Present Perfect Continuous oʻzbekcha: «qirq daqiqadan beri kutyapman» inglizcha qanday?
Present Perfect Continuous
Bu sahifada
Maqsad
Bu darsdan keyin siz oʻtmishda boshlanib, hozir ham davom etayotgan yoki hozirgina tugab, izini qoldirgan harakatlar haqida have / has been + -ing shakli bilan gapira olasiz.
Asosiy gʻoya
Present Perfect (hozirgi tugallangan zamon) oʻtmishni hozir bilan bogʻlaydi A2-17. Continuous (-ing shakli) davom etayotgan harakatni koʻrsatadi A1-22. Ikkalasini birlashtirsangiz, hozirdan turib orqaga, shu paytgacha davom etib kelayotgan harakatga qaraydigan zamon hosil boʻladi.
Sekundomerni tasavvur qiling. Siz oʻtmishda start tugmasini bosgansiz va u hozir ham ishlayapti: I've been waiting for an hour. Kutish bir soat oldin boshlangan va men hali ham kutyapman. Yoki siz stop ni hozirgina bosgansiz va natijasi hali koʻrinib turibdi: You're out of breath. Have you been running?
Ikkala holatda ham diqqat markazida tugallangan natija emas, harakatning oʻzi va qancha davom etgani turadi. Shuning uchun bu zamon koʻpincha tuygʻuni ham bildiradi: charchoq, norozilik, mehnat. I've been working all day nima qilganingizdan koʻra, uzoq va uzluksiz mehnatingiz haqida.
Oʻzbek va ingliz tillari
Oʻzbek tilida «qachondan beri» degan maʼno … dan beri bilan beriladi, feʼl esa hozirgi zamonda qoladi: «Qirq daqiqadan beri kutyapman», «Ikki yildan beri shu yerda yashaymiz». Shuning uchun inglizchada ham hozirgi zamonni ishlatib yuboramiz: I'm waiting since… Ingliz tilida esa shu paytgacha davom etgan vaqtni oʻlchasangiz, perfect zamon kerak: I've been waiting for forty minutes. Oʻzbekchada bunga eng yaqin shakl — rasmiyroq -ib kelmoqda / -ib kelyapti («Yigirma yildan beri shu yerda ishlab kelmoqda»): u ham oʻtmishdan hozirgacha davom etgan harakatni bildiradi. Yaqinda tugagan harakat haqida esa oʻzbekchada oddiy oʻtgan zamon -di yoki -ibdi ishlatiladi («Yugurdingizmi?», «Yomgʻir yogʻibdi»), inglizchada esa izi koʻrinib turgan boʻlsa: Have you been running? It's been raining.
| Oʻzbekcha | Maʼnosi | Inglizcha |
|---|---|---|
| Bu yerda qirq daqiqadan beri kutyapman. | hozir ham davom etyapti | I've been waiting here for forty minutes. |
| U yanvardan beri gitara chalishni oʻrganyapti. | boshlanish nuqtasi | She's been learning the guitar since January. |
| Ertalabdan beri qor yogʻyapti. | butun ertalab | It's been snowing all morning. |
| Hammayogʻingiz hoʻl. Suzdingizmi? | yaqinda tugagan, izi bor | You're all wet. Have you been swimming? |
| Koʻchalar hoʻl. Yomgʻir yogʻibdi. | yomgʻir toʻxtagan | The streets are wet. It's been raining. |
| U bahordan beri onasiga qarab kelyapti. | oʻtmishdan hozirgacha, mehnat | She's been looking after her mother since the spring. |
Tuzilish
have / has + been + -ing shakli — been bu be ning uchinchi shakli (past participle) va hech qachon oʻzgarmaydi.
| Ega | have / has | been | -ing shakli |
|---|---|---|---|
| I / you / we / they | have ('ve) | been | working |
| he / she / it | has ('s) | been | working |
Darak, inkor, savol
| Misol | |
|---|---|
| Darak gap | She's been studying all evening. |
| Inkor | I haven't been sleeping well. / He hasn't been feeling well. |
| Ha / yoʻq savoli | Have you been waiting long? / Has it been raining? |
| Wh- savol | What have you been doing? / How long has she been working here? |
Qisqa javoblar — faqat have / has ishlating.
| Savol | Ha | Yoʻq |
|---|---|---|
| Have you been working? | Yes, I have. | No, I haven't. |
| Has she been crying? | Yes, she has. | No, she hasn't. |
Keng tarqalgan vaqt iboralari: for (two hours), since (nine o'clock), all day, all morning, lately, recently, these days, this week. Present Perfect Simple bilan toʻliq taqqoslash va How long…? uchun B1-02 ga qarang.
