SlowingoГрамматика
C1 2 / 20

Inversion қазақша: Only then did I, Not until, So… that, Here comes the bus

Inversion II: Only Then, Not Until, So…That, Here Comes

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз only + уақыт, тәсіл не шарт тіркесінен кейін, not until тіркесінен кейін, алға шыққан so… that және such… that құрылымынан кейін, сондай-ақ алға шыққан орын мен бағыт тіркестерінен кейін (Here comes the bus. On the hill stood a castle.) инверсия қолдана аласыз. Есімдік бастауыштың қашан ауыспайтынын да білесіз.

Негізгі идея

C1-01 сабағында сіз болымсыз сөздерді алға шығардыңыз. Бұл сабақ тағы екі топты және инверсияның жаңа түрін қосады.

Кинопремьерадағы қызыл кілемді елестетіңіз. Алдымен жүргізуші дайындайды: ал енді, міне, ақыры…, содан кейін жұлдыз келеді. Only мен not until тіркестерінде сөйлемнің басы шартты не сәтті дайындайды: only then, not until midnight, ал негізгі оқиға одан кейін, сұраулы сөйлемнің тәртібімен келеді: Only then did I understand.

Орын мен бағыт тіркестерінде алдымен орын жарияланады: On the hill…, содан кейін бастауыш етістіктен кейін келеді: …stood a castle. Мұнда негізгі етістіктің өзі ауысады, do жоқ. Here comes the bus та дәл осылай жұмыс істейді.

Бір ереже бәрін табиғи етеді: қысқа есімдік жұлдыз емес, сондықтан оған салтанатты шығу берілмейді. Here it comes, Here comes it емес.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақша мұндай екпінді ғана шылауымен және сөз тәртібімен береміз: «Тек сонда ғана түсіндім», «Үйге келгенде ғана байқадым». «Not until» мағынасын -ғанша … -мады құрылымы береді: «Ол кеткенше телефонын байқамадым». Мұнда етістік болымсыз, ал ағылшыншада not тек not until тіркесінде тұрады, негізгі етістік болымды: Not until she left did I notice her phone. «Сонша күшті болды, ағаштар құлады», «Шу сонша, бір-бірімізді естімедік» деген сөйлемдер So strong was the wind that…, Such was the noise that… құрылымдарына сәйкес келеді. Орын тіркесінде қазақша да орынды алдымен айтамыз: «Төбенің басында қираған қамал тұр». Бірақ біздің етістік әрдайым соңында, ал ағылшынның әсерлі сипаттамасында етістік бастауыштың алдына шығады: On the hill stood a ruined castle. «Міне, автобус келе жатыр» → Here comes the bus, ал «Міне, ол келе жатыр» → Here it comes.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Мәселенің қаншалықты күрделі екенін тек сонда ғана түсіндім.тек сол сәттеOnly then did I realise how serious the problem was.
Ол кеткенше үстелдегі телефонын байқамадым.not until; қазақша етістік болымсызNot until she left did I notice her phone on the table.
Шу сонша, бір-бірімізді естімедік.дәреже + нәтижеSuch was the noise that we couldn't hear each other.
Төбенің басында қираған қамал тұр.орын + етістік + бастауышOn the hill stood a ruined castle.
Міне, автобус келе жатыр.here + етістік + зат есімHere comes the bus.
Міне, ол келе жатыр.есімдік ауыспайдыHere it comes.

Құрылым

1-түрі: көмекші етістік + бастауыш (C1-01 сабағындағыдай)

Алға шыққан бөлікИнверсия қай жердеМысал
Only + уақыт / тәсіл / орын (only then, only later, only by…)тіркестен кейін бірденOnly then did I understand.
Only when / only after / only if / not until + бағыныңқыбасыңқы сөйлемде, бірінші бөліктен кейінOnly when I got home did I notice.
So + сын есім / үстеу… thatso + сын есім / үстеуден кейінSo strong was the wind that trees fell.
Such + be + зат есім тіркесі… thatsuch + be + бастауышSuch was the demand that tickets sold out.

2-түрі: негізгі етістік + бастауыш (орын мен бағыт)

Алға шыққан бөлікЕтістікБастауышЕскерту
Here / Therecomes / goes / isthe busауызекі, өте жиі
On the hill / In the cornerstood / sat / lay / wasan old castleжазбаша сипаттама
Down / Up / Out / In / Offcame / went / ranthe rainжанды әңгіме

2-түрінде есімдік бастауыш ауыспайды

Зат есім бастауышЕсімдік бастауыш
Here comes the bus.Here it comes.
There goes Anna.There she goes.
Off went the children.Off they went.

