SlowingoMálfræði
A2 30 / 38

Used to á ensku: „var vanur að“ og gamlar venjur

Used To: Past Habits

Á þessari síðu
  1. Markmið
  2. Aðalatriðið
  3. Íslenska og enska
  4. Form
  5. Notkun
  6. Algengar villur
  7. Gildrur fyrir íslenskumælandi
  8. Ekki rugla saman
  9. Stafsetning og framburður
  10. Gullna reglan
  11. Æfingar

Markmið

Eftir þessa kennslustund geturðu talað um það sem þú gerðir reglulega í fortíðinni og um aðstæður sem voru lengi sannar en hafa breyst. Til þess þarftu used to, didn't use to og never used to.

Aðalatriðið

Hugsaðu þér skjá sem skiptist í tvennt. Vinstra megin er þá: þú sem barn, gamla gatan þín, gömlu venjurnar. Hægra megin er núna. Used to er línan á milli. Þegar þú segir I used to live in a small village segirðu tvennt í einu: þetta var satt í fortíðinni og er líklega ekki svona lengur.

Þú þarft ekki að bæta við but not now – used to gefur það þegar til kynna.

Used to horfir á það sem gerðist aftur og aftur (venjur) eða var lengi satt (ástand). Það lýsir ekki einum stökum atburði. Um eina athöfn á einum tíma notarðu Past Simple (einföld þátíð): I went to Paris in 2015.

Used to hefur enga nútíð. Um venjur núna notarðu Present Simple (einföld nútíð): I usually walk to work.

Íslenska og enska

Góðu fréttirnar: á íslensku höfum við „var vanur að“ og „var vön að“: „Ég var vanur að labba í skólann.“ Það samsvarar vel used to. Oft segjum við líka bara þátíð og bætum við orði sem sýnir að þetta var „þá“: „áður“, „einu sinni“, „hér áður fyrr“, „þegar ég var lítil“. Líka þar passar used to vel, því það gerir andstæðuna við nútímann skýra.

En „vanur“ er líka til í nútíð, og þar liggur fyrsta gildran. „Ég er vanur að keyra í vinnuna“ þýðir að það sé venja núna – á ensku I usually drive to work. Enska used to er aðeins til um fortíðina: það er ekkert I use to í nútíð. Og „Ég er orðinn vanur hávaðanum“ er allt önnur bygging: I'm used to the noise (sjá B1-21).

Tvennt í viðbót. Spurningin „Varstu vanur að…?“ er á ensku ekki Were you used to…?, heldur Did you use to…? Og „Hér var áður bíó“ byrjar á staðnum; á ensku byrjar setningin á There used to be, eins og „Það var einu sinni bíó hér“.

ÍslenskaEnskaHvað er ólíkt?
Ég var vanur að labba í skólann.I used to walk to school.„var vanur að“ → used to – hér er þetta eins
Ég var með sítt hár einu sinni.I used to have long hair.þátíð + „einu sinni / áður“ → used to
Það var einu sinni bíó í þessari götu.There used to be a cinema on this street.„það var“ → there used to be
Mér fannst kaffi ekki gott áður.I didn't use to like coffee.neitun: didn't use to – án d
Varstu vanur að horfa á teiknimyndir?Did you use to watch cartoons?spurning: Did … use to, ekki Were you used to
Ég fór í ræktina í gær.I went to the gym yesterday.eitt skipti → Past Simple, ekki used to
Ég er vanur að keyra í vinnuna.I usually drive to work.venja núna → Present Simple, ekki use to
Ég er orðinn vanur hávaðanum.I'm used to the noise.„vanur“ + nafnorð = be used to: sjá B1-21

Í stuttu máli: „var vanur að“ og „áður / einu sinni“ + venja eða ástand → used to. Eitt skipti eða fjöldi skipta → Past Simple. „Er vanur að“ í nútíð → usually.

Form

MyndDæmi
Játandi setningI / you / he / she / we / they used to play tennis.
Neitandi setningI didn't use to like vegetables.
Neitandi setning (sterkari, mjög algeng)He never used to eat breakfast.
Já/nei-spurningDid you use to have a pet?
Spurning með spurnarorðiWhere did you use to live?
Stutt svörYes, I did. / No, I didn't.

Used eða use?

Án didÁ eftir did / didn't
I used to · She used to · I never used todidn't use to · Did you use to…?

