Ingliz tilida ravishlar (adverbs): quickly, well, hard oʻzbekcha
Adverbs: Quickly, Well, Hard
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz kimdir biror ishni qanday qilishini holat ravishlari bilan ayta olasiz (quickly, carefully, well, hard), sifat (adjective) va ravish (adverb) orasida toʻgʻri tanlov qila olasiz, ravishni gapda toʻgʻri joyga qoʻya olasiz hamda very, really, extremely, quite, fairly, pretty va rather bilan sifatni kuchaytira yoki yumshata olasiz.
Asosiy gʻoya
Sifat ham, ravish ham tasvirlaydi, lekin har xil narsalarni tasvirlaydi. Sifat otni — kishi yoki narsani tasvirlaydi: a careful driver (ehtiyotkor haydovchi). Holat ravishi esa feʼlni — harakatni va u qanday bajarilishini tasvirlaydi: She drives carefully (U ehtiyot boʻlib haydaydi).
Sport sharhlovchisini tasavvur qiling. Baʼzan u oʻyinchining oʻzini tasvirlaydi: a quick player, a careful player, a good player. Bular sifatlar. Baʼzan esa oʻyinchi nima qilayotganini tasvirlaydi: He moves quickly. He passes the ball carefully. He plays well. Bular ravishlar. Tanlashdan oldin oʻzingizga savol bering: men kishi yoki narsani tasvirlayapmanmi (she is careful) yoki u ishni qanday qilishini (she works carefully)?
Bitta tuzoq bor. Baʼzi feʼllar — look, feel, smell, sound, taste — koʻpincha harakatni emas, biror narsa qanday ekanini yoki qanday koʻrinishini bildiradi. Ular be kabi ishlaydi va sifat bilan keladi: You look tired. This soup smells good.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida koʻp soʻzlar ham sifat, ham ravish boʻlib keladi va shakli oʻzgarmaydi: «yaxshi oshpaz» va «yaxshi pishiradi», «tez mashina» va «tez haydaydi». Ingliz tilida esa koʻpincha shakl oʻzgaradi: good → well, careful → carefully. Oʻzbekchada ravish yasaydigan qoʻshimcha va soʻzlar ham bor (doʻstona, diqqat bilan, ehtiyot boʻlib), lekin «yaxshi», «tez», «sekin», «chiroyli» kabi soʻzlar oʻzgarmasdan ishlatilgani uchun He speaks very good kabi xatolar koʻp uchraydi. Soʻz tartibi ham farq qiladi: oʻzbekchada ravish feʼldan oldin turadi («yapon tilida ravon gapiradi»), inglizchada esa feʼl va toʻldiruvchidan keyin: speaks Japanese fluently.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| U yaxshi oshpaz. | sifat: kishi haqida | She's a good cook. |
| U yaxshi ovqat pishiradi. | ravish: harakat haqida | She cooks well. |
| Iltimos, ehtiyot boʻlib haydang. | ravish | Please drive carefully. |
| U yapon tilida ravon gapiradi. | ravish feʼldan oldin | She speaks Japanese fluently. |
| Ota-onam butun umr tinmay mehnat qilishdi. | -ly qoʻshilmaydi | My parents worked hard all their lives. |
| Kecha tunda deyarli uxlamadim. | deyarli + inkor feʼl | I hardly slept last night. |
| Charchagan koʻrinasiz. | koʻrinmoq + sifat | You look tired. |
| Imtihon nihoyatda qiyin boʻldi. | daraja | The exam was extremely difficult. |
Oxirgi farqqa eʼtibor bering: oʻzbekchada «deyarli uxlamadim» deganda feʼl inkor shaklda boʻladi. Inglizchada esa hardly ning oʻzi inkor maʼnosini beradi, feʼl esa darak shaklda qoladi.
Tuzilish
Oddiy ravishlar: sifat + -ly
| Sifat | Qoida | Ravish |
|---|---|---|
| slow, quick, careful, quiet | + -ly | slowly, quickly, carefully, quietly |
| happy, easy, angry | undosh + -y → -ily | happily, easily, angrily |
| gentle, terrible, simple | -le → -ly | gently, terribly, simply |
| automatic, dramatic | -ic → -ically | automatically, dramatically |
Notoʻgʻri (irregular) ravishlar
| Sifat | Ravish | Misol |
|---|---|---|
| good | well | She sings well. |
| fast | fast | He drives fast. |
| hard | hard | They work hard. |
| late | late | The bus arrived late. |
| early | early | I got up early. |
Tuzoqlar: oʻxshash soʻzlar, boshqa maʼno
| Soʻz | Maʼnosi | Misol |
|---|---|---|
| hard | koʻp kuch sarflab, astoydil | She studies hard. |
| hardly | deyarli … -ma- (zoʻrgʻa) | I can hardly hear you. |
| late | kech, vaqtida emas | He came late. |
| lately | soʻnggi paytlarda, yaqinda | Have you seen her lately? |
Daraja ravishlari + sifat yoki ravish
| Soʻz | Kuchi | Misol |
|---|---|---|
| extremely | juda-juda kuchli (nihoyatda) | extremely cold |
| really / very | kuchli (juda, rostdan ham) | really tired, very quickly |
| quite | oʻrtacha (UK), koʻpincha kuchli (US) | quite good |
| pretty | oʻrtachadan kuchligacha (norasmiy) | pretty good |
| rather | oʻrtachadan kuchligacha; koʻpincha salbiy yoki kutilmagan narsa (koʻproq UK) | rather cold |
| fairly | oʻrtacha (nisbatan) | fairly easy |
Qoʻllanish
1Holat ravishlari: harakat qanday bajariladi
Koʻp holat ravishlari sifat + -ly shaklida boʻladi. Ular harakatni tasvirlaydi.
