Present Perfect með for og since: hve lengi eitthvað hefur varað
Present Perfect with For and Since
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu sagt hve lengi ástand hefur varað fram á þennan dag – með Present Perfect (enska núliðin tíð) og for (tímalengd) eða since (upphaf): I've lived here for six years. I've known Sara since 2015. Þú getur spurt How long have you…? og gert greinarmun á ástandi sem varir enn og ástandi sem er búið (Past Simple, einföld þátíð).
Aðalatriðið
Hugsaðu þér kerti. Þú kveiktir á því í fortíðinni og það logar enn. Þannig er líka ástand sem byrjaði í fortíðinni og varir í dag: þú býrð hérna, þú þekkir Sara, þú átt þennan síma.
Til að tala um þetta notar enskan Present Perfect, því ástandið tengir fortíð og nútíð: I've lived here for six years. Present Simple (einföld nútíð, I live here) lýsir aðeins núinu; hún getur ekki borið fortíðarhlutann.
Kertinu má lýsa á tvo vegu. For mælir hve lengi það hefur logað: for six years, for ten minutes. Since sýnir augnablikið þegar þú kveiktir á því: since 2020, since Monday – hvenær það byrjaði.
Og ef slokknað er á kertinu – ástandið er búið – notarðu Past Simple: I lived in Rome for three years (ég bý þar ekki lengur).
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: hér hjálpar íslenskan þér mikið. Um ástand sem varir enn notum við líka núliðna tíð: „Ég hef búið hér í sex ár“, „Ég hef þekkt hana síðan 2015“ – nákvæmlega eins og I've lived here for six years, I've known her since 2015. Í tali segjum við líka oft „Ég er búinn að búa hér í sex ár“, og það er líka Present Perfect á ensku. „Síðan“ er since: „síðan í mars“, „síðan ég var barn“. Og þegar ástandið er búið notum við þátíð á báðum málum: „Ég bjó í Róm í þrjú ár“ – I lived in Rome for three years.
Gildrurnar eru í litlu orðunum. Tímalengd segjum við með „í“: „í sex ár“, „í tíu mínútur“. Á ensku er það for, ekki in – in six years þýðir „eftir sex ár“. Upphaf segjum við stundum með „frá“: „frá 2019“, „frá því í mars“. Á ensku er það since – from stendur yfirleitt með to / until. „Fyrir tveimur árum“ er hins vegar two years ago með Past Simple – „fyrir“ er ekki for (sjá A2-19). Loks spyrjum við stundum í nútíð: „Hvað ertu búinn að vera lengi hérna?“ eða jafnvel „Hvað ertu lengi hérna?“. Á ensku er How long are you here? spurning um alla dvölina; um tímann hingað til spyrðu How long have you been here?
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Ég hef búið í þessari borg í sex ár. | I've lived in this city for six years. | núliðin tíð – hér er þetta eins; „í“ → for |
| Ég hef þekkt Sara síðan 2015. | I've known Sara since 2015. | „síðan“ → since – hér er þetta eins |
| Hann hefur verið í vinnunni síðan klukkan sjö. | He's been at work since seven o'clock. | – hér er þetta eins |
| Hún hefur sungið í kórnum frá 2019. | She's sung in the choir since 2019. | „frá“ um upphaf → since, ekki from |
| Hvað hefurðu búið lengi hér? | How long have you lived here? | „Hvað … lengi?“ → How long have…? |
| Ég hef ekki séð Tom lengi. | I haven't seen Tom for ages. | – hér er þetta eins |
| Ég bjó í Róm í þrjú ár. | I lived in Rome for three years. | liðið ástand: þátíð = Past Simple – hér er þetta eins |
| Ég kom til London fyrir tveimur árum. | I came to London two years ago. | „fyrir … árum“ → ago, með þátíð (yfirleitt Past Simple) |
Í stuttu máli: íslenska „hef búið … í“ og „hef þekkt … síðan“ vísa þér rétta leið að have / has + lýsingarháttur þátíðar. Varastu bara forsetningarnar: „í sex ár“ er for six years og „frá 2019“ er since 2019.
