He used to play football.
- Did they use to work together?
- I went to Mexico last summer.
- ✓ There used to be a lot of trees in this street.
D. Í samhengi
- used to spend / spent
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- used to say / said
- found
- Did … use to think / Did … think
E. Spreyttu þig
- I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
- There used to be a big market near the station.
F. Blönduð upprifjun
- saw
- have lived / have been living
- was walking
