Văn phong trang trọng và thân mật trong ngữ pháp tiếng Anh (Register: Formal and Informal Grammar)
Register: Formal and Informal Grammar
Trong trang này
Mục tiêu
Sau bài này, bạn có thể chọn ngữ pháp phù hợp với mức độ trang trọng của tình huống, viết lại một thông điệp ở ba văn phong, giữ cả một văn bản trong cùng một văn phong, và tránh những lỗi "đúng quá mức" mà nhiều người học trình độ cao hay mắc.
Ý chính
Văn phong (register) là mức độ trang trọng của ngôn ngữ. Người học thường nghĩ văn phong chỉ là chuyện từ vựng — get hay obtain. Thật ra, ngữ pháp cũng mang văn phong: dạng viết tắt, vị trí của giới từ, who hay whom, chủ động hay bị động, động từ hay danh từ.
Hãy coi văn phong như việc chọn trang phục cho từng dịp. Con người bên trong — thông điệp — vẫn giữ nguyên. Can't come, sorry! và Unfortunately, I will be unable to attend nói cùng một điều, một bên mặc áo phông, một bên mặc com-lê. Không câu nào là "tiếng Anh hay hơn". Mặc com-lê ra bãi biển cũng lạ như mặc áo phông đi đám tang, và áo vest với quần đùi đi biển thì lạ nhất: trộn văn phong trong một văn bản là một lỗi thật sự.
Ngữ pháp trang trọng thường khách quan, đầy đủ và cô đọng. Ngữ pháp thân mật thường cá nhân, rút gọn và trực tiếp. Phần lớn tiếng Anh hằng ngày ở mức trung tính, và trung tính là lựa chọn an toàn của bạn. Ở C2, cái bẫy cuối cùng là ăn mặc quá trang trọng: những dạng như between you and I nghe có vẻ "đúng", nhưng không phải vậy.
Tiếng Việt và tiếng Anh
Tiếng Việt cũng thay đổi theo văn phong, nhưng chủ yếu bằng cách xưng hô, tiểu từ và từ Hán Việt: tôi / mình / em, quý khách, ạ, nhé, hoãn và trì hoãn, tìm hiểu và xác minh. Tiếng Anh chỉ có một I và một you, không có "ạ", nên ngữ pháp phải gánh nhiều việc hơn. Có một điểm rất giống nhau: tiếng Việt trang trọng dùng từ Hán Việt, còn tiếng Anh trang trọng dùng động từ gốc La-tinh (obtain, postpone, investigate).
| Tiếng Việt | Văn phong | Tiếng Anh |
|---|---|---|
| Thứ Sáu tớ không đến được, xin lỗi nhé! | thân mật | Sorry, can't come Friday! |
| Rất tiếc, tôi không thể tham dự vào thứ Sáu. | trang trọng | Unfortunately, I will be unable to attend on Friday. |
| Không được đỗ xe ở đây sau nửa đêm. | thông báo | Parking is not permitted after midnight. |
| Bạn đã nói chuyện với ai? | trung tính | Who did you speak to? |
| Ông/bà đã trao đổi với ai? | trang trọng | To whom did you speak? |
| Giá lại tăng rồi. | thân mật | Prices are going up again. |
| Dự kiến giá cả sẽ gia tăng thêm. | trang trọng (Hán Việt) | A further increase in prices is anticipated. |
| Xin trân trọng cảm ơn. (không có chủ ngữ) | thư trang trọng | I would like to thank you. / Thank you. |
Chú ý dòng cuối: tiếng Việt trang trọng có thể bỏ chủ ngữ (Xin trân trọng cảm ơn, Rất mong nhận được phản hồi). Trong tiếng Anh thì ngược lại: lược chủ ngữ là dấu hiệu của văn phong thân mật.
