Ngữ pháp văn nói trong tiếng Anh: tỉnh lược, head và tail, câu hỏi đuôi cảm thán (Spoken Grammar)
Spoken Grammar
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể hiểu và dùng ngữ pháp của hội thoại thật: lược bỏ từ ở đầu câu, phần đầu và phần đuôi (heads and tails), ngôn ngữ mơ hồ, từ nối trong văn nói, những câu đáp ngắn, câu đuôi nhấn mạnh, câu đuôi cùng chiều để bày tỏ phản ứng, cách dẫn lời bằng be like / go và though ở cuối câu.
Ý chính
Ngữ pháp văn viết được xây dựng cho một người đọc ngồi một mình với trang giấy. Ngữ pháp văn nói được xây dựng cho hai người cùng chia sẻ một khoảnh khắc, cùng nhìn thấy những thứ giống nhau và có thể ngắt lời nhau.
Vì người nói chia sẻ nhiều như vậy, họ bỏ đi những gì hiển nhiên (Coffee?), họ nêu chủ đề trước rồi mới bình luận (That restaurant, it's amazing), và họ liên tục thể hiện thái độ (well, I mean, sort of). Đây không phải là "ngữ pháp kém". Đây là một hệ thống khác với những quy tắc riêng, và người nói lưu loát tuân theo các quy tắc đó chính xác chẳng kém người viết tuân theo quy tắc của mình.
Hãy coi hội thoại như một trò chơi tung bắt bóng. Quả bóng phải đến với tốc độ vừa phải và dễ bắt. Ngữ pháp văn nói làm mềm, báo trước và kiểm tra, để người kia bắt được thông điệp và ném lại. Người học chỉ nói bằng những câu văn viết hoàn chỉnh nghe như đang đọc to một lá thư.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Đây là bài mà người Việt có nhiều lợi thế. Tiếng Việt cũng lược chủ ngữ rất thoải mái (Ăn cơm chưa?), rất hay nêu chủ đề trước (Cái quán đó, ngon lắm), và cũng có cách dẫn lời rất giống be like (Rồi nó kiểu: "Thật á?"). Khác biệt nằm ở hai chỗ. Thứ nhất, tiếng Anh chỉ lược được từ ở đầu câu, chỉ khi người nghe biết chắc đó là ai hoặc là gì, và động từ còn lại vẫn phải đúng dạng. Thứ hai, tiếng Việt thể hiện thái độ bằng tiểu từ cuối câu — nhỉ, à, đấy, nhé — còn tiếng Anh dùng câu đuôi (tags) và từ nối, và mỗi loại câu đuôi có hình thức riêng.
| Tiếng Việt | Chức năng | Tiếng Anh |
|---|---|---|
| Xem rồi. | lược chủ ngữ | Seen it already. |
| Cà phê không? | mời, lược gần hết | Coffee? |
| Anh trai cậu, tốt bụng thật. | nêu chủ đề trước | Your brother, he's really kind. / He's really kind, your brother. |
| Lạnh nhỉ? | kiểm tra, mong người nghe đồng ý | It's cold, isn't it? |
| Cậu điên thật đấy. | nhấn mạnh | You're mad, you are. |
| Thế là cậu đi à? | phản ứng với tin vừa nghe | So you're leaving, are you? |
| Tầm bảy giờ qua nhé. | ước chừng | Come round at seven-ish. |
| Rồi cô ấy kiểu: "Thật á?" | dẫn lời khi kể chuyện | And she was like, "Are you serious?" |
| Nhà đẹp. Hơi nhỏ thôi. | thêm ý đối lập ở cuối | Nice flat. It's a bit small, though. |
Lưu ý: tiếng Việt dùng một chữ "nhỉ" hay "phải không" cho mọi câu, nhưng câu hỏi đuôi tiếng Anh phải vọng lại đúng trợ động từ và đại từ của câu chính.
