Tỉnh lược và thay thế trong tiếng Anh (Ellipsis and Substitution): but John did, I hope not, I'd love to
Ellipsis and Substitution
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể tránh lặp từ bằng cách lược bỏ (I didn't buy it, but John did. I'd love to. Someone called, but I don't know who.) hoặc thay thế bằng những từ ngắn như so, not và do kiểu Anh (I hope not. "Will you finish today?" "I might do.").
Ý chính
Tiếng Anh tránh nói một điều hai lần. "Are you coming to the party?" "Yes, I'm coming to the party." đúng ngữ pháp, nhưng không người nói lưu loát nào nói như vậy. Họ nói: "Yes, I am."
Có hai công cụ. Tỉnh lược (ellipsis) là bỏ bớt từ, vì người nghe có thể tự khôi phục chúng từ câu trước: I can't swim, but my sister can. Thay thế (substitution) là đặt một từ thay thế nhỏ vào chỗ trống: "Will it rain?" "I hope not." Ở đây not thay cho cả một mệnh đề: it will not rain.
Hãy nghĩ đến bộ nhớ tạm (clipboard) trên máy tính. Câu trước đã được sao chép rồi, nên bạn chỉ cần một tín hiệu ngắn — một trợ động từ, to, so, not, một từ để hỏi — để dán nó trở lại. Vì tín hiệu ấy gánh nhiều nghĩa như vậy, nó được đọc ở dạng đầy đủ, mạnh. Dùng tốt những tín hiệu này là một trong những khác biệt rõ nhất giữa tiếng Anh sách vở và tiếng Anh lưu loát.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng tỉnh lược rất nhiều, nhưng theo cách khác. Ta thường giữ lại động từ chính hoặc một từ như có, rồi, được: "Bạn khóa cửa chưa?" "Khóa rồi." Tiếng Anh thì giữ lại trợ động từ — một thứ tiếng Việt không có: "Did you lock the door?" "Yes, I did." Với ý kiến, tiếng Việt nói Mình nghĩ là có, Hy vọng là không; tiếng Anh dùng so và not, không dùng yes / no.
| Tiếng Việt | Tiếng Anh | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mình không thích phim đó, nhưng bọn trẻ thì thích. | I didn't enjoy the film, but my kids did. | tiếng Việt lặp động từ; tiếng Anh dùng trợ động từ |
| "Có ai cho mèo ăn chưa?" "Mình cho ăn rồi." | "Has anyone fed the cat?" "I have." | "rồi" → have |
| Mình nghĩ là có. | I believe so. | không phải I think yes |
| Hy vọng là không! | I hope not! | không phải I hope no hay I don't hope so |
| Mình rất muốn. | I'd love to. | giữ lại to |
| Có người để cổng mở, nhưng mình không biết là ai. | Someone has left the gate open, but I don't know who. | chỉ giữ từ để hỏi |
Cấu trúc
Tỉnh lược trợ động từ: giữ trợ động từ, bỏ phần còn lại
| Đầy đủ | Tỉnh lược |
|---|---|
| I didn't buy it, but John bought it. | I didn't buy it, but John did. |
| She can't drive, but her son can drive. | She can't drive, but her son can. |
| I haven't seen it, but I should have seen it. | I haven't seen it, but I should have. |
| I'm not tired, but Leo is tired. | I'm not tired, but Leo is. |
So / not thay cho mệnh đề that
| Động từ | Khẳng định | Phủ định thông dụng | Phủ định khác |
|---|---|---|---|
| think, believe, expect | I think so. | I don't think so. | I think not. (trang trọng, dứt khoát) |
| suppose | I suppose so. | I suppose not. / I don't suppose so. | — |
| hope | I hope so. | I hope not. | — (không nói I don't hope so) |
| be afraid | I'm afraid so. | I'm afraid not. | — |
Các tín hiệu khác
| Tín hiệu | Thay cho | Ví dụ |
|---|---|---|
| to | to + cụm động từ | I'd love to. |
| do (Anh) | cụm động từ sau trợ động từ | "Will you call him?" "I might (do)." |
| do so | cụm động từ (trang trọng) | Those who wish to do so may leave early. |
| từ để hỏi | cả một câu hỏi gián tiếp | Someone called, but I don't know who. |
| so / not trong if so / if not | một mệnh đề ở câu trước (cách dùng điều kiện: C1-04) | Are you free? If so, call me. |
Nhắc lại: one/ones thay cho danh từ đếm được (the red one) — xem A1-07.