Cấu trúc
Dấu hiệu ngữ pháp của văn phong
| Đặc điểm | Thân mật | Trung tính | Trang trọng |
|---|---|---|---|
| Dạng viết tắt | thường dùng (can't, it's, we'd) | phổ biến | tránh dùng (cannot, it is) |
| who / whom làm tân ngữ | who hoặc không có đại từ | who / that hoặc không có đại từ | whom |
| Giới từ | ở cuối (Who to?) | ở cuối | trước whom / which (To whom…?) |
| Chủ ngữ | có thể lược (Can't come.) | có | có |
| Người làm | you, we, they | you, we | bị động, it + bị động, one |
| Bị động | bị động với get hoặc be | bị động với be | bị động với be |
| Ý tưởng | động từ (we decided) | kết hợp | danh từ (the decision) |
| Động từ | cụm động từ hoặc từ ngắn (find out, get) | kết hợp | động từ đơn, dài hơn (discover, obtain) |
Động từ ngắn / cụm động từ → động từ trang trọng
| Thân mật / trung tính | Trang trọng |
|---|---|
| get | obtain, receive |
| find out | discover, ascertain |
| put off | postpone |
| ask for | request |
| look into | investigate |
| go up | increase, rise |
| need | require |
Sửa quá đà (hypercorrection): trang trọng đến mức sai
| Dạng sửa quá đà | Dạng chuẩn | Lý do |
|---|---|---|
| between you and I | between you and me | tân ngữ sau giới từ |
| the man whom I think is guilty | the man who I think is guilty | who là chủ ngữ của is |
| Please contact myself. | Please contact me. | không có I nào phía trước để myself quy chiếu |
Cách dùng
1Who và whom, và vị trí của giới từ
Whom là dạng tân ngữ của who. Trong tiếng Anh hằng ngày, who dùng cho cả chủ ngữ lẫn tân ngữ, và giới từ đứng cuối. Trong văn viết trang trọng, whom xuất hiện, nhất là ngay sau giới từ; ở vị trí đó, tiếng Anh cẩn trọng dùng whom (to who chỉ nghe thấy trong văn nói suồng sã). Giới từ ở cuối câu không phải là lỗi, kể cả trong văn viết trang trọng — nhiều khi đó là lựa chọn tự nhiên nhất. Xem C1-15.
2Dạng viết tắt, bị động và cấu trúc khách quan
Dạng viết tắt là bình thường trong văn nói, trong email gửi đồng nghiệp và trong phần lớn văn viết thân mật; báo cáo trang trọng, văn bản pháp lý và văn bản học thuật thì tránh chúng. Văn viết trang trọng cũng giấu đi con người: nó ưu tiên câu bị động (B1-10), it + bị động (B2-12) và chủ ngữ trừu tượng. Trong văn phong rất trang trọng hoặc cổ, one thay cho you chung chung; văn bản pháp lý dùng shall cho nghĩa vụ.
3Ngữ pháp thân mật
Tiếng Anh thân mật dùng những đặc điểm mà các sách hướng dẫn văn phong trang trọng tránh: like làm liên từ, lược chủ ngữ và trợ động từ, và bị động với get (B2-13). They số ít cho một người không rõ hoặc không xác định thì khác: nó hiện là chuẩn ở mọi văn phong.
4Ngữ pháp trang trọng
Văn viết trang trọng tận dụng các cấu trúc từ những bài trước: đảo ngữ (C1-01, C1-03), thể giả định (C1-09), danh từ hóa (C1-11) và các động từ đơn trang trọng. Hãy dùng chúng trong báo cáo, thư từ chính thức và văn bản học thuật — hiếm khi trong hội thoại.
5Cùng một thông điệp ở ba văn phong
Giữ nguyên thông điệp và thay đổi ngữ pháp. Hãy để ý rằng bản trang trọng không chỉ "dài hơn": nó đổi chủ ngữ, thay động từ bằng danh từ và bỏ đi cảm xúc của người nói.
