Spoken Grammar: სასაუბრო ინგლისურის გრამატიკა – Sounds good, sort of, anyway, you are
Spoken Grammar
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ნამდვილი საუბრის გრამატიკის გაგებასა და გამოყენებას: წინადადების დასაწყისში გამოტოვებული სიტყვები, heads და tails, ბუნდოვანი ენა, ზეპირი მაკავშირებლები, საპასუხო რეპლიკები, ემფატიკური tags, ერთნაირი პოლარობის რეაქციის tags, ციტირების be like / go და ბოლოში მდგარი though.
მთავარი იდეა
წერილობითი გრამატიკა ისეთი მკითხველისთვისაა აგებული, რომელიც ფურცელთან მარტოა. ზეპირი გრამატიკა – ორი ადამიანისთვის, რომლებიც ერთსა და იმავე მომენტს იზიარებენ, ერთსა და იმავეს ხედავენ და ერთმანეთს შეიძლება შეაწყვეტინონ.
რადგან მოლაპარაკეებს ბევრი რამ აქვთ საერთო, ისინი ტოვებენ იმას, რაც აშკარაა (Coffee?), ჯერ თემას აცხადებენ და მერე აფასებენ (That restaurant, it's amazing), და დამოკიდებულებას გამუდმებით აჩვენებენ (well, I mean, sort of). ეს „ცუდი გრამატიკა“ არ არის. ეს განსხვავებული სისტემაა საკუთარი წესებით, და თავისუფლად მოლაპარაკეები ამ წესებს ისეთივე სიზუსტით მისდევენ, როგორც ავტორები – თავისას.
წარმოიდგინეთ საუბარი როგორც ბურთის სროლა ორ ადამიანს შორის. ბურთი სწორი სიჩქარით უნდა მივიდეს და ადვილად დასაჭერი უნდა იყოს. ზეპირი გრამატიკა არბილებს, აცხადებს და ამოწმებს, რომ მეორემ შეტყობინება დაიჭიროს და უკან ისროლოს. მოსწავლე, რომელიც მხოლოდ სრული წერილობითი წინადადებებით ლაპარაკობს, ისე ჟღერს, თითქოს წერილს ხმამაღლა კითხულობს.
ქართული და ინგლისური
ქართული სასაუბრო ენა ბევრ რამეში ინგლისურს ჰგავს. ქართულიც ტოვებს აშკარას: „ნახე?“, „ყავა?“ – და ქართულისთვის ეს უფრო ბუნებრივიც კია, რადგან ქვემდებარე ყოველთვის შეიძლება გამოტოვდეს. თავისუფალი სიტყვათა რიგი ქართულს heads-ს და tails-საც აძლევს: „შენი ძმა, ძალიან კარგი ბიჭია“, „კარგი ბიჭია, შენი ძმა“ – აქ ერთნაირია. ქართულსაც აქვს თავისი მაკავშირებლები და ბუნდოვანი სიტყვები: „აბა“, „ესე იგი“, „ისე“, „რაღაც“.
მაგრამ ინგლისური ზეპირი გრამატიკა მკაცრია. პირველი: ინგლისურად ელიფსისისას ქვემდებარე და ზმნა ერთად იკარგება (Good idea), ქართულ „კარგი იდეაა“-ში კი ზმნა (-ა) რჩება – ამიტომ ჩნდება Is a good idea. მეორე: ქართული „ის“ სქესს არ აჩვენებს, ინგლისურ head-სა და tail-ს კი სწორი he ან she სჭირდება. მესამე: ქართული ზეპირი მაკავშირებლები ინგლისურად სიტყვასიტყვით ითარგმნება და სხვა მნიშვნელობას იძენს.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| ნახე უკვე? | Seen it already? | აქ ერთნაირია: აშკარა ქვემდებარე იკარგება |
| კარგი იდეაა. | Good idea. / It's a good idea. | ქართულად -ა რჩება; ინგლისურად ან ორივე იკარგება, ან ორივე რჩება |
| ჩვენი მენეჯერი, ის ათ საათამდე წერილებს არასდროს პასუხობს. | Our manager, she never answers emails before ten. | აქ ერთნაირია: head + ნაცვალსახელი; ოღონდ ინგლისურად სქესი ჩანს |
| ძალიან კეთილია, შენი ძმა. | He's really kind, your brother. | tail: ინგლისურად he – ძმაზე |
| ისე, დარწმუნებული არ ვარ, რომ ეს კარგი იდეაა. | Well, I'm not sure that's a good idea. | „ისე“ / „აბა“ → well |
| ფაქტობრივად, ხუთი წუთის სავალზეა. | Actually, it's only five minutes away. | actually = „სინამდვილეში“, არა „ახლა“ |
მოკლედ: ზეპირი ინგლისურის ლოგიკა ქართველისთვის ნაცნობია; ფრთხილად იყავით ელიფსისთან (Good idea, არა Is good idea), head-ისა და tail-ის სქესთან და ქართული სიტყვების სიტყვასიტყვით თარგმანთან.
