Inversion кыргызча: Only then, Not until, So… that, Here comes – инверсиянын экинчи бөлүгү
Inversion II: Only Then, Not Until, So…That, Here Comes
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз only + убакыт, ыкма же шарт, not until, алдыга чыккан so… that жана such… that, ошондой эле алдыга чыккан орун жана багыт тизмектеринен кийин (Here comes the bus. On the hill stood a castle.) инверсияны колдоно аласыз – жана ат атооч ээ качан инверсияланбай турганын билесиз.
Негизги ой
C1-01 сабагында тануу сөздөрүн алдыга чыгардыңыз. Бул сабак дагы эки үй-бүлөнү – жана инверсиянын жаңы түрүн кошот.
Кино премьерасындагы кызыл килемди элестетиңиз. Адегенде алып баруучу даярдайт – жана мына, акыры… – анан жылдыз келет. Only жана not until менен сүйлөмдүн башы шартты даярдайт – only then, not until midnight – андан кийин башкы окуя суроодогу тартипте келет: Only then did I understand.
Орун жана багыт менен адегенде орун жарыяланат: On the hill… – андан кийин ээ этиштен кийин келет: …stood a castle. Бул жерде негизги этиштин өзү жылат, do жок. Here comes the bus да ушундай иштейт.
Табигый угулушу үчүн бир эреже бар: кыска ат атооч жылдыз эмес, ошондуктан ага салтанаттуу кирүү берилбейт. Here it comes, Here comes it эмес.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча бул маанилердин баарын сөз тартибин өзгөртпөй беребиз. «Only» маанисин гана бөлүкчөсү берет: «Ошондо гана түшүндүм», «Үйгө келгенде гана байкадым». Not until маанисин -гандан кийин гана же -майынча … -ган жок берет – экинчисинде эки тануу бар. So… that – ушунчалык … болгондуктан. Орун жана багыт: «Мына, автобус келе жатат», «Дөбөнүн үстүндө сепил турган» – кыргызча да орун алдыда турат, бирок ээ дайыма этиштин алдында, этиш аягында. Англисчеде болсо бул жерде этиш + ээ болот. Бир жакшы жаңылык: ат атооч менен кыргызча да, англисче да ээ этиштин алдында калат («Мына, ал келе жатат» – Here it comes).
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Ошондо гана түшүндүм. | Only then did I understand. | «гана» → only; англисче did I + негизги форма |
| Үйгө келгенде гана байкадым. | Only when I got home did I notice. | биринчи бөлүк кадимки тартипте; инверсия башкы сүйлөмдө |
| Ал кетмейинче байкаган жокмун. | Not until she left did I notice. | кыргызча эки тануу; англисче тануу бир гана жолу (not until) |
| Шамал ушунчалык катуу болгондуктан, дарактар кулады. | So strong was the wind that trees fell. | so + сын атооч + was + ээ |
| Мына, автобус келе жатат. | Here comes the bus. | кыргызча ээ + этиш; англисче этиш + ээ |
| Мына, ал келе жатат. | Here it comes. | Бул жерде да ушундай: ат атооч этиштин алдында |
| Дөбөнүн үстүндө эски сепил турган. | On the hill stood a castle. | кыргызча этиш аягында; англисче этиш ээнин алдында, do жок |
Кыскасы: «… гана», «-гандан кийин гана» жана «ушунчалык» алдыга чыкса, англисчеде башкы сүйлөмдө көмөкчү этиш + ээ керек; «мына» же орундан кийин зат атооч ээ этиштен кийин келет, ал эми ат атооч этиштин алдында калат.
Түзүлүшү
1-түр: көмөкчү этиш + ээ (C1-01 сабагындагыдай)
| Алдыга чыккан бөлүк | Инверсия кайда | Мисал |
|---|---|---|
| Only + убакыт / ыкма / орун (only then, only later, only by…) | тизмектен кийин дароо | Only then did I understand. |
| Only when / only after / only if / not until + багыныңкы сүйлөм | башкы сүйлөмдө, биринчи бөлүктөн кийин | Only when I got home did I notice. |
| So + сын атооч / тактооч… that | so + сын атооч / тактоочтон кийин | So strong was the wind that trees fell. |
| Such + be + зат атооч тобу… that | such + be + ээ | Such was the demand that tickets sold out. |
2-түр: негизги этиш + ээ (орун жана багыт)
| Алдыга чыккан бөлүк | Этиш | Ээ | Эскертүү |
|---|---|---|---|
| Here / There | comes / goes / is | the bus | оозеки кеп, абдан кеңири |
| On the hill / In the corner | stood / sat / lay / was | an old castle | жазуудагы сүрөттөмөлөр |
| Down / Up / Out / In / Off | came / went / ran | the rain | жандуу аңгеме |
2-түрдө ат атооч ээ инверсияланбайт
| Зат атооч ээ | Ат атооч ээ |
|---|---|
| Here comes the bus. | Here it comes. |
| There goes Anna. | There she goes. |
| Off went the children. | Off they went. |
Колдонулушу
1Only + убакыт, ыкма же орун
Only + тактооч тизмеги чектөөчү маани берет: «ушул учурда, андан мурун эмес», «ушундай жол менен, башкача эмес». Көмөкчү этиш менен ээни тизмектен кийин дароо коюңуз. Кеңири тизмектер: only then, only later, only recently, only by + -ing, only with + зат атооч, only in + орун. Кыргызча бул маанини гана берет, бирок сөз тартиби өзгөрбөйт.