Қолданылуы

1Only + уақыт, тәсіл не орын

Only + пысықтауыш шектеу мағынасын береді: «дәл осы сәтте, одан бұрын емес», «тек осы жолмен, басқаша емес». Көмекші етістік пен бастауышты тіркестен кейін бірден қойыңыз. Жиі кездесетін тіркестер: only then, only later, only recently, only by + -ing, only with + зат есім, only in + орын.

Only then did I realise how serious the problem was.
Мәселенің қаншалықты күрделі екенін тек сонда ғана түсіндім.
«тек сонда ғана» → only then did I
Only later did we find out the truth.
Шындықты кейін ғана білдік.
Only recently have scientists begun to understand sleep.
Ғалымдар ұйқының сырын жақында ғана түсіне бастады.
Present Perfect: have алға шығады
Only by working together can we solve this.
Мұны бірлесіп жұмыс істегенде ғана шеше аламыз.
only by + -ing
Only in summer is the road open to traffic.
Жол көлікке тек жазда ғана ашық.
be алға шығады

2Only when / only after / only if / not until + бағыныңқы

Алға шыққан тіркестің өз бағыныңқысы болса, сол бағыныңқы қалыпты тәртіпті сақтайды. Инверсия одан кейінгі басыңқы сөйлемде болады. Only after пен not until сөздерінен кейін жай зат есім тіркесі де келе алады.

Only when the results came in did we understand what had gone wrong.
Нәтижелер келгенде ғана не дұрыс болмағанын түсіндік.
бірінші бөлік: қалыпты тәртіп
Only after three interviews was I offered the job.
Үш сұхбаттан кейін ғана маған жұмыс ұсынылды.
only after + зат есім тіркесі
Only if everyone agrees will the plan go ahead.
Жоспар барлығы келіскенде ғана жүзеге асады.
«асады» осы-келер шақ → will
Not until the 1990s did most homes have internet access.
Үйлердің көбіне интернет тек 1990-жылдары ғана келді.
not until = тек … ғана
Not until she left did I notice her phone on the table.
Ол кеткенше үстелдегі телефонын байқамадым.
«-ғанша … -мадым», бірақ did I notice (болымды)

3So… that және such… that

Дәреже мен оның нәтижесін ерекшелеу үшін so + сын есім / үстеуді алға қойыңыз, содан кейін көмекші етістік не be, содан кейін бастауыш. Алға шыққан such + be + зат есім тіркесі «оның мөлшері / деңгейі / сипаты соншалықты болды» дегенді білдіреді. Қалыпты so / such… that B1-25 сабағында. Алға шыққан бұл түрлері ресми әрі көркем.

So popular was the exhibition that it was extended for another month.
Көрме соншалықты танымал болды, оны тағы бір айға ұзартты.
so + сын есім + was + бастауыш
So quickly did the fire spread that the building was empty within minutes.
Өрт соншалықты тез тарады, бірнеше минутта ғимаратта ешкім қалмады.
so + үстеу: did қосылады
Such was the noise that we couldn't hear each other.
Шу сонша, бір-бірімізді естімедік.
Such is the power of social media that one post can end a career.
Әлеуметтік желінің күші сонша, бір ғана жазба біреудің мансабын құртуы мүмкін.

4Орын мен бағыт: Here comes…, On the hill stood…

Алға шыққан орын не бағыт тіркесінен кейін негізгі етістік зат есім бастауыштың алдына шыға алады. Do қосылмайды. Бұл орын мен қозғалыс етістіктерімен келеді (be, stand, sit, lie, hang, come, go, walk, run, fly). Here comes… және There goes… күнделікті ауызекі тілде айтылады; басқа үлгілер сипаттамалар мен әңгімелерге тән.