ფორმა
ზეპირი გრამატიკის ძირითადი ნიშნები
| ნიშანი | რა ხდება | მაგალითი |
|---|---|---|
| სიტუაციური ელიფსისი | დასაწყისში იკარგება ქვემდებარე / დამხმარე ზმნა / it / there | Seen it? Sounds good. |
| Head | არსებითი ფრაზა წინადადების წინ, მას ნაცვალსახელი იმეორებს | My sister, she's a pilot. |
| Tail | არსებითი ფრაზა წინადადების შემდეგ, ნაცვალსახელს იმეორებს | She's a pilot, my sister. |
| ბუნდოვანი ენა | მიახლოება, შერბილება, თავისუფალი ჩამონათვალი | sort of, kind of, -ish, and stuff, or something |
| მაკავშირებლები | საუბარს აწყობს და დამოკიდებულებას აჩვენებს | well, anyway, I mean, you know, right, mind you, actually |
| საპასუხო რეპლიკები | მოკლე რეაქციები | Fair enough. Absolutely. I suppose so. |
| ემფატიკური tag | იგივე პოლარობა, თხრობითი რიგი, დაღმავალი ტონი | You're mad, you are. |
| რეაქციის tag | იგივე პოლარობა, კითხვითი რიგი, ჩვეულებრივ აღმავალი ტონი | So you're leaving, are you? |
| ციტირების ზმნა | be like / go ამბავში სიტყვებს შემოიტანს | She was like, "No way!" |
| ბოლოში though | ბოლოს დამატებული დაპირისპირება | It's small, though. |
რა შეიძლება გამოტოვდეს სიტუაციურ ელიფსისში
| რა იკარგება | სრული ფორმა | ზეპირი ფორმა |
|---|---|---|
| I | I don't know. | Don't know. |
| It / that + be | It's a good idea. | Good idea. |
| დამხმარე ზმნა + you | Have you finished? | Finished? |
| დამხმარე ზმნა + you | Do you want some? | Want some? |
| Is there / are there | Is there any milk left? | Any milk left? |
| არტიკლი (ძალიან სასაუბრო) | The car's outside. | Car's outside. |
იკარგება მხოლოდ წინადადების დასაწყისში მდგარი სიტყვები და მხოლოდ მაშინ, როცა მსმენელს მათი აღდგენა სიტუაციიდან შეუძლია.
გამოყენება
1სიტუაციური ელიფსისი
როცა სიტუაცია გამოტოვებულ სიტყვებს აშკარას ხდის, მოლაპარაკეები მათ წინადადების დასაწყისში ტოვებენ – ჩვეულებრივ ქვემდებარე ნაცვალსახელს, დამხმარე ზმნას, it-ს ან there-ს. ეს C1-10-ის ელიფსისის წესების გაგრძელებაა, სადაც გამოტოვებული სიტყვები ტექსტში ადრე უკვე ითქვა.
2Heads და tails
Head თემას წინ აყენებს, რომ მსმენელმა იცოდეს, რაზეა საუბარი; შემდეგ მას ნაცვალსახელი იმეორებს. Tail არსებით ფრაზას ბოლოს ამატებს, რომ მითითება ნათელი გახდეს ან აზრს ხაზი გაესვას. Tails განსაკუთრებით ხშირია შეფასებებთან.
3ბუნდოვანი ენა
მოლაპარაკეები ხშირად შეგნებულად ერიდებიან სიზუსტეს: რომ მეგობრულად ჟღერდნენ, პედანტურად არ ჟღერდნენ, ან იმიტომ, რომ ზუსტ დეტალს მნიშვნელობა არ აქვს. -ish შეიძლება დაერთოს დროს, რიცხვს, ფერს და ზედსართავს. And stuff, and things და or something საგნების ან საქმიანობების ჩამონათვალს ამთავრებს.