Used to + grunnmynd – eins með öllum frumlögum: aðalsögnin fær enga -s, -ed eða -ing endingu.

RéttRangt
She used to work here.She used to worked here.
They used to be neighbours.They used to being neighbours.

There used to be – segðu hvað var einhvers staðar í fortíðinni: There used to be a cinema here.

Notkun

1Gamlar venjur – það sem þú gerðir reglulega

Notaðu used to + grunnmynd um athafnir sem endurtóku sig í fortíðinni en gerast ekki lengur. Á íslensku er það „var vanur að“ eða þátíð með „alltaf“, „áður“ eða „á hverjum …“.

I used to walk to school every day.
Ég var vanur að labba í skólann á hverjum degi.
„var vanur að“ → used to
We used to spend every summer at my grandparents' house.
Við vorum alltaf hjá afa og ömmu á sumrin.
athöfn sem endurtók sig
My dad used to read us a story every night.
Pabbi las alltaf fyrir okkur sögu á kvöldin.
íslensk þátíð með „alltaf“ → used to
She used to play the piano, but she stopped when she went to university.
Hún spilaði á píanó, en hætti þegar hún fór í háskóla.
venja sem lauk
My brother and I used to fight all the time.
Við bróðir minn vorum alltaf að rífast.
used to + grunnmynd

2Gamalt ástand – það sem var lengi satt

Used to passar líka um ástand sem hefur breyst, með sögnum eins og be, have, live, like og know.

I used to have long hair.
Ég var með sítt hár einu sinni.
ekki lengur; hair er óteljanlegt, eins og „hár“
There used to be a cinema on this street.
Það var einu sinni bíó í þessari götu.
„það var“ → there used to be
My brother used to be really shy.
Bróðir minn var mjög feiminn hérna áður fyrr.
ástand sem hefur breyst
We used to live in a tiny flat above a bakery.
Við bjuggum áður í pínulítilli íbúð fyrir ofan bakarí.
flat (UK); apartment (US)
This café used to be a bank.
Þetta kaffihús var einu sinni banki.
„einu sinni“ = áður

3Neitun – didn't use to / never used to

Notaðu didn't use to (á eftir did án d) um það sem var ekki satt eða gerðist ekki í fortíðinni, en er öðruvísi núna. Never used to þýðir það sama og er mjög algengt í tali.

I didn't use to like coffee, but now I drink three cups a day.
Mér fannst kaffi ekki gott áður, en núna drekk ég þrjá bolla á dag.
didn't use to
Children didn't use to have mobile phones.
Hér áður fyrr voru börn ekki með farsíma.
„hér áður fyrr“ → used to
He never used to cook. Now he makes dinner every night.
Hann eldaði aldrei áður. Núna eldar hann kvöldmat á hverju kvöldi.
never used to
This area never used to be so busy.
Það var aldrei svona mikið um að vera í þessu hverfi.
never used to be

4Spurningar – Did you use to…?

Spurningar myndarðu með Did + frumlag + use to + grunnmynd. Svaraðu með did eða didn't. Á íslensku spyrjum við „Varstu vanur að…?“ eða bara í þátíð.

Did you use to watch cartoons on Saturday mornings?
Varstu vanur að horfa á teiknimyndir á laugardagsmorgnum?
„Varstu vanur að…?“ → Did you use to…?
Where did you use to go on holiday?
Hvert fóruð þið yfirleitt í frí?
go on holiday (UK); go on vacation (US)
"Did she use to work here?" "Yes, she did. She left last year."
„Vann hún hérna áður?“ „Já. Hún hætti í fyrra.“
stutt svar: Yes, she did.
Did your parents use to give you pocket money?
Gáfu foreldrar þínir þér vasapening?
á eftir did: use
What did you use to do after school?
Hvað gerðirðu yfirleitt eftir skóla?
spurnarorð + did + frumlag + use to

5Used to og Past Simple

Notaðu used to um athafnir sem endurtóku sig og langvarandi ástand sem hefur breyst. Notaðu Past Simple um eina athöfn á ákveðnum tíma og þegar þú segir hve oft eða nákvæmlega hve lengi. Past Simple getur líka lýst gömlum venjum, sérstaklega með tímalið, svo það er líka rétt um venju.

