Present Perfect: just, already და yet – „ახლახან“, „უკვე“, „ჯერ არ“ ინგლისურად
Present Perfect: Just, Already, Yet
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ილაპარაკოთ წარსულ მოქმედებებზე, რომლებიც ახლა მნიშვნელოვანია (I've lost my keys), ახალი ამბები გააზიაროთ და just, already და yet წინადადებაში სწორ ადგილას დასვათ.
მთავარი იდეა
წარმოიდგინეთ დღევანდელი საქმეების სია. ზოგ საქმეს გვერდით ნიშანი უზის, ზოგს – არა. სიას რომ უყურებთ, არ კითხულობთ, როდის გააკეთეთ თითოეული. კითხულობთ: რა არის ახლა გაკეთებული და რა – არა?
ამ გაკვეთილში Present Perfect-ის (აწმყო სრული) საქმეც ეს არის. ის წარსულ მოქმედებას ახლანდელი მომენტიდან უყურებს, რადგან შედეგი ახლაა: I've lost my keys (ამიტომ სახლში ვერ შევდივარ). She's broken her arm (ამიტომ ჩოგბურთს ვერ თამაშობს).
სამი პატარა სიტყვა სიის ნიშნებს აღწერს. Just ახალი ნიშანია: ახლახან მოხდა. Already ნიშანია, რომელიც ადრე გაჩნდა, ან მოსალოდნელზე ადრე: I've already paid. Yet საქმეა ნიშნის გარეშე, მაგრამ ნიშანს ველით: I haven't called her yet. სია ახლანდელზეა, ამიტომ ზმნაც ახლანდელზეა: have/has + past participle.
ქართული და ინგლისური
ქართულად ამ მნიშვნელობებს ჩვეულებრივ წყვეტილით ვამბობთ: „გასაღებები დავკარგე“, „შეტყობინება ახლახან ვნახე“, „უკვე ვჭამე“. ინგლისურში კი (განსაკუთრებით ბრიტანულში), როცა შედეგი ახლაა და დრო დასახელებული არ არის, Present Perfect გვჭირდება: I've lost my keys. I've just seen your message. I've already eaten. ამიტომ ქართულ ფორმას კი არ უნდა მიჰყვეთ, არამედ აზრს: შედეგი ახლაა? დრო არ ითქმის? → have/has + past participle.
სამი სიტყვა კარგად ემთხვევა: „ახლახან“ = just, „უკვე“ = already, „ჯერ არ“ = not … yet. ორი განსხვავება სიტყვათა რიგშია და ერთი – მნიშვნელობაში. ქართულად „ჯერ“ ზმნის წინ დგას („ჯერ არ გადამიწყვეტია“), ინგლისური yet კი წინადადების ბოლოს მოდის. Just და already have / has-სა და past participle-ს შორის დგას. ხოლო ნეიტრალურ კითხვაში ქართულად ხშირად „უკვე“-ს ვამბობთ („ამანათი უკვე მოვიდა?“), ინგლისურში კი აქ yet დგას; already კითხვაში გაკვირვებას ნიშნავს.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| გასაღებები დავკარგე. | I've lost my keys. | ქართულად წყვეტილი; შედეგი ახლაა → Present Perfect |
| შენი შეტყობინება ახლახან ვნახე. | I've just seen your message. | „ახლახან“ = just, have-სა და past participle-ს შორის |
| „სადილი გინდა?“ „არა, გმადლობ. უკვე ვჭამე.“ | "No, thanks. I've already eaten." | „უკვე“ = already |
| ჯერ არ გადამიწყვეტია. | I haven't decided yet. | ქართულად „ჯერ“ წინ; ინგლისურში yet ბოლოს |
| ამანათი უკვე მოვიდა? | Has the parcel arrived yet? | ნეიტრალური კითხვა: ქართულად „უკვე“, ინგლისურში yet |
| უკვე გადაიხადე? რა სწრაფად! | Have you already paid? That was quick! | აქ ერთნაირია: გაკვირვება → already |
| „ვახშამი მზადაა?“ „ჯერ არა.“ | "Not yet." | აქ ერთნაირია: „ჯერ არა“ = Not yet |
| შეხედე! წვიმამ გადაიღო. | Look! It's stopped raining. | ქართულად წყვეტილი; ინგლისურში it + Present Perfect |
მოკლედ: შედეგი ახლა, დრო არ ითქმის → have/has + past participle; „ახლახან“ = just და „უკვე“ = already – შუაში; „ჯერ არ“ = not … yet – ბოლოს; ნეიტრალურ კითხვაში „უკვე“ → yet.
ფორმა
Present Perfect (გამეორება: A2-16)
| ქვემდებარე | have / has | past participle |
|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | finished. |
| he / she / it | has ('s) | finished. |
| უარყოფითი | haven't / hasn't | finished. |
| კითხვა | Have you / Has she… | finished? |
She's finished her homework-ში 's = has: ამას მოქმედების გამომხატველი past participle (აქ – დამატებით) გვეუბნება. (ზოგი past participle be-ს შემდეგ ზედსართავიც შეიძლება იყოს: It's broken = it is – იხ. A2-16.)