Qoʻllanish
1Hozirgacha davom etayotgan harakat
Harakat oʻtmishda boshlangan va gapirayotgan paytda ham davom etyapti. Odatda vaqt iborasi shu paytgacha qancha vaqt oʻtganini koʻrsatadi.
2Yaqinda tugagan, natijasi koʻrinib turgan harakat
Harakat hozirgina toʻxtagan va uning taʼsirini hozir koʻrishimiz, eshitishimiz yoki his qilishimiz mumkin. Koʻpincha vaqt iborasi umuman boʻlmaydi.
3Yaqin davrda takrorlanayotgan harakat
Harakat hozirgacha boʻlgan davrda qayta-qayta sodir boʻlyapti. Bu yerda lately, recently va these days kabi soʻzlar koʻp uchraydi.
4Harakat va uning davomiyligiga urgʻu
Biror narsa qancha uzoq yoki qanchalik uzluksiz davom etganini taʼkidlamoqchi boʻlsangiz, bu zamonni tanlang: u koʻpincha charchoq, norozilik yoki mehnatni bildiradi.
5Yaqindagi ishlar haqida soʻrash
What have you been doing? — birovning yaqindagi hayoti yoki hozirgi vaziyatning sababi haqida soʻrashning tabiiy yoʻli.
Keng tarqalgan xatolar
Oʻzbek tilida soʻzlashuvchilar uchun tuzoqlar
1. «… dan beri» + hozirgi zamon. Oʻzbekchada «Dadam yigirma yildan beri shu maktabda ishlaydi» deymiz: feʼl hozirgi zamonda. Inglizchada esa vaqtni hozirgacha oʻlchasangiz, perfect zamon kerak: have / has been + -ing (yoki has worked).
2. «… dan beri» → since, har doim. Oʻzbekcha «-dan beri» ham davomiylik («ikki yildan beri»), ham boshlanish nuqtasi («2020-yildan beri») bilan keladi. Inglizchada davomiylik uchun for, boshlanish nuqtasi uchun since.
3. «Qancha vaqtdan beri…?» savolida tartib va zamon. Oʻzbekchada «Toshkentda qancha vaqtdan beri yashayapsiz?» — tartib oʻzgarmaydi, feʼl hozirgi zamonda. Inglizchada How long + have / has + ega + been + -ing.
4. Har qanday feʼlga -ing. Oʻzbek soʻzlashuvida deyarli har qanday feʼl «-yap-» oladi: «bilyapman», «tushunyapman». Ingliz tilida esa know, like, own, believe kabi holat feʼllari odatda continuous shaklda kelmaydi: Present Perfect Simple ishlating.
Adashtirmang
Present Continuous va Present Perfect Continuous — Present Continuous A1-22 hozir nima boʻlayotganini tasvirlaydi. Present Perfect Continuous esa bu qancha vaqtdan beri davom etayotganiga orqaga qarab baho beradi. Oʻzbekchada ikkalasi ham «kutyapman» boʻlishi mumkin; farqni vaqt iborasi koʻrsatadi.
Present Perfect Continuous va Present Perfect Simple — Continuous harakatga, Simple tugallangan natijaga eʼtibor qaratadi. Toʻliq taqqoslash: B1-02.
Present Perfect Continuous va Past Continuous — Past Continuous A2-01 oʻtmishdagi bir paytdagi harakatni tasvirlaydi, hozir bilan bogʻlanmaydi.
Imlo va talaffuz
- Nutqda have va has deyarli har doim qisqargan shaklda keladi: I've been, you've been, she's been, it's been.
- She's been = she has been, hech qachon she is been emas. 's dan keyin been kelsa, bu has degani.
