Used To në shqip: zakonet e së kaluarës dhe e pakryera («shkoja», «kisha»)
Used To: Past Habits
Në këtë faqe
Qëllimi
Pas këtij mësimi do të dini të flisni për gjëra që i bënit rregullisht në të kaluarën dhe për situata që ishin të vërteta për një kohë të gjatë, por tani janë ndryshe – me used to, didn't use to dhe never used to.
Ideja kryesore
Përfytyroni një ekran të ndarë në dysh. Majtas është atëherë: ju si fëmijë, rruga juaj e vjetër, zakonet tuaja të vjetra. Djathtas është tani. Used to është vija mes dy gjysmave. Kur thoni I used to live in a small village, thoni dy gjëra njëherësh: ishte e vërtetë në të kaluarën, dhe me shumë gjasë nuk është e vërtetë tani.
Nuk ka nevojë të shtoni «por jo tani» – used to e tregon vetë.
Used to sheh gjëra që ndodhnin herë pas here (zakone) ose gjëra që ishin të vërteta për një kohë të gjatë (gjendje). Nuk tregon një ngjarje të vetme. Për një veprim në një moment të vetëm përdorni Past Simple (e kryera e thjeshtë): I went to Paris in 2015.
Used to nuk ka formë të tashme. Për zakonet e tanishme përdorni Present Simple (e tashmja e thjeshtë): I usually walk to work.
Shqipja dhe anglishtja
Në shqip zakonet dhe gjendjet e së kaluarës i themi me të pakryerën: «Kur isha i vogël, shkoja në shkollë në këmbë», «Kisha flokë të gjata», «Gjyshi mbante lopë». Këtu shqipja ju ndihmon: aty ku në shqip vjen e pakryera për një zakon, në anglisht vjen used to (ose Past Simple). Kujdes vetëm: e pakryera nuk është Past Continuous. I was going to school every day nuk është zakon, por një veprim në zhvillim. Fjala «dikur» është shumë afër used to: «Kjo kafene dikur ishte bankë» = This café used to be a bank.
Për një ngjarje të vetme shqipja përdor të kryerën e thjeshtë («Dje shkova në palestër»), ashtu si anglishtja Past Simple – këtu është njësoj. Por ka dy pika të njohura: «kishte një kinema» nuk është had, por there used to be; dhe «nuk … kurrë» në anglisht ka vetëm një mohim: never used to.
| Shqip | Anglisht | Çfarë ndryshon |
|---|---|---|
| Kur isha i vogël, shkoja në shkollë në këmbë çdo ditë. | I used to walk to school every day. | zakon: e pakryera → used to, jo Past Continuous |
| Dikur kisha flokë të gjata. | I used to have long hair. | gjendje që ka ndryshuar: «dikur» ≈ used to |
| Në këtë rrugë kishte një kinema. | There used to be a cinema on this street. | «kishte» = there was, jo had |
| Nuk më pëlqente kafeja, por tani pi tri filxhanë në ditë. | I didn't use to like coffee, but now I drink three cups a day. | mohore: didn't use to (pa d) |
| Nuk gatuante kurrë. | He never used to cook. | «nuk … kurrë» → një mohim: never |
| Ku shkonit me pushime? | Where did you use to go on holiday? | pyetje: did + use to |
| Dje shkova në palestër. | I went to the gym yesterday. | një herë: e kryera e thjeshtë = Past Simple – këtu është njësoj |
| Tani zakonisht shkoj me makinë në punë. | I usually drive to work. | zakon i tanishëm: usually, jo use to |
Shkurt: e pakryera për zakone dhe gjendje = used to (ose Past Simple), jo Past Continuous; «kishte» = there used to be; një herë = Past Simple.