I used to go to the gym three times a week.
Ég fór áður í ræktina þrisvar í viku.
venja
I went to the gym yesterday.
Ég fór í ræktina í gær.
eitt skipti
We went to Greece four times.
Við fórum fjórum sinnum til Grikklands.
fjöldi skipta: Past Simple
I lived in Rome for six years.
Ég bjó í Róm í sex ár.
nákvæm lengd: Past Simple er best
When I was a child, I played football every weekend.
Þegar ég var barn spilaði ég fótbolta um hverja helgi.
Past Simple er líka rétt um venju

Algengar villur

❌I didn't used to like fish.
✅I didn't use to like fish.
Á eftir did / didn't skrifarðu use. Báðar myndirnar hljóma eins, svo didn't used to sést oft, en það er ekki stöðluð stafsetning – í venjulegri ritaðri ensku telst það villa.
❌Did you used to live here?
✅Did you use to live here?
Á eftir did skrifarðu use.
❌She used to worked in a bank.
✅She used to work in a bank.
used to + grunnmynd.
❌I use to play tennis when I was young.
✅I used to play tennis when I was young.
Án did skrifarðu used.
❌I use to get up at seven every day.
✅I usually get up at seven every day.
Það er ekkert use to í nútíð. Venjur núna → Present Simple.
⚠️I used to go to Japan in 2018.
✅I went to Japan in 2018.
Málfræðilega rétt, en um eina ferð notarðu Past Simple; used to er um gamlar venjur sem endurtóku sig.
❌I used to visit Rome three times.
✅I visited Rome three times.
Fjöldi skipta → Past Simple.
⚠️I used to live in Rome for six years.
✅I lived in Rome for six years.
Þetta heyrist í tali, en með nákvæmri lengd er Past Simple venjulega valið.

Gildrur fyrir íslenskumælandi

1. „Hún er vön að byrja klukkan sjö“ → she uses to, I'm used to drink. Á íslensku er „vanur að“ líka til í nútíð: „Mamma er vön að byrja vaktina klukkan sjö“, „Ég er vanur að drekka kaffið svart“. Það er venja núna. Enska used to er aðeins til um fortíðina, og be used to tekur ekki grunnmynd. Um venjur núna notarðu Present Simple, oft með usually.

❌My mother is a nurse at the hospital in Akureyri, and she uses to start her shift at seven, so she goes to bed before ten.
✅My mother is a nurse at the hospital in Akureyri, and she usually starts her shift at seven, so she goes to bed before ten.
venja núna → usually + Present Simple
❌No milk for me, thanks; I'm used to drink my coffee black, like everyone on my uncle's trawler.
✅No milk for me, thanks; I usually drink my coffee black, like everyone on my uncle's trawler. eða No milk for me, thanks; I'm used to drinking my coffee black, like everyone on my uncle's trawler.
„er vanur að drekka“ → usually drink; be used to + -ing: sjá B1-21

2. „Var hér áður sundlaug?“ → Was here before…? Á íslensku byrjar setningin oft á staðnum: „Hér var áður sjoppa“, „Á horninu var einu sinni bakarí“ – og í spurningu „Var hér áður sundlaug?“. Á ensku þarf frumlag: setningin byrjar á There used to be (í spurningu Did there use to be…?), og staðurinn fer oft aftast.

❌Was here before a swimming pool? This big hole behind the old school in Selfoss looks exactly like an empty pool.
✅Did there use to be a swimming pool here? This big hole behind the old school in Selfoss looks exactly like an empty pool.
„Var hér áður…?“ → Did there use to be…?

3. „Varstu vanur að…?“ → Were you used to…? Á íslensku myndum við spurninguna með „vera“: „Varstu vön að hjálpa til í réttunum á haustin?“ Bein þýðing gefur Were you used to…? Á ensku er spurningin mynduð með Did … use to + grunnmynd.

❌Grandma, were you used to help with the sheep round-up in Skagafjordur every autumn when you were a teenager?
✅Grandma, did you use to help with the sheep round-up in Skagafjordur every autumn when you were a teenager?
„Varstu vanur að…?“ → Did you use to…?

Ekki rugla saman

used to (gömul venja) og usually (venja núna) – Used to talar aðeins um fortíðina. Um venjur núna notarðu Present Simple, oft með usually. Sjá A1-15. Á íslensku: „var vanur að“ og „er vanur að“.

I used to drive to work.
Ég var vanur að keyra í vinnuna.
fortíð, ekki núna
I usually drive to work.
Ég keyri yfirleitt í vinnuna.
venja núna

used to + sögn og be / get used to – Be used to something þýðir „þetta er mér eðlilegt og kunnuglegt“, á íslensku „ég er vanur einhverju“. Það er önnur bygging og hana lærirðu í B1-21.