Cấu trúc
Đặc điểm chính của ngữ pháp văn nói
| Đặc điểm | Điều gì xảy ra | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tỉnh lược theo tình huống | chủ ngữ / trợ động từ / it / there bị lược ở đầu câu | Seen it? Sounds good. |
| Phần đầu (head) | cụm danh từ đứng trước mệnh đề, được một đại từ nhắc lại | My sister, she's a pilot. |
| Phần đuôi (tail) | cụm danh từ đứng sau mệnh đề, lặp lại một đại từ | She's a pilot, my sister. |
| Ngôn ngữ mơ hồ | ước chừng, làm mềm, liệt kê lỏng | sort of, kind of, -ish, and stuff, or something |
| Từ nối trong văn nói | tổ chức lời nói và thể hiện thái độ | well, anyway, I mean, you know, right, mind you, actually |
| Câu đáp ngắn | phản ứng ngắn | Fair enough. Absolutely. I suppose so. |
| Câu đuôi nhấn mạnh | cùng chiều, trật tự câu trần thuật, giọng xuống | You're mad, you are. |
| Câu đuôi phản ứng | cùng chiều, trật tự câu hỏi, thường giọng lên | So you're leaving, are you? |
| Dẫn lời | be like / go mở đầu lời nói trong câu chuyện | She was like, "No way!" |
| though cuối câu | thêm ý đối lập ở cuối | It's small, though. |
Những gì có thể lược trong tỉnh lược theo tình huống
| Phần bị lược | Dạng đầy đủ | Dạng văn nói |
|---|---|---|
| I | I don't know. | Don't know. |
| It / that + be | It's a good idea. | Good idea. |
| Trợ động từ + you | Have you finished? | Finished? |
| Trợ động từ + you | Do you want some? | Want some? |
| Is there / are there | Is there any milk left? | Any milk left? |
| Mạo từ (rất suồng sã) | The car's outside. | Car's outside. |
Chỉ những từ ở đầu mệnh đề mới biến mất, và chỉ khi người nghe có thể đoán lại chúng từ tình huống.
Cách dùng
1Tỉnh lược theo tình huống
Khi tình huống đã làm rõ những từ bị thiếu, người nói bỏ chúng ở đầu câu — thường là đại từ chủ ngữ, trợ động từ, it hoặc there. Đây là phần mở rộng của quy tắc tỉnh lược ở bài C1-10, nơi những từ bị lược đã được nói trước đó.
2Phần đầu và phần đuôi
Phần đầu (head) đưa chủ đề lên trước để người nghe biết bạn đang nói về cái gì; sau đó một đại từ nhắc lại nó. Phần đuôi (tail) thêm cụm danh từ vào cuối để làm rõ đối tượng hoặc nhấn mạnh một nhận xét. Phần đuôi đặc biệt hay đi với những câu đánh giá.
3Ngôn ngữ mơ hồ
Người nói thường cố ý tránh sự chính xác: để nghe thân thiện, để không bị coi là câu nệ, hoặc vì chi tiết chính xác không quan trọng. -ish có thể gắn vào giờ, số, màu sắc và tính từ. And stuff, and things và or something kết thúc một danh sách đồ vật hay hoạt động.
4Từ nối trong văn nói
Từ nối trong văn nói giúp điều khiển cuộc hội thoại: bắt đầu, đổi chủ đề, sửa lại, kiểm tra hiểu biết chung, thêm một ý đối lập. Chúng thường đứng đầu mệnh đề, ít mang nghĩa từ điển nhưng mang nhiều nghĩa xã giao.
5Câu đáp ngắn và cách làm mềm
Người nghe cho thấy họ đang theo dõi, đồng ý hay chấp nhận bằng những câu đáp ngắn cố định. Nhiều câu trong số đó làm mềm sự đồng ý hoặc không đồng ý. Những câu hỏi đáp lại như "Are you?" cũng thuộc nhóm này (A2-32).
6Câu đuôi để nhấn mạnh
Khác với câu hỏi đuôi (B1-15), câu đuôi nhấn mạnh giữ cùng chiều khẳng định/phủ định, dùng trật tự câu trần thuật (đại từ + trợ động từ) và không hỏi gì cả. Nó làm mạnh thêm một ý kiến. Cách nói này thân mật, chủ yếu ở Anh; có thể thay đại từ bằng một danh từ đầy đủ.
