Past Simple eða Past Continuous? When, while, during og for á íslensku
Past Simple or Past Continuous? When and While
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt stutta sögu úr fortíðinni: baksviðið í Past Continuous (þátíð í framvinduhorfi) og atburðina í Past Simple (einföld þátíð). Þú getur tengt þær saman með orðunum when, while, during og for.
Aðalatriðið
Saga hefur tvö lög. Annað lagið er baksviðið: lengri athafnir sem voru þegar í gangi – I was walking home, it was getting dark. Hitt lagið eru atburðirnir: stuttar athafnir sem lauk og færa söguna áfram – my phone rang, I stopped.
Hugsaðu þér langa línu og stutt strik sem sker hana. Langa línan er Past Continuous: athöfn sem er í gangi. Stutta strikið er Past Simple: atburður sem gerist í miðri línunni og stöðvar hana oft. I was walking home (langa línan) when it started to rain (stutta strikið).
Ef ekkert baksvið er og athafnirnar gerast hver á eftir annarri notarðu bara Past Simple, eins og í lista yfir skref: I got up, had a shower and left.
Spurðu þig því um hverja athöfn í fortíðinni: er hún baksvið sögunnar eða skref í henni?
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: með „var að“ getum við sýnt baksviðið eins og enskan: „Ég var að ganga heim þegar það fór að rigna.“ En á íslensku er líka eðlilegt að segja „Ég gekk heim þegar það fór að rigna“ – einföld þátíð getur lýst baksviði, og samhengið segir okkur hvað var í gangi. Á ensku sýnir tíðin það sjálf. When I got home, my sister cooked dinner þýðir að systirin byrjaði að elda eftir að ég kom.
„Þegar“ samsvarar oftast when, „á meðan“ samsvarar while. Á undan nafnorði segjum við „á meðan á prófinu stóð“ eða bara „í prófinu“ – það er during the exam, ekki while the exam. Og tímalengd segjum við með „í“: „Við vorum í Róm í viku.“ Á ensku er tímalengd for: for a week. In a week þýðir annað – sjá Ekki rugla saman.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég var að ganga heim þegar það fór að rigna. | I was walking home when it started to rain. | baksvið og atburður í ólíkum tíðum – hér er þetta eins |
| Ég gekk heim þegar það fór að rigna. | I was walking home when it started to rain. | íslenska þátíðin getur verið baksvið; á ensku þarf was + -ing |
| Þegar myndin var búin fórum við og fengum okkur pítsu. | When the film finished, we went for a pizza. | atburðir hver á eftir öðrum: Past Simple – hér er þetta eins |
| Einhver bankaði á meðan við vorum að horfa á leikinn. | Somebody knocked on the door while we were watching the match. | „á meðan“ + setning → while |
| í prófinu / á meðan á prófinu stóð | during the exam | á undan nafnorði → during, ekki while |
| Við vorum í Róm í viku. | We stayed in Rome for a week. | tímalengd: „í“ → for |
| Þegar ég kom heim var systir mín að elda. | When I got home, my sister was cooking dinner. | systirin byrjaði á undan mér |
| Þegar ég kom heim eldaði systir mín. | When I got home, my sister cooked dinner. | á ensku: fyrst kom ég, svo byrjaði hún að elda |
Í stuttu máli: á íslensku getur einföld þátíð verið bæði baksvið og atburður; á ensku er baksviðið was / were + -ing og atburðirnir Past Simple. „á meðan á … stóð“ er during, og tímalengd með „í“ er for.
Form
Athöfn sem er trufluð
| Baksvið (Past Continuous) | Atburður (Past Simple) |
|---|---|
| I was walking home | when it started to rain. |
| While I was walking home, | it started to rain. |
| She was having a shower | when the doorbell rang. |
When- eða while-hlutinn getur staðið fyrstur eða seinni. Ef hann stendur fyrstur setjum við yfirleitt kommu á eftir honum.