2Notoʻgʻri ravishlar: well, fast, hard, late, early
Good ravish boʻlganda well ga aylanadi. Fast, hard, late va early ning shakli sifat bilan bir xil. Fastly degan soʻz yoʻq.
3Tuzoqlar: hard va hardly, late va lately
Hardly «deyarli … -ma-» degani, lately esa «soʻnggi paytlarda» degani. Ular hard va late ning ravishlari emas. Hardly odatda asosiy feʼldan oldin (yoki can, be va boshqa yordamchi feʼllardan keyin) turadi.
4Bogʻlovchi feʼllardan keyin sifat, harakat feʼllaridan keyin ravish
Be, look, feel, smell, sound, taste va seem dan keyin sifat ishlating: bu yerda ular holatni bildiradi. Harakat feʼllaridan keyin ravish ishlating. Well «sogʻ» maʼnosida sifat ham boʻladi (I don't feel well). Boshqa bogʻlovchi feʼllar (get, become, go, turn) B1-32 da.
5Holat ravishining oʻrni
Holat ravishi odatda feʼldan keyin yoki feʼl + toʻldiruvchidan keyin keladi. Uni feʼl bilan toʻldiruvchi orasiga qoʻymang.
6Daraja ravishlari: very, really, extremely, quite, fairly, pretty, rather
Bu soʻzlar sifat yoki boshqa ravishdan oldin keladi va uning qanchalik kuchli ekanini koʻrsatadi. Quite biroz murakkab: britan ingliz tilida koʻpincha «ancha, lekin juda emas» degani (quite good = yomon emas), amerika ingliz tilida esa odatda «juda». Pretty norasmiy soʻz, britan va amerika ingliz tilida keng tarqalgan; maʼnosi quite ga yaqin yoki biroz kuchliroq. Rather fairly dan biroz kuchliroq. U britan ingliz tilida koʻproq ishlatiladi va koʻpincha salbiy yoki kutilmagan narsa bilan keladi (rather cold, rather expensive). Fairly toʻrttasi ichida eng kuchsizi. Oʻzbekchada bularning koʻpiga «ancha», «juda», «nisbatan» toʻgʻri keladi.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. Sifat va ravish uchun bitta soʻz. Oʻzbekchada «yaxshi», «chiroyli», «tez», «sekin» oʻzgarmasdan ham otni, ham feʼlni tasvirlaydi: «chiroyli qiz» va «chiroyli raqs tushadi». Shuning uchun inglizchada ham sifatni feʼl bilan ishlatib yuboramiz. Harakatni tasvirlaganda ravish kerak: well, beautifully, clearly.
2. Ravish feʼlga yopishib qoladi. Oʻzbekchada ravish feʼldan oldin, unga yaqin turadi: «kechki ovqatni tez tayyorladi». Inglizchaga oʻgirganda ravishni feʼlning yoniga qoʻyib, toʻldiruvchini keyinga surib yuboramiz. Inglizchada toʻldiruvchi feʼldan keyin darhol keladi, ravish esa undan keyin.
3. «Juda yoqadi» → very like. Oʻzbekchada «juda» feʼl bilan ham keladi: «Menga futbol juda yoqadi». Ingliz tilida esa very faqat sifat yoki ravishdan oldin keladi. Feʼl bilan really ishlating yoki gap oxiriga very much qoʻying.
4. Hardly + inkor feʼl. «Bugun deyarli hech narsa yemadim» gapida oʻzbekchada feʼl inkor shaklda. Hardly ning oʻzi inkor maʼnosini beradi, shuning uchun feʼl darak shaklda qoladi. Ikki inkor qoʻyish xato.
Adashtirmang
good va well — Good sifat: otni tasvirlaydi yoki be, look, sound dan keyin keladi. Well — good ning ravishi, shuningdek «sogʻ» maʼnosidagi sifat. Oʻzbekchada ikkalasiga ham «yaxshi» deymiz, shuning uchun bu juftlikka alohida eʼtibor bering.
look + sifat va look at + ravish — Look (= koʻrinmoq) sifat bilan keladi. Look at (= qaramoq) esa harakat, shuning uchun ravish oladi.
holat ravishlari va takrorlanish ravishlari — Always, often, never qanchalik tez-tez ekanini aytadi va asosiy feʼldan oldin keladi. A1-15 ga qarang.