7Câu đuôi cùng chiều để bày tỏ phản ứng và ngạc nhiên
Một câu khẳng định cũng có thể đi với một câu đuôi khẳng định theo trật tự câu hỏi, thường lên giọng. Nó không kiểm tra thông tin; nó phản ứng với điều bạn vừa biết hoặc vừa nhận ra — thích thú, ngạc nhiên, hoặc với giọng gay gắt hơn, bực bội hay thách thức. Câu thường bắt đầu bằng So hoặc Oh. Mẫu này gần như chỉ dùng với câu khẳng định.
8Dẫn lời bằng be like / go và though ở cuối câu
Khi kể chuyện, người nói thường dẫn lời nói hay phản ứng của ai đó bằng be like hoặc go thay vì say. Be like có thể thuật lại lời nói, suy nghĩ hoặc thái độ; nó rất thân mật và phổ biến ở người trẻ — giống như chữ kiểu trong tiếng Việt khẩu ngữ. Go thường ở thì hiện tại, kể cả trong chuyện đã qua, làm câu chuyện sống động. Though ở cuối mệnh đề thêm một ý đối lập với điều vừa nói, giống như but đặt ở cuối; trong văn nói, nó phổ biến hơn nhiều so với although. Đừng dùng cả ba trong văn viết trang trọng.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Lược chủ ngữ khi chủ ngữ đã đổi. Tiếng Việt lược chủ ngữ rất thoải mái, kể cả khi người làm hành động đã thay đổi: Mình gọi cho Minh ba lần mà không nghe máy. Người nghe tự hiểu ai không nghe máy. Tiếng Anh chỉ lược được chủ ngữ sau and / but khi đó vẫn là cùng một chủ ngữ; nếu chủ ngữ đổi, phải nói ra.
2. "… nhỉ?", "… phải không?" → isn't it? cho mọi câu. Tiếng Việt dùng một tiểu từ cho mọi câu, nên nhiều bạn gắn isn't it? vào cuối bất kỳ câu nào. Câu hỏi đuôi tiếng Anh phải vọng lại đúng trợ động từ và đại từ. Còn khi phản ứng với tin vừa nghe (Thế là cậu đi à?), dùng câu đuôi cùng chiều.
3. Mang "chủ đề trước" vào văn viết. Tiếng Việt nêu chủ đề trước một cách rất tự nhiên (Bố tôi ấy, ông là kỹ sư), và nhiều bạn mang luôn thói quen này vào bài viết tiếng Anh. Trong tiếng Anh, phần đầu (head) chỉ thuộc về văn nói. Trong bài viết, lặp lại chủ ngữ bằng một đại từ là lỗi.
4. Nhầm he / she khi nhắc lại phần đầu hoặc phần đuôi. Những từ như nó, bạn ấy, em ấy, người đó trong tiếng Việt không cho biết giới tính, nên khi nói nhanh, nhiều bạn chọn nhầm he hay she. Phần đầu và phần đuôi làm lỗi này rất dễ nghe thấy.
Đừng nhầm lẫn
câu hỏi đuôi, câu đuôi nhấn mạnh và câu đuôi phản ứng — Câu hỏi đuôi đổi chiều và dùng để kiểm tra (nhỉ); câu đuôi nhấn mạnh giữ cùng chiều, dùng trật tự câu trần thuật và để bình luận (đấy); câu đuôi phản ứng giữ cùng chiều, dùng trật tự câu hỏi và để phản ứng (à). Xem B1-15.
tỉnh lược theo tình huống và tỉnh lược theo văn bản — Tỉnh lược theo văn bản bỏ đi những từ đã nói trước đó (C1-10); tỉnh lược theo tình huống bỏ đi những từ hiển nhiên trong tình huống.
actually và at the moment — Actually báo hiệu sự đối lập với điều ai đó tin (thật ra); nó không phải từ chỉ thời gian.
Chính tả và phát âm
- Phần đầu được nói với ngữ điệu riêng, sau đó là một quãng ngừng ngắn: That house (ngừng) it's huge.
- Phần đuôi được nói nhanh, giọng thấp, như một ý thêm vào sau: He's lovely, your brother.