Forma
| Forma | Shembull |
|---|---|
| Pohore | I / you / he / she / we / they used to play tennis. |
| Mohore | I didn't use to like vegetables. |
| Mohore (më e fortë, shumë e zakonshme) | He never used to eat breakfast. |
| Pyetje po / jo | Did you use to have a pet? |
| Pyetje me fjalë pyetëse (wh-) | Where did you use to live? |
| Përgjigje të shkurtra | Yes, I did. / No, I didn't. |
Used apo use?
| Pa did | Pas did / didn't |
|---|---|
| I used to · She used to · I never used to | didn't use to · Did you use to…? |
Used to + forma bazë – e njëjta formë për çdo kryefjalë: pa -s, pa -ed, pa -ing te folja kryesore.
| E saktë | E gabuar |
|---|---|
| She used to work here. | She used to worked here. |
| They used to be neighbours. | They used to being neighbours. |
There used to be – tregon çfarë kishte në një vend në të kaluarën: There used to be a cinema here. («Këtu kishte një kinema.»)
Përdorimi
1Zakonet e së kaluarës – gjëra që i bënit rregullisht
Përdorni used to + formën bazë për veprime të përsëritura në të kaluarën që tani nuk ndodhin më. Në shqip: e pakryera.
2Gjendjet e së kaluarës – gjëra që ishin të vërteta për një kohë të gjatë
Used to shkon edhe për gjendje – situata që kanë ndryshuar – me folje si be, have, live, like dhe know.
3Mohoret – didn't use to / never used to
Përdorni didn't use to (pas did, pa d) për diçka që nuk ishte e vërtetë ose nuk ndodhte në të kaluarën, por tani është ndryshe. Never used to do të thotë njësoj dhe është shumë e zakonshme në të folur. Kujdes: në shqip «nuk … kurrë», në anglisht vetëm never.
4Pyetjet – Did you use to…?
Pyetjet formohen me Did + kryefjala + use to + forma bazë. Përgjigjuni me did ose didn't. Në shqip: e pakryera me pyetje («Shihnit filma vizatimorë…?»).
5Used to apo Past Simple
Përdorni used to për veprime të përsëritura dhe gjendje të gjata që kanë ndryshuar. Përdorni Past Simple për një veprim në një kohë të caktuar, dhe kur thoni sa herë ose saktësisht sa gjatë. Past Simple mund të përshkruajë edhe zakone të së kaluarës, sidomos me një shprehje kohe, prandaj është i saktë edhe për një zakon.
Gabime të shpeshta
Kurthe për shqipfolësit
1. E pakryera → Past Continuous. «Çdo verë gjyshja bënte reçel me fiqtë e kopshtit». E pakryera shqipe («bënte») tingëllon si -ing («po bënte»), prandaj del Past Continuous. Por për një zakon anglishtja përdor used to ose Past Simple, jo was / were + -ing.
2. «Kishte…» → had. «Kur isha fëmijë, në këtë plazh kishte vetëm dy hotele të vogla». «Kishte» është e kaluara e «ka», dhe «ka» = there is A1-11. Fjalë për fjalë del had pa kryefjalë. Në anglisht: there used to be ose there was.
3. «Para … vjetësh» → before … years. «Para pesëmbëdhjetë vjetësh gjyshi mbante dhi e dele në fshat». «Para» është edhe before, edhe ago. Për sa kohë ka kaluar anglishtja thotë … ago, pas periudhës.
4. «Nuk … kurrë» → didn't never. «Gjyshi nuk ankohej kurrë, edhe kur ishte i sëmurë». Në shqip dy mohimet janë të detyrueshme. Në anglisht një mohim mjafton: never used to ose didn't use to.
Mos i ngatërroni
used to (zakon i së kaluarës) apo usually (zakon i tanishëm) – Used to është vetëm për të kaluarën. Për zakonet e tanishme përdorni Present Simple, shpesh me usually. Shih A1-15.
used to + folje apo be / get used to – Be used to something do të thotë «është normale dhe e njohur për mua» («jam mësuar me»). Është strukturë tjetër, që mësohet te B1-21.
used to apo would për zakonet e së kaluarës – Në tregime edhe would mund të përshkruajë veprime të përsëritura në të kaluarën, por jo gjendje. Shih B2-17. Në shqip të dyja janë e pakryera.
Drejtshkrimi dhe shqiptimi
- used to tingëllon afërsisht si një fjalë: /ˈjuːstə/ (UK dhe US). s-ja shqiptohet /s/, jo /z/, dhe d-ja nuk dëgjohet. Mos e lexoni ashtu siç shkruhet, me /d/ të plotë.