2Only when / only after / only if / not until + багыныңкы сүйлөм
Алдыга чыккан тизмектин ичинде өзүнүн багыныңкы сүйлөмү болсо, ал кадимки тартипте калат. Инверсия андан кийинки башкы сүйлөмдө болот. Only after жана not until сөздөрүнөн кийин жөн гана зат атооч тобу да келе алат. Кыргызча «-ганда гана», «-гандан кийин гана», «-са гана» дейбиз; «-майынча … -ган жок» деп эки тануу колдонсок да, англисчеде not until жалгыз тануу.
3So… that жана such… that
Даража жана анын натыйжасын баса белгилөө үчүн so + сын атооч / тактооч алдыга коюлат, андан кийин көмөкчү этиш же be, анан ээ. Алдыга чыккан such + be + зат атооч тобу «анын өлчөмү / деңгээли / мүнөзү ушунчалык чоң болчу» дегенди билдирет. Кадимки so / such… that B1-25 сабагында. Бул алдыга чыккан формалар расмий жана адабий. Кыргызча «ушунчалык … болгондуктан» дейбиз.
4Орун жана багыт: Here comes…, On the hill stood…
Алдыга чыккан орун же багыт тизмегинен кийин негизги этиш зат атооч ээнин алдына келе алат. Do кошулбайт. Бул туруу жана кыймыл этиштери менен иштейт (be, stand, sit, lie, hang, come, go, walk, run, fly). Here comes… жана There goes… – күнүмдүк оозеки кеп; калган үлгүлөр сүрөттөмөлөргө жана аңгемелерге мүнөздүү. Кыргызча «мына», «тигине» жана орун алдыда турат, бирок ээ этиштин алдында калат.
5Ат атооч ээ этиштин алдында калат
Ээ жак ат атоочу болсо (I, you, he, she, it, we, they), 2-түрдөгү инверсия колдонулбайт. Орун сөзү алдыда калат, бирок ат атооч этиштин алдында турат. (1-түр – Only then did I… – ат атоочтор менен да кадимкидей инверсияланат.) Бул жерде кыргызча адат жардам берет: «Мына, ал келе жатат».
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «… гана» → Only + кадимки тартип. Кыргызча «гана» бөлүкчөсү сөз тартибине эч таасир бербейт: «Узак талаштан кийин гана экинчи түн үчүн акчаны кайтарып беришти». Англисчеде only + убакыт, ыкма же шарт алдыга чыкса, башкы сүйлөмдө көмөкчү этиш + ээ келет.
2. «-майынча … -ган жок» → Not until + эки тануу. Кыргызча «Чолпон-Атага жарым жолго жетмейинче таежем белектер ашкананын столунда калганын эстеген жок» деп, тануу «-майынча» бөлүгүндө да, этиште да турат. Англисче not until өзү эле тануу, ошондуктан башкы сүйлөмдөгү этиш ырастоо формасында болот.
3. «Ушунчалык … болгондуктан» → So + сын атооч + ээ + этиш. Кыргызча «ушунчалык» сын атоочтун алдында турат, ал эми ээ жана этиш өз ордунда калат. Англисчеде алдыга чыккан so + сын атоочтон же such сөзүнөн кийин этиш ээнин алдына келет.
4. «Мына, автобус келе жатат» → Here + ээ + этиш. Кыргызча «мына» сөзүнөн кийин ээ этиштин алдында турат. Англисчеде here / there сөзүнөн кийин зат атооч ээ этиштен кийин келет (ат атооч гана этиштин алдында калат).
Чаташтырбаңыз
Only + тактооч тизмеги жана only + ээ – Only + убакыт, ыкма же шарт инверсияга алып келет. Only + ээ алып келбейт, анткени эч нерсе жылган жок.
