SlowingoGrammatika
B1 1 / 39

Present Perfect Continuous oʻzbekcha: «qirq daqiqadan beri kutyapman» inglizcha qanday?

Present Perfect Continuous

Bu sahifada
  1. Maqsad
  2. Asosiy gʻoya
  3. Oʻzbek va ingliz tillari
  4. Tuzilish
  5. Qoʻllanish
  6. Keng tarqalgan xatolar
  7. Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
  8. Adashtirmang
  9. Imlo va talaffuz
  10. Oltin qoida
  11. Mashqlar

Maqsad

Bu darsdan keyin siz oʻtmishda boshlanib, hozir ham davom etayotgan yoki hozirgina tugab, izini qoldirgan harakatlar haqida have / has been + -ing shakli bilan gapira olasiz.

Asosiy gʻoya

Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) oʻtmishni hozir bilan bogʻlaydi A2-17. Continuous (-ing shakli) davom etayotgan harakatni koʻrsatadi A1-22. Ikkalasini birlashtirsangiz, hozirdan turib orqaga, shu paytgacha davom etib kelayotgan harakatga qaraydigan zamon hosil boʻladi.

Sekundomerni tasavvur qiling. Siz oʻtmishda start tugmasini bosgansiz va u hozir ham ishlayapti: I've been waiting for an hour. Kutish bir soat oldin boshlangan va men hali ham kutyapman. Yoki siz stop ni hozirgina bosgansiz va natijasi hali koʻrinib turibdi: You're out of breath. Have you been running?

Ikkala holatda ham diqqat markazida tugallangan natija emas, harakatning oʻzi va qancha davom etgani turadi. Shuning uchun bu zamon koʻpincha tuygʻuni ham bildiradi: charchoq, norozilik, mehnat. I've been working all day nima qilganingizdan koʻra, uzoq va uzluksiz mehnatingiz haqida.

Oʻzbek va ingliz tillari

Oʻzbek tilida «qachondan beri» degan maʼno … dan beri bilan beriladi, feʼl esa hozirgi zamonda qoladi: «Qirq daqiqadan beri kutyapman», «Ikki yildan beri shu yerda yashaymiz». Shuning uchun inglizchada ham hozirgi zamonni ishlatib yuboramiz: I'm waiting since… Ingliz tilida esa shu paytgacha davom etgan vaqtni oʻlchasangiz, perfect zamon kerak: I've been waiting for forty minutes. Oʻzbekchada bunga eng yaqin shakl — rasmiyroq -ib kelmoqda / -ib kelyapti («Yigirma yildan beri shu yerda ishlab kelmoqda»): u ham oʻtmishdan hozirgacha davom etgan harakatni bildiradi. Yaqinda tugagan harakat haqida esa oʻzbekchada oddiy oʻtgan zamon -di yoki -ibdi ishlatiladi («Yugurdingizmi?», «Yomgʻir yogʻibdi»), inglizchada esa izi koʻrinib turgan boʻlsa: Have you been running? It's been raining.

OʻzbekchaMaʼnosiInglizcha
Bu yerda qirq daqiqadan beri kutyapman.hozir ham davom etyaptiI've been waiting here for forty minutes.
U yanvardan beri gitara chalishni oʻrganyapti.boshlanish nuqtasiShe's been learning the guitar since January.
Ertalabdan beri qor yogʻyapti.butun ertalabIt's been snowing all morning.
Hammayogʻingiz hoʻl. Suzdingizmi?yaqinda tugagan, izi borYou're all wet. Have you been swimming?
Koʻchalar hoʻl. Yomgʻir yogʻibdi.yomgʻir toʻxtaganThe streets are wet. It's been raining.
U bahordan beri onasiga qarab kelyapti.oʻtmishdan hozirgacha, mehnatShe's been looking after her mother since the spring.

Tuzilish

have / has + been + -ing shakli — been bu be ning uchinchi shakli (past participle) va hech qachon oʻzgarmaydi.

Egahave / hasbeen-ing shakli
I / you / we / theyhave ('ve)beenworking
he / she / ithas ('s)beenworking

Darak, inkor, savol

Misol
Darak gapShe's been studying all evening.
InkorI haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well.
Ha / yoʻq savoliHave you been waiting long? / Has it been raining?
Wh- savolWhat have you been doing? / How long has she been working here?

Qisqa javoblar — faqat have / has ishlating.

