İngilizce Spoken Grammar: Konuşma Dilinin Dilbilgisi
Spoken Grammar
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda gerçek sohbetin dilbilgisini anlayıp kullanabileceksiniz: başta düşürülen kelimeler, heads ve tails (başa ve sona eklenen öbekler), belirsiz ifadeler, konuşma dilindeki söylem işaretleri, kısa tepki ifadeleri, vurgu etiketleri, aynı kutuplu tepki etiketleri, alıntı yapan be like / go ve cümle sonundaki though.
Temel Fikir
Yazı dilinin dilbilgisi, sayfayla baş başa kalan bir okuyucu için kurulur. Konuşma dilinin dilbilgisi ise aynı anı paylaşan, aynı şeyleri gören ve birbirinin sözünü kesebilen iki kişi için kurulur.
Konuşanlar çok şeyi paylaştıkları için apaçık olanı söylemezler (Coffee?), önce konuyu duyurup sonra yorum yaparlar (That restaurant, it's amazing) ve tavırlarını sürekli belli ederler (well, I mean, sort of). Bu "kötü dilbilgisi" değildir. Kendi kuralları olan farklı bir sistemdir ve akıcı konuşanlar bu kurallara, yazarların kendi kurallarına uyduğu kadar titizlikle uyar.
Sohbeti bir top oyunu gibi düşünün. Top doğru hızda gelmeli ve kolay tutulmalıdır. Konuşma dilinin dilbilgisi yumuşatır, duyurur ve kontrol eder; böylece karşıdaki kişi mesajı yakalayıp geri atabilir. Yalnızca eksiksiz yazı dili cümleleriyle konuşan bir öğrenci, yüksek sesle mektup okuyan birine benzer.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Konuşma dilinde Türkçe ile İngilizce şaşırtıcı derecede benzer çalışır. Türkçede de konuyu başa alır ("Bizim müdür, o…"), sonradan ekleriz ("Çok iyi biri, senin kardeşin"), belirsiz konuşuruz ("yedi gibi", "falan filan") ve tepki veririz ("Demek gidiyorsun, öyle mi?"). Fark şu: Türkçede özne zaten fiilin ekinde saklıdır ve hiç söylenmeyebilir; İngilizcede ise kelimeler yalnızca cümle başından düşer ve it's, there's gibi özne + be birleşimleri ya da sorulardaki yardımcı fiil + özne (Have you…?) birlikte düşer: is ya da have başta tek başına kalamaz.
| Türkçe | Özellik | İngilizce |
|---|---|---|
| İyi fikir. | düşürme | Good idea. (Is a good idea değil) |
| Gör-dü-m zaten. | özne düşmüş | Seen it already. |
| Bizim müdür, o saat ondan önce e-postalara bakmaz. | head | Our manager, she never answers emails before ten. |
| Çok iyi biri, senin kardeşin. | tail | He's really kind, your brother. |
| Yedi gibi gel. | belirsiz ifade | Come round at seven-ish. |
| İş güç falan konuştuk. | belirsiz ifade | We chatted about work and stuff. |
| Neyse, hafta sonu nasıldı? | konu değiştirme | Anyway, how was your weekend? |
| Delisin sen, deli! | vurgu | You're mad, you are. |
| Demek gidiyorsun, öyle mi? | tepki | So you're leaving, are you? |
| Bana mı anlatıyorsun! | güçlü onay | Tell me about it! |
Türkçedeki "o" cinsiyet göstermez; İngilizcede ise head ya da tail ile zamir uyumlu olmak zorundadır: your brother → he. Türkçedeki "değil mi?" ise hiç değişmez; İngilizce etiketler fiile ve özneye göre değişir.
Yapı
Konuşma dilinin dilbilgisinin temel özellikleri
| Özellik | Ne olur | Örnek |
|---|---|---|
| Durumsal ellipsis | başta özne / yardımcı fiil / it / there düşer | Seen it? Sounds good. |
| Head | cümleciğin önünde bir isim öbeği, sonra zamirle tekrar | My sister, she's a pilot. |
| Tail | cümleciğin sonunda zamiri tekrarlayan isim öbeği | She's a pilot, my sister. |
| Belirsiz ifadeler | yaklaşık söylemek, yumuşatmak, gevşek liste | sort of, kind of, -ish, and stuff, or something |
| Söylem işaretleri | konuşmayı düzenler, tavır gösterir | well, anyway, I mean, you know, right, mind you, actually |
| Tepki ifadeleri | kısa tepkiler | Fair enough. Absolutely. I suppose so. |
| Vurgu etiketi | aynı kutup, düz cümle sırası, düşen ton | You're mad, you are. |
| Tepki etiketi | aynı kutup, soru sırası, genellikle yükselen ton | So you're leaving, are you? |
| Alıntı fiili | hikâyede sözleri be like / go tanıtır | She was like, "No way!" |
| Sondaki though | sona eklenen karşıtlık | It's small, though. |
Durumsal ellipsis'te neler düşebilir
| Düşen | Tam biçim | Konuşma biçimi |
|---|---|---|
| I | I don't know. | Don't know. |
| It / that + be | It's a good idea. | Good idea. |
| Yardımcı fiil + you | Have you finished? | Finished? |
| Yardımcı fiil + you | Do you want some? | Want some? |
| Is there / are there | Is there any milk left? | Any milk left? |
| Tanımlık (çok günlük) | The car's outside. | Car's outside. |
Yalnızca cümleciğin başındaki kelimeler düşer ve yalnızca dinleyici onları durumdan çıkarabiliyorsa.