6Giữ một văn phong — và đừng "ăn mặc" quá đà
Một văn bản nên giữ một văn phong. Một cụm từ thân mật bất ngờ trong email trang trọng, hay một cụm từ cứng nhắc trong tin nhắn thân thiện, sẽ nghe cẩu thả, lạnh lùng hoặc mỉa mai. Cái bẫy khác ở C2 là sửa quá đà (hypercorrection): dùng một dạng "nghe có vẻ trang trọng" ở chỗ ngữ pháp chuẩn cần dạng bình thường. Một số điểm còn tranh cãi là lựa chọn văn phong, không phải lỗi: less với danh từ số nhiều (less people) và data với động từ số ít rất phổ biến trong văn nói, nhưng văn viết cẩn trọng ưu tiên fewer people, và văn bản khoa học thường coi data là số nhiều.
Lỗi thường gặp
Bẫy dành cho người Việt
1. "Tôi và đồng nghiệp…" → I and my colleague…. Tiếng Việt đặt tôi lên trước một cách tự nhiên. Trong tiếng Anh, đặt I lên đầu nghe thiếu tế nhị, nhất là trong văn phong trang trọng. Hãy nhắc người kia trước: my colleague and I.
2. "Liên hệ với tôi", "phản hồi tôi" → contact with me, reply me. Đây là những câu xuất hiện trong gần như mọi email trang trọng, và cũng là chỗ người Việt hay dịch từng chữ. Contact đi thẳng với tân ngữ; reply cần to.
3. Lược chủ ngữ trong email trang trọng. Tiếng Việt trang trọng có thể bỏ chủ ngữ: Rất mong nhận được phản hồi của quý công ty. Trong tiếng Anh, lược chủ ngữ lại là dấu hiệu của tin nhắn thân mật. Email trang trọng cần chủ ngữ đầy đủ.
4. "Thầy/cô" → Teacher. Người Việt gọi thầy, cô để thể hiện sự tôn trọng, nên hay viết Dear Teacher hoặc nói Yes, teacher. Trong tiếng Anh, teacher không dùng để xưng hô. Hãy dùng chức danh + họ.
Đừng nhầm lẫn
trang trọng và lịch sự — Trang trọng là chuyện tình huống; lịch sự là chuyện tôn trọng. Ngôn ngữ thân mật có thể rất lịch sự, và ngôn ngữ trang trọng có thể rất thô lỗ. Xem A2-23.
bị động với get và bị động với be — Cả hai đều là bị động. Get thân mật và thường gợi ý một thay đổi bất ngờ hoặc không mong muốn; be trung tính và là lựa chọn duy nhất trong văn viết trang trọng. Lưu ý: chữ "bị" của tiếng Việt không có nghĩa là phải dùng get. Xem B2-13.
văn nói thân mật và văn viết thân mật — Lược chủ ngữ thuộc về ghi chú, tin nhắn và văn nói; phần đầu, phần đuôi và ngôn ngữ mơ hồ thuộc về hội thoại. Xem C2-03.
Chính tả và phát âm
- Trong văn viết trang trọng, viết đầy đủ các dạng rút gọn: cannot viết liền một từ; will not, it is, they are.
- Who /huː/ và whom /huːm/ chỉ khác nhau ở âm /m/ cuối. Hãy khép môi rõ ở cuối whom. Trong văn nói nhanh, whom rất hiếm.
- Dạng rút gọn khi viết như wanna, gonna, gotta chỉ dùng trong tin nhắn rất thân mật hoặc khi viết lời thoại. Xem T-01.
- Trong văn bản trang trọng, tránh mở đầu nhiều câu bằng And hay But; However và In addition an toàn hơn. Xem C1-12.
- Các chữ viết tắt như ASAP, FYI và pls mang tính thân mật; trong văn bản trang trọng, hãy viết đầy đủ.
- Động từ trang trọng gốc La-tinh thường dài và có trọng âm rõ: obtain, postpone, investigate, acquire. Đọc nhẹ các âm tiết không nhấn, và giữ phụ âm cuối (/n/ trong obtain, /n/ trong postpone).
