Used To кыргызча: «-чу» англисче – өткөндөгү адаттар
Used To: Past Habits
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз өткөндө дайыма кылып жүргөн нерселериңиз жана көп убакыт бою чындык болуп, азыр өзгөргөн кырдаалдар жөнүндө used to, didn't use to жана never used to менен айта аласыз.
Негизги ой
Экиге бөлүнгөн экранды элестетиңиз. Сол жагында – мурун: бала кезиңиз, эски көчөңүз, эски адаттарыңыз. Оң жагында – азыр. Used to – ушул эки жарымдын ортосундагы сызык. I used to live in a small village дегенде, сиз бир эле учурда эки нерсени айтасыз: бул өткөндө чындык болгон, жана азыр, кыязы, андай эмес.
«Бирок азыр андай эмес» деп кошуунун кереги жок – used to муну өзү эле билдирет.
Used to кайра-кайра болгон нерселерди (адаттарды) же көп убакыт бою чындык болгон нерселерди (абалдарды) карайт. Ал бир жолку окуяны сүрөттөбөйт. Белгилүү бир учурдагы бир иш-аракет үчүн Past Simple (жөнөкөй өткөн чак) колдонуңуз: I went to Paris in 2015.
Used to сөзүнүн учур чак формасы жок. Азыркы адаттар үчүн Present Simple (жөнөкөй учур чак) колдонуңуз: I usually walk to work.
Кыргыз тили жана англис тили
Жакшы жаңылык: кыргыз тилинде used to сөзүнө абдан жакын форма бар – -чу («барчумун», «жашачубуз», «болчу»). Ал да өткөндө кайталанып турган иштерди жана абалдарды билдирет, жана көбүнчө «азыр андай эмес» деген маанини берет – бул жерде да ушундай. Тануу -чу эмесмин («жактырчу эмесмин») → didn't use to, суроо -чу белең? («көрчү белең?») → Did you use to…? Айырмалар бар: кыргызча суроо -бы / беле бөлүкчөсү менен түзүлөт жана сөз тартиби өзгөрбөйт, ал эми англисчеде did ээнин алдына чыгат. «Бул жерде кинотеатр бар болчу» дегенде have эмес, There used to be колдонулат. Жана бир жолку окуя кыргызча «-ды» менен айтылгандай эле, англисчеде да Past Simple менен айтылат.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Мектепке күн сайын жөө барчумун. | I used to walk to school every day. | Бул жерде да ушундай: «-чу» = used to + негизги форма |
| Мурун чачым узун болчу. | I used to have long hair. | абал: used to have / be |
| Бул көчөдө мурун кинотеатр бар болчу. | There used to be a cinema on this street. | «бар болчу» → There used to be (have эмес) |
| Мурун кофени жактырчу эмесмин. | I didn't use to like coffee. | «-чу эмесмин» → didn't use to (did кийин use) |
| Ишемби күнү эртең менен мультфильм көрчү белең? | Did you use to watch cartoons on Saturday mornings? | «-чу белең?» → Did + ээ + use to…? |
| Кечээ спортзалга бардым. | I went to the gym yesterday. | бир жолку окуя → Past Simple, used to эмес |
| Адатта жумушка машина менен барам. | I usually drive to work. | азыркы адат → Present Simple; used to учур чакта жок |
Кыскасы: «-чу» → used to; «-чу эмесмин» → didn't use to / never used to; «-чу белең?» → Did you use to…?; «бар болчу» → There used to be; бир жолку окуя («-ды») → Past Simple.
Түзүлүшү
| Формасы | Мисал |
|---|---|
| Ырастоо сүйлөм | I / you / he / she / we / they used to play tennis. |
| Тануу сүйлөм | I didn't use to like vegetables. |
| Тануу (күчтүүрөөк, абдан көп колдонулат) | He never used to eat breakfast. |
| Ооба / жок суроосу | Did you use to have a pet? |
| Суроо сөз менен | Where did you use to live? |
| Кыска жооптор | Yes, I did. / No, I didn't. |
Used же use?
| did жок | did / didn't кийин |
|---|---|
| I used to · She used to · I never used to | didn't use to · Did you use to…? |
Used to + негизги форма – бардык ээлер үчүн бирдей форма: негизги этиште -s, -ed, -ing жок.
| Туура | Туура эмес |
|---|---|
| She used to work here. | She used to worked here. |
| They used to be neighbours. | They used to being neighbours. |
There used to be – өткөндө бир жерде эмне болгонун айтуу: There used to be a cinema here.
Колдонулушу
1Өткөндөгү адаттар – дайыма кылган нерселер
Азыр болбогон, өткөндөгү кайталанган иш-аракеттер үчүн used to + негизги форма колдонуңуз. Кыргызча: «-чу».
2Өткөндөгү абалдар – көп убакыт бою чындык болгон нерселер
Used to абалдар үчүн да – өзгөргөн кырдаалдар үчүн – be, have, live, like жана know сыяктуу этиштер менен колдонулат. Кыргызча: «болчу», «бар болчу», «жашачумун».
3Тануу – didn't use to / never used to
Өткөндө чындык болбогон же болбогон, бирок азыр башкача болгон нерсе үчүн didn't use to колдонуңуз (did кийин d жок). Never used to ошол эле маанини берет жана оозеки кепте абдан көп колдонулат. Кыргызча: «-чу эмесмин», «эч качан -чу эмес».
4Суроолор – Did you use to…?
Суроону Did + ээ + use to + негизги форма менен түзүңүз. did же didn't менен жооп бериңиз. Кыргызча «-чу белең?», «кайда -чу элең?» деп сөз тартибин өзгөртпөй сурайбыз, англисчеде болсо did ээнин алдына чыгат.
