Spreektaalgrammatica in het Engels: weglatingen, heads en tails, vage taal en tags
Spoken Grammar
Op deze pagina
Leerdoel
Na deze les begrijp en gebruik je de grammatica van echte gesprekken: woorden die aan het begin wegvallen, heads en tails, vage taal, discourse markers in spreektaal, korte reacties, nadruk-tags, reactie-tags met dezelfde polariteit, het citerende be like / go en though aan het eind van een zin.
Het idee
Geschreven grammatica is gemaakt voor een lezer die alleen is met de tekst. Gesproken grammatica is gemaakt voor twee mensen die hetzelfde moment delen, dezelfde dingen zien en elkaar kunnen onderbreken.
Omdat sprekers zoveel delen, laten ze weg wat vanzelf spreekt (Coffee?), noemen ze eerst het onderwerp en geven ze daarna commentaar (That restaurant, it's amazing), en laten ze voortdurend hun houding horen (well, I mean, sort of). Dat is geen ‘slechte grammatica’. Het is een ander systeem met eigen regels, en vloeiende sprekers volgen die net zo precies als schrijvers de hunne.
Zie een gesprek als overgooien met een bal. De bal moet met de juiste snelheid aankomen en makkelijk te vangen zijn. Gesproken grammatica verzacht, kondigt aan en checkt, zodat de ander de boodschap kan vangen en terug kan gooien. Een leerder die alleen in volledige, geschreven zinnen praat, klinkt alsof hij een brief voorleest.
Nederlands en Engels vergeleken
Gesproken Nederlands werkt grotendeels hetzelfde. Ook wij laten het begin weg (‘Klinkt goed.’ ‘Al gezien.’ ‘Koffie?’), zetten het onderwerp vooraan (‘Die nieuwe collega, die is echt aardig’) of achteraan (‘Hij is echt aardig, je broer’), zijn vaag (‘of zo’, ‘en zo’) en citeren in een verhaal met ‘en zij zo van…’. Die gewoontes mag je dus gerust meenemen naar het Engels.
Het verschil zit in de kleine woordjes. Nederlandse woorden als nou, eigenlijk, ook goed, of zo en toch? hebben Engelse tegenhangers die er anders uitzien: well, actually, fair enough, or something en een tag die zich aanpast aan de zin. Woord voor woord vertalen gaat hier vaak mis.
| Nederlands | Functie | Engels |
|---|---|---|
| Klinkt goed. / Al gezien. / Koffie? | begin weggelaten | Sounds good. / Seen it already. / Coffee? |
| Onze manager, die beantwoordt nooit mails voor tienen. | head | Our manager, she never answers emails before ten. |
| Hij is echt aardig, je broer. | tail | He's really kind, your brother. |
| Neem iets te drinken mee of zo. / over werk en zo | vage taal | Bring a drink or something. / about work and stuff |
| Nou, ik weet niet of dat een goed idee is. | aarzeling, zachte tegenspraak | Well, I'm not sure that's a good idea. |
| Eigenlijk is het maar vijf minuten lopen. | verwachting corrigeren | Actually, it's only five minutes away. |
| Ook goed. / Snap ik. | een reden accepteren | Fair enough. |
| Zo, dus jij gaat weg? | reactie op nieuws | So you're leaving, are you? |
| En zij zo van: ‘Meen je dat?’ | citeren in een verhaal | And she was like, "Are you serious?" |
| Het is wel een beetje klein. | contrast achteraf | It's a bit small, though. |
Vorm
De belangrijkste kenmerken van gesproken grammatica
| Kenmerk | Wat er gebeurt | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Weglating uit de situatie | onderwerp / hulpwerkwoord / it / there vallen aan het begin weg | Seen it? Sounds good. |
| Head | zelfstandignaamwoordgroep vóór de zin, opgepakt door een voornaamwoord | My sister, she's a pilot. |
| Tail | zelfstandignaamwoordgroep na de zin, herhaalt een voornaamwoord | She's a pilot, my sister. |
| Vage taal | ongeveer, verzachten, losjes opsommen | sort of, kind of, -ish, and stuff, or something |
| Discourse markers | het gesprek ordenen en je houding laten zien | well, anyway, I mean, you know, right, mind you, actually |
| Korte reacties | korte reacties van de luisteraar | Fair enough. Absolutely. I suppose so. |
| Nadruk-tag | zelfde polariteit, volgorde van een mededeling, dalende toon | You're mad, you are. |
| Reactie-tag | zelfde polariteit, vraagvolgorde, meestal stijgende toon | So you're leaving, are you? |
| Citeren | be like / go leiden woorden in een verhaal in | She was like, "No way!" |
| Though aan het eind | contrast achteraan toegevoegd | It's small, though. |
Wat er bij weglating uit de situatie kan wegvallen
| Weggelaten | Volledige vorm | Gesproken vorm |
|---|---|---|
| I | I don't know. | Don't know. |
| It / that + be | It's a good idea. | Good idea. |
| Hulpwerkwoord + you | Have you finished? | Finished? |
| Hulpwerkwoord + you | Do you want some? | Want some? |
| Is there / are there | Is there any milk left? | Any milk left? |
| Lidwoord (heel informeel) | The car's outside. | Car's outside. |
Alleen woorden aan het begin van de zin vallen weg, en alleen als de luisteraar ze uit de situatie kan aanvullen.
