Few au A Few? Little au A Little? Quantifiers kwa Kiswahili kwa Undani
Few or A Few? Quantifiers in Depth
Katika ukurasa huu
Lengo
Baada ya somo hili, utaweza kuchagua kati ya few na a few, little na a little, kutumia quantifiers (maneno ya kiasi) kama plenty of, a great deal of na a large number of, na kukubaliana kwa kitenzi baada ya a number of na the number of.
Wazo Kuu
Quantifiers hazipimi kiasi tu. Zinaonyesha pia msemaji anajisikiaje kuhusu kiasi hicho.
Fikiria watu wawili wakiangalia glasi moja yenye maji kidogo. Mmoja anasema: "There's a little water left — great, we can share it." (Bado kuna maji kidogo — vizuri, tunaweza kugawana.) Mwingine anasema: "There's little water left — we're in trouble." (Maji yamebaki machache sana — tuko matatani.) Kiasi ni kile kile. Mtazamo ni kinyume kabisa.
Neno dogo a ndilo linaloleta tofauti. Ukiwa na a, maana ni chanya: kiasi fulani, cha kutosha kusaidia. Bila a, maana ni hasi: karibu hakuna, hakitoshi.
Katika B2 unahitaji pia kulinganisha quantifiers na aina za nomino — nyingine huenda na nomino zinazohesabika tu (a large number of), nyingine na nomino zisizohesabika tu (a great deal of) — na kujua wakati quantifier inabadilisha kitenzi: A number of people are… lakini The number of people is…
Kiswahili na Kiingereza
Kiswahili kina -chache na kidogo, lakini havionyeshi mtazamo kwa kibainishi kama a: nina muda kidogo inaweza kuwa a little time au little time, na muktadha (au maneno kama tu, angalau, sana) ndio unaoamua. Pia Kiswahili kina -ingi kwa nomino zote (watu wengi, maji mengi), na mara nyingi huhesabu vitu ambavyo Kiingereza hakihesabu (pesa chache, taarifa chache). Kwa idadi ya, Kiswahili kinafanya kazi sawa na Kiingereza: kitenzi kinakubaliana na idadi (umoja).
| Kiswahili | Mtazamo / aina | Kiingereza |
|---|---|---|
| Ongeza chumvi kidogo kisha koroga. | chanya, isiyohesabika | Add a little salt and stir. |
| Kuna matumaini madogo sana ya kuipata pete sasa. | hasi, isiyohesabika | There's little hope of finding the ring now. |
| Ni wanafunzi wachache mno waliofaulu mtihani. | hasi, inayohesabika | Few students passed the exam. |
| Nimefanya mabadiliko machache kwenye ripoti. | chanya, inayohesabika | I've made a few changes to the report. |
| Idadi ya matatizo imepungua. | idadi yenyewe → umoja | The number of problems has fallen. |
| Wengi wa marafiki zangu wanaishi nje ya nchi. | kundi maalum | Many of my friends live abroad. |
Angalia safu ya tatu na ya nne: wachache na machache ni maneno yale yale, lakini Kiingereza kinachagua few (hasi) au a few (chanya). Na safu ya tano: idadi … imepungua — Kiswahili na Kiingereza vinakubaliana hapa.
Muundo
Mtazamo: chanya au hasi
| Chanya (kiasi fulani, kinatosha) | Hasi (si wengi / si nyingi) | Aina ya nomino |
|---|---|---|
| a few friends | few friends | inayohesabika, wingi |
| a little time | little time | isiyohesabika |
| quite a few people (= idadi kubwa kiasi) | very few / hardly any people | inayohesabika, wingi |
| plenty of time / ideas (= zaidi ya kutosha) | hardly any time / ideas | zote mbili |
Kiasi kikubwa
| Quantifier | Inayohesabika (wingi) | Isiyohesabika | Mtindo |
|---|---|---|---|
| a lot of / lots of | ✅ | ✅ | ya kawaida / isiyo rasmi |
| plenty of | ✅ | ✅ | ya kawaida |
| quite a lot of | ✅ | ✅ | ya kawaida |
| quite a few | ✅ | — | ya kawaida / isiyo rasmi |
| a large number of | ✅ | — | rasmi |
| a great deal of / a good deal of | — | ✅ | rasmi |
| a large amount of | (isiyo rasmi; epuka kwa watu/vitu katika maandishi rasmi) | ✅ | rasmi |
| several (zaidi ya mbili, si nyingi) | ✅ | — | ya kawaida |
| numerous | ✅ | — | rasmi |
Kukubaliana kwa idadi
| Kirai | Kitenzi | Mfano |
|---|---|---|
| a number of + nomino ya wingi (= kadhaa, wengi) | wingi | A number of students have complained. |
| the number of + nomino ya wingi (= idadi yenyewe) | umoja | The number of students has risen. |
Most / many / much (+ of)
| Kwa ujumla (bila kibainishi) | Maalum (the / my / these / them / it) |
|---|---|
| Most people like music. | Most of the people I know like jazz. |
| Many shops close on Sundays. | Many of the shops in my town close early. |
| Much research is still needed. (rasmi) | Much of the information was out of date. |
Matumizi
1Few / little — maana hasi
Few (inayohesabika) na little (isiyohesabika) ina maana ya "si wengi / si nyingi — chini ya kilichotarajiwa au kinachohitajika". Peke yake zinasikika rasmi kiasi. Katika mazungumzo, not many, not much, very few na very little ni za kawaida zaidi.