5Used to жана Past Simple
Кайталанган иш-аракеттер жана өзгөргөн узак абалдар үчүн used to колдонуңуз. Белгилүү бир убакыттагы бир иш-аракет үчүн, ошондой эле канча жолу же канча убакыт болгонун так айтканда Past Simple колдонуңуз. Past Simple өткөндөгү адаттарды да сүрөттөй алат, айрыкча убакыт сөзү менен, ошондуктан адат үчүн ал да туура.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Бар болчу» → In our village used to be… / used to have. Кыргызча «бар» деген бир эле сөз there is жана have маанисин берет: «Айылыбызда клуб бар болчу». Ошондуктан бир жерде эмне болгонун айтканда there сөзүн түшүрүп коюу же have колдонуу оңой. Бир жерде эмне болгонун айтуу үчүн There used to be колдонуңуз (же жерди ээ кылып: Our village used to have…).
2. «Кайда -чу элең?» → Where you used to…? Кыргызча суроодо сөз тартиби өзгөрбөйт: «Бала кезиңде бөлөлөрүң менен кайда сууга түшчү элеңер?». Англисчеде did ээнин алдына чыгат, андан кийин use to (d жок) келет.
3. «… жыл мурун» → before … years. Кыргызча «мурун» before да, ago да болот: «он жыл мурун». Өткөн жөнүндө айтып жатканда «он жыл мурун» дегенди before ten years деп которуп коюу абдан оңой. Санак + убакыттан кийин ago колдонуңуз.
Чаташтырбаңыз
used to (өткөндөгү адат) жана usually (азыркы адат) – Used to өткөн жөнүндө гана. Азыркы адаттар үчүн көбүнчө usually менен Present Simple колдонуңуз. A1-15 караңыз.
used to + этиш жана be / get used to – Be used to something «бул мен үчүн кадимки, тааныш нерсе» дегенди билдирет. Бул башка түзүлүш, B1-21 сабагында.
өткөндөгү адаттар үчүн used to жана would – Аңгемелерде would да кайталанган өткөндөгү иш-аракеттерди сүрөттөй алат, бирок абалдарды эмес. B2-17 караңыз.
Жазылышы жана айтылышы
- used to /ˈjuːstə/ (UK жана US) деп айтылат. s /z/ эмес, /s/ болуп угулат, d угулбайт.
- use to (did кийин) дал ошондой эле угулат: /ˈjuːstə/. Жазылышы гана өзгөрөт.
- Кадимки use этиши башкача: use /juːz/, used /juːzd/ – аягында үндүү /z/: I used a knife.
- Үндүүнүн алдында to бир аз күчтүүрөөк: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/.
- Тануу сүйлөмдө басым көбүнчө didn't же never сөзүнө түшөт: «I didn't use to like it.» «I never used to cook.»
- /uː/ созулма үндүү: кыргыздын «уу» тыбышына жакын, бул сизге жеңил. Ал эми сөздүн аягындагы /tə/ алсыз, аны толук «ту» деп айтпаңыз.
Алтын эреже
Used to + негизги форма = өткөндө дайыма болуп турган же көп убакыт бою чындык болгон, азыр көбүнчө башкача. did / didn't кийин use to деп жазыңыз. Бир окуя же канча жолу болгону үчүн Past Simple колдонуңуз. Эсиңизде болсун: «-чу» = used to, «бар болчу» = there used to be.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
1–3-тапшырмаларда used to колдонуңуз.
-
I (live) in a small village when I was a child.
-
you use to have a bike?
-
She didn't to like spicy food.
-
never менен тануу сүйлөмгө айлантыңыз: I used to eat vegetables.
-
Суроо түзүңүз: where / you / did / live / use to
-
there used to be менен толуктаңыз: a park here, but now it's a car park.
B. Мааниси
Кырдаалга ылайык жоопту тандаңыз.
-
Туура жоопту тандаңыз: We … my aunt twice last month.
-
Туура жоопту тандаңыз: My grandfather … a farm with fifty cows.
-
Кайсы сүйлөм азыр чындык эмес экенин билдирет?
-
Туура жоопту тандаңыз: Now I … take the bus.
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
He used to plays football.
-
Did they used to work together?
-
I used to go to Mexico last summer.
-
There used to be a lot of trees in this street.
D. Текстте
Кашаадагы этиштин туура формасын жазыңыз.
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.
E. Сиздин кезегиңиз
Өзүңүз жөнүндө англисче жазыңыз.
-
Бала кезиңизде болгон, азыр жок эки адатыңыз жөнүндө эки сүйлөм жазыңыз.
-
Шаарыңыз же айылыңыз жөнүндө бир сүйлөм жазыңыз: мурун бар болгон, азыр жок бир нерсе.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
A1-28 Past Simple кыргызча: туура эмес этиштер, did жана didn't "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
-
A2-18 Present Perfect, for жана since кыргызча: «…дан бери» англисче кантип айтылат? I (live) in Berlin since 2020.
-
A2-02 Past Simple же Past Continuous? When, while, during жана for кыргызча I (walk) home when it started to rain.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- used to live
- Did
- use
- I never used to eat vegetables.
- Where did you use to live?
- There used to be
B. Мааниси
- visited
- used to have
- I used to live in Paris.
- usually
C. Катаны табыңыз
- He used to play football.
- Did they use to work together?
- I went to Mexico last summer.
- ✓ There used to be a lot of trees in this street.
D. Текстте
- used to spend / spent
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- used to say / said
- found
- Did … use to think / Did … think
E. Сиздин кезегиңиз
- I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
- There used to be a big market near the station.
F. Аралаш кайталоо
- saw
- have lived / have been living
- was walking