Gebruik
1Weglating uit de situatie
Maakt de situatie de ontbrekende woorden duidelijk, dan laten sprekers ze aan het begin van de zin weg – meestal een persoonlijk voornaamwoord, een hulpwerkwoord, it of there. Dit is een uitbreiding van de regels voor ellipsis in C1-10, waar de ontbrekende woorden al eerder in de tekst stonden. Het Nederlands doet precies hetzelfde.
2Heads en tails
Een head zet het onderwerp vooraan, zodat de luisteraar weet waar je het over hebt; daarna pakt een voornaamwoord het op – zoals ‘die’ in ‘Die nieuwe collega, die…’. Een tail voegt de zelfstandignaamwoordgroep aan het eind toe, om duidelijk te maken over wie of wat het gaat of om een mening te onderstrepen. Tails komen vooral voor bij oordelen.
3Vage taal
Sprekers zijn vaak bewust niet precies: om vriendelijk te klinken, om niet pietluttig over te komen, of omdat het precieze detail er niet toe doet. -ish kan achter tijden, getallen, kleuren en bijvoeglijke naamwoorden. And stuff, and things en or something sluiten een opsomming van dingen of activiteiten af – als ‘en zo’ en ‘of zo’.
4Discourse markers in spreektaal
Discourse markers in spreektaal sturen het gesprek: beginnen, van onderwerp veranderen, verbeteren, checken of de ander iets ook weet, een contrast toevoegen. Ze staan meestal aan het begin van een zin en hebben weinig woordenboekbetekenis, maar veel sociale betekenis.
5Korte reacties en verzachters
Luisteraars laten met korte, vaste reacties zien dat ze volgen, het eens zijn of iets accepteren. Veel ervan verzachten instemming of tegenspraak. Ook wedervragen als "Are you?" horen hierbij (A2-32).
6Tags voor nadruk
Anders dan bij question tags (B1-15) houdt een nadruk-tag dezelfde polariteit, heeft hij de volgorde van een mededeling (voornaamwoord + hulpwerkwoord) en vraagt hij niets. Hij versterkt een mening. Hij is informeel en vooral Brits; een zelfstandig naamwoord kan het voornaamwoord vervangen. Het Nederlands heeft hier geen vaste vorm; je zegt eerder ‘Jij bent echt gek, jij.’
7Tags met dezelfde polariteit voor reactie en verbazing
Een bevestigende zin kan ook een bevestigende tag in vraagvolgorde krijgen, meestal met een stijgende toon. Die tag checkt geen informatie; hij reageert op iets wat je net hebt gehoord of gezien – interesse, verbazing of, met een scherpere toon, ergernis of uitdaging. De zin begint vaak met So of Oh (‘Zo, dus…’). Dit patroon gebruik je bijna alleen bij bevestigende zinnen.