SavolHaYoʻq
Have you been working?Yes, I have.No, I haven't.
Has she been crying?Yes, she has.No, she hasn't.

Keng tarqalgan vaqt iboralari: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Present Perfect Simple bilan toʻliq taqqoslash va How long…? uchun B1-02 ga qarang.

Qoʻllanish

1Hozirgacha davom etayotgan harakat

Harakat oʻtmishda boshlangan va gapirayotgan paytda ham davom etyapti. Odatda vaqt iborasi shu paytgacha qancha vaqt oʻtganini koʻrsatadi.

I've been waiting here for forty minutes.
Bu yerda qirq daqiqadan beri kutyapman.
«-dan beri + -yap-» → have been + -ing
We've been living in this flat for two years.
Ikki yildan beri shu kvartirada yashaymiz.
hali ham shu yerda yashaymiz; flat (UK), apartment (US)
She's been learning the guitar since January.
U yanvardan beri gitara chalishni oʻrganyapti.
since + boshlanish nuqtasi
It's been snowing all morning.
Ertalabdan beri qor yogʻyapti.
They've been building that hotel for ages.
Ular anavi mehmonxonani qachondan beri qurishyapti.
for ages norasmiy: juda uzoq vaqtdan beri

2Yaqinda tugagan, natijasi koʻrinib turgan harakat

Harakat hozirgina toʻxtagan va uning taʼsirini hozir koʻrishimiz, eshitishimiz yoki his qilishimiz mumkin. Koʻpincha vaqt iborasi umuman boʻlmaydi.

You're all wet. Have you been swimming?
Hammayogʻingiz hoʻl. Suzdingizmi?
oʻzbekchada -di, inglizchada izi koʻrinib turgani uchun have been + -ing
Your eyes are red. Have you been crying?
Koʻzlaringiz qizarib ketibdi. Yigʻladingizmi?
Sorry I'm so dirty. I've been fixing my bike.
Kechirasiz, juda kir boʻlib ketdim. Hozirgina velosipedimni tuzatdim.
oʻzbekchada -di, inglizchada izi koʻrinib turgani uchun have been + -ing
The streets are wet. It's been raining.
Koʻchalar hoʻl. Yomgʻir yogʻibdi.
yomgʻir toʻxtagan
"Why are you out of breath?" "I've been running for the bus."
«Nega hansirayapsiz?» «Avtobusga ulgurish uchun yugurdim.»

3Yaqin davrda takrorlanayotgan harakat

Harakat hozirgacha boʻlgan davrda qayta-qayta sodir boʻlyapti. Bu yerda lately, recently va these days kabi soʻzlar koʻp uchraydi.

I've been going to the gym a lot lately.
Soʻnggi paytlarda sport zaliga koʻp boryapman.
He's been calling me every night this week.
U bu hafta har kecha menga qoʻngʻiroq qilyapti.
he → erkak
We've been eating out too much recently.
Keyingi paytlarda tashqarida juda koʻp ovqatlanyapmiz.
My neighbours have been having parties every weekend.
Qoʻshnilarim har dam olish kuni ziyofat qilishyapti.
have a party harakat, shuning uchun continuous mumkin

4Harakat va uning davomiyligiga urgʻu

Biror narsa qancha uzoq yoki qanchalik uzluksiz davom etganini taʼkidlamoqchi boʻlsangiz, bu zamonni tanlang: u koʻpincha charchoq, norozilik yoki mehnatni bildiradi.

I've been working on this report all day, and it still isn't finished.
Kun boʻyi shu hisobot ustida ishlayapman, hali ham tugamadi.
You've been playing that game for hours!
Soatlab oʻsha oʻyinni oʻynayapsiz-a!
norozilik
She's been looking after her mother since the spring.
U bahordan beri onasiga qarab kelyapti.
uzoq davom etgan mehnat; «-ib kelyapti» bu maʼnoga yaqin
We've been trying to call you all afternoon.
Tushdan beri sizga qoʻngʻiroq qilishga urinyapmiz.

5Yaqindagi ishlar haqida soʻrash

What have you been doing? — birovning yaqindagi hayoti yoki hozirgi vaziyatning sababi haqida soʻrashning tabiiy yoʻli.

