State verbs Present Continuous шағында: I think пе, I'm thinking бе? She's being silly қазақша
State Verbs in the Continuous: She's Being Silly
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз уақытша мінез-құлық үшін be being + сын есімді қолдана аласыз (You're being silly) және think, have, see, taste, smell, feel, look, weigh сияқты етістіктердің қашан күйді (жай түрі) және қашан әрекетті (continuous түрі мүмкін) білдіретінін ажырата аласыз.
Негізгі идея
A1-23 сабағында күй етістіктері (state verbs: know, like, want, believe) әдетте continuous түрінде (Present Continuous, яғни нақ осы шақ) келмейтінін білдіңіз. Күй мүсін сияқты: ол жай ғана бар. Ештеңе болып жатқан жоқ, ешкім ештеңе істеп жатқан жоқ, оның «ортасы» да жоқ. Continuous түрі биші үшін: біреу бір нәрсе істеп жатыр, ол басталды және тоқтайды.
Бірақ көп жиі қолданылатын етістік мағынасына қарай мүсін де, биші де бола алады. I have a car — мүсін (иелік). I'm having lunch — биші (әрекет). The soup tastes salty — мүсін (оның қандай екені). The chef is tasting the soup — биші (аспаз оны әдейі істеп жатыр).
Сондықтан ереже «бұл етістіктер ешқашан -ing алмайды» емес. Ереже — сұрақ: бұл күй ме, әлде әдейі істелетін әрекет пе? Біреу оны белсенді түрде істеп жатса, continuous түрі дұрыс. Тіпті be де «билей» алады: She's silly (оның мінезі) және She's being silly (оның дәл қазіргі мінез-құлқы).
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде нақ осы шақ -ып отыр / -ып жатыр / -ып тұр / -ып жүр көмекші етістіктерімен жасалады, және ол күй етістіктерімен де еркін қолданылады: «Не істерімді білмей тұрмын», «Сізді түсініп отырмын», «Бір дыбыс естіп тұрмын», «Қымбат деп ойлап отырмын». Ағылшыншада know, understand, сондай-ақ пікір мағынасындағы think, байқаған дыбыс не иіс (hear, smell) күй болып саналады, сондықтан жай түрде тұрады: I don't know, I understand, I think, I can hear. Ал «ойланып жүрмін», «тамақтанып отырмыз», «дәмін татып жатыр» сияқты шын әрекеттер ағылшыншада да continuous: I'm thinking about it, we're having lunch, he's tasting the soup. Тағы бір айырмашылық: қазақ тілінде be being сияқты құрылым жоқ. Уақытша мінез-құлықты «-лық жасап тұрсың» («ақымақтық жасап тұрсың») немесе «бүгін тым …» деп береміз; ағылшыншада бұл — be being + сын есім.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Не істерімді білмей тұрмын. | күй (білу) | I don't know what to do. |
| Менің ойымша, сен дұрыс айтасың. | пікір (күй) | I think you're right. |
| Жұмысымды ауыстыру туралы ойланып жүрмін. | ойлану (әрекет) | I'm thinking about changing my job. |
| Оның екі ағасы бар. | иелік (күй) | She has two brothers. |
| Түскі ас ішіп отырмыз. | әрекет | We're having lunch. |
| Сорпаның дәмі сәл тұздылау. | қандай екені (күй) | This soup tastes a bit salty. |
| Аспаз сорпаның дәмін татып жатыр. | әдейі әрекет | The chef is tasting the soup. |
| Түтіннің иісі шығып тұр. | байқау (күй) | I can smell smoke. |
| Бос нәрсеге ақымақтық жасап тұрсың. | уақытша мінез-құлық | You're being silly. |
Құрылым
be being + сын есім
| Мінез / әдеттегі қасиет (күй) | Дәл қазіргі мінез-құлық (әрекет) |
|---|---|
| He is rude. (әрдайым) | He's being rude. (қазір, әдейі) |
| You are very kind. | You're being very kind today. |
| She isn't usually difficult. | She's being difficult this morning. |
Сын есім әдетте адам өзі басқара алатын мінез-құлықты сипаттайды: silly, rude, kind, careful, generous, polite, difficult, lazy, stupid, honest, selfish. Tall, ill, tired, hungry, happy емес.