I used to live in London.
Ég bjó einu sinni í London.
gamalt ástand
I'm used to the noise now.
Ég er orðinn vanur hávaðanum.
þetta er mér eðlilegt: sjá B1-21

used to og would um gamlar venjur – Í frásögnum getur would líka lýst athöfnum sem endurtóku sig í fortíðinni, en ekki ástandi. Sjá B2-17.

I used to have a dog.
Ég átti einu sinni hund.
ástand: aðeins used to
Every Sunday we would visit our grandparents.
Á hverjum sunnudegi heimsóttum við afa og ömmu.
athöfn: would er mögulegt, sjá B2-17

Stafsetning og framburður

  • used to hljómar /ˈjuːstə/ (UK og US). s er óraddað /s/, ekki /z/, og d heyrist ekki.
  • use to (á eftir did) hljómar nákvæmlega eins: /ˈjuːstə/. Aðeins stafsetningin breytist.
  • Venjulega sögnin use er öðruvísi: use /juːz/, used /juːzd/ með rödduðu /z/: I used a knife. Íslenskan hefur ekkert raddað z: láttu raddböndin titra, eins og þegar býfluga suðar.
  • Á undan orði sem byrjar á sérhljóði er to aðeins sterkara: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/.
  • Í neitun fellur áherslan oft á didn't eða never: I didn't use to like it. I never used to cook.

Gullna reglan

Used to + grunnmynd = þetta gerðist reglulega í fortíðinni eða var lengi satt, en er yfirleitt öðruvísi núna. Á eftir did / didn't skrifarðu use to. Um einn atburð eða fjölda skipta notarðu Past Simple. Og mundu: „ég er vanur að“ í nútíð er I usually…, ekki I use to.

Æfingar

A. Form

Í dæmum 1–3 notarðu used to.

  1. I (live) in a small village when I was a child.
  2. you use to have a bike?
  3. She didn't to like spicy food.
  4. Breyttu í neitun með never: I used to eat vegetables.
  5. Búðu til spurningu: where / you / did / live / use to
  6. Fylltu í með there used to be: a park here, but now it's a car park.

B. Merking

Veldu rétta svarið.

  1. Veldu rétta svarið: We … my aunt twice last month.
  2. Veldu rétta svarið: My grandfather … a farm with fifty cows.
  3. Hvor setningin þýðir að þetta sé ekki satt núna?
  4. Veldu rétta svarið: Now I … take the bus.

C. Finndu villuna

Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.

  1. He used to plays football.
  2. Did they used to work together?
  3. I used to go to Mexico last summer.
  4. There used to be a lot of trees in this street.

D. Í samhengi

Fylltu í eyðurnar í textanum með réttri mynd sagnanna í svigunum.

Then and now
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.

E. Spreyttu þig

Skrifaðu á ensku um æskuna og heimabæinn þinn.

  1. Skrifaðu tvær setningar um venjur sem þú hafðir sem barn en hefur ekki lengur.
  2. Skrifaðu eina setningu um heimabæinn þinn: eitthvað sem var þar áður en er ekki lengur.

F. Blönduð upprifjun

Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.

  1. A1-28 Past Simple á ensku: óreglulegar sagnir, did og didn't – útskýringar og æfingar
    "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
  2. A2-18 Present Perfect með for og since: hve lengi eitthvað hefur varað
    I (live) in Berlin since 2020.
  3. A2-02 Past Simple eða Past Continuous? When, while, during og for á íslensku
    I (walk) home when it started to rain.
Svör

A. Form

  1. used to live
  2. Did
  3. use
  4. I never used to eat vegetables.
  5. Where did you use to live?
  6. There used to be

B. Merking

  1. visited
  2. used to have
  3. I used to live in Paris.
  4. usually

C. Finndu villuna

  1. He used to play football.
  2. Did they use to work together?
  3. I went to Mexico last summer.
  4. ✓ There used to be a lot of trees in this street.

D. Í samhengi

  1. used to spend / spent
  2. didn't use to like / never used to like / didn't like
  3. used to say / said
  4. found
  5. Did … use to think / Did … think

E. Spreyttu þig

  1. I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
  2. There used to be a big market near the station.

F. Blönduð upprifjun

  1. saw
  2. have lived / have been living
  3. was walking
Android appLærðu á ferðinni Google Play