Here comes the bus.
Міне, автобус келе жатыр.
here + етістік + зат есім
There goes my chance of a promotion.
Міне, қызметте өсу мүмкіндігім де жоғалды.
= мүмкіндігімнен айырылдым
On the hill stood a ruined castle.
Төбенің басында қираған қамал тұрды.
қазақшада етістік соңында, ағылшыншада бастауыштың алдында
Down came the rain.
Жаңбыр құйып кетті.
Into the room walked a tall woman in a red coat.
Бөлмеге қызыл пальто киген ұзын бойлы әйел кіріп келді.
At the end of the garden is a small pond.
Бақтың түкпірінде шағын тоған бар.
be: сипаттамаларда жиі; «бар» → is

5Есімдік бастауыш етістіктің алдында қалады

Жіктеу есімдігі бастауыш болса (I, you, he, she, it, we, they), 2-түрдегі инверсия қолданылмайды. Орын сөзі алда қалады, бірақ есімдік етістіктің алдында тұрады. (1-түрі, яғни Only then did I…, есімдікпен де қалыпты түрде ауысады.)

Here it comes.
Міне, келе жатыр.
есімдік: инверсия жоқ
There she is!
Әне, ол!
Off they went, without a word.
Олар үн-түнсіз жүріп кетті.
Here you are.
Міне, алыңыз.
бір нәрсе бергенде айтылатын тұрақты тіркес

Жиі кездесетін қателер

❌Only when did I get home I noticed.
✅Only when I got home did I notice.
only when бөлігін емес, басыңқы сөйлемді ауыстырыңыз.
❌Only then I understood.
✅Only then did I understand.
Алға шыққан only + уақыт инверсияны талап етеді.
❌Not until she left I noticed her phone.
✅Not until she left did I notice her phone.
Басыңқы сөйлемді ауыстырыңыз.
❌So tired I was that I fell asleep at my desk.
✅So tired was I that I fell asleep at my desk.
So + сын есім + етістік + бастауыш.
❌Such the noise was that we left.
✅Such was the noise that we left.
Such + be + бастауыш.
❌Here comes it.
✅Here it comes.
here / there сөзінен кейін есімдік бастауыш ауыспайды.
❌On the hill did stand a castle.
✅On the hill stood a castle.
Орын инверсиясында негізгі етістік ауысады; do жоқ.
❌Here the bus comes.
✅Here comes the bus.
Зат есім бастауышта етістік бірінші келеді.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «-ғанда ғана» → инверсиясыз. Қазақша «Айгерім қоңырау шалғанда ғана жиналыс есіме түсті» деп, сөз тәртібін өзгертпейміз. Ағылшыншада only when бағыныңқысынан кейінгі басыңқы сөйлем ауысады.

❌Only when Aigerim called me I remembered the meeting.
✅Only when Aigerim called me did I remember the meeting.
❌Only after a year in London Dauren started to understand British humour.
✅Only after a year in London did Dauren start to understand British humour.

2. «-ғанша … -мады» → Not until … didn't. «Сабақ біткенше Мадина телефонына қарамады» деп, етістікті болымсыз етеміз. Ағылшыншада болымсыздық not until тіркесінде ғана, басыңқы сөйлем болымды және ауысқан.

❌Not until the lesson ended Madina didn't check her phone.
✅Not until the lesson ended did Madina check her phone.

3. «Міне, такси келе жатыр» → Here our taxi comes. Қазақшада бастауыш әрдайым етістіктің алдында тұрады, сондықтан here сөзінен кейін де солай қалдырамыз. Зат есім бастауыш болса, ағылшыншада етістік бірінші келеді. (Есімдік болса ғана тәртіп қалыпты: Here it comes.)

❌Quick, get your coat! Here our taxi comes.
✅Quick, get your coat! Here comes our taxi.
❌Oh no, there your sister goes, and she's got our tickets!
✅Oh no, there goes your sister, and she's got our tickets!

Шатастырмаңыз

Only + пысықтауыш және only + бастауыш — Only + уақыт, тәсіл не шарт инверсия тудырады. Only + бастауыш инверсия тудырмайды, өйткені ештеңе орнынан қозғалған жоқ.

Only my sister knew the truth.
Шындықты тек әпкем ғана білді.
only + бастауыш: қалыпты тәртіп
Only on Sundays does my sister cook.
Әпкем тек жексенбі күндері ғана тамақ пісіреді.
only + уақыт: инверсия

Not until… (инверсия) және It wasn't until… that (cleft) — Екеуі де сәтті ерекшелейді. Cleft құрылымы (C1-05 қараңыз) that сөзінен кейін қалыпты тәртіпті сақтайды және ауызекі тілде жиірек.

Not until midnight did she call.
Ол тек түн ортасында ғана хабарласты.
ресми инверсия
It wasn't until midnight that she called.
Ол түн ортасы болғанша хабарласпады.
cleft: қалыпты тәртіп

Алға шыққан so және қалыпты so… that — Мағынасы бірдей; алға шығару әсер мен ресмилік қосады.