2A few / a little / quite a few — maana chanya
A few (inayohesabika) na a little (isiyohesabika) ina maana ya "kiasi fulani — kidogo, lakini cha kutosha kusaidia". Quite a few ina maana ya idadi kubwa kiasi, mara nyingi zaidi ya ilivyotarajiwa. Only a few / only a little inarudisha wazo la "si nyingi" — kama tu ya Kiswahili.
3Kiasi kikubwa — plenty of, a great deal of, a large number of
Tumia plenty of kunapokuwa na zaidi ya kutosha (tele). Katika maandishi rasmi, tumia a great deal of na nomino zisizohesabika na a large number of na nomino zinazohesabika za wingi. Numerous ni neno rasmi la many.
4A number of na the number of
A number of + nomino ya wingi ina maana ya kadhaa / wengi, na kitenzi ni cha wingi. The number of + nomino ya wingi ina maana ya idadi yenyewe, na kitenzi ni cha umoja — kama idadi … imeongezeka. Kwa kanuni zaidi za kukubaliana, tazama B2-22.
5Most / most of the; many of / much of + kibainishi
Tumia most, many na much moja kwa moja kabla ya nomino kwa kauli za jumla. Kukiwa na kibainishi (the, my, these, our) au kiwakilishi (them, it), ongeza of. Kiswahili kinasema wengi wa kwa yote mawili, kwa hiyo jiulize: ni watu wote kwa ujumla, au kundi maalum? Much katika sentensi chanya inasikika rasmi; much of the / it ni ya kawaida katika mitindo yote.
6Several na hardly any
Several = zaidi ya mbili, lakini si nyingi (kadhaa). Hardly any = karibu hakuna (karibu hakuna kabisa); inafanya kazi na nomino zinazohesabika na zisizohesabika na ni ya kawaida katika mazungumzo. Hardly tayari ni hasi, kwa hiyo usiongeze no wala not.
Makosa ya Kawaida
Mitego kwa Wazungumzaji wa Kiswahili
1. Taarifa chache, ushauri mchache → "few information". Kiswahili kinaweza kutumia -chache na nomino ambazo Kiingereza hakizihesabu (taarifa, ushauri, pesa, samani). Kwa nomino zisizohesabika, Kiingereza kinatumia little / a little — na nomino hizo hazina -s.
2. Kidogo bila "a" → "I speak little English". Naongea Kiingereza kidogo ni kauli chanya ya unyenyekevu. Ukisema little bila a, Kiingereza kinasikika hasi: "karibu sijui Kiingereza kabisa".
3. Wengi wa Watanzania → "most of Tanzanians". Wengi wa inatafsiriwa kirahisi kama most of, lakini most of inahitaji kibainishi (the, my, these) au kiwakilishi. Kwa kauli ya jumla, tumia most + nomino.
4. Watu wengi, maji mengi → "much people". -ingi inafanya kazi na nomino zote katika Kiswahili. Kiingereza kinatofautisha: many (inayohesabika) na much (isiyohesabika). Fomu hii inasikika mara nyingi katika mazungumzo, lakini si sahihi.
Usichanganye
few na a few — idadi ndogo ile ile, mtazamo tofauti.
little na a little
a number of na the number of — kitenzi cha wingi au cha umoja.
Misingi — much / many, a lot of na a few / a little rahisi viko katika A2-10. Each, every, all, none, both viko katika B1-30.
Tahajia na Matamshi
- a few na a little hutamkwa kama kundi moja lenye a dhaifu: /ə ˈfjuː/, /ə ˈlɪtl/. Katika mazungumzo ya haraka a ni fupi sana — sikiliza kwa makini, kwa sababu inabadilisha maana. Usiitamke kama "a" kamili ya Kiswahili, lakini pia usiiache.
