İngilizce Weak Forms ve Bağlantılı Konuşma: Gonna, Wanna ve Schwa Sesi
Weak Forms and Connected Speech
Bu sayfada
Hedef
Bu dersin sonunda dilbilgisi kelimelerinin (can, was, to, of, and) kısa ve zayıf seslerini duyup söyleyebilecek, I'd've gibi çift kısaltmalar dahil contraction'ları (kısaltmaları) anlayabilecek, gonna ve dunno gibi gündelik kısaltmaları tanıyabilecek, hızlı konuşmada birbirine bağlanan kelimeleri takip edebilecek ve vurguyu doğru yere koyabileceksiniz.
Temel Fikir
İngilizcenin güçlü bir ritmi vardır. Önemli kelimeler — isimler, asıl fiiller, sıfatlar, zarflar — vurgulanır: daha yüksek, daha uzun ve daha net söylenirler. Dilbilgisi kelimeleri — yardımcı fiiller, article'lar, edatlar, zamirler — ise genellikle vurgusuzdur; bu yüzden kısalır ve zayıflar.
Bir cümleyi, aralarında ip gerili uzun direklerden oluşan bir sıra gibi düşünün. Direkler içerik kelimeleridir. İp ise dilbilgisidir. Hızlı konuşmada ip sarkar ve neredeyse yere değer: What do you want to do? "wotçı wanı duu?" gibi duyulur. Dilbilgisi hâlâ oradadır; sadece onu birkaç hızlı, yumuşak ses olarak duyarsınız.
Dilbilgisini bilen birçok öğrencinin filmleri ya da sohbetleri anlayamamasının sebebi budur. Was, to ve have kelimelerinin sözlükteki sesini beklerler, ama normal konuşmada insanlar bu sesi neredeyse hiç kullanmaz. Bu zayıf seslerin çoğunda ortak bir ünlü vardır: kısa, gevşek bir "ı". Bu sesin adı schwa'dır ve İngilizcedeki en yaygın sestir.
Türkçe ve İngilizce Yan Yana
Türkçede her hece hemen hemen aynı netlikte söylenir ve vurgu çoğu zaman son hecededir; bu son hece de çoğu zaman bir ektir: evDE, kitapLAR, gelDİM. Yani Türkçede dilbilgisi taşıyan ekler bile net, hatta vurgulu söylenir. İngilizcede ise tam tersi olur: dilbilgisi kelimeleri zayıflar, vurgu içerik kelimelerine gider.
| Türkçe | İngilizce yazılışı | İngilizce söylenişi |
|---|---|---|
| Yüz-ebil-ir-im (bütün ekler net söylenir) | I can swim. | "ay kın SWİM" — can zayıf |
| Bütün gün iş-te-ydi. | She was at work all day. | "şii wız ıt WÖRK…" |
| Bir fincan çay istiyorum. | I'd like a cup of tea. | "ayd layk ı KAPı Tİİ" |
| Ne yapmak isti-yor-sun? | What do you want to do? | "wotçı wanı DUU?" |
Dikkat edin: Türkçede ek atlanmaz ve yutulmaz; İngilizcede ise dilbilgisi kelimeleri yazıda tam, konuşmada yarım duyulur. Kulağınızı ekleri değil, vurgulu kelimeleri ve aralarındaki hızlı "ı" seslerini dinlemeye alıştırın.
Yapı
Dilbilgisi kelimelerinin zayıf biçimleri (IPA, Yazım ve Telaffuz bölümünde)
| Kelime | Güçlü biçim | Zayıf biçim | Örnek |
|---|---|---|---|
| can | "ken" | "kın" | I can swim. |
| was | "woz" (UK), "waz" (US) | "wız", çok kısa | She was late. |
| were | "wör" | "wı" (UK), "wır" (US) | They were tired. |
| have | "hev" | "ıv" | Where have you been? |
| do | "duu" | "dı" | What do you think? |
| to | "tuu" | "tı" | I want to go. |
| of | "ov" (UK), "av" (US) | "ıv" ya da "ı" | a cup of tea |
| for | "foo" | "fı" (UK), "fır" (US) | It's for you. |
| and | "end" | "ın" ya da "n" | fish and chips |
| a / an | "ey" / "en" | "ı" / "ın" | a cup, an apple |
| the | "dhii" | "dhı"; ünlüyle başlayan sesten önce kısa bir "dhi" | the cup, the apple |
| at / from | "et" / "from" | "ıt" / "frım" | at home, from London |
Ünlüyle başlayan bir sesten önce the kısa bir "dhi" (the apple), to ise kısa bir "tu" (to eat) gibi okunur; "dhı" ve "tı" gibi değil.