- Câu đuôi nhấn mạnh xuống giọng; câu đuôi phản ứng thường lên giọng. Tiếng Anh dùng ngữ điệu cả câu để mang nghĩa, giống như tiểu từ cuối câu của tiếng Việt; đừng thêm thanh điệu cho từng âm tiết.
- Từ nối thường được đọc rút gọn: you know /jəˈnəʊ/ (Anh), /jəˈnoʊ/ (Mỹ); kind of /ˈkaɪndə/; sort of /ˈsɔːtə/ (Anh), /ˈsɔːrdə/ (Mỹ). Xem T-01.
- though /ðəʊ/: âm đầu /ð/ là đầu lưỡi đặt giữa hai hàm răng và rung — không phải chữ "đ" hay "th" của tiếng Việt.
- Trong Seen it?, Finished?, phụ âm cuối mang cả ngữ pháp: /n/ của seen, /t/ của finished /ˈfɪnɪʃt/. Người Việt hay bỏ âm cuối; hãy giữ chúng rõ.
- Khi viết lời thoại, tách phần đầu hoặc phần đuôi bằng dấu phẩy: Lovely people, the neighbours.
Quy tắc vàng
Trong hội thoại, hãy nói những gì người nghe cần, không cần nói mọi từ: bỏ những gì tình huống đã làm rõ, nêu chủ đề trước, và dùng những từ nhỏ — well, I mean, sort of — để giữ mối quan hệ. Chỉ lược phần đầu câu, giữ đúng dạng động từ còn lại, và chọn câu đuôi theo trợ động từ, không theo thói quen "nhỉ". Giữ những đặc điểm này cho văn nói và tin nhắn thân mật.
Luyện tập
A. Hình thức
Viết lại mỗi câu thành tiếng Anh nói tự nhiên, dùng đặc điểm cho sẵn.
-
Tỉnh lược theo tình huống: Have you seen my keys anywhere?
-
Một phần đuôi, để nhấn mạnh ý kiến của bạn: Your sister is very funny.
-
Một phần đầu: Have you tried the new gym on Park Road?
-
Một câu đuôi nhấn mạnh, để làm mạnh ý kiến của bạn: He's clever.
-
Phản ứng với tin bạn vừa nghe, với "So" và một câu đuôi cùng chiều: You've bought a new car.
-
"Though" ở cuối câu thứ hai: The hotel was lovely. But it was a long way from the beach.
B. Ý nghĩa
Đọc tình huống và chọn câu đáp hoặc câu phù hợp nhất.
-
Một đồng nghiệp nói: "I can't come tonight — I've got a deadline." Bạn chấp nhận lý do của cô ấy. Câu đáp nào phù hợp?Fair enough = chấp nhận một lý do; Tell me about it = đồng ý mạnh từ trải nghiệm của mình
-
Bạn vừa nói xong về một chuyện rắc rối ở chỗ làm và muốn chuyển sang chủ đề mới. Câu nào phù hợp?anyway đổi hoặc khép một chủ đề
-
Một người bạn nói: "You must be exhausted after that flight." Bạn thấy khỏe, khác với điều cô ấy nghĩ. Câu đáp nào phù hợp?actually sửa lại điều người kia nghĩ
-
Cậu con trai tuổi teen nói với bạn là đã dọn phòng. Bạn ngạc nhiên và hơi mỉa mai. Câu nào phù hợp?cùng chiều, trật tự câu hỏi = phản ứng, không phải kiểm tra
-
Bạn muốn nhấn mạnh nhận xét của mình về một người bạn, không phải hỏi. Câu nào phù hợp?câu đuôi nhấn mạnh: cùng chiều, trật tự câu trần thuật
-
Phần kết luận của một bài luận học thuật. Câu nào phù hợp?tỉnh lược và ngôn ngữ mơ hồ thuộc về văn nói
C. Tìm lỗi sai
Mỗi câu có một lỗi hoặc đã đúng. Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Is a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
-
He's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
-
Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
-
Have finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
-
Has gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. Trong ngữ cảnh
Đoạn hội thoại này nghe như văn viết. Viết lại những phần được đánh số thành lời nói tự nhiên, theo yêu cầu.
Mia: (18) Is there any coffee left?
Sam: No, I'm afraid not. There's some tea. (19) But it's the herbal kind.