Kullanımlar
1Durumsal ellipsis
Durum eksik kelimeleri apaçık kıldığında konuşanlar onları cümlenin başından atar — genellikle bir özne zamiri, bir yardımcı fiil, it ya da there. Bu, eksik kelimelerin metinde daha önce söylendiği C1-10'daki ellipsis kurallarını genişletir.
2Heads ve tails
Head konuyu öne koyar, böylece dinleyici neyden söz ettiğinizi bilir; sonra bir zamir onu devralır. Tail ise göndermeyi netleştirmek ya da bir görüşü vurgulamak için isim öbeğini sona ekler. Tail'ler özellikle değerlendirmelerde yaygındır — tıpkı Türkçedeki devrik cümleler gibi.
3Belirsiz ifadeler
Konuşanlar çoğu zaman bilerek kesinlikten kaçınır: samimi duyulmak, ukala görünmemek için ya da ayrıntı önemli olmadığı için. -ish saatlere, sayılara, renklere ve sıfatlara eklenebilir. And stuff, and things ve or something bir şeyler ya da etkinlikler listesini bitirir.
4Konuşma dilindeki söylem işaretleri
Konuşma dilindeki söylem işaretleri sohbeti yönetir: başlatmak, konu değiştirmek, düzeltmek, ortak bilgiyi kontrol etmek, karşıtlık eklemek. Genellikle cümleciğin başında gelirler; sözlük anlamları azdır ama sosyal anlamları çoktur.
5Tepki ifadeleri ve yumuşatıcılar
Dinleyiciler takip ettiklerini, katıldıklarını ya da kabul ettiklerini kısa, kalıplaşmış cevaplarla gösterir. Bunların çoğu onayı ya da itirazı yumuşatır. "Are you?" gibi tepki soruları da buraya aittir (A2-32).
6Vurgu için etiketler
Soru etiketlerinin (B1-15) aksine vurgu etiketi aynı kutbu korur, düz cümle sırası kullanır (zamir + yardımcı fiil) ve bir şey sormaz. Bir görüşü güçlendirir. Günlüktür ve çoğunlukla İngiliz İngilizcesinde kullanılır; zamir yerine tam bir isim de gelebilir.
7Tepki ve şaşkınlık için aynı kutuplu etiketler
Olumlu bir cümle, soru sırasında olumlu bir soru etiketi de alabilir; genellikle yükselen tonla. Bilgiyi kontrol etmez; yeni öğrendiğiniz ya da fark ettiğiniz bir şeye tepki verir — ilgi, şaşkınlık ya da daha sert bir tonla sinir veya meydan okuma. Cümle çoğu zaman So ya da Oh ile başlar. Bu kalıp neredeyse yalnızca olumlu cümlelerle kullanılır. Türkçedeki "Demek …, öyle mi?" kalıbına çok benzer.
8Alıntı fiilleri ve sondaki though
Hikâye anlatırken konuşanlar birinin sözlerini ya da tepkisini çoğu zaman say yerine be like ya da go ile aktarır. Be like sözleri, düşünceleri ya da bir tavrı aktarabilir; çok günlüktür ve gençler arasında yaygındır. Go geçmiş bir hikâyede bile çoğu zaman present tense'te kullanılır ve hikâyeyi canlı gösterir. Cümlecik sonundaki though az önce söylenene bir karşıtlık ekler — Türkçedeki sona eklenen "ama" ya da "gerçi" gibi; konuşmada although'dan çok daha yaygındır. Üçünü de resmi yazının dışında tutun.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Yalnızca özneyi düşürmek. Türkçede özne fiilin ekinde saklıdır, bu yüzden "it"i atıp "is"i tutmak çok doğal gelir. İngilizcede it's (özne + be) ya da soru başındaki are you / has he (yardımcı fiil + özne) ikisi birden düşer — ya da ikisini de korursunuz; is, are ya da has başta tek başına kalamaz.