What have you been doing lately?
Soʻnggi paytlarda nimalar bilan bandsiz?
Hi! I haven't seen you for ages. What have you been up to?
Salom! Koʻrishmaganimizga ancha boʻldi. Nima gaplar, nimalar qilyapsiz?
norasmiy
What have you been eating? Your shirt is covered in sauce!
Nima yedingiz? Koʻylagingiz butunlay sousga belanib ketibdi!

Keng tarqalgan xatolar

❌I've been wait for an hour.
✅I've been waiting for an hour.
been dan keyin -ing shakli keladi.
❌She has being working all day.
✅She has been working all day.
have / has + been, being emas.
❌I'm waiting here since ten o'clock.
✅I've been waiting here since ten o'clock.
Hozirgacha davom etgan vaqt uchun perfect zamon kerak.
❌He have been studying.
✅He has been studying.
he / she / it → has.
❌How long you have been waiting?
✅How long have you been waiting?
Savolda have / has ega oldida.
❌I've been knowing her for years.
✅I've known her for years.
Holat feʼllari (know, own, believe…) odatda continuous shaklda ishlatilmaydi. B1-02 ga qarang.
⚠️I've been writing three emails this morning.
✅I've written three emails this morning.
Tugallangan narsalarni sanaganda Present Perfect Simple ishlating. B1-02 ga qarang.

Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar

1. «… dan beri» + hozirgi zamon. Oʻzbekchada «Dadam yigirma yildan beri shu maktabda ishlaydi» deymiz: feʼl hozirgi zamonda. Inglizchada esa vaqtni hozirgacha oʻlchasangiz, perfect zamon kerak: have / has been + -ing (yoki has worked).

❌My father works at this school for twenty years.
✅My father has been working at this school for twenty years.
«-dan beri» → have / has been + -ing.
❌We wait for the doctor for two hours!
✅We've been waiting for the doctor for two hours!
Hali ham kutyapmiz: have been waiting.

2. «… dan beri» → since, har doim. Oʻzbekcha «-dan beri» ham davomiylik («ikki yildan beri»), ham boshlanish nuqtasi («2020-yildan beri») bilan keladi. Inglizchada davomiylik uchun for, boshlanish nuqtasi uchun since.

❌Nodira has been learning Korean since two years.
✅Nodira has been learning Korean for two years.
Davomiylik: for. (Yoki: since 2023.)
❌It's been raining since three hours.
✅It's been raining for three hours.
three hours — davomiylik: for.

3. «Qancha vaqtdan beri…?» savolida tartib va zamon. Oʻzbekchada «Toshkentda qancha vaqtdan beri yashayapsiz?» — tartib oʻzgarmaydi, feʼl hozirgi zamonda. Inglizchada How long + have / has + ega + been + -ing.

❌How long you are living in Tashkent?
✅How long have you been living in Tashkent?
How long + have + ega + been + -ing.

4. Har qanday feʼlga -ing. Oʻzbek soʻzlashuvida deyarli har qanday feʼl «-yap-» oladi: «bilyapman», «tushunyapman». Ingliz tilida esa know, like, own, believe kabi holat feʼllari odatda continuous shaklda kelmaydi: Present Perfect Simple ishlating.

❌I've been knowing Jasur since we were children.
✅I've known Jasur since we were children.
know — holat feʼli.

Adashtirmang

Present Continuous va Present Perfect Continuous — Present Continuous A1-22 hozir nima boʻlayotganini tasvirlaydi. Present Perfect Continuous esa bu qancha vaqtdan beri davom etayotganiga orqaga qarab baho beradi. Oʻzbekchada ikkalasi ham «kutyapman» boʻlishi mumkin; farqni vaqt iborasi koʻrsatadi.

I'm waiting for the bus.
Avtobus kutyapman.
hozir
I've been waiting for the bus for twenty minutes.
Yigirma daqiqadan beri avtobus kutyapman.
hozir + shu paytgacha oʻtgan vaqt

Present Perfect Continuous va Present Perfect Simple — Continuous harakatga, Simple tugallangan natijaga eʼtibor qaratadi. Toʻliq taqqoslash: B1-02.

I've been painting the kitchen.
Oshxonani boʻyayapman.
harakat: balki tugamagan, kiyimimda boʻyoq
I've painted the kitchen.
Oshxonani boʻyab boʻldim.
natija: tugagan

Present Perfect Continuous va Past Continuous — Past Continuous A2-01 oʻtmishdagi bir paytdagi harakatni tasvirlaydi, hozir bilan bogʻlanmaydi.