- use to (pas did) tingëllon krejt njësoj: /ˈjuːstə/. Ndryshon vetëm drejtshkrimi.
- Folja e zakonshme use është ndryshe: use /juːz/, used /juːzd/ – me /z/: I used a knife. Edhe këtu -ed nuk është rrokje më vete.
- /uː/ është e gjatë; shqipja nuk e dallon «u»-në e gjatë nga e shkurtra, prandaj zgjateni pak.
- Para një zanoreje to është pak më i fortë: I used to eat → /ˈjuːstu ˈiːt/.
- Në mohore theksi shpesh bie te didn't ose never: "I didn't use to like it." "I never used to cook."
Rregulli i artë
Used to + forma bazë = diçka ndodhte rregullisht ose ishte e vërtetë për një kohë të gjatë në të kaluarën, dhe zakonisht tani është ndryshe – aty ku shqipja përdor të pakryerën për zakon. Pas did / didn't shkruani use to. Për një ngjarje ose për një numër herësh përdorni Past Simple.
Ushtrime
A. Forma
Në ushtrimet 1–3 përdorni used to.
-
I (live) in a small village when I was a child.
-
you use to have a bike?
-
She didn't to like spicy food.
-
Bëjeni mohore me never: I used to eat vegetables.
-
Formoni një pyetje: where / you / did / live / use to
-
Plotësoni me there used to be: a park here, but now it's a car park.
B. Kuptimi
Zgjidhni mundësinë që i përshtatet situatës.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: We … my aunt twice last month.
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: My grandfather … a farm with fifty cows.
-
Cila fjali do të thotë që tani nuk është më e vërtetë?
-
Zgjidhni përgjigjen e saktë: Now I … take the bus.
C. Gjeni gabimin
Çdo fjali ka një gabim ose është e saktë. Shkruani fjalinë e korrigjuar ose shkruani correct.
-
He used to plays football.
-
Did they used to work together?
-
I used to go to Mexico last summer.
-
There used to be a lot of trees in this street.
D. Në kontekst
Lexoni tekstin dhe plotësoni fjalët që mungojnë. Vendosini foljet në kllapa në formën e duhur.
When I was a teenager, I 15 (spend) every weekend at the skate park. I 16 (not / like) school very much, and my teachers 17 (say) I was lazy. Then, in 2015, I 18 (find) a part-time job in a bike shop, and everything changed. Now I own the shop! People often ask me, "19 you (think) about your future when you were young?" The honest answer is no.
E. Radha juaj
Shkruani në anglisht për veten tuaj.
-
Shkruani dy fjali për zakone që kishit si fëmijë dhe që tani nuk i keni më.
-
Shkruani një fjali për qytetin tuaj: diçka që dikur ishte aty dhe tani nuk është më.
F. Përsëritje e përzier
Përsëritni mësimet e mëparshme.
-
A1-28 Past Simple: foljet e parregullta, did dhe didn't në anglisht "Did you see the match?" "Yes, I (see) it at a friend's house."
-
A2-18 Present Perfect me for dhe since: «prej» dhe «që nga» në anglisht I (live) in Berlin since 2020.
-
A2-02 Past Simple apo Past Continuous? When, while dhe during të shpjeguara në shqip I (walk) home when it started to rain.
Përgjigjet
A. Forma
- used to live
- Did
- use
- I never used to eat vegetables.
- Where did you use to live?
- There used to be
B. Kuptimi
- visited
- used to have
- I used to live in Paris.
- usually
C. Gjeni gabimin
- He used to play football.
- Did they use to work together?
- I went to Mexico last summer.
- ✓ There used to be a lot of trees in this street.
D. Në kontekst
- used to spend / spent
- didn't use to like / never used to like / didn't like
- used to say / said
- found
- Did … use to think / Did … think
E. Radha juaj
- I used to watch cartoons every morning. I used to hate carrots.
- There used to be a big market near the station.
F. Përsëritje e përzier
- saw
- have lived / have been living
- was walking