When eða while?
| Orð | Á eftir kemur yfirleitt | Dæmi |
|---|---|---|
| when | stutt athöfn (Past Simple) | …when the phone rang. |
| while | lengri athöfn (Past Continuous) | While I was cooking, … |
Atburðir í röð
| Mynstur | Dæmi |
|---|---|
| Past Simple, Past Simple, Past Simple | I opened the door, turned on the light and saw the mess. |
| when + Past Simple, Past Simple | When the film ended, we went home. (fyrst annað, svo hitt) |
During, while, for
| Orð | + | Dæmi |
|---|---|---|
| during | nafnorð | during the meeting, during the night |
| while | aukasetning (frumlag + sögn) | while we were having the meeting |
| for | tímalengd | for two hours, for three days |
Notkun
1Baksvið sem atburður truflar
Lengri athöfn var í gangi; í miðju hennar gerðist eitthvað stutt. Stutta athöfnin stöðvar oft eða breytir þeirri lengri.
2When + stutt athöfn, while + lengri athöfn
When kynnir yfirleitt stutta athöfn (Past Simple). While kynnir lengri athöfn (Past Continuous). When getur líka staðið með lengri athöfn, en while gerir merkinguna skýrari.
3Atburðir í röð – bara Past Simple
Þegar athafnirnar gerast hver á eftir annarri eru þær allar í Past Simple. When + Past Simple þýðir oft „fyrst þetta, svo hitt“.
Berðu saman: tíðin breytir röð atburðanna.
4During + nafnorð, while + aukasetning, for + tímalengd
During og while þýða bæði „á meðan á … stendur“, en during stendur á undan nafnorði og while á undan frumlagi og sögn. For segir hve lengi eitthvað stóð yfir.
5Ástandssagnir eru áfram í Past Simple
Ástandssagnir – sagnir sem lýsa ástandi, ekki athöfn (know, want, like, need, believe, understand, belong, seem) – standa yfirleitt í Past Simple, líka í baksviði sögu. Sjá A1-23.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „í fjóra tíma“, „í sex mánuði“ → in four hours. Á íslensku segjum við tímalengd með „í“: „Við biðum í fjóra tíma“, „Frænka mín rak bakarí í tíu ár.“ Á ensku er tímalengd for. In four hours þýðir annaðhvort „eftir fjóra tíma“ eða hve langan tíma tók að klára eitthvað.
2. „á meðan á tónleikunum stóð“ → while the concert. Á íslensku byrjar bæði „á meðan ég var að…“ og „á meðan á tónleikunum stóð“ á „á meðan“. Þess vegna fylgir while oft með á undan nafnorði. Á ensku stendur while aðeins á undan frumlagi og sögn; á undan nafnorði notarðu during.
3. „Við sátum í heita pottinum þegar norðurljósin birtust“ → tvær Past Simple. Á íslensku er eðlilegt að segja frá baksviði með einfaldri þátíð: samhengið sýnir að við vorum þegar komin í pottinn. Á ensku verða tvær Past Simple-setningar að tveimur atburðum í röð: fyrst birtust ljósin, svo settust við í pottinn. Athöfnin sem var þegar í gangi þarf was / were + -ing.
Ekki rugla saman
When og while – Bæði orðin geta tengt saman tvær setningar, en yfirleitt kynna þau ólíkar athafnir.
During og for – During segir hvenær eitthvað gerðist (innan hvaða tímabils); for segir hve lengi það stóð yfir. Á íslensku getur „í“ staðið í báðum tilvikum („í nótt“, „í átta tíma“). Tímaorðin by og until eru í B1-31.
Eitt tengiorð, tvær samsetningar tíða – Tíðin sýnir röð atburðanna, ekki tengiorðið. Meira um samsetningu þátíða í B1-04.
Stafsetning og framburður
- Ef when- eða while-hlutinn stendur fyrstur seturðu kommu á eftir honum: While I was out, the parcel arrived. Ef hann stendur seinni er yfirleitt engin komma: The parcel arrived while I was out.