Not until… (инверсия) жана It wasn't until… that (бөлүнгөн сүйлөм) – Экөө тең учурду баса белгилейт. Бөлүнгөн сүйлөм (C1-05 караңыз) that сөзүнөн кийин кадимки тартипти сактайт жана оозеки кепте көбүрөөк колдонулат.
Алдыга чыккан so жана кадимки so… that – Мааниси бирдей; алдыга чыгаруу драма жана расмийлик кошот.
Инверсиянын эки түрү – Тануу жана чектөөчү тизмектерден кийин (never, only then) көмөкчү этиш жылат жана керек болсо do кошулат: Only then did she leave. Орун жана багыттан кийин негизги этиш жылат жана do жок: Out came the sun.
Жазылышы жана айтылышы
- Алдыга чыккан тизмек басым алат жана андан кийин көбүнчө кыска тыным болот: ONly THEN | did I understand. (Бул жерде баш тамгалар басымды гана көрсөтөт.)
- Here comes the bus сүйлөмүндө басым bus сөзүнө түшөт; Here it comes сүйлөмүндө басым comes сөзүнө өтөт: ат атооч алсыз айтылат.
- Узун only when / not until бөлүгүнөн кийин окурманга жардам берсе, үтүр коюлушу мүмкүн, бирок көбүнчө коюлбайт: Only when I got home (,) did I notice. Кыска тизмектен кийин үтүр жок: Only then did I….
- such /sʌtʃ/ much менен уйкашат. /ʌ/ кыргыз тилинде жок: ал «а» дан кыскараак жана оозду азыраак ачып айтылат.
- here /hɪə/ (UK), /hɪr/ (US): башындагы /h/ жөн гана дем; аны кыргыздын катуу «х» тыбышындай айтпаңыз.
Алтын эреже
Only + убакыт, ыкма же шарттан, not until сөзүнөн же алдыга чыккан so / such сөздөрүнөн кийин башкы сүйлөмдө көмөкчү этиш + ээ колдонуңуз. Алдыга чыккан орун же багыттан кийин зат атооч ээ негизги этиштен кийин келе алат (Here comes the bus), ал эми ат атооч ээ этиштин алдында калат (Here it comes). «Гана» жана «ушунчалык» кыргызча сөз тартибин өзгөртпөйт – англисчеде өзгөртөт.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү кайра жазыңыз. Берилген сөздөр менен баштаңыз жана маанисин сактаңыз.
-
«Only when» деп баштап кайра жазыңыз: We understood the scale of the problem only when the auditors arrived.
-
«Not until» деп баштап кайра жазыңыз: The council didn't admit its mistake until the newspapers published the story.
-
«Only by» деп баштап кайра жазыңыз: We will cut emissions only if we change the way we travel.
-
«Only recently» деп баштап кайра жазыңыз: Scientists have begun to understand how whales communicate, but only in the last few years.
-
«So» деп баштап кайра жазыңыз: The fans' response was so enthusiastic that the band added three more dates.
-
«Such» деп баштап кайра жазыңыз: The storm caused so much damage that the island was closed to tourists for a month.
-
«At the top of the hill» деп баштап кайра жазыңыз: An old windmill stood at the top of the hill.
-
«Out» деп баштап кайра жазыңыз: The sun came out from behind the clouds.
B. Мааниси
Кырдаалды окуп, ылайыктуураак сүйлөмдү тандаңыз.
-
Досуңуз менен бир кино жөнүндө сүйлөшүп отурасыз. Кайсынысы табигый угулат?inversion is formal and dramatic; plain order suits a casual chat
-
Тарых китеби өзгөрүү канчалык кеч болгонун баса белгилегиси келет. Кайсынысы жакшыраак?not until + inversion puts the late moment in focus
-
Кайсы сүйлөм кодду бир гана адам билгенин, башка эч ким билбегенин айтат?only + subject: normal order; only then = at that moment and not before
-
Мейманкананы сүрөттөгөн саякат буклети. Кайсы сүйлөм туура?place inversion moves the main verb; no do
-
Бала парад башталганда оркестр көрүнгөнүн көрдү. Кайсынысы туура?a pronoun subject does not invert after here / there
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
Only when had the last guest left, we started to clear up the mess in the garden.
-
Not until the inspectors arrived the managers admitted that the safety checks had never been carried out.
-
So convincing the actor's performance was that several people in the audience started to cry.
-
Look, here comes she now: I told you she would be on time for once!
-
In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.