4ზეპირი მაკავშირებლები
ზეპირი მაკავშირებლები საუბარს მართავს: იწყებს, თემას ცვლის, ასწორებს, ამოწმებს საერთო ცოდნას, დაპირისპირებას ამატებს. ჩვეულებრივ წინადადების დასაწყისში დგას და ლექსიკონური მნიშვნელობა ცოტა აქვს, სოციალური კი – ბევრი.
5საპასუხო რეპლიკები და შემარბილებლები
მსმენელები მოკლე, მყარი პასუხებით აჩვენებენ, რომ ყურს უგდებენ, ეთანხმებიან ან იღებენ ნათქვამს. ბევრი მათგანი თანხმობას ან უთანხმოებას არბილებს. საპასუხო კითხვებიც, როგორიცაა "Are you?", აქ შედის (A2-32).
6Tags ემფაზისთვის
კითხვითი tags-ისგან განსხვავებით (B1-15), ემფატიკური tag იმავე პოლარობას ინარჩუნებს, თხრობით რიგს იყენებს (ნაცვალსახელი + დამხმარე ზმნა) და არაფერს კითხულობს. ის აზრს აძლიერებს. არაფორმალურია და ძირითადად ბრიტანული; ნაცვალსახელის ნაცვლად სრული არსებითი სახელიც შეიძლება დადგეს.
7ერთნაირი პოლარობის tags რეაქციისა და გაოცებისთვის
დადებით წინადადებას შეიძლება დადებითი კითხვითი tag დაერთოს, კითხვითი რიგით, ჩვეულებრივ აღმავალი ტონით. ის ინფორმაციას არ ამოწმებს; ის რეაგირებს იმაზე, რაც ახლახან გაიგეთ ან შენიშნეთ – ინტერესით, გაოცებით ან, უფრო მკვეთრი ტონით, გაღიზიანებით ან გამოწვევით. წინადადება ხშირად So-თი ან Oh-თი იწყება. ეს სქემა თითქმის მხოლოდ დადებით წინადადებებთან გამოიყენება.
8ციტირების ზმნები და ბოლოში მდგარი though
ამბის მოყოლისას მოლაპარაკეები ხშირად ვინმეს სიტყვებს ან რეაქციას say-ის ნაცვლად be like-ით ან go-თი შემოიტანენ. Be like სიტყვებსაც გადმოსცემს, ფიქრებსაც და დამოკიდებულებასაც; ძალიან არაფორმალურია და ახალგაზრდებში ხშირი. Go ხშირად აწმყოშია, წარსულ ამბავშიც, და ამბავს ცოცხალს ხდის. წინადადების ბოლოს though ახლახან ნათქვამს დაპირისპირებას ამატებს, როგორც ბოლოში გადატანილი but; ის მეტყველებაში although-ზე ბევრად ხშირია. სამივე ფორმალურ წერას მოარიდეთ.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „ძნელი ასახსნელია“ → Is hard to explain. ქართულ „ძნელი ასახსნელია“-ში ქვემდებარე („ეს“) გამოტოვებულია, ზმნა (-ა) კი რჩება. ამიტომ ელიფსისისას მხოლოდ it იკარგება და is რჩება. ინგლისურად ან ორივე გამოტოვეთ, ან ორივე დატოვეთ.
2. „ჩვენი მეზობელი თამარი, ის…“ → head + არასწორი სქესი. ქართული „ის“ ქალსაც ნიშნავს და კაცსაც, ამიტომ head-ის ან tail-ის შემდეგ ნაცვალსახელი ხშირად შემთხვევით აირჩევა. ინგლისურად ნაცვალსახელი head-ს უნდა შეესაბამებოდეს.
3. „ხომ?“ ყველა წინადადებაზე → isn't it? ქართული „ხომ?“ უცვლელია: „ბილეთები უკვე იყიდე, ხომ?“, „ხვალ მოხვალ, ხომ?“. ამიტომ ინგლისურადაც ერთი, „უნივერსალური“ isn't it? ჩნდება. ინგლისური tag წინადადების დამხმარე ზმნასა და ქვემდებარეს იმეორებს: have you?, won't you?, didn't she?
4. „მოკლედ“ ამბავში → In short. ქართულ ზეპირ ამბავში „მოკლედ“ თემას უბრუნდება ან ამბავს აგრძელებს, თუნდაც მოკლე არაფერი იყოს. ინგლისური in short მხოლოდ რეალური შეჯამებაა. ამბის გასაგრძელებლად – anyway, so.