I was reading at ten o'clock last night.
Kecha kechqurun soat oʻnda kitob oʻqiyotgan edim.
oʻtmishdagi bir payt
I've been reading all evening.
Kechqurundan beri kitob oʻqiyapman.
hozirgacha

Imlo va talaffuz

  • Nutqda have va has deyarli har doim qisqargan shaklda keladi: I've been, you've been, she's been, it's been.
  • She's been = she has been, hech qachon she is been emas. 's dan keyin been kelsa, bu has degani.
  • Been odatda kuchsiz va qisqa aytiladi: /bɪn/, UK va US talaffuzida ham. U keyingi soʻzga ulanib ketadi: I've been waiting — /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/. Kuchsiz shaklda unlini choʻzmang.
  • I've oxiridagi /v/ ni aniq ayting. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi; I've «ayf» ga oʻxshab qolmasin. /v/ uchun pastki lab yuqori tishlarga tegadi.
  • Savollarda have kuchsiz: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Qisqa javobda kuchli: Yes, I have /hæv/.
  • -ing oxiridagi /ŋ/ tovushi oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi, bu siz uchun oson. Faqat oxiriga qoʻshimcha «g» qoʻshmang: waiting /ˈweɪtɪŋ/.
  • -ing imlo qoidalari Present Continuous dagi bilan bir xil A1-22: make → making, run → running, lie → lying.

Oltin qoida

have / has + been + -ing = oʻtmishda boshlanib, hali davom etayotgan yoki hozirgina toʻxtab, izini qoldirgan harakat. Natijadan koʻra harakatning oʻzi va davomiyligi muhim boʻlsa, shu zamonni ishlating. Oʻzbekcha «… dan beri kutyapman» = I've been waiting for / since…

Mashqlar

A. Tuzilish

1–3-mashqlarda Present Perfect Continuous ishlating.

  1. I (wait) for you for half an hour!
  2. She's out of breath because she (run).
  3. You look tired. you (sleep) badly?
  4. It (not rain) today.
  5. Savol tuzing: you / do / what / lately?
  6. Qisqartiring: They have been travelling.

B. Maʼno

Vaziyatga mos javobni tanlang.

  1. Toʻgʻri javobni tanlang: Your hands are covered in paint. ?
  2. Toʻgʻri javobni tanlang: I … four emails this morning.
  3. Toʻgʻri javobni tanlang: Look outside! It … all night.
  4. Qaysi gapda harakat hali davom etyapti?

C. Xatoni toping

Har bir gapda bitta xato bor. Toʻgʻrilangan gapni yozing.

  1. He has been study all night.
  2. I am learning English since 2019.
  3. We have being trying to call you.
  4. Qisqa javob: "Has she been crying?" "Yes, she's."

D. Kontekstda

Present Perfect Simple yoki Continuous ishlating.

Back from the gym
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!

E. Sizning navbatingiz

Ingliz tilida yozing.

  1. Soʻnggi paytlarda qilayotgan ishlaringiz haqida ikkita gap yozing.
  2. Yoningizdagi bir odamga yoki joyga qarang va nima boʻlganini taxmin qiling.

F. Aralash takrorlash

Oldingi darslarni takrorlang.

  1. A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali)
    I've just (finish) my homework. Can I go out?
  2. A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda
    We (visit) Rome in 2019.
  3. A2-18 For va since farqi: Present Perfect bilan «…dan beri» qanday aytiladi?
    I've known Ana we were at school.
Javoblar

A. Tuzilish

  1. have been waiting / 've been waiting
  2. has been running / 's been running
  3. Have … been sleeping
  4. hasn't been raining / hasn't rained
  5. What have you been doing lately?
  6. They've been travelling.

B. Maʼno

  1. Have you been painting
  2. have written
  3. has been snowing
  4. I've been working on my thesis for six months.

C. Xatoni toping

  1. He has been studying all night. / He's been studying all night.
  2. I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
  3. We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
  4. Yes, she has.

D. Kontekstda

  1. have … been doing
  2. have been running
  3. have been training / have trained
  4. haven't been eating / haven't eaten
  5. have been trying / have tried

E. Sizning navbatingiz

  1. I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
  2. The floor is wet. Someone has been cleaning.

F. Aralash takrorlash

  1. finished
  2. visited
  3. since
Android ilovasiYo'l-yo'lakay o'rganing Google Play