Just, already, yet: მნიშვნელობა და ადგილი
| სიტყვა | მნიშვნელობა | წინადადების ტიპი | ადგილი | მაგალითი |
|---|---|---|---|---|
| just | ძალიან ცოტა ხნის წინ, ახლახან | ძირითადად დადებითი | have/has-სა და past participle-ს შორის | I've just finished. |
| already | აქამდე; მოსალოდნელზე ადრე | დადებითი და კითხვითი | have/has-სა და past participle-ს შორის, ან ბოლოს | She's already left. / She's left already. |
| yet | დღემდე (და ველით, რომ მოხდება) | უარყოფითი და კითხვითი | წინადადების ბოლოს | I haven't eaten yet. / Have you eaten yet? |
მოკლე პასუხი yet-ით: "Is it ready?" "Not yet."
გამოყენება
1წარსული მოქმედება, რომლის შედეგი ახლაა
Present Perfect გამოიყენეთ, როცა წარსულ მოქმედებას ახლა მნიშვნელოვანი შედეგი აქვს. არ ვამბობთ, როდის მოხდა; მთავარი შედეგია.
2Just = ახლახან
just have/has-სა და past participle-ს შორის დასვით. ის აჩვენებს, რომ მოქმედება ძალიან ახალია.
3Already = აქამდე, ან მოსალოდნელზე ადრე
already ჩვეულებრივ have/has-სა და past participle-ს შორის დგას. ლაპარაკისას ბოლოსაც შეიძლება. კითხვაში ხშირად გაკვირვებას გამოხატავს: ასე მალე?
4Yet = დღემდე, მაგრამ ველით
yet უარყოფით და კითხვით წინადადებებში გამოიყენეთ. ის ჩვეულებრივ წინადადების ბოლოს, დამატების შემდეგ დგას. უარყოფა yet-ით ნიშნავს „ახლა არა, მაგრამ ალბათ მოგვიანებით“.
5ახალი ამბების თქმა
ახალ ამბებს ხშირად Present Perfect-ით ვამბობთ, რადგან ამბავი ახალი და ახლა მნიშვნელოვანია. როცა დეტალებს ვამატებთ (როდის, სად, როგორ), ჩვეულებრივ Past Simple-ზე (მარტივი წარსული) გადავდივართ – იხ. A2-19.
6ამერიკული ინგლისური: Past Simple just-თან, already-სა და yet-თან
ამერიკულ ინგლისურში just-თან, already-სა და yet-თან Past Simple ძალიან ხშირია. ორივე ფორმა სწორია. ბრიტანული ინგლისური ჩვეულებრივ Present Perfect-ს ამჯობინებს. ამ კურსში Present Perfect-ს ვივარჯიშებთ.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „უკვე“ ნეიტრალურ კითხვაში → already. ქართულად ყოველდღიურ კითხვაში „უკვე“ ბუნებრივია: „სკოლის ჩანთა უკვე ჩაალაგე?“ ინგლისურ კითხვაში already გაკვირვებას ნიშნავს („ასე მალე?“). როცა უბრალოდ კითხულობთ – yet.
2. „ჯერ არ“ → yet ზმნის წინ. ქართულად „ჯერ“ ზმნის წინ დგას: „უკვე დეკემბერია, გათბობა კი ჯერ არ ჩაურთავთ“. ინგლისურში yet წინადადების ბოლოს მოდის.
3. „ახლახან, 9:15-ზე“ → just + ზუსტი დრო. ქართულად „ახლახან“ ზუსტ დროსთან ერთად სრულიად ბუნებრივია. ინგლისურში just + Present Perfect ზუსტ დროს (at 9:15, ten minutes ago, yesterday) ვერ დაიჭერს: ან დრო ამოიღეთ, ან Past Simple გამოიყენეთ.
4. „ჯერ არაფერი არ“ → ორმაგი უარყოფა. ქართულად ვამბობთ: „დედის დაბადების დღისთვის ჯერ არაფერი არ მიყიდია“. ინგლისურში haven't-ის შემდეგ any- სიტყვა დგას.
არ აგერიოთ
yet თუ already კითხვაში – Yet ნეიტრალური კითხვაა: ველით, რომ მოხდება. Already გაკვირვებას გამოხატავს: მოსალოდნელზე ადრე მოხდა. ქართულად ორივე ხშირად „უკვე“-თი ითარგმნება.
just = ახლახან თუ just = მხოლოდ – Present Perfect-თან just ჩვეულებრივ „ახლახან“-ს ნიშნავს. სხვა წინადადებებში შეიძლება „მხოლოდ“ ნიშნავდეს.
yet თუ still – Still (რაღაც გრძელდება: I still haven't finished) და any more / no longer B1-33-შია. Present Perfect-ისა და Past Simple-ის არჩევანი A2-19-შია.