Cách dùng
1Tỉnh lược trợ động từ
Chỉ lặp lại trợ động từ, động từ khuyết thiếu hoặc be, và bỏ phần còn lại. Nếu vế đầu không có trợ động từ (hiện tại đơn hoặc quá khứ đơn), dùng do / does / did. Trợ động từ khẳng định ở cuối mệnh đề không bao giờ được rút gọn: Yes, I am (không phải Yes, I'm). Dạng rút gọn phủ định thì được: No, I haven't. Về So do I / Neither can she, xem A2-32.
2So và not sau think, hope, expect, suppose, believe, be afraid
So thay cho một mệnh đề that khẳng định; not thay cho một mệnh đề phủ định. Với think, believe, expect, phủ định hằng ngày là don't… so; I think not trang trọng hoặc rất dứt khoát. Với hope và be afraid, luôn dùng not. Trong văn nói hơi trang trọng, so cũng có thể đứng đầu để thuật lại thông tin: So I hear. So it seems.
3Tỉnh lược sau to
Sau những động từ và tính từ đi với to-infinitive (want, would like, love, try, mean, need, have to, be going to, be happy to…), giữ to và bỏ phần còn lại. Nếu động từ sau to là be, giữ be.
4Tỉnh lược sau and, but, or — và trong câu so sánh
Sau and, but, or, bạn có thể bỏ chủ ngữ, trợ động từ hoặc động từ bị lặp lại. Bỏ động từ ở giữa vế thứ hai gọi là gapping. Sau than và as, giữ chủ ngữ + trợ động từ và bỏ phần còn lại.
5Do thay thế kiểu Anh
Trong tiếng Anh Anh, do có thể được thêm sau một động từ khuyết thiếu hoặc have để thay cho cụm động từ: I might do, she has done, you should do. Tiếng Anh Mỹ thì chỉ dừng ở trợ động từ. Trong văn viết trang trọng, cả hai biến thể đều dùng do so để thay cho cụm động từ.
6Chỉ giữ từ để hỏi; so và not trong if so / if not
Sau know, ask, wonder, tell, be sure và những từ tương tự, câu hỏi gián tiếp có thể rút lại chỉ còn từ để hỏi. Trong if so và if not, so và not chính là những từ thay thế ở mục 2: so thay cho mệnh đề khẳng định ở câu trước, not thay cho mệnh đề phủ định. Cách các cụm này hoạt động như điều kiện được dạy ở C1-04.
7Tỉnh lược trong văn nói (giới thiệu trước)
Khi trò chuyện, người ta thường bỏ chủ ngữ và trợ động từ ở đầu câu khi nghĩa đã rõ — điều mà tiếng Việt làm rất thường xuyên. Cách nói này thân mật và được dạy ở C2-03.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. Trả lời ngắn bằng động từ chính, theo kiểu "Khóa rồi". Tiếng Việt trả lời bằng cách lặp động từ chính. Trong tiếng Anh, nhiều động từ không đứng một mình được nếu thiếu tân ngữ; câu trả lời ngắn dùng trợ động từ.
2. "Mình nghĩ là có / Hy vọng là không" thành I think yes / I hope no. Tiếng Việt dùng "có / không" ở cuối; tiếng Anh dùng so / not.