არ აგერიოთ
კითხვითი tag თუ ემფატიკური tag თუ რეაქციის tag – კითხვითი tag პოლარობას ცვლის და ამოწმებს; ემფატიკური tag პოლარობას ინარჩუნებს, თხრობით რიგს იყენებს და აფასებს; რეაქციის tag პოლარობას ინარჩუნებს, კითხვით რიგს იყენებს და რეაგირებს. იხ. B1-15.
სიტუაციური ელიფსისი თუ ტექსტური ელიფსისი – ტექსტური ელიფსისი უკვე ნათქვამ სიტყვებს ტოვებს (C1-10); სიტუაციური – იმას, რაც სიტუაციიდან აშკარაა.
actually თუ at the moment – Actually იმის დაპირისპირებას აჩვენებს, რასაც ვინმე ფიქრობს; დროის სიტყვა არ არის.
მართლწერა და გამოთქმა
- Head თავისი ტონით წარმოითქმის და მას მოკლე პაუზა მოსდევს: That house (პაუზა) it's huge.
- Tails სწრაფად და დაბალი ტონით წარმოითქმის, როგორც მოგვიანებით გაჩენილი აზრი: He's lovely, your brother.
- ემფატიკური tags ტონს ჩამოწევს; რეაქციის tags ჩვეულებრივ აწევს. ქართული „ხომ?“ ყოველთვის კითხვაა – ინგლისურად კი მელოდია წყვეტს, ამოწმებთ, აფასებთ თუ რეაგირებთ.
- მაკავშირებლები ხშირად მოკლდება: you know /jəˈnəʊ/ (ბრიტ.), /jəˈnoʊ/ (ამერ.); kind of /ˈkaɪndə/; sort of /ˈsɔːtə/ (ბრიტ.), /ˈsɔːrdə/ (ამერ.). იხ. T-01. ქართული ჩვევით of-ის სრულ ხმოვანს ნუ წარმოთქვამთ – ის /ə/-მდე მოკლდება.
- ჩაწერილ დიალოგში head ან tail მძიმით გამოყავით: Lovely people, the neighbours.
ოქროს წესი
საუბარში თქვით ის, რაც მსმენელს სჭირდება, და არა ყოველი სიტყვა: გამოტოვეთ ის, რაც სიტუაციიდან აშკარაა (ქვემდებარე და ზმნა ერთად), გამოაცხადეთ თემა (სწორი he ან she-თი) და ურთიერთობის სამართავად პატარა სიტყვები გამოიყენეთ – well, I mean, sort of. ეს ნიშნები მეტყველებასა და არაფორმალურ შეტყობინებებს შეუნახეთ.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება ბუნებრივ ზეპირ ინგლისურად, მოცემული ნიშნით.
-
სიტუაციური ელიფსისი: Have you seen my keys anywhere?
-
Tail, რომ აზრს ხაზი გაუსვათ: Your sister is very funny.
-
Head: Have you tried the new gym on Park Road?
-
ემფატიკური tag, რომ აზრი გააძლიეროთ: He's clever.
-
რეაქცია ახლახან გაგებულ სიახლეზე, "So"-თი და ერთნაირი პოლარობის tag-ით: You've bought a new car.
-
ბოლოში "though" მეორე წინადადებაში: The hotel was lovely. But it was a long way from the beach.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ სიტუაცია და აირჩიეთ ყველაზე შესაფერისი პასუხი ან წინადადება.
-
კოლეგა ამბობს: "I can't come tonight — I've got a deadline." თქვენ მის მიზეზს იღებთ. რომელი პასუხი შეეფერება?Fair enough მიზეზს იღებს; Tell me about it = ძლიერი თანხმობა საკუთარი გამოცდილებით
-
სამსახურის პრობლემაზე ლაპარაკი დაასრულეთ და ახალ თემაზე გადასვლა გინდათ. რომელი შეეფერება?anyway თემას ცვლის ან ხურავს
-
მეგობარი ამბობს: "You must be exhausted after that flight." თავს კარგად გრძნობთ, რასაც ის არ ელის. რომელი პასუხი შეეფერება?actually მოლოდინს ასწორებს
-
მოზარდი შვილი გეუბნებათ, რომ ოთახი დაალაგა. გაოცებული ხართ და ცოტა ირონიულიც. რომელი შეეფერება?იგივე პოლარობა, კითხვითი რიგი = რეაქცია და არა შემოწმება
-
მეგობარზე აზრის გაძლიერება გინდათ და არა კითხვის დასმა. რომელი შეეფერება?ემფატიკური tag: იგივე პოლარობა, თხრობითი რიგი
-
აკადემიური ესეს დასკვნა. რომელი შეეფერება?ელიფსისი და ბუნდოვანი ენა მეტყველებას ეკუთვნის
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Is a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
-
He's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
-
Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
-
Have finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
-
Has gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. კონტექსტში
ეს საუბარი წერილობით ტექსტს ჰგავს. დანომრილი ნაწილები ბუნებრივი მეტყველებით გადაწერეთ, მითითების მიხედვით.