Form
For og since
| Á eftir kemur | Dæmi | |
|---|---|---|
| for | tímabil (hve lengi) | for ten minutes, for two days, for six years, for a long time, for ages |
| since | upphafspunktur (hvenær það byrjaði) | since nine o'clock, since Monday, since May, since 2020, since last summer, since Christmas |
Setningamynstur
| Frumlag | have / has (+ not) | lýsingarháttur þátíðar | for / since |
|---|---|---|---|
| I | have ('ve) | lived here | for six years. |
| She | has ('s) | worked here | since 2019. |
| We | haven't | seen him | for months. |
Spurningar með How long…?
| Spurning | Svör |
|---|---|
| How long have you lived here? | For six years. / Since 2019. |
| How long has she known Tom? | For a long time. / Since university. |
| How long have they been married? | For ten years. |
Athugaðu: á eftir since getur líka komið stutt aukasetning í Past Simple: since I was a child, since we moved here. Meira um það í B1-02.
Notkun
1For + tímabil
Notaðu for til að segja hve lengi ástand hefur varað fram á þennan dag. Á íslensku segjum við það með núliðinni tíð og „í“: „Ég hef búið hér í sex ár“.
2Since + upphafspunktur
Notaðu since með klukkutíma, degi, dagsetningu, mánuði, ári eða atburði – augnablikinu þegar ástandið byrjaði. Á íslensku segjum við „síðan“ eða „frá“.
3How long…?
Um það hve lengi ástand hefur varað spyrðu með How long + have/has + frumlag + lýsingarháttur þátíðar? Svaraðu með for eða since eða heilli setningu. Á íslensku spyrjum við „Hvað hefurðu … lengi?“ eða „Hvað ertu búinn að … lengi?“.
4Neitun: ekkert hefur gerst eða breyst
Neitandi Present Perfect með for eða since segir að eitthvað hafi ekki gerst allan tímann fram á þennan dag. Á íslensku notum við líka núliðna tíð: „Ég hef ekki séð hann lengi.“
5For með Past Simple: liðið tímabil
Þegar ástandið er búið notarðu Past Simple með for. Since passar yfirleitt ekki hér, því í þessari kennslustund tengir since upphafspunktinn við núið. Á íslensku notum við líka þátíð.
Með athafnarsögnum eins og live, work, study og wait hefur enskan líka Present Perfect Continuous: I've been waiting for an hour. Þá mynd lærum við í B1-01 og berum hana saman við mynd þessarar kennslustundar í B1-02. Með be, have (= eiga), know og like notarðu mynd þessarar kennslustundar.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „í þrjátíu ár“ → in thirty years. Á íslensku segjum við tímalengd með „í“: „í þrjátíu ár“, „í fjörutíu mínútur“. Bein þýðing gefur in. En á ensku þýðir in thirty years „eftir þrjátíu ár“ (í framtíðinni). Tímalengd fram á þennan dag er for.
2. „frá því að við fengum hana“ → from. Á íslensku segjum við upphaf stundum með „frá“: „frá 2019“, „frá því í mars“, „frá því að við fengum hana“. Bein þýðing gefur from. Á ensku stendur from um tíma yfirleitt með to / until (from Monday to Friday). Upphaf ástands sem varir enn er since.
3. „Hvað ertu lengi hérna?“ → How long are you here?. Í töluðu máli spyrjum við stundum í nútíð: „Hvað ertu lengi hérna?“ Á ensku spyr How long are you here? um alla dvölina, líka það sem er eftir. Um tímann hingað til spyrðu How long have you been here?
Ekki rugla saman
for og since – For segir tímalengdina. Since segir upphafið.
I'm here for a week og I've been here for a week – Present Simple (einföld nútíð) með for segir frá allri fyrirhugaðri dvöl. Present Perfect telur tímann fram á þennan dag. Á íslensku geta báðar setningarnar orðið „Ég er hér í viku“ – svo hér þarftu að vara þig.
ago og for – Ago stendur með þátíð (yfirleitt Past Simple), aldrei með Present Perfect, og segir hvenær eitthvað gerðist. For segir hve lengi. Sjá A1-26.