The storm was so strong that the flights were cancelled.
Дауыл соншалықты күшті болды, рейстер тоқтатылды.
қалыпты тәртіп
So strong was the storm that the flights were cancelled.
Дауылдың күшті болғаны сонша, рейстердің бәрі тоқтатылды.
алға шыққан: инверсия

Инверсияның екі түрі — Болымсыз және шектеу тіркестерінен кейін (never, only then) көмекші етістік ауысады, қажет болса do қосылады: Only then did she leave. Орын мен бағыттан кейін негізгі етістік ауысады, do жоқ: Out came the sun.

Жазылуы мен айтылуы

  • Алға шыққан тіркес екпінмен айтылады және одан кейін көбіне шағын кідіріс болады: ONly THEN | did I understand. (Бас әріптер мұнда тек екпінді көрсетеді.)
  • Here comes the bus сөйлемінде екпін bus сөзіне түседі; Here it comes сөйлемінде екпін comes сөзіне ауысады: есімдік әлсіз айтылады.
  • only when / not until бөлігі ұзын болса, оқырманға көмектесу үшін одан кейін үтір қоюға болады, бірақ көбіне қойылмайды: Only when I got home (,) did I notice. Қысқа тіркестен кейін үтір жоқ: Only then did I….
  • Such /sʌtʃ/ much сөзімен ұйқасады. /ʌ/ — ауызды орташа ашып, ерінді домалақтамай айтылатын қысқа дауысты; оны у не ұ деп айтпаңыз.
  • only /ˈəʊnli/ (UK), /ˈoʊnli/ (US): бірінші дауысты — қос дауысты, ерін біртіндеп домалақтанады. Екпін бірінші буынға түседі.

Алтын ереже

only + уақыт, тәсіл не шарт, not until немесе алға шыққан so / such тіркесінен кейін басыңқы сөйлемде көмекші етістік + бастауыш қолданыңыз. Алға шыққан орын не бағыттан кейін зат есім бастауыш негізгі етістіктен кейін келе алады (Here comes the bus), ал есімдік бастауыш етістіктің алдында қалады (Here it comes). Not until бар сөйлемде негізгі етістік болымды.

Жаттығулар

A. Құрылым

Әр сөйлемді қайта жазыңыз. Берілген сөздерден бастап, мағынасын сақтаңыз.

  1. «Only when» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: We understood the scale of the problem only when the auditors arrived.
  2. «Not until» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: The council didn't admit its mistake until the newspapers published the story.
  3. «Only by» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: We will cut emissions only if we change the way we travel.
  4. «Only recently» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: Scientists have begun to understand how whales communicate, but only in the last few years.
  5. «So» сөзінен бастап қайта жазыңыз: The fans' response was so enthusiastic that the band added three more dates.
  6. «Such» сөзінен бастап қайта жазыңыз: The storm caused so much damage that the island was closed to tourists for a month.
  7. «At the top of the hill» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: An old windmill stood at the top of the hill.
  8. «Out» сөзінен бастап қайта жазыңыз: The sun came out from behind the clouds.

B. Мағына

Жағдайды оқып, жақсырақ сөйлемді таңдаңыз.

  1. Досыңызбен бір фильм туралы әңгімелесіп отырсыз. Қайсысы табиғи естіледі?
  2. Тарих оқулығы өзгерістің қаншалықты кеш болғанын ерекшелегісі келеді. Қайсысы жақсырақ?
  3. Қай сөйлем кодты тек бір адам білгенін, басқа ешкім білмегенін айтады?
  4. Қонақүйді сипаттайтын туристік буклет. Қай сөйлем дұрыс?
  5. Шеру басталғанда бала оркестрдің келе жатқанын көреді. Қайсысы дұрыс?

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір грамматикалық қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. Only when had the last guest left, we started to clear up the mess in the garden.
  2. Not until the inspectors arrived the managers admitted that the safety checks had never been carried out.
  3. So convincing the actor's performance was that several people in the audience started to cry.
  4. Look, here comes she now: I told you she would be on time for once!
  5. In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.

D. Мәтін ішінде

Туристік мақаланы оқыңыз. Нөмірленген сөйлемдерді берілген сөздерден бастап, инверсиямен қайта жазыңыз.