Quy tắc vàng
Giữ thông điệp, thay trang phục: ngữ pháp trang trọng đầy đủ, khách quan và nhiều danh từ; ngữ pháp thân mật rút gọn, cá nhân và nhiều động từ. Giữ một văn phong trong một văn bản, chọn trung tính khi không chắc chắn, và đừng bao giờ dùng I, whom hay myself chỉ vì chúng nghe có vẻ trang trọng. Tiếng Anh không có "ạ": sự trang trọng nằm ở câu đầy đủ, không lược chủ ngữ.
Luyện tập
A. Hình thức
Viết lại mỗi câu theo văn phong cho sẵn. Giữ nguyên thông điệp.
-
Viết lại theo văn phong trang trọng, đưa giới từ lên trước: Who did you give the keys to?
-
Viết lại thành một thông báo trang trọng, dùng "permitted": You can't smoke anywhere in this building.
-
Viết lại theo văn phong trang trọng, thay cả hai cụm động từ bằng động từ đơn trang trọng: We need to find out why the costs went up.
-
Viết lại với "it" khách quan + bị động: People think the scheme will fail.
-
Viết lại thành một email trung tính, thêm lại những từ bị lược: Got your email. Will reply tomorrow.
-
Viết lại theo văn phong viết trang trọng: Like I said, the meeting's been put off.
-
Viết lại thông báo trang trọng này bằng tiếng Anh trung tính, hằng ngày: Visitors are required to obtain a pass from reception.
B. Ý nghĩa
Đọc tình huống và chọn câu phù hợp nhất.
-
Một lá thư khiếu nại trang trọng. Câu nào hợp văn phong nhất?whom làm tân ngữ hợp với văn viết trang trọng; who vẫn ổn trong tiếng Anh trung tính
-
Email gửi một đồng nghiệp bạn làm việc cùng hằng ngày. Câu nào phù hợp?bản trang trọng sẽ nghe lạnh lùng
-
Một báo cáo dự án trang trọng. Câu nào phù hợp?khách quan, dùng danh từ, không viết tắt
-
Hướng dẫn rõ ràng, hiện đại cho sinh viên trên trang web của trường đại học. Câu nào phù hợp?they số ít là chuẩn ở mọi văn phong; one nghe cổ
-
Tin nhắn cho người bạn bạn sắp gặp đi cà phê. Câu nào phù hợp?lược chủ ngữ hợp với tin nhắn
-
Một thông báo trang trọng. Câu nào đúng ngữ pháp chuẩn?who là chủ ngữ của "will strengthen"; whom ở đây là sửa quá đà
C. Tìm lỗi sai
Mỗi câu có một lỗi hoặc đã đúng. Sửa lỗi sai. Nếu câu đã đúng, hãy viết correct.
-
Thank you very much for inviting my husband and I to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
-
Any questions about the new booking system should be addressed to myself or to the IT helpdesk.
-
Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
-
Whom is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
-
Between you and I, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. Trong ngữ cảnh
Bản nháp này trộn văn phong: lời chào và lời kết trang trọng, nhưng phần thân thì không. Viết lại những phần được đánh số theo văn phong trang trọng.
Dear Ms Okafor,
Thank you for your letter of 3 March. (19) Just to let you know, your order's been sent off. (20) If you need any more info, get in touch with myself directly. (21) We're really sorry about the delay. It was caused by a technical fault. (22) We got a new part from our supplier, and the problem's been sorted. (23) Could you let me know who I should send the invoice to?
Yours sincerely,
Daniel Reyes
-
Viết lại (19), bắt đầu bằng "I am writing to confirm".
-
Viết lại (20) thành câu điều kiện đảo ngữ, và sửa đại từ.
-
Nối (21) thành một câu với "for which".
-
Viết lại (22) với câu bị động và động từ trang trọng.