D. Текстте
Саякат макаласын окуңуз. Номерленген сүйлөмдөрдү берилген сөздөр менен баштап, инверсия менен кайра жазыңыз.
The ferry docks at a tiny harbour. (19) A white lighthouse stands on a rocky hill above it. Few visitors stay overnight, and that is a pity: (20) you only understand the magic of the place after the day-trippers have gone. (21) The silence in the evening is so deep that you can hear the seals breathing on the rocks. We had planned to stay just one night, but in the end we stayed three. On our last morning, (22) we didn't realise how much we loved the island until we saw the ferry on the horizon. (23) The ferry came round the headland, horn blowing, and our weekend was over.
-
(19) сүйлөмүн «On a rocky hill» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(20) сүйлөмүн «only after» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(21) сүйлөмүн «So deep» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(22) сүйлөмүн «not until» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(23) сүйлөмүн «Round the headland» деп баштап кайра жазыңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Жакшы билген бир жериңизди саякат сайты үчүн сүрөттөңүз (2–3 сүйлөм). Зат атооч ээ менен орун инверсиясынын жок дегенде эки мисалын колдонуңуз (In the square stands…, Beyond the bridge lies…).
-
Оор тажрыйбадан үйрөнгөн бир сабагыңыз жөнүндө 2–3 сүйлөм жазыңыз. Only when / Only after… же Not until… жана алдыга чыккан бир So… that же Such… that колдонуңуз.
-
Жарыш үчүн кыска түз эфир комментарийин жазыңыз (2–3 сүйлөм). Зат атооч ээ менен Here comes… же There goes…, жана жок дегенде бир ат атооч ээ (Here she comes) колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
C1-01 Inversion кыргызча: Never have I…, No sooner had I… – англисче тескери сөз тартиби «Hardly» деп баштап кайра жазыңыз: The concert had only just begun when the power failed.
-
C1-01 Inversion кыргызча: Never have I…, No sooner had I… – англисче тескери сөз тартиби «On no account» деп баштап кайра жазыңыз: You must not tell the press about this under any circumstances.
-
B2-23 Whereas, Nevertheless, Much As кыргызча: англисче карама-каршылыкты кантип билдиребиз? Компаниянын жыйынтыктары жөнүндө расмий баяндама. Кайсы сүйлөм ылайыктуураак?whereas and neutral verbs suit a formal contrast
Жооптор
A. Түзүлүшү
- Only when the auditors arrived did we understand the scale of the problem.
- Not until the newspapers published the story did the council admit its mistake. / Not until the newspapers had published the story did the council admit its mistake.
- Only by changing the way we travel will we cut emissions. / Only by changing the way we travel can we cut emissions.
- Only recently have scientists begun to understand how whales communicate.
- So enthusiastic was the fans' response that the band added three more dates.
- Such was the damage caused by the storm that the island was closed to tourists for a month. / Such was the damage from the storm that the island was closed to tourists for a month.
- At the top of the hill stood an old windmill.
- Out came the sun from behind the clouds.
B. Мааниси
- I didn't get the ending until I read a review online.
- Not until 1971 were women in the region allowed to vote.
- Only my brother knew the code to the safe.
- At the end of the garden lies a private beach.
- Look, here they come, right on time!
C. Катаны табыңыз
- Only when the last guest had left did we start to clear up the mess in the garden.
- Not until the inspectors arrived did the managers admit that the safety checks had never been carried out.
- So convincing was the actor's performance that several people in the audience started to cry.
- Look, here she comes now: I told you she would be on time for once!
- ✓ In the corner of the dusty attic stood an old wooden chest covered in faded stickers.
D. Текстте
- On a rocky hill above it stands a white lighthouse.
- only after the day-trippers have gone do you understand the magic of the place. / only after the day-trippers have gone can you understand the magic of the place.
- So deep is the silence in the evening that you can hear the seals breathing on the rocks.
- not until we saw the ferry on the horizon did we realise how much we loved the island.
- Round the headland came the ferry, horn blowing, and our weekend was over.
E. Сиздин кезегиңиз
- In the middle of the old town stands a tiny church. Behind it lies a maze of narrow streets, and at the end of each one is a café with tables in the sun.
- Not until I missed my flight did I realise how important it is to check the departure time. Such was my panic that I left my passport at the check-in desk.
- Here comes the leader into the final bend! There she goes, and nobody can catch her now. And here they come, the rest of the runners, far behind.
F. Аралаш кайталоо
- Hardly had the concert begun when the power failed.
- On no account must you tell the press about this. / On no account should you tell the press about this.
- Costs rose sharply, whereas profits remained stable.