2. Tail'de zamirin cinsiyetini karıştırmak. Türkçedeki "o" hem erkek hem kadın için kullanılır: "Çok iyi biri, senin kardeşin." İngilizcede head ya da tail ile zamir aynı kişiyi göstermeli ve cinsiyet olarak uyumlu olmalıdır.
3. "Değil mi?" yüzünden her yere isn't it koymak. Türkçede "değil mi?" hiç değişmez. İngilizcede etiket özneye ve yardımcı fiile göre değişir; tepki etiketi ise aynı kutbu korur: "Demek gidiyorsun, öyle mi?" → are you?
4. Actually'yi "aktüel" sanmak. Türkçedeki "aktüel" (güncel) kelimesi yüzünden actually "şu anda, şimdilerde" anlamında kullanılır. Actually "aslında, sandığının aksine" demektir.
Karıştırılmasın
soru etiketi, vurgu etiketi ve tepki etiketi — Soru etiketi kutbu değiştirir ve kontrol eder; vurgu etiketi kutbu korur, düz cümle sırası kullanır ve yorum yapar; tepki etiketi kutbu korur, soru sırası kullanır ve tepki verir. Bkz. B1-15.
durumsal ellipsis ve metinsel ellipsis — Metinsel ellipsis daha önce söylenmiş kelimeleri atar (C1-10); durumsal ellipsis ise durumdan apaçık anlaşılan kelimeleri atar.
actually ve at the moment — Actually birinin inandığı şeyle bir karşıtlık bildirir; bir zaman kelimesi değildir.
Yazım ve Telaffuz
- Head kendi tonuyla söylenir, ardından kısa bir duraklama gelir: That house (duraklama) it's huge.
- Tail hızlı ve alçak perdeden, sonradan akla gelmiş gibi söylenir: He's lovely, your brother.
- Vurgu etiketlerinde ton düşer; tepki etiketlerinde genellikle yükselir.
- Söylem işaretleri çoğu zaman kısalır: you know /jəˈnəʊ/ (UK), /jəˈnoʊ/ (US) — "yınou" gibi; kind of /ˈkaɪndə/ — "kaynda" gibi; sort of /ˈsɔːtə/ (UK), /ˈsɔːrdə/ (US) — "soota / soorda" gibi. Bkz. T-01.
- Yazıya geçirilmiş diyalogda head ya da tail'i virgülle ayırın: Lovely people, the neighbours.
Altın Kural
Sohbette her kelimeyi değil, dinleyicinin ihtiyacı olanı söyleyin: durumun apaçık kıldığını atın (ama özneyle yardımcı fiili birlikte), konuyu önceden duyurun ve ilişkiyi yönetmek için küçük kelimeler kullanın — well, I mean, sort of. Bu özellikleri konuşmaya ve günlük mesajlara saklayın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Her cümleyi verilen özelliği kullanarak doğal bir konuşma diline dönüştürün.
-
Durumsal ellipsis: Have you seen my keys anywhere?
-
Görüşünüzü vurgulamak için bir tail: Your sister is very funny.
-
Bir head: Have you tried the new gym on Park Road?
-
Görüşünüzü güçlendirmek için bir vurgu etiketi: He's clever.
-
Az önce duyduğunuz bir habere "So" ve aynı kutuplu bir etiketle tepki: You've bought a new car.
-
İkinci cümlede sondaki "though": The hotel was lovely. But it was a long way from the beach.
B. Anlam
Durumu okuyun ve ona en uygun cevabı ya da cümleyi seçin.
-
Bir iş arkadaşınız "I can't come tonight — I've got a deadline." diyor. Gerekçesini kabul ediyorsunuz. Hangi cevap uygun?Fair enough bir gerekçeyi kabul eder; Tell me about it = deneyime dayanan güçlü onay
-
İşteki bir sorun hakkında konuşmayı bitirdiniz ve yeni bir konuya geçmek istiyorsunuz. Hangisi uygun?anyway konuyu değiştirir ya da kapatır
-
Bir arkadaşınız "You must be exhausted after that flight." diyor. Siz ise iyisiniz, yani onun beklediği gibi değil. Hangi cevap uygun?actually bir beklentiyi düzeltir
-
Ergen oğlunuz odasını topladığını söylüyor. Şaşırdınız ve biraz da iğneliyorsunuz. Hangisi uygun?aynı kutup + soru sırası = kontrol değil, tepki
-
Bir arkadaşınız hakkındaki görüşünüzü güçlendirmek istiyorsunuz, soru sormak değil. Hangisi uygun?vurgu etiketi: aynı kutup, düz cümle sırası
-
Akademik bir makalenin sonuç bölümü. Hangisi uygun?ellipsis ve belirsiz ifadeler konuşmaya aittir
C. Hatayı Bul
Her cümlede bir hata var ya da cümle doğru. Doğru cümleyi yazın; doğruysa "correct" yazın.