Contraction'lar, çift kısaltmalar dahil
| Tam biçim | Kısaltma | Yazılır mı? |
|---|---|---|
| it will | it'll | evet (gündelik) |
| there will | there'll | evet (gündelik) |
| should have / could have / would have | should've / could've / would've | evet (gündelik) |
| I would have | I'd've | nadiren; çoğunlukla konuşmada |
| would not have | wouldn't've | nadiren; çoğunlukla konuşmada |
Gündelik kısaltmalar (reductions)
| Tam biçim | Kısaltma | Yazabilir miyim? |
|---|---|---|
| going to (gelecek) | gonna | yalnızca çok samimi mesajlarda, şarkı sözlerinde, diyaloglarda |
| want to | wanna | yukarıdaki gibi |
| (have) got to | gotta | yukarıdaki gibi |
| have to | hafta | nadiren yazılır |
| let me | lemme | yalnızca samimi mesajlarda |
| I don't know | dunno | yalnızca samimi mesajlarda |
| kind of | kinda | yalnızca samimi mesajlarda |
| should have / could have | shoulda / coulda | yalnızca samimi mesajlarda |
Kullanımlar
1Dilbilgisi kelimelerinin zayıf biçimleri
Normal konuşmada yardımcı fiiller, article'lar, edatlar ve zamirler zayıf biçimlerini kullanır; genellikle schwa ile. Bir dilbilgisi kelimesi vurgulandığında güçlü biçimini kullanır: kısa cevaplarda, karşıtlık bildirirken (A1-17) ve — yardımcı fiiller ile edatlar için — cümlenin sonunda (Yes, I can. Where are you from?). Nesne zamirleri (him, her, them, us) ve article'lar ise sonda bile genellikle zayıf kalır: I asked him.
2Çift kısaltmalar dahil contraction'lar
Contraction'lar yardımcı fiillerin ve not'ın konuşmadaki normal biçimidir. I'd've ve wouldn't've gibi çift kısaltmalar konuşmada çok yaygındır; özellikle third conditional'da (B1-07) ve should have / could have ile (B1-09). Ama insanlar bunları genellikle tam biçimde yazar. Bu dilbilgisini ileride öğreneceksiniz; burada sesleri tanımayı öğrenin.
3Gündelik kısaltmalar: gonna, wanna, gotta ve diğerleri
Bunlar sık kullanılan öbeklerin rahat konuşmadaki normal biçimleridir. Sohbette söylemekte sakınca yoktur; yazıda ise yalnızca çok samimi mesajlarda, şarkı sözlerinde ya da diyaloglarda kullanın. Gonna yalnızca going to + fiilin (gelecek) yerine geçer, going to + yer yerine asla. Wanna genellikle want to demektir; çok rahat konuşmada want a yerine de geçebilir (I wanna coffee). İleri not: want ile to cümlenin farklı parçalarına ait olduğunda wanna kullanılmaz — Who do you want to win? (= o kişinin kazanmasını istiyorsun) wanna olmaz (B1-18).
4Bağlanan, kaybolan ve değişen sesler
Hızlı konuşmada kelimeler birbirine bağlanır. Bağlama (linking): sondaki ünsüz bir sonraki ünlüye geçer (an apple "ı-nepıl" gibi duyulur). Kaybolan sesler: iki ünsüz arasındaki t ya da d çoğu zaman düşer (next week "neks wiik" gibi duyulur). Değişen sesler: d ya da t + you çoğu zaman "c" ya da "ç" olur (did you "dicı" gibi duyulur). Bu süreçler çoğu zaman dilbilgisi kelimelerini gizler.
5Cümle vurgusu: içerik kelimeleri, dilbilgisi kelimeleri ve karşıtlık
Nötr bir cümlede içerik kelimeleri vurgulanır, dilbilgisi kelimeleri vurgulanmaz; en güçlü vurgu genellikle son içerik kelimesine düşer. Ana vurguyu başka bir kelimeye — bir dilbilgisi kelimesine bile — kaydırmak karşıtlık ya da vurgu yaratır.
Sık Yapılan Hatalar
Türkçe Konuşanlar İçin Tuzaklar
1. Her heceyi aynı netlikte söylemek. Türkçede her hece neredeyse eşit sürer ve kelimeler yazıldığı gibi okunur. Bu alışkanlıkla can, to, of, the gibi kelimeler de tam ve net söylenir; cümle robot gibi duyulur ve vurgu kaybolur. Dilbilgisi kelimelerini kısa bir "ı" ile hızlıca geçin, vurguyu içerik kelimelerine verin.