Mia: (18) Is there any coffee left?
Sam: No, I'm afraid not. There's some tea. (19) But it's the herbal kind.
Mia: Oh well. (20) It sounds like a tea day, then. Oh, and (21) the new manager is really nice.
Sam: Yes, she's lovely. (22) She is a little shy, I think. In the meeting yesterday, (23) she said, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed.
Mia: Ha! By the way, (24) did you say that the machine is broken again?
Sam: Yes, again. Right, I'd better get back to my desk. (25) I will see you at the meeting at about three.
-
გახადეთ (18) სასაუბრო სიტუაციური ელიფსისით.
-
გადაწერეთ (19) ბოლოში მდგარი "though"-ით.
-
გახადეთ (20) სასაუბრო, ქვემდებარე გამოტოვეთ.
-
გადაწერეთ (21) tail-ით.
-
(22)-ში "a little" ზეპირი ბუნდოვანი ენით შეცვალეთ.
-
მოყევით (23) ცოცხალი ამბავივით, ციტირების ზმნით "go" ან "be like".
-
გადაწერეთ (24) სიახლეზე რეაქციად, "So"-თი და ერთნაირი პოლარობის tag-ით.
-
გახადეთ (25) სასაუბრო: ქვემდებარე გამოტოვეთ და "-ish" გამოიყენეთ.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
მეგობარი გეუბნებათ: "I'm moving to Canada next month!" უპასუხეთ 2–3 ზეპირი წინადადებით. გამოიყენეთ საპასუხო კითხვა ან რეაქციის tag, ერთი საპასუხო რეპლიკა და ერთი მაკავშირებელი, მაგალითად I mean ან well.
-
2–3 ზეპირი წინადადებით მოუყევით მეგობარს გასულ შაბათ-კვირაზე. გამოიყენეთ ერთი tail, ერთი ბუნდოვანი გამოთქმა (-ish, sort of, and stuff) და ბოლოში though.
-
2–3 ზეპირი წინადადებით მოყევით სასაცილო ამბის ერთი მომენტი. გამოიყენეთ head, ერთხელ მაინც be like ან go და anyway, რომ მთავარ აზრს დაუბრუნდეთ.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
C1-10 Ellipsis და Substitution ინგლისურად: but John did, I hope not, I'd love to – გამეორების თავიდან აცილება შეამოკლეთ პასუხი ჩანაცვლებით: "Are you coming to the party?" "I hope that I'm coming to the party."
-
B1-15 Question Tags ქართულად: isn't it, don't you, didn't she – ინგლისური „ხომ“ გადაწერეთ შეთავაზებად კითხვითი tag-ით: Let's start.
პასუხები
A. ფორმა
- Seen my keys anywhere?
- She's very funny, your sister.
- The new gym on Park Road, have you tried it?
- He's clever, he is.
- So you've bought a new car, have you?
- The hotel was lovely. It was a long way from the beach, though.
B. მნიშვნელობა
- Fair enough, maybe next time.
- Anyway, what time does the film start tonight?
- Actually, I feel fine. I slept the whole way.
- So you've finally tidied your room, have you?
- Honestly, you're an absolute genius, you are.
- This appears to be a sensible proposal.
C. იპოვეთ შეცდომა
- It's a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you. / Shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
- She's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
- ✓ Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
- Have you finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes. / Finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
- Has he gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend. / Gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. კონტექსტში
- Any coffee left?
- It's the herbal kind, though.
- Sounds like a tea day, then.
- She's really nice, the new manager.
- She's kind of shy, I think. / She's sort of shy, I think.
- she goes, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed / she was like, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed
- So the machine's broken again, is it?
- See you at the meeting at three-ish. / See you at the meeting at threeish.
E. თქვენი ჯერი
- Oh, are you? Wow, good for you! I mean, I'll miss you, but it sounds amazing.
- It was brilliant, that party. We just danced and chatted and stuff till one-ish. The music was a bit loud, though.
- My neighbour, she knocks on my door at midnight, and she's like, "Have you seen my cat?" We search the whole building. Anyway, the cat was asleep on her own sofa the whole time.
F. შერეული გამეორება
- I hope so.
- Let's start, shall we?