3. "Mình muốn lắm" mà bỏ to. Tiếng Việt dừng ngay ở động từ (muốn, thích, cần). Trong tiếng Anh, khi bỏ phần sau, phải giữ lại to.
4. "Không biết là ai / là ở đâu" thành who is / where is. Chữ "là" trong không biết là ai, không biết là ở đâu rất dễ thành is. Khi rút gọn câu hỏi gián tiếp, chỉ giữ từ để hỏi.
Đừng nhầm lẫn
I don't think so và I think not — Cả hai đều mang nghĩa phủ định. I don't think so là câu trả lời bình thường hằng ngày; I think not nghe trang trọng, dứt khoát, thậm chí mỉa mai.
do it / do that, do so và do kiểu Anh — Do it và do that chỉ lại một hành động cụ thể (that thêm sự nhấn mạnh hoặc không tán thành). Do so trang trọng. Do kiểu Anh sau động từ khuyết thiếu hoặc have chỉ là cụm động từ trong văn nói.
Tỉnh lược và so do I / me too — So do I, Neither have I và Me too là những mẫu đồng tình đặc biệt có đảo ngữ (A2-32). Tỉnh lược thông thường giữ trật tự bình thường: I have. She did.
Chính tả và phát âm
- Trợ động từ còn lại ở cuối mệnh đề được đọc ở dạng mạnh: but he can /kæn/ (không phải dạng ngắn /kən/); I'm not, but she is /ɪz/.
- Vì từ này đứng cuối câu và mang cả ý nghĩa, âm cuối phải rõ: /d/ trong did, /z/ trong is, /n/ trong can. Tiếng Việt hay nuốt phụ âm cuối — ở đây, nuốt mất âm cuối là nuốt mất cả câu trả lời.
- to ở cuối câu cũng đọc mạnh: I'd love to /tuː/ — giống too, không phải dạng ngắn /tə/.
- Trong câu đối chiếu, trợ động từ còn lại mang trọng âm chính: I didn't, but she did.
- Trong I think so, trọng âm ở think; trong I hope not, not được nhấn.
- Thường có dấu phẩy trước but trong câu tỉnh lược đối chiếu (I didn't buy it, but John did), dù câu ngắn thì hay bỏ.
Quy tắc vàng
Đừng lặp lại điều người nghe đã biết: để lại một tín hiệu ngắn — trợ động từ, to, so / not, từ để hỏi hoặc (trong tiếng Anh Anh) do — và đọc nó ở dạng đầy đủ, mạnh. Đừng trả lời bằng động từ chính như trong tiếng Việt, đừng dùng yes / no thay cho so / not, và đừng rút gọn trợ động từ khẳng định ở cuối mệnh đề.
Luyện tập
A. Hình thức
Viết lại mỗi câu hoặc câu đáp mà không lặp từ. Chỉ giữ lại tín hiệu (trợ động từ, to, so / not, từ để hỏi, do so).
-
Rút gọn: I can't play the guitar, but my brother can play the guitar.
-
Rút gọn: She didn't pass the driving test the first time, but both of her friends passed it.
-
Rút gọn câu đáp với "hope": "Will it rain on the wedding day?" "I hope that it won't rain."
-
Rút gọn: She works much harder than I work.
-
Rút gọn: Somebody took my lunch from the fridge, but I don't know who took it.
-
Rút gọn: He isn't a qualified doctor yet, but he wants to be a qualified doctor.
-
Viết lại theo văn phong trang trọng với "do so": Customers who wish to return an item must return it within 30 days.
B. Ý nghĩa
Chọn câu đáp hoặc câu phù hợp với ngữ cảnh. Ghi chú giải thích lý do.