მართლწერა და გამოთქმა
- ლაპარაკისას have და has შემოკლებულია და ადვილად იკარგება: I've just seen it /aɪv dʒʌst siːn ɪt/, She's already left /ʃiːz ɔːlˈredi left/. ყური მიუგდეთ პატარა /v/ ან /z/ ბგერას და თქვენც ნუ დაკარგავთ.
- already ერთი სიტყვაა, მახვილი მეორე მარცვალზეა: /ɔːlˈredi/. ნუ აურევთ all ready-ში (ორი სიტყვა = სრულიად მზად: We're all ready to go).
- just /dʒʌst/: /dʒ/ ქართული ჯ-ია – აქ უპირატესობა გაქვთ. /ʌ/ მოკლე, ღია ხმოვანია, ა-სთან ახლოს. I've just…-ში just ჩვეულებრივ მახვილიანია: ხმა ცოტა მაღლა ადის.
- yet /jet/ yes-ივით იწყება: მოკლე ი-ს მსგავსი ბგერა, მაშინვე ე-ში გადასული. ბოლო t ქართულ თ-ს ჰგავს, არა ტ-ს. კი/არა კითხვის ბოლოს ხმა ჩვეულებრივ მაღლა ადის: Have you finished yet?
ოქროს წესი
როცა წარსული მოქმედება ახლაა მნიშვნელოვანი, გამოიყენეთ have/has + past participle – მაშინაც, როცა ქართულად წყვეტილს ამბობთ. just („ახლახან“) და already („უკვე“) have/has-სა და past participle-ს შორის დასვით (already ბოლოსაც შეიძლება). yet („ჯერ“) უარყოფითი და კითხვითი წინადადების ბოლოს დასვით.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
ამ სავარჯიშოებში გამოიყენეთ Present Perfect (ბრიტანული ფორმა). ამერიკული Past Simple-იც (I just ate) სწორია – იხ. გამოყენება 6.
-
I can't find my wallet. I (lose) it.
-
ჩასვით just სწორ ადგილას: She has called me.
-
ჩასვით yet სწორ ადგილას: They haven't replied to my email.
-
ჩასვით already სწორ ადგილას: I've paid for the tickets.
-
"Is Tom here?" "No, he (just / leave)."
-
the film (start) yet?
B. მნიშვნელობა
აირჩიეთ სწორი პასუხი.
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: "Do you want to see this film?" "No, I've … seen it."
-
აირჩიეთ სწორი პასუხი: I haven't had breakfast ….
-
რომელი კითხვა გამოხატავს გაკვირვებას?
-
ძალიან გშიათ. თქვით, რატომ:
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct. შესწორებებში Present Perfect გამოიყენეთ.
-
I've finished just my work.
-
Have you yet called your mum?mum (UK), mom (US)
-
She has already went to bed.
-
We haven't booked the hotel yet.
D. კონტექსტში
შეავსეთ დიალოგში გამოტოვებული სიტყვები. ზმნებთან Present Perfect გამოიყენეთ.
Mia: Hi Leo! We 15 (just / arrive) at the new flat!
Leo: Great! Have you unpacked 16?
Mia: No, not yet. But Sam 17 (already / build) the bed!
Leo: Wow! 18 the internet (start) working yet?
Mia: No, it 19 (not / start) yet. I'm using my phone.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
დაწერეთ ორი რამ, რაც დღეს უკვე გააკეთეთ, და ერთი, რაც ჯერ არ გაგიკეთებიათ.
-
დაწერეთ მეგობრისთვის მოკლე კარგი ამბავი. გამოიყენეთ Present Perfect და just.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? ცხოვრებისეული გამოცდილება ინგლისურად "Where's Dad?" "He's ___ … to the shop. He'll be back in ten minutes."
-
A2-16 Present Perfect: Have you ever…? ცხოვრებისეული გამოცდილება ინგლისურად you ever (eat) Korean food?
-
A1-28 Past Simple ქართულად: არაწესიერი ზმნები, did და didn't დაწერეთ Past Simple და past participle: write
პასუხები
A. ფორმა
- 've lost / have lost
- She has just called me. / She's just called me.
- They haven't replied to my email yet.
- I've already paid for the tickets. / I've paid for the tickets already.
- 's just left / has just left
- Has … started
B. მნიშვნელობა
- already
- yet
- Have you finished already?
- I haven't eaten yet.
C. იპოვეთ შეცდომა
- I've just finished my work. / I have just finished my work.
- Have you called your mum yet?
- She has already gone to bed. / She's already gone to bed. / She has gone to bed already.
- ✓ We haven't booked the hotel yet.
D. კონტექსტში
- 've just arrived / have just arrived
- yet / already
- has already built / 's already built
- Has … started
- hasn't started / has not started
E. თქვენი ჯერი
- I've already had breakfast. I've already answered my emails. I haven't been to the gym yet.
- Guess what! I've just passed my driving test!
F. შერეული გამეორება
- gone
- Have … eaten
- wrote … written