-
Viết lại (23) với "to whom" và câu bị động.
E. Đến lượt bạn
Viết bằng tiếng Anh theo yêu cầu.
-
Bạn không thể tham dự một cuộc họp vào thứ Hai. Viết thông điệp đó ba lần: một tin nhắn cho bạn bè (lược chủ ngữ), một email cho đồng nghiệp (trung tính, có dạng viết tắt) và một email trang trọng (không viết tắt, dùng động từ attend, và một cụm danh từ nêu lý do).
-
Viết lại theo văn phong báo cáo trang trọng: "Because the company grew so fast, it needed more staff." Dùng một danh từ hóa làm chủ ngữ và ít nhất một từ trang trọng thay cho từ thông thường.
-
Một người bạn mời bạn đi ăn tối sinh nhật, và bạn phải từ chối. Viết 2–3 câu thân mật nhưng ấm áp: dùng dạng viết tắt và ít nhất một câu lược chủ ngữ, không dùng cụm trang trọng như I regret hay unable.
F. Ôn tập tổng hợp
Ôn lại kiến thức của các bài trước.
-
C1-09 Thức giả định trong tiếng Anh (The Subjunctive): suggest that he go, it is essential that she be Viết lại theo văn phong trang trọng với thể giả định: The committee insists that every member should attend the meeting.
-
C1-15 Mệnh đề quan hệ nâng cao: to whom, whereby, in which case, whatever (Advanced Relative Clauses) Nối hai câu theo văn phong trang trọng, dùng giới từ + "whom": I sent the report to a colleague. That colleague has left the company.
-
C1-03 Câu điều kiện trang trọng và đảo ngữ câu điều kiện: Should you, Were I to, Had I known, But for (Formal Conditionals) Viết lại với đảo ngữ: If you have any problems, call this number.
Đáp án
A. Hình thức
- To whom did you give the keys?
- Smoking is not permitted anywhere in this building.
- We need to establish why the costs increased. / We need to ascertain why the costs increased. / We need to determine why the costs rose.
- It is thought that the scheme will fail. / It is believed that the scheme will fail.
- I got your email. I'll reply tomorrow. / I've got your email. I'll reply tomorrow.
- As I said, the meeting has been postponed. / As previously stated, the meeting has been postponed.
- Visitors need to get a pass from reception. / You need to get a pass from reception.
B. Ý nghĩa
- The manager whom I contacted has not replied.
- Just to let you know, I won't be able to make tomorrow's meeting.
- The project was delayed owing to a failure to reach agreement.
- If a student is ill, they should inform the office.
- Running late, sorry! Be there in ten.
- The candidate who we believe will strengthen the team has accepted the post.
C. Tìm lỗi sai
- Thank you very much for inviting my husband and me to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
- Any questions about the new booking system should be addressed to me or to the IT helpdesk.
- ✓ Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
- Who is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
- Between you and me, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. Trong ngữ cảnh
- I am writing to confirm that your order has been dispatched.
- Should you require any further information, please contact me directly.
- The delay, for which we apologise, was caused by a technical fault.
- A replacement part has been obtained from our supplier, and the problem has been resolved. / A replacement part was obtained from our supplier, and the problem has been resolved.
- Could you please let me know to whom the invoice should be sent? / Could you please let me know to whom the invoice should be addressed?
E. Đến lượt bạn
- Can't make Monday, sorry — dentist! / I'm afraid I won't be able to come to the meeting on Monday because I have a dentist's appointment. / Unfortunately, I will be unable to attend the meeting on Monday owing to a prior medical appointment.
- The rapid growth of the company resulted in a need for additional staff.
- So sorry, can't make Saturday — I'm away at my cousin's wedding. Hope you have a brilliant night! Let's catch up next week.
F. Ôn tập tổng hợp
- The committee insists that every member attend the meeting.
- The colleague to whom I sent the report has left the company.
- Should you have any problems, call this number.