-
Is a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
-
He's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
-
Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
-
Have finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
-
Has gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. Bağlam İçinde
Bu konuşma yazılı bir metin gibi duyuluyor. Numaralı kısımları yönergeye göre doğal konuşma diline çevirin.
Mia: (18) Is there any coffee left?
Sam: No, I'm afraid not. There's some tea. (19) But it's the herbal kind.
Mia: Oh well. (20) It sounds like a tea day, then. Oh, and (21) the new manager is really nice.
Sam: Yes, she's lovely. (22) She is a little shy, I think. In the meeting yesterday, (23) she said, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed.
Mia: Ha! By the way, (24) did you say that the machine is broken again?
Sam: Yes, again. Right, I'd better get back to my desk. (25) I will see you at the meeting at about three.
-
(18) numaralı soruyu durumsal ellipsis ile günlük hale getirin.
-
(19) numaralı cümleyi sondaki "though" ile yeniden yazın.
-
(20) numaralı cümleyi özneyi atarak günlük hale getirin.
-
(21) numaralı kısmı bir tail ile yeniden yazın.
-
(22) numaralı cümlede "a little" yerine konuşma dilindeki belirsiz bir ifade koyun.
-
(23) numaralı kısmı "go" ya da "be like" alıntı fiiliyle canlı bir hikâye gibi anlatın.
-
(24) numaralı soruyu "So" ve aynı kutuplu bir etiketle habere verilen bir tepkiye dönüştürün.
-
(25) numaralı cümleyi günlük hale getirin: özneyi atın ve "-ish" kullanın.
E. Sıra Sende
-
Bir arkadaşınız "I'm moving to Canada next month!" diyor. 2–3 konuşma cümlesiyle cevap verin. Bir tepki sorusu ya da tepki etiketi, bir tepki ifadesi ve I mean ya da well gibi bir söylem işareti kullanın.
-
Bir arkadaşınıza geçen hafta sonunuzu 2–3 konuşma cümlesiyle anlatın. Bir tail, bir belirsiz ifade (-ish, sort of, and stuff) ve sonda bir though kullanın.
-
Komik bir hikâyeden kısa bir anı 2–3 konuşma cümlesiyle anlatın. Bir head, en az bir kez be like ya da go ve sadede dönmek için anyway kullanın.
F. Karışık Tekrar
-
C1-10 İngilizcede Ellipsis ve Substitution: I Think So, I Hope Not, I'd Love To Cevabı substitution ile kısaltın: "Are you coming to the party?" "I hope that I'm coming to the party."
-
B1-15 İngilizce Question Tags: Cümle Sonundaki "Değil mi?" Soruları Soru etiketiyle bir öneriye dönüştürün: Let's start.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- Seen my keys anywhere?
- She's very funny, your sister.
- The new gym on Park Road, have you tried it?
- He's clever, he is.
- So you've bought a new car, have you?
- The hotel was lovely. It was a long way from the beach, though.
B. Anlam
- Fair enough, maybe next time.
- Anyway, what time does the film start tonight?
- Actually, I feel fine. I slept the whole way.
- So you've finally tidied your room, have you?
- Honestly, you're an absolute genius, you are.
- This appears to be a sensible proposal.
C. Hatayı Bul
- It's a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you. / Shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
- She's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
- ✓ Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
- Have you finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes. / Finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
- Has he gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend. / Gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. Bağlam İçinde
- Any coffee left?
- It's the herbal kind, though.
- Sounds like a tea day, then.
- She's really nice, the new manager.
- She's kind of shy, I think. / She's sort of shy, I think.
- she goes, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed / she was like, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed
- So the machine's broken again, is it?
- See you at the meeting at three-ish. / See you at the meeting at threeish.
E. Sıra Sende
- Oh, are you? Wow, good for you! I mean, I'll miss you, but it sounds amazing.
- It was brilliant, that party. We just danced and chatted and stuff till one-ish. The music was a bit loud, though.
- My neighbour, she knocks on my door at midnight, and she's like, "Have you seen my cat?" We search the whole building. Anyway, the cat was asleep on her own sofa the whole time.
F. Karışık Tekrar
- I hope so.
- Let's start, shall we?