-
Một thông báo in sẵn trong bảo tàng. Câu nào phù hợp hơn?do so là từ thay thế trang trọng
-
Trong một cuộc họp, có người đề nghị bỏ qua bước kiểm tra an toàn để tiết kiệm thời gian. Bạn là quản lý và muốn từ chối dứt khoát. Câu đáp nào?I think not trang trọng và dứt khoát; I don't suppose so nghe không chắc chắn
-
Một người lạ trên tàu hỏi: "Is this seat taken?" Câu đáp bình thường, lịch sự là câu nào?I think not nghe trang trọng, dứt khoát hoặc mỉa mai trong giao tiếp hằng ngày
-
Bạn đang viết lời thoại cho một nhân vật người Mỹ. "Will you see her tomorrow?" Câu đáp nào phù hợp?do thay thế sau động từ khuyết thiếu là cách nói của người Anh
-
Một email gửi khách mời: "Are you coming to the dinner on Friday?" Câu tiếp theo nào phù hợp?so = bạn sẽ đến
-
Một người bạn nói: "Lena's leaving the company." Bạn đã biết rồi, và thấy tiếc. Câu đáp nào?I hope so nghĩa là bạn mong cô ấy nghỉ
C. Tìm lỗi sai
Mỗi câu có một lỗi hoặc đã đúng. Câu hỏi trong ngoặc cho biết ngữ cảnh. Viết lại cả câu đã sửa. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
(Is it going to snow tomorrow?) I don't hope so, because I have to drive to the airport at six in the morning.
-
My sister is two years older than I'm, but everyone thinks I'm the older one because I'm taller.
-
He isn't a professional photographer yet, but after years of practice he really wants to.
-
The landlord promised to fix the heating this week, but nobody can tell us when will he.
-
I meant to call you on your birthday, but I forgot to, and I'm really sorry about that.
D. Trong ngữ cảnh
Đọc bản nháp đầu tiên của Ana. Viết lại mỗi phần được đánh số mà không lặp từ.
Hi Tom,
Thanks for asking about the conference. (19) I didn't go last year, but Priya went last year, and she said it was excellent. (20) I'd really like to go this year, but I'm not sure I can go. (21) Will the company pay for the train? I think the company will pay for the train, but I'll check with Finance. (22) I haven't booked a hotel yet, but I really should have booked a hotel. (23) Someone told me there's a discount for early registration, but I can't remember who told me. (24) Are you planning to go? If you are planning to go, we could travel together.
Best,
Ana
-
Phần (19).
-
Phần (20).
-
Phần (21): dùng "so" ở câu thứ hai.
-
Phần (22).should have done là cách nói của người Anh
-
Phần (23).
-
Phần (24): dùng "If so".
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh.
-
Một người bạn nhắn: "Have you ever been to a music festival? Would you like to go to one this summer? Can you get time off work?" Trả lời bằng 2–3 câu ngắn, không lặp lại các cụm động từ của bạn ấy. Dùng ít nhất một tỉnh lược trợ động từ, một tỉnh lược sau to và một so / not.
-
Viết 2–3 câu so sánh bản thân với một người bạn hoặc người trong gia đình. Dùng tỉnh lược trợ động từ ít nhất hai lần (…, but she can / did / will) và một câu so sánh với than hoặc as + chủ ngữ + trợ động từ.
-
Viết một thông báo trang trọng ngắn (2 câu) cho một phòng tập hoặc thư viện. Dùng do so một lần và if so hoặc if not một lần.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
A2-32 Cách nói "mình cũng vậy" trong tiếng Anh: So do I, Neither do I, Me too Viết lại câu đáp với "Neither": "I don't like horror films." "I don't like them either."
-
C1-09 Thức giả định trong tiếng Anh (The Subjunctive): suggest that he go, it is essential that she be Viết lại theo văn phong trang trọng, bắt đầu bằng "It is essential that": He mustn't be late for the interview.
-
C1-08 Cách nói giảm mức chắc chắn (Hedging): seem, appear, apparently, arguably, it could be argued Viết lại với "seem": It seems that nobody knows why the meeting was cancelled.