Stafsetning og framburður
- for er yfirleitt veikt á undan tímaorði: /fə/ (UK), /fər/ (US): for ages /fər ˈeɪdʒɪz/. Veika sérhljóðið /ə/ er stutt og slakt, ekki skýrt o.
- since /sɪns/ rímar við prince. Bæði s-in eru óradduð, eins og íslenskt s – hér er þetta eins.
- been er /biːn/ með áherslu, en í setningu oft veikt /bɪn/: I've been here for an hour.
- How long have you… rennur saman í tali: /haʊ ˈlɒŋ əv ju/ (UK), /haʊ ˈlɔːŋ əv ju/ (US). Í lok long er /ŋ/ án g-hljóðs á eftir.
- ages /ˈeɪdʒɪz/: í miðjunni er raddað /dʒ/ eins og í jam, og í lokin raddað /z/. Íslenskan hefur hvorugt hljóðið, svo gættu þess að endirinn verði ekki s. For ages er óformlegt og þýðir „mjög lengi“.
Gullna reglan
Ástand sem byrjaði í fortíð og varir enn → have / has + lýsingarháttur þátíðar + for (tímalengd) eða since (upphaf). „Í sex ár“ er for six years, „frá 2019“ og „síðan 2019“ eru since 2019. How long have you…? spyr um tímann hingað til. Ef ástandið er búið → Past Simple + for.
Æfingar
A. Form
Veldu for eða since, eða fylltu í setningarnar með réttri mynd sagnarinnar í svigunum.
-
For eða since? 2018
-
For eða since? three weeks
-
For eða since? last Friday
-
For eða since? a long time
-
I (know) Ben since we were at school.
-
She (have) this job for six months.
B. Merking
Veldu rétta svarið.
-
Veldu rétta svarið: I … here since 2021.
-
Veldu rétta svarið: My grandfather … in a factory for forty years. He stopped in 2010.
-
Veldu rétta svarið: "How long have you been in Spain?" …
-
Veldu setninguna sem þýðir „ég kom fyrir sjö dögum og er hér enn“:
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I know Maria for five years.
-
We've lived here since two years.
-
How long have you had your car?
-
He's been ill from Monday.
D. Í samhengi
Fylltu í eyðurnar í textanum. Notaðu for eða since eða rétta mynd sagnarinnar í svigunum.
I 15 (live) in Green Street for six years. My neighbour Tom has lived here 16 1998! We 17 (be) friends since my first week here. Before this, I 18 (live) in a small flat in the city centre for two years. I 19 (not / see) my old neighbours 20 ages.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku um þitt eigið líf.
-
Skrifaðu tvær setningar um það hve lengi þú hefur búið þar sem þú býrð núna: aðra með for og hina með since.
-
Skrifaðu um vin eða vinkonu: hve lengi hefurðu þekkt hann eða hana?
-
Skrifaðu um eitthvað sem þú gerðir í ákveðinn tíma en er nú búið.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
A2-17 Present Perfect með just, already og yet: „var að“ og „búinn að“ á ensku Have you finished your homework ?already = surprise
-
A2-16 Present Perfect á ensku: Have you ever…? Að segja frá reynslu She has (be) to Japan three times.
-
A1-26 Was og were á ensku: þátíð sagnarinnar to be – útskýringar og æfingar I (be) born in 1998.
Svör
A. Form
- since
- for
- since
- for
- 've known / have known
- 's had / has had
B. Merking
- have lived
- worked
- For two months.
- I've been here for a week.
C. Finndu villuna
- I've known Maria for five years. / I have known Maria for five years.
- We've lived here for two years. / We have lived here for two years.
- ✓ How long have you had your car?
- He's been ill since Monday. / He has been ill since Monday.
D. Í samhengi
- 've lived / have lived / 've been living / have been living
- since
- 've been / have been
- lived / had lived
- haven't seen / have not seen
- for / in
E. Spreyttu þig
- I've lived in my flat for four years. I've lived there since 2022.
- I've known Lena since we were twelve. We've been friends for fifteen years.
- I played the piano for five years when I was a child.
F. Blönduð upprifjun
- yet / already
- been
- was