- while /waɪl/: h heyrist ekki hjá flestum. Byrjunin er /w/, ekki íslenskt v: settu stút á varirnar og láttu tennurnar ekki snerta neðri vörina. when /wen/ byrjar eins.
- Í hröðu tali eru was og were veik (/wəz/, /wə/), svo áherslan fellur á aðalsagnirnar og nafnorðin: I was walking home when it started to rain. Segðu veika was ekki með skýru a.
- started endar á auka atkvæði /ɪd/, því stofninn endar á t. Stafsetning Past Simple (stop → stopped, try → tried) er í A1-27; óreglulegar myndir (ring → rang, fall → fell) í A1-28.
- during /ˈdjʊərɪŋ/ (UK), /ˈdʊrɪŋ/ (US): áherslan er á fyrsta atkvæðinu, og -ing endar á nefhljóðinu /ŋ/ án k-hljóðs á eftir.
Gullna reglan
Lengri athöfn í baksviði → Past Continuous (oft með while). Stuttur atburður í miðju hennar → Past Simple (oft með when). Atburðir hver á eftir öðrum → allir í Past Simple. Á undan nafnorði → during; tímalengd („í fjóra tíma“) → for.
Æfingar
A. Form
Fylltu í setningarnar með réttum myndum sagnanna í svigunum.
-
I (read) when the lights (go) out.
-
While we (drive) to the coast, the car (break) down.
-
She (cut) her finger while she (make) a salad.
-
Tengdu setningarnar með when: He was taking a photo. He dropped his phone.
-
Tengdu setningarnar með while: I was jogging. It started to snow.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: … the bus arrived, everybody got on.
-
Veldu rétta svarið: … I was waiting for the bus, I met an old friend.
-
Veldu rétta svarið: I fell asleep … the film.
-
Veldu rétta svarið: We lived in Canada … two years.
-
Veldu rétta svarið: When I got home, my sister … dinner. She started an hour before I arrived.
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
During I was sleeping, someone called.
-
When I saw him, I was knowing he was angry.
-
I was opening the door and I was going in.
-
I met my wife while I was working in Rome.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í textanum.
Last Friday I 15 (sit) on the sofa and my cat 16 (sleep) next to me. Suddenly, someone 17 (knock) on the door. I 18 (open) it, but nobody was there. Then, 19 I was closing the door, I 20 (see) a small box on the ground. I woke up twice 21 the night because I was thinking about it!
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um eigin sögur og morguninn þinn.
-
Skrifaðu um eitt skipti þegar eitthvað óvænt gerðist. Notaðu eina langa athöfn í baksviði og einn stuttan atburð.
-
Skrifaðu þrennt sem þú gerðir í morgun, hvað á eftir öðru.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-01 Past Continuous: was / were + -ing útskýrt á íslensku Leiðréttu villuna: What you were doing at 9 pm?
-
A1-28 Past Simple á ensku: óreglulegar sagnir, did og didn't – útskýringar og æfingar Skrifaðu þátíðarmyndina: fall
-
A1-29 And, but, or, so, because á ensku: tengiorð útskýrð á íslensku Veldu rétta svarið: It was raining, … we stayed at home.
Svör
A. Form
- was reading … went
- were driving … broke
- cut … was making
- He was taking a photo when he dropped his phone. / He dropped his phone when he was taking a photo.
- While I was jogging, it started to snow. / It started to snow while I was jogging.
B. Merking
- When
- While / When
- during
- for
- was cooking
C. Finndu villuna
- While I was sleeping, someone called. / When I was sleeping, someone called.
- When I saw him, I knew he was angry.
- I opened the door and went in. / I opened the door and I went in.
- ✓ I met my wife while I was working in Rome.
D. Í samhengi
- was sitting
- was sleeping
- knocked
- opened
- while / when
- saw
- during / in
E. Spreyttu þig
- I was waiting for the train when I saw my old school friend.
- I got up, had breakfast and took the bus to work.
F. Blönduð upprifjun
- What were you doing at 9 pm?
- fell
- so