- Been odatda kuchsiz va qisqa aytiladi: /bɪn/, UK va US talaffuzida ham. U keyingi soʻzga ulanib ketadi: I've been waiting — /aɪv bɪn ˈweɪtɪŋ/. Kuchsiz shaklda unlini choʻzmang.
- I've oxiridagi /v/ ni aniq ayting. Koʻp oʻzbekzabonlar soʻz oxiridagi jarangli undoshni jarangsiz aytadi; I've «ayf» ga oʻxshab qolmasin. /v/ uchun pastki lab yuqori tishlarga tegadi.
- Savollarda have kuchsiz: Have you been…? → /həv jə bɪn/. Qisqa javobda kuchli: Yes, I have /hæv/.
- -ing oxiridagi /ŋ/ tovushi oʻzbekcha «ng» ga oʻxshaydi, bu siz uchun oson. Faqat oxiriga qoʻshimcha «g» qoʻshmang: waiting /ˈweɪtɪŋ/.
- -ing imlo qoidalari Present Continuous dagi bilan bir xil A1-22: make → making, run → running, lie → lying.
Oltin qoida
have / has + been + -ing = oʻtmishda boshlanib, hali davom etayotgan yoki hozirgina toʻxtab, izini qoldirgan harakat. Natijadan koʻra harakatning oʻzi va davomiyligi muhim boʻlsa, shu zamonni ishlating. Oʻzbekcha «… dan beri kutyapman» = I've been waiting for / since…
Mashqlar
A. Tuzilish
1–3-mashqlarda Present Perfect Continuous ishlating.
-
I (wait) for you for half an hour!
-
She's out of breath because she (run).
-
You look tired. you (sleep) badly?
-
It (not rain) today.
-
Savol tuzing: you / do / what / lately?
-
Qisqartiring: They have been travelling.
B. Maʼno
Vaziyatga mos javobni tanlang.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Your hands are covered in paint. ?
-
Toʻgʻri javobni tanlang: I … four emails this morning.
-
Toʻgʻri javobni tanlang: Look outside! It … all night.
-
Qaysi gapda harakat hali davom etyapti?
C. Xatoni toping
Har bir gapda bitta xato bor. Toʻgʻrilangan gapni yozing.
-
He has been study all night.
-
I am learning English since 2019.
-
We have being trying to call you.
-
Qisqa javob: "Has she been crying?" "Yes, she's."
D. Kontekstda
Present Perfect Simple yoki Continuous ishlating.
Dad: You're very red. What 15 you (do)?
Leo: I 16 (run) in the park. I 17 (train) for the city marathon since March.
Dad: That's great. But you 18 (not / eat) properly lately.
Leo: I know. I 19 (try) to eat more vegetables this week, though!
E. Sizning navbatingiz
Ingliz tilida yozing.
-
Soʻnggi paytlarda qilayotgan ishlaringiz haqida ikkita gap yozing.
-
Yoningizdagi bir odamga yoki joyga qarang va nima boʻlganini taxmin qiling.
F. Aralash takrorlash
Oldingi darslarni takrorlang.
-
A2-17 Present Perfect oʻzbekcha: just, already va yet (hozirgina, allaqachon, hali) I've just (finish) my homework. Can I go out?
-
A2-19 Present Perfect yoki Past Simple? Farqi oddiy tilda We (visit) Rome in 2019.
-
A2-18 For va since farqi: Present Perfect bilan «…dan beri» qanday aytiladi? I've known Ana we were at school.
Javoblar
A. Tuzilish
- have been waiting / 've been waiting
- has been running / 's been running
- Have … been sleeping
- hasn't been raining / hasn't rained
- What have you been doing lately?
- They've been travelling.
B. Maʼno
- Have you been painting
- have written
- has been snowing
- I've been working on my thesis for six months.
C. Xatoni toping
- He has been studying all night. / He's been studying all night.
- I have been learning English since 2019. / I've been learning English since 2019.
- We have been trying to call you. / We've been trying to call you.
- Yes, she has.
D. Kontekstda
- have … been doing
- have been running
- have been training / have trained
- haven't been eating / haven't eaten
- have been trying / have tried
E. Sizning navbatingiz
- I've been learning to cook Thai food. I've been sleeping badly this week.
- The floor is wet. Someone has been cleaning.
F. Aralash takrorlash
- finished
- visited
- since