Екі мағыналы етістіктер
| Етістік | Күй (жай түрі) | Әрекет (continuous мүмкін) |
|---|---|---|
| think | пікір: I think it's a good idea. | ойлану: I'm thinking about a new job. |
| have | иелік, туыстық, ауру: She has two brothers. | әрекеттер, бастан кешу: We're having dinner. |
| see | көзбен көру, түсіну: I see what you mean. | кездесу, жолығу, бару: I'm seeing the dentist at four. |
| taste / smell | бір нәрсенің қандай екені: It tastes sweet. | әдейі байқап көру: He's smelling the milk. |
| feel | пікір: I feel we should wait. | ұстап көру: She's feeling the fabric. |
| look | сырт көрініс: You look tired. | look at / look for: What are you looking at? |
| weigh | салмағы қанша: The bag weighs 20 kilos. | өлшеу: She's weighing the flour. |
Мағына сынағы: Біреу басталып, тоқтайтын бір нәрсені белсенді түрде істеп жатыр ма? → continuous мүмкін. Бұл жай ғана заттардың қандай екені ме? → жай түрі.
Қолданылуы
1be being + сын есім — уақытша мінез-құлық
Біреудің дәл қазір қалай әрекет етіп тұрғанын, көбіне оның әдеттегі мінезінен өзгеше болса, am / is / are being + сын есім арқылы айтыңыз. Ол көбіне наразылық немесе пікір сияқты естіледі.
2think — пікір және ойлану
Think (that) = пікір білдіру: бұл күй, жай түрі. Think about / of = ойлану, бір нәрсені қарастыру: бұл әрекет, continuous мүмкін.
3have — иелік және әрекеттер мен бастан кешу
Иелік, отбасы, қарым-қатынас пен ауру мағынасындағы have — күй. Әрекет пен бастан кешуге арналған тұрақты тіркестердегі have — have lunch, have a shower, have a party, have a good time, have a baby — әрекет.
4see — көру және кездесу
See = көзбен байқау немесе түсіну: күй. Көзбен көру үшін көбіне can see айтамыз. See = кездесу, жолығу (дәрігерге бару) немесе ғашықтық қарым-қатынаста болу: әрекет, келісілген жоспарлар үшін көбіне continuous.
5taste, smell — бір нәрсенің қандай екені және оны байқап көру
Taste пен smell + сын есім (немесе like + зат есім) бір нәрсенің қандай екенін сипаттайды: күй. Біреу бір нәрсені әдейі байқап көрсе, бұлар әрекет болады. Әдейі емес, жай байқаған нәрсе үшін can smell / can taste қолданыңыз.
6feel, look, weigh
Өзіңізді қалай сезінетініңізді білдіретін feel + сын есім жай түрде де, continuous түрінде де келе береді, айырмашылық жоқтың қасы. Feel (that) = сену, пікір: күй; feel = ұстап көру: әрекет. Look + сын есім (сырт көрініс) — күй, бірақ қазіргі сәт үшін continuous те жиі айтылады: You're looking well. Look at / for — әрекет. Weigh = салмағы қанша екені: күй; weigh = өлшеу: әрекет.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Білмей тұрмын», «есіме түсіре алмай тұрмын» → I'm not knowing. Қазақшада «білу», «есте сақтау» етістіктері «-ып тұр» көмекшісімен де келеді. Ағылшыншада know пен remember — нағыз күй етістіктері, олар continuous түрінде келмейді.
2. «… деп ойлап отырмын» → I'm thinking (пікір). Қазақша «қымбат деп ойлап отырмын» пікірді де білдіреді. Ағылшыншада пікір — күй, сондықтан I think қалыпты. I'm thinking about… тек ойланып, шешім іздеп жүргенде айтылады.
3. «Естіп тұрмын», «көріп тұрмын» → I'm hearing / I'm seeing. Қазақшада байқаған дыбыс пен көрініс «-ып тұр» арқылы айтылады. Ағылшыншада әдейі емес, жай байқаған нәрсе үшін can hear / can see қолданылады.
4. «Түсініп тұрсыз ба?» → Are you understanding? Қазақшада «түсініп отырсыз ба?», «түсініп тұрсың ба?» деп сұрау өте табиғи. Ағылшыншада understand — күй етістігі, сондықтан қалыпты сұрақ — Do you understand?