2. Zayıf biçimlerde "w" yerine "v", "th" yerine "d" söylemek. Türkçede w ve th sesleri yoktur. Zayıf biçimler kısa olduğu için bu sesler daha da kolay kaybolur: was "vaz", the "dı" olur. W için dudaklar yuvarlanır, alt dudak dişlere değmez; th için dilin ucu dişlerin arasındadır.
3. Ünsüz kümelerinin arasına ünlü eklemek. Türkçede bir hecede ünsüzler pek yan yana gelmez; bu yüzden "ısıkul", "helpıd" gibi araya ünlü girer. İngilizcede ise hızlı konuşmada ünsüzler kaynaşır, hatta bazıları düşer: helped her "helpt-ır", next week "neks wiik".
4. "Gonna" kelimesini "going" sanmak. Türkçede "gidiyorum" tek bir fiildir; gonna'yı da "gidiyorum" anlamında kullanmak kolaydır. Oysa gonna yalnızca gelecek anlamındaki going to + fiildir ve içinde zaten to vardır.
5. Sosyal medyadaki kısaltmaları resmî yazıya taşımak. Dizilerden ve şarkılardan öğrenilen wanna, gonna, gotta sohbette doğaldır, ama bir iş başvurusunda ya da öğretmene yazılan e-postada çok gündelik durur.
Karıştırılmasın
gonna (gelecek) ve going to (hareket) — Yalnızca gelecek anlamındaki biçim kısalır.
zayıf biçim ve güçlü biçim — Aynı kelimenin iki söylenişi vardır; yer ve vurgu karar verir. Yardımcı fiiller ve edatlar cümle sonunda ve kısa cevaplarda güçlü biçimi kullanır: Yes, I can asla zayıf bir "kın" ile bitmez. Nesne zamirleri zayıf kalır: I asked him.
's = is ve 's = has — Kısaltma aynı duyulur; hangisi olduğunu sonraki kelime söyler (A1-14, A2-16).
Yazım ve Telaffuz
- Schwa /ə/ kısa, gevşek bir sestir; Türkçedeki kısa "ı"ya çok yakındır. İngilizcedeki en yaygın sestir ve zayıf biçimlerin çoğunda bulunur: about /əˈbaʊt/ ("ı-BAUT"), banana /bəˈnɑːnə/ (UK), /bəˈnænə/ (US) ("bı-NAA-nı").
- Güçlü ve zayıf biçimler: can /kæn/ → /kən/; was /wɒz/ (UK), /wʌz/ (US) → /wəz/; were /wɜː/ (UK), /wɜːr/ (US) → /wə/ (UK), /wər/ (US); have /hæv/ → /həv/, /əv/; do /duː/ → /də/; to /tuː/ → /tə/; of /ɒv/ (UK), /ʌv/ (US) → /əv/, /ə/; for /fɔː/ (UK), /fɔːr/ (US) → /fə/ (UK), /fər/ (US); and /ænd/ → /ən/, /n/; at /æt/ → /ət/; from /frɒm/ (UK), /frʌm/ (US) → /frəm/; a /eɪ/ → /ə/; an /æn/ → /ən/; the /ðiː/ → /ðə/, ama ünlüyle başlayan sesten önce /ði/ (the apple); to ünlüyle başlayan sesten önce /tu/ (to eat).
- Contraction'lar: it'll /ˈɪtl/ ("it-l"); I'd've /ˈaɪdəv/ ("AY-dıv"); wouldn't've /ˈwʊdntəv/ ("WU-dn-tıv").
- Değişen sesler: did you /ˈdɪdʒə/ ("dicı"); would you /ˈwʊdʒə/ ("wucı"); want to /ˈwɒnə/ (UK), /ˈwɑːnə/ (US) ("wanı"); got to /ˈɡɒtə/ (UK), /ˈɡɑːtə/ (US) ("gotı" / "gaatı").
- Can't'in zayıf biçimi yoktur: /kɑːnt/ (UK), /kænt/ (US). Hızlı Amerikan konuşmasında sondaki t çok hafif olabilir; bu yüzden asıl ipucu uzun, vurgulu ünlüdür: zayıf "kın" = can, güçlü "kent / kaant" = can't.
- Çift kısaltmalarda kesme işareti: eksik her parça için bir tane — I'd've, wouldn't've.