Imlo va talaffuz
- -ly urgʻusiz, qisqa /li/. Urgʻu sifatdagi joyida qoladi: careful → CAREfully, happy → HAPpily (urgʻu birinchi boʻgʻinda). Oʻzbek tilida urgʻu odatda oxirgi boʻgʻinga tushadi, shuning uchun -ly ga urgʻu bermang.
- -l (shu jumladan -ful) bilan tugaydigan sifatlarga shunchaki -ly qoʻshiladi va -lly hosil boʻladi: careful → carefully, beautiful → beautifully, real → really, final → finally. Yozuvda ikkita l, lekin talaffuzda bitta /l/ tovushi eshitiladi.
- -y → -ily: easy → easily, busy → busily. Istisnolar: shy → shyly; dry → dryly (UK da drily ham).
- -ic → -ically /ɪkli/ deb oʻqiladi: automatically /ˌɔːtəˈmætɪkli/. -al qismi alohida eshitilmaydi; oʻzbekchadagidek yozilganicha «avtomatikalli» deb oʻqimang. Istisno: public → publicly.
- friendly, lovely, lonely, silly -ly bilan tugaydi, lekin ular sifat. Harakatni tasvirlash uchun in a friendly way deng.
- well /wel/: lablar yumaloqlanib, oldinga choʻziladi, pastki lab tishlarga tegmaydi. Oʻzbekcha «v» koʻpincha v va w oraligʻida eshitiladi, shuning uchun bunga alohida eʼtibor bering.
- hard /hɑːd/: oxirgi /d/ jarangli. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi; shunda hard xuddi heart kabi eshitilishi mumkin.
Oltin qoida
Kishi yoki narsani tasvirlasangiz → sifat. Harakat qanday bajarilishini tasvirlasangiz → ravish (odatda -ly). Esda tuting: good → well, hard, fast, late, early esa oʻzgarmaydi. Be, look, feel, sound, smell, taste holatni bildirganda ulardan keyin sifat ishlating. Oʻzbekchadagi «yaxshi gapiradi» → speaks well.
Mashqlar
A. Tuzilish
Qavs ichidagi soʻzdan toʻgʻri shaklni yasang.
-
She closed the door (quiet).
-
My brother plays the guitar very (good).
-
They worked (hard) to finish the project.
-
The baby is sleeping (peaceful).
-
He answered (angry).
-
The doors open (automatic).
B. Maʼno
Toʻgʻri javobni tanlang yoki yozing.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: This milk smells ….
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I can … hear you — the music is too loud.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The bus came … again, so I missed the start of the film.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: The answer was … simple.
-
Ravish bilan qayta yozing: He is a careful driver. He drives .
-
quite bilan deyarli bir xil maʼnodagi norasmiy soʻzni tanlang: The party was … good.
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor yoki gap toʻgʻri. Toʻgʻrilangan gapni yozing yoki correct deb yozing.
-
He reads very slow.
-
She speaks very well English.
-
Don't drive so fastly!
-
You look really tired today.
D. Kontekstda
Xatni toʻldiring. Qavs ichidagi soʻzdan toʻgʻri shaklni yasang.
Hi Sam! My new job is going 17 (good). My boss is 18 (real) nice, and the work isn't too difficult. I work 19 (hard), but I always leave the office 20 (early) on Fridays. The only problem: my colleague talks very 21 (loud) on the phone, and I can 22 (hard) think!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Ishlarni qanday qilishingiz haqida ikkita gap yozing: yaxshi qiladigan bitta ish va yomon qiladigan bitta ish.
-
Bir doʻstingizni bitta sifat va bitta ravish bilan tasvirlang.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A1-15 Always, Usually, Never oʻzbekcha: ingliz tilida «qanchalik tez-tez» qanday aytiladi? always ni toʻgʻri joyga qoʻying: She is late for class.
-
A2-08 As … as, too va enough oʻzbekcha: teng, haddan tashqari va yetarli enough ni toʻgʻri joyga qoʻying: The room isn't (big) for ten people.
-
A2-06 Comparatives oʻzbekcha: sifatlarning qiyosiy darajasi (bigger, more beautiful) My sister is a (careful) driver than me.
Javoblar
A. Tuzilish
- quietly
- well
- hard
- peacefully
- angrily
- automatically
B. Maʼno
- bad
- hardly
- late
- extremely
- carefully
- pretty
C. Xatoni toping
- He reads very slowly.
- She speaks English very well.
- Don't drive so fast!
- ✓ You look really tired today.
D. Kontekstda
- well
- really
- hard
- early
- loudly
- hardly
E. Sizning navbatingiz
- I cook quite well. I sing really badly!
- My friend Ana is very calm. She always speaks slowly and quietly.
F. Aralash takrorlash
- She is always late for class.
- The room isn't big enough for ten people.
- more careful