8Citeren met be like en go, en though aan het eind
Als sprekers een verhaal vertellen, leiden ze iemands woorden of reactie vaak in met be like of go in plaats van say – zoals ‘en zij zo van…’. Be like kan woorden, gedachten of een houding weergeven; het is heel informeel en komt veel voor bij jongere sprekers. Go staat vaak in de tegenwoordige tijd, ook in een verhaal over het verleden, en dat maakt het verhaal levendig. Though aan het eind van een zin voegt een contrast toe aan wat net gezegd is, als een but achteraan – vaak zoals het Nederlandse wel; in spreektaal komt het veel vaker voor dan although. Houd alle drie buiten formele teksten.
Veelgemaakte fouten
Valkuilen voor Nederlandstaligen
1. ‘Of zo’ en ‘en zo’ → or so en and so. De Nederlandse vage afsluiters worden vaak letterlijk vertaald. Maar or so gebruik je in het Engels alleen bij getallen en tijden (ten minutes or so), en and so bestaat niet als afsluiter. Gebruik or something en and stuff / and things / and so on.
2. ‘Nou’ → now. ‘Nou, ik weet het niet hoor’ begint met een aarzelend nou. Het Engelse now aan het begin van een zin betekent ‘nu dan’ en kondigt een nieuw punt aan, vaak streng. Voor aarzeling of zachte tegenspraak is het well.
3. ‘Actueel’ en ‘eigenlijk’ → actual en actually. Actually is ‘eigenlijk, in feite’ of ‘anders dan je denkt’; het is geen tijdwoord. En actual is ‘echt, werkelijk’, niet ‘actueel’. Voor ‘actueel’ of ‘huidig’ gebruik je current of latest, voor ‘op dit moment’ at the moment.
4. ‘Ook goed’ → also good. Als iemand een voorstel doet of een reden geeft, zeg je in het Nederlands ‘ook goed’ of ‘prima’. Het Engelse also good betekent ‘ook (nog) goed’. Gebruik Fine by me, Sure of, als je een reden accepteert, Fair enough.
5. Eén tag voor alles: isn't it? In het Nederlands verandert ‘toch?’ of ‘hè?’ nooit. In het Engels past de tag zich aan de zin aan: hetzelfde hulpwerkwoord en onderwerp, en bij een check de omgekeerde polariteit (B1-15), bij een reactie op nieuws dezelfde polariteit.
Niet verwarren
question tag, nadruk-tag en reactie-tag – Een question tag draait de polariteit om en checkt; een nadruk-tag houdt de polariteit, heeft de volgorde van een mededeling en geeft commentaar; een reactie-tag houdt de polariteit, heeft vraagvolgorde en reageert. Zie B1-15.
weglating uit de situatie en weglating uit de tekst – Bij weglating uit de tekst laat je woorden weg die al gezegd zijn (C1-10); bij weglating uit de situatie woorden die uit de situatie duidelijk zijn.
actually en at the moment – Actually geeft een contrast aan met wat iemand denkt; het is geen tijdwoord.
Spelling en uitspraak
- Een head krijgt een eigen toon, gevolgd door een korte pauze: That house (pauze) it's huge.
- Een tail spreek je snel en laag uit, als iets wat je er nog even aan toevoegt: He's lovely, your brother.
- Nadruk-tags dalen in toonhoogte; reactie-tags stijgen meestal.
- Discourse markers worden vaak ingekort: you know /jəˈnəʊ/ (UK), /jəˈnoʊ/ (US); kind of /ˈkaɪndə/; sort of /ˈsɔːtə/ (UK), /ˈsɔːrdə/ (US). Zie T-01.
- Well begint met een Engelse /w/: lippen rond en naar voren, je tanden raken je lip niet – anders klinkt het als ‘vel’. De /l/ aan het eind is een donkere l: de achterkant van je tong gaat omhoog.
- Though /ðəʊ/ (UK), /ðoʊ/ (US) begint met een stemhebbende /ð/ (tongpunt tegen je boventanden) en rijmt op go; de gh spreek je niet uit.
- In geschreven dialoog zet je een komma tussen een head of tail en de rest: Lovely people, the neighbours.
Gouden regel
Zeg in een gesprek wat de luisteraar nodig heeft, niet elk woord: laat weg wat de situatie duidelijk maakt, kondig het onderwerp aan, en gebruik kleine woordjes – well, I mean, sort of – om de relatie te sturen. Bewaar deze kenmerken voor spreektaal en informele berichten. En: vertaal nou, of zo en ook goed niet woord voor woord.