Mia: Oh well. (20) It sounds like a tea day, then. Oh, and (21) the new manager is really nice.
Sam: Yes, she's lovely. (22) She is a little shy, I think. In the meeting yesterday, (23) she said, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed.
Mia: Ha! By the way, (24) did you say that the machine is broken again?
Sam: Yes, again. Right, I'd better get back to my desk. (25) I will see you at the meeting at about three.
-
Làm cho (18) thân mật hơn bằng tỉnh lược theo tình huống.
-
Viết lại (19) với "though" ở cuối câu.
-
Làm cho (20) thân mật hơn bằng cách lược chủ ngữ.
-
Viết lại (21) với một phần đuôi.
-
Trong (22), thay "a little" bằng ngôn ngữ mơ hồ của văn nói.
-
Kể lại (23) như một câu chuyện sống động, dùng "go" hoặc "be like" để dẫn lời.
-
Viết lại (24) thành một phản ứng với tin vừa nghe, với "So" và một câu đuôi cùng chiều.
-
Làm cho (25) thân mật hơn: lược chủ ngữ và dùng "-ish".
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh như khi bạn nói chuyện.
-
Một người bạn nói: "I'm moving to Canada next month!" Đáp lại bằng 2–3 câu văn nói. Dùng một câu hỏi đáp lại hoặc một câu đuôi phản ứng, một câu đáp ngắn, và một từ nối như I mean hoặc well.
-
Kể với bạn bè về cuối tuần vừa rồi trong 2–3 câu văn nói. Dùng một phần đuôi, một cách nói mơ hồ (-ish, sort of, and stuff) và though ở cuối câu.
-
Kể một khoảnh khắc trong một câu chuyện vui bằng 2–3 câu văn nói. Dùng một phần đầu, be like hoặc go ít nhất một lần, và anyway để quay lại ý chính.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
C1-10 Tỉnh lược và thay thế trong tiếng Anh (Ellipsis and Substitution): but John did, I hope not, I'd love to Rút gọn câu đáp bằng cách thay thế: "Are you coming to the party?" "I hope that I'm coming to the party."
-
B1-15 Câu hỏi đuôi trong tiếng Anh: …, isn't it? (Question Tags) Viết lại thành một lời gợi ý có câu hỏi đuôi: Let's start.
Đáp án
A. Hình thức
- Seen my keys anywhere?
- She's very funny, your sister.
- The new gym on Park Road, have you tried it?
- He's clever, he is.
- So you've bought a new car, have you?
- The hotel was lovely. It was a long way from the beach, though.
B. Ý nghĩa
- Fair enough, maybe next time.
- Anyway, what time does the film start tonight?
- Actually, I feel fine. I slept the whole way.
- So you've finally tidied your room, have you?
- Honestly, you're an absolute genius, you are.
- This appears to be a sensible proposal.
C. Tìm lỗi sai
- It's a shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you. / Shame you can't come to the barbecue on Saturday — we'll really miss you.
- She's a brilliant teacher, my sister; all her students say she makes maths fun.
- ✓ Want some more cake, or are you saving room for the cheese?
- Have you finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes. / Finished with the laptop? I need it for a video call in five minutes.
- Has he gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend. / Gone home already? I wanted to ask him about the report before the weekend.
D. Trong ngữ cảnh
- Any coffee left?
- It's the herbal kind, though.
- Sounds like a tea day, then.
- She's really nice, the new manager.
- She's kind of shy, I think. / She's sort of shy, I think.
- she goes, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed / she was like, "Honestly, I'm terrified of presentations," and everyone relaxed
- So the machine's broken again, is it?
- See you at the meeting at three-ish. / See you at the meeting at threeish.
E. Đến lượt bạn
- Oh, are you? Wow, good for you! I mean, I'll miss you, but it sounds amazing.
- It was brilliant, that party. We just danced and chatted and stuff till one-ish. The music was a bit loud, though.
- My neighbour, she knocks on my door at midnight, and she's like, "Have you seen my cat?" We search the whole building. Anyway, the cat was asleep on her own sofa the whole time.
F. Ôn tập tổng hợp
- I hope so.
- Let's start, shall we?