A weekend on Skerra Island
The ferry docks at a tiny harbour. (19) A white lighthouse stands on a rocky hill above it. Few visitors stay overnight, and that is a pity: (20) you only understand the magic of the place after the day-trippers have gone. (21) The silence in the evening is so deep that you can hear the seals breathing on the rocks. We had planned to stay just one night, but in the end we stayed three. On our last morning, (22) we didn't realise how much we loved the island until we saw the ferry on the horizon. (23) The ferry came round the headland, horn blowing, and our weekend was over.
  1. (19) сөйлемін «On a rocky hill» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
  2. (20) сөйлемін «only after» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
  3. (21) сөйлемін «So deep» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
  4. (22) сөйлемін «not until» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
  5. (23) сөйлемін «Round the headland» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Өзіңіз жақсы білетін бір жерді туристік сайт үшін сипаттаңыз (2–3 сөйлем). Зат есім бастауышы бар орын инверсиясын кемінде екі рет қолданыңыз (In the square stands…, Beyond the bridge lies…).
  2. Қиындықпен үйренген бір сабағыңыз туралы 2–3 сөйлем жазыңыз. Only when / Only after… немесе Not until… қолданыңыз, сондай-ақ алға шыққан бір So… that не Such… that құрылымын қолданыңыз.
  3. Жарыстың қысқа тікелей түсіндірмесін жазыңыз (2–3 сөйлем). Зат есім бастауышымен Here comes… не There goes… қолданыңыз, сондай-ақ кемінде бір есімдік бастауыш қолданыңыз (Here she comes).

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. C1-01 Inversion қазақша: Never have I…, No sooner had I… Инверсия деген не?
    «Hardly» сөзінен бастап қайта жазыңыз: The concert had only just begun when the power failed.
  2. C1-01 Inversion қазақша: Never have I…, No sooner had I… Инверсия деген не?
    «On no account» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: You must not tell the press about this under any circumstances.
  3. B2-23 Whereas, nevertheless, much as қазақша: «ал», «соған қарамастан», «қанша … -са да»
    Компания нәтижелері туралы ресми баяндама. Қай сөйлем жарасымдырақ?
Жауаптар

A. Құрылым

  1. Only when the auditors arrived did we understand the scale of the problem.
  2. Not until the newspapers published the story did the council admit its mistake. / Not until the newspapers had published the story did the council admit its mistake.
  3. Only by changing the way we travel will we cut emissions. / Only by changing the way we travel can we cut emissions.
  4. Only recently have scientists begun to understand how whales communicate.
  5. So enthusiastic was the fans' response that the band added three more dates.
  6. Such was the damage caused by the storm that the island was closed to tourists for a month. / Such was the damage from the storm that the island was closed to tourists for a month.
  7. At the top of the hill stood an old windmill.
  8. Out came the sun from behind the clouds.

B. Мағына

  1. I didn't get the ending until I read a review online.
  2. Not until 1971 were women in the region allowed to vote.
  3. Only my brother knew the code to the safe.
  4. At the end of the garden lies a private beach.
  5. Look, here they come, right on time!

C. Қатені табыңыз

  1. Only when the last guest had left did we start to clear up the mess in the garden.
  2. Not until the inspectors arrived did the managers admit that the safety checks had never been carried out.
  3. So convincing was the actor's performance that several people in the audience started to cry.
  4. Look, here she comes now: I told you she would be on time for once!
  5. ✓ In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.

D. Мәтін ішінде

  1. On a rocky hill above it stands a white lighthouse.
  2. only after the day-trippers have gone do you understand the magic of the place. / only after the day-trippers have gone can you understand the magic of the place.
  3. So deep is the silence in the evening that you can hear the seals breathing on the rocks.
  4. not until we saw the ferry on the horizon did we realise how much we loved the island.
  5. Round the headland came the ferry, horn blowing, and our weekend was over.

E. Сіздің кезегіңіз

  1. In the middle of the old town stands a tiny church. Behind it lies a maze of narrow streets, and at the end of each one is a café with tables in the sun.
  2. Not until I missed my flight did I realise how important it is to check the departure time. Such was my panic that I left my passport at the check-in desk.
  3. Here comes the leader into the final bend! There she goes, and nobody can catch her now. And here they come, the rest of the runners, far behind.

F. Аралас қайталау

  1. Hardly had the concert begun when the power failed.
  2. On no account must you tell the press about this. / On no account should you tell the press about this.
  3. Costs rose sharply, whereas profits remained stable.
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play