- little /ˈlɪtl/: irabu ni fupi /ɪ/ (si "liitl"), na silabi ya pili haina irabu kamili — si "li-to-li" wala "litili".
- Weka msisitizo kwenye quantifier unapotaka kuonyesha mtazamo wako: There's little time. / There were quite a few.
- numerous /ˈnjuːmərəs/ (UK), /ˈnuːmərəs/ (US) — msisitizo kwenye silabi ya kwanza, si ya pili kutoka mwisho.
- several kwa kawaida ina silabi mbili katika mazungumzo: /ˈsevrəl/, kama "sev-rul" — si "se-ve-ra-li".
Kanuni ya Dhahabu
A few / a little = kiasi fulani (chanya). Few / little = si wengi / si nyingi (hasi). Kiswahili kina wachache na kidogo kwa yote mawili, kwa hiyo jiulize: inatosha au haitoshi? Tumia a great deal of na nomino zisizohesabika na a large number of na nomino za wingi. A number of inachukua kitenzi cha wingi; the number of inachukua kitenzi cha umoja.
Mazoezi
A. Muundo
Kamilisha au andika upya sentensi kama unavyoelekezwa.
-
Ifanye kuwa maalum: Most students live nearby. (the students in my class)
-
Kamilisha kwa few au little: We had very time to prepare.
-
Kamilisha kwa few au little: Very people know his real name.
-
Chagua jibu sahihi: A number of flights … been cancelled.
-
Chagua jibu sahihi: The number of students … doubled.
-
Kamilisha: We've got of time — there's no need to rush.
B. Maana
Chagua au jibu kulingana na maana.
-
Chagua jibu sahihi: Don't worry — we still have … time before the train leaves.
-
Chagua jibu sahihi: … people understood the joke, so hardly anyone laughed.
-
Chagua jibu sahihi: I've got … minutes. What do you need?
-
Sentensi ipi ni chanya zaidi?
-
"Quite a few of my colleagues work from home." Hii ina maana ya:
C. Tafuta Kosa
Sahihisha kosa. Kama sentensi iko sahihi, andika correct.
-
Most of people in my office drink coffee.
-
There's hardly no fuel in the tank.
-
A great deal of tourists visit the castle every year.
-
The number of people working from home is still growing.
D. Katika Muktadha
Kamilisha maandishi. Chagua neno sahihi lililo kwenye mabano.
16 (A / The) number of people living in the town centre has fallen. 17 (A / The) number of families have moved to the suburbs, where there is 18 (plenty / numerous) of space. Sadly, 19 (few / a few) young people stay after school — most leave for the city. Still, there is 20 (little / a little) good news: 21 (several / much) new cafés have opened this year.
E. Zamu Yako
Andika kwa Kiingereza kuhusu maisha yako.
-
Eleza mji wako au mahali pako pa kazi kwa a few, few, quite a few au hardly any.
-
Andika sentensi mbili kuhusu muda wako wa mapumziko: moja kwa a little na moja kwa little.
F. Marudio Mchanganyiko
Rudia masomo yaliyotangulia.
-
A2-10 Much, Many, A Lot Of, A Few, A Little: Kiasi kwa Kiingereza How … sugar do you take?
-
B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every kwa Kiswahili: Wote Wawili, Yoyote, Kila … student has a locker.
-
B1-30 Both, Either, Neither, All, None, Each, Every kwa Kiswahili: Wote Wawili, Yoyote, Kila I've read … books, and I liked them both.
-
B2-18 Future in the Past kwa Kiswahili: Was Going To, Would na Was About To I (going to) call you, but I lost your number.
Majibu
A. Muundo
- Most of the students in my class live nearby.
- little
- few
- have
- has
- plenty / lots / a lot / loads / quite a lot / a great deal
B. Maana
- a little
- Few
- a few
- She has a few close friends.
- a fairly large number
C. Tafuta Kosa
- Most people in my office drink coffee. / Most of the people in my office drink coffee.
- There's hardly any fuel in the tank.
- A large number of tourists visit the castle every year. / A lot of tourists visit the castle every year. / Lots of tourists visit the castle every year. / Many tourists visit the castle every year. / Numerous tourists visit the castle every year.
- ✓ The number of people working from home is still growing.
D. Katika Muktadha
- The
- A
- plenty
- few
- a little
- several
E. Zamu Yako
- There are quite a few good restaurants in my town, but hardly any parks.
- I have a little time to read in the evenings. At weekends I have little time for myself because of the kids.
F. Marudio Mchanganyiko
- much
- Every
- both
- was going to