Oefeningen
A. Vorm
Herschrijf elke zin als natuurlijk gesproken Engels, met het gegeven kenmerk.
-
Weglating uit de situatie: Have you seen my keys anywhere?
-
Een tail, om je mening te onderstrepen: Your sister is very funny.
-
Een head: Have you tried the new gym on Park Road?
-
Een nadruk-tag, om je mening te versterken: He's clever.
-
Een reactie op nieuws dat je net hoort, met "So" en een tag met dezelfde polariteit: You've bought a new car.
-
"Though" aan het eind van de tweede zin: The hotel was lovely. But it was a long way from the beach.
B. Betekenis
Lees de situatie en kies het antwoord of de zin die er het best bij past.
-
Een collega zegt: "I can't come tonight — I've got a deadline." Je accepteert haar reden. Welk antwoord past?Fair enough accepteert een reden; Tell me about it = sterke instemming uit eigen ervaring
-
Je bent klaar met praten over een probleem op je werk en wilt naar een nieuw onderwerp. Welke zin past?anyway verandert of sluit een onderwerp af
-
Een vriendin zegt: "You must be exhausted after that flight." Je voelt je prima, en dat verwacht ze niet. Welk antwoord past?actually corrigeert een verwachting
-
Je zoon van vijftien vertelt dat hij zijn kamer heeft opgeruimd. Je bent verbaasd en een beetje ironisch. Welke zin past?zelfde polariteit, vraagvolgorde = een reactie, geen check
-
Je wilt je mening over een vriend versterken, niet iets vragen. Welke zin past?nadruk-tag: zelfde polariteit, volgorde van een mededeling
-
De conclusie van een academisch essay. Welke zin past?weglating en vage taal horen bij spreektaal
C. Vind de fout
Verbeter de fout. Is de zin goed, schrijf dan correct.
-
Is a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
-
He's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
-
Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
-
Have finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
-
Has gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. In context
Dit gesprek klinkt als een geschreven tekst. Herschrijf de genummerde delen als natuurlijke spreektaal, zoals aangegeven.
Mia: (18) Is there any coffee left?
Sam: No, I'm afraid not. There's some tea. (19) But it's the herbal kind.
Mia: Oh well. (20) It sounds like a tea day, then. Oh, and (21) the new manager is really nice.
Sam: Yes, she's lovely. (22) She is a little shy, I think. In the meeting yesterday, (23) she said, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed.
Mia: Ha! By the way, (24) did you say that the machine is broken again?
Sam: Yes, again. Right, I'd better get back to my desk. (25) I will see you at the meeting at about three.
-
Maak (18) informeel met een weglating uit de situatie.
-
Herschrijf (19) met "though" aan het eind.
-
Maak (20) informeel door het onderwerp weg te laten.
-
Herschrijf (21) met een tail.
-
Vervang in (22) "a little" door vage spreektaal.
-
Vertel (23) als levendig verhaal, met het citerende "go" of "be like".
-
Herschrijf (24) als reactie op nieuws, met "So" en een tag met dezelfde polariteit.
-
Maak (25) informeel: laat het onderwerp weg en gebruik "-ish".
E. Jouw beurt
Zeg of schrijf in het Engels.
-
Een vriend zegt: "I'm moving to Canada next month!" Reageer in 2–3 gesproken zinnen. Gebruik een wedervraag of een reactie-tag, één korte reactie en één discourse marker zoals I mean of well.
-
Vertel een vriend in 2–3 gesproken zinnen over afgelopen weekend. Gebruik één tail, één stukje vage taal (-ish, sort of, and stuff) en though aan het eind.
-
Vertel in 2–3 gesproken zinnen een moment uit een grappig verhaal. Gebruik een head, minstens één keer be like of go, en anyway om terug te komen bij de kern.
F. Gemengde herhaling
Herhaal wat je in eerdere lessen hebt geleerd.
-
C1-10 Ellipsis en substitution: I think so, I hope not, I'd love to en but John did Maak het antwoord korter met substitutie: "Are you coming to the party?" "I hope that I'm coming to the party."
-
B1-15 Question tags: …, isn't it? Het Engelse ‘toch?’ en ‘hè?’ Herschrijf als voorstel met een question tag: Let's start.