Шатастырмаңыз
is және is being — Is әдеттегі қасиетті сипаттайды; is being қазіргі, көбіне әдеттен тыс мінез-құлықты сипаттайды.
I feel / I'm feeling — Сезім мен денсаулық туралы айтқанда екеуі де дұрыс және мағынасы бірдей дерлік. Ешқайсысын қате деп белгілемеңіз.
be being + сын есім және ырықсыз етіс — Is being + үшінші форма — Present Continuous шағындағы ырықсыз етіс (B1-11 қараңыз), мінез-құлық емес.
I'm loving it және I'm hearing that… сияқты бейресми қолданыстар туралы C2-01 сабағын, ауызекі стиль туралы C2-03 сабағын қараңыз.
Жазылуы мен айтылуы
- being екі буыннан тұрады: /ˈbiːɪŋ/. Бірінші /iː/ созылыңқы, сосын қысқа /ɪ/, соңында ң дыбысына ұқсас /ŋ/: оған г қоспаңыз. You're being silly сөйлемінде екпін сын есімге түседі: you're being silly.
- Мінез бен мінез-құлықты салыстырғанда being сөзін екпінмен айтыңыз: He isn't rude — he's being rude.
- weigh /weɪ/ way сөзімен бірдей естіледі; weighs = ways. gh оқылмайды: сөзді жазылуы бойынша оқымаңыз.
- taste /teɪst/: tastes сөзі /sts/ тіркесімен аяқталады. Қазақ тілінде сөз соңында мұндай дауыссыздар тізбегі жоқ, сондықтан араларына дауысты қоспаңыз. Алдымен баяу айтып көріңіз.
- think /θɪŋk/: бірінші дыбыс /θ/ — тіл ұшы тістердің арасында, дауыссыз үрлеу. Оны с немесе т деп айтсаңыз, sink немесе tink сияқты естіледі.
Алтын ереже
Өзіңізден сұраңыз: бұл күй ме, әлде әдейі істелетін әрекет пе? Күйлер (пікір, иелік, бір нәрсенің қандай екені) жай түрде тұрады; әрекеттер continuous түрінде келе алады, тіпті think, have, see, taste және weigh сияқты етістіктермен де. Be being + сын есімді тек мінез-құлық үшін қолданыңыз, tall немесе ill сияқты тұрақты қасиеттер мен күйлер үшін емес. Есте сақтаңыз: қазақшадағы «білмей тұрмын», «түсініп отырмын», «естіп тұрмын» ағылшыншада жай түрде: I don't know, I understand, I can hear.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
-
Stop it — you (be) silly! You're not usually like this.
-
We (have) a party on Saturday. Can you come?
-
I (think) about selling my car.
-
This cake (taste) amazing.
-
She (have) long dark hair.
-
The vet (weigh) the dog at the moment.
B. Мағына
Мағынасына қарай дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … that's a great idea.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: We … each other — it's still quite new.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: Sorry, I … very tired today.
-
Күй ме, әрекет пе (state / activity)? "Why are you smelling your shirt?"
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I … much better today.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
I'm having two sisters.
-
This suitcase is weighing twenty kilos.
-
The children are being very quiet today.
-
She is being hungry.
D. Мәтін ішінде
Диалогты оқып, жақшадағы етістіктің дұрыс түрін жазыңыз.
Mum: Hi! What 16 you (do)?
Leo: We 17 (have) dinner. Dad 18 (taste) the sauce right now. He says it 19 (taste) too salty.
Mum: And where's your sister?
Leo: She 20 (have) a shower.
Mum: OK. I 21 (think) I'll call back later, then.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
have арқылы екі сөйлем жазыңыз: біреуі сізде бар бір зат туралы, екіншісі осы аптада істеп жүрген бір әрекетіңіз туралы.
-
Бүгін әдеттен тыс мінез көрсетіп жүрген біреу туралы бір сөйлем жазыңыз. be being қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-23 Present Simple ме, Present Continuous па? I work және I'm working айырмашылығы I usually (walk) to work, but today I (take) the bus.
-
B1-02 For, since, how long қазақша: I've lived па, I've been living пе? I (know) her for ten years.
-
B1-01 Present Perfect Continuous қазақша: «қырық минуттан бері күтіп тұрмын» ағылшынша I'm tired because I (work) in the garden all day.