- Bu sesletim ipuçlarında İngilizcedeki w harfini koruyoruz: dudaklarınızı "u" der gibi yuvarlayıp hemen açın. Türkçedeki "v" sesi değildir; alt dudak dişlere değmez.
Altın Kural
İçerik kelimeleri direklerdir; dilbilgisi kelimeleri ise aralarında sarkan iptir. Zayıf, hızlı sesleri — "ı", "ıv", "tı", gonna — dinlemeyi öğrenin ve kelime vurgulandığında güçlü biçimi kullanın: kısa cevaplarda, karşıtlık bildirirken ve cümle sonundaki yardımcı fiiller ile edatlarda. Kısaltmaları rahatça söyleyin, ama yalnızca çok samimi mesajlarda yazın.
Alıştırmalar
A. Yapı
Tam biçimi ya da kısaltmayı yazın.
-
"I'd've" kısaltmasının tam biçimi nedir?
-
"dunno" kısaltmasının tam biçimi nedir?
-
Tam biçimi yazın: Do you wanna come?
-
Tam biçimi yazın: I've gotta go.
-
Kısaltmayı yazın: should have
-
Tam biçimi yazın: It'll be cold tomorrow.
B. Anlam
Sitede önce her cümleyi dinleyin.
-
Zayıf mı, güçlü mü? "Yes, I can." cümlesindeki "can" …
-
Zayıf mı, güçlü mü? "I asked him." cümlesindeki "him" …nesne zamirleri sonda da zayıf kalır
-
Kısa, zayıf bir "kın" duyuyorsunuz: "I kn come on Friday." Hangi kelime? …can't uzun ve vurguludur
-
"She's got two brothers." cümlesinde 's ne anlama geliyor? …
-
Nötr bir cümlede ana vurguyu hangi kelime taşır: "I bought a new laptop." …
-
Karşıtlık için hangi kelimeler vurgulanır? "I said Tuesday, not Thursday." …
C. Hatayı Bul
Hatalı cümleyi düzeltin. Cümle doğruysa "correct" yazın.
-
She's gonna to call you later.
-
We're gonna the beach tomorrow.
-
He wanna play football.
-
I'm gonna miss you.
D. Bağlam İçinde
Kalın yazılmış her kısaltmanın tam biçimini yazın.
Leo: Hey, what are you 17gonna do tonight?
Ana: 18Dunno . I'm 19kinda tired. Why?
Leo: Do you 20wanna see a film? It starts at eight.
Ana: OK, but I've 21gotta finish some work first. 22Lemme call you back.
Leo: Sure. I 23hafta cook dinner anyway.
E. Sıra Sende
-
Planlarınız hakkında "going to" ile bir cümle söyleyin ve yazın. Sonra rahat konuşmada nasıl duyulduğunu yazın.
-
"Can you cook?" sorusuna kısa bir cevap yazın ve "can"in hangi biçimini kullandığınızı söyleyin.
-
Yanlış bir bilgiyi düzelten bir cümle yazın, yüksek sesle söyleyin ve hangi kelimeleri vurguladığınızı yazın.
F. Karışık Tekrar
Önceki derslerden karışık sorular.
-
A1-17 İngilizce Can ve Can't Kullanımı: Yetenek, İzin ve Rica (-ebilmek) Tamamlayın: " you drive?" "Yes, I can."
-
A2-03 İngilizce Be Going To Kullanımı: Planlar ve Görünen Gelecek Look at those clouds! It (rain).
-
A2-20 İngilizce Must ve Have To Farkı: Mustn't ve Don't Have To Kullanımı Doğru olanı seçin: You … bring food — there's plenty here.
Cevap anahtarı
A. Yapı
- I would have
- I don't know
- Do you want to come?
- I've got to go.
- should've
- It will be cold tomorrow.
B. Anlam
- strong
- weak
- can
- has
- laptop
- Tuesday and Thursday
C. Hatayı Bul
- She's gonna call you later. / She's going to call you later.
- We're going to the beach tomorrow.
- He wants to play football.
- ✓ I'm gonna miss you.
D. Bağlam İçinde
- going to
- I don't know
- kind of
- want to
- got to
- Let me
- have to
E. Sıra Sende
- I'm going to visit my grandmother on Sunday. Relaxed speech: I'm gonna visit my grandmother on Sunday.
- Yes, I can. — strong "can", because it is stressed at the end of a short answer.
- My birthday is in June, not July. — stress on "June" and "July".
F. Karışık Tekrar
- Can
- 's going to rain / is going to rain
- don't have to
