Cleft sentences á ensku: It was… that og What I need is… – að draga fram aðalatriðið
Cleft Sentences: What I Need Is…
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu dregið fram mikilvægustu upplýsingarnar í setningu með it-setningu (It was Sam who…), what-setningu (What I need is…) og öfugri what-setningu (A holiday is what I need), og notað byrjanir eins og All I…, The thing I… og The reason… is that….
Aðalatriðið
Hugsaðu þér kastljós á sviði. Venjuleg setning lýsir upp allt sviðið jafnt. Klofin setning (cleft sentence) beinir ljósinu að einum hlut: einni manneskju, einum hlut, einni stund eða einni ástæðu.
Til þess er setningunni „klofið“ í tvennt. Fyrri hlutinn ber fókusinn – nýju eða mikilvægu upplýsingarnar. Seinni hlutinn er það sem þegar er vitað. Sam left the door open verður It was Sam who left the door open (Sam, ekki einhver annar), eða What Sam left open was the door (dyrnar, ekki glugginn).
Það eru tvær helstu gerðir. It-setning segir „einmitt þetta, ekki eitthvað annað“ og er oft notuð til að leiðrétta. What-setning byrjar á þekktri hugsun og geymir það nýja þar til síðast – fullkomið þegar þú vilt komast að kjarna málsins.
Íslenska og enska
Góðu fréttirnar: íslenskan klýfur setningar á nákvæmlega sama hátt. „Það var Sam sem skildi dyrnar eftir opnar“ er It was Sam who left the door open, og „Það sem ég þarf núna er góður nætursvefn“ er What I need right now is a good night's sleep. „Það … sem“ = it … who / that, og „það sem“ = what. Og af því að íslenska „sem“ passar bæði við fólk og hluti er auðvelt að segja the thing that… og all that… í stað rangra mynda eins og the thing what.
Munurinn liggur í smáatriðunum. Í fyrsta lagi lagar íslenska sögnin sig að fókusnum: „Það voru tvíburarnir sem…“, „Varst það þú sem…?“. Á ensku stendur it alltaf með is / was í eintölu: It was the twins who…, Was it you who…? Í öðru lagi kemur „að“ + setning auðveldlega á eftir „vil“: „Það sem ég vil er að þú hlustir“; á ensku er það What I want is for you to listen. Í þriðja lagi samsvarar „ekki fyrr en“ ensku not until: „Það var ekki fyrr en ég kom heim að…“ er It wasn't until I got home that….
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Það var Sam sem skildi dyrnar eftir opnar. | It was Sam who left the door open. | hér er þetta eins |
| Það voru tvíburarnir sem hringdu. | It was the twins who called. | á ensku alltaf it was, líka á undan fleirtölu |
| Varst það þú sem sendir mér blómin? | Was it you who sent me those flowers? | was it, ekki were it |
| Það sem ég þarf núna er góður nætursvefn. | What I really need right now is a good night's sleep. | „það sem“ → what – hér er þetta eins |
| Það eina sem ég gerði var að spyrja einfaldrar spurningar! | All I did was ask a simple question! | „það eina sem“ → all; á eftir did was grunnmynd |
| Það var ekki fyrr en ég kom heim að ég tók eftir rispunni. | It wasn't until I got home that I noticed the scratch. | „ekki fyrr en“ → not until |
| Ástæðan fyrir því að ég er seinn er sú að lestin var felld niður. | The reason I'm late is that my train was cancelled. | „er sú að“ → is that – hér er þetta eins |
Í stuttu máli: „Það var … sem“ er It was … who / that og „það sem“ er what – en enska it stendur alltaf með is / was í eintölu, og „vil að þú…“ verður want… for you to….
Form
It-setning: It + be + fókus + that / who + restin af setningunni
| Einföld setning | Fókus | It-setning |
|---|---|---|
| Anna broke the window. | frumlag | It was Anna who / that broke the window. |
| I lost my keys. | andlag | It was my keys that I lost. |
| We met in Lisbon. | staður | It was in Lisbon that we met. |
| He left because of the noise. | ástæða | It was because of the noise that he left. |
- Um fólk notarðu who eða that, um allt annað yfirleitt that – líka um tíma og stað.
- It is / It was er í eintölu, líka á undan fókus í fleirtölu: It was the twins who…
- Sögnin á eftir who / that lagar sig að fókusnum: It's my parents who are worried.
What-setning: What + setning + be + fókus
| Einföld setning | What-setning |
|---|---|
| I need a long holiday. | What I need is a long holiday. |
| The lights went out. | What happened was (that) the lights went out. |
| She left. | What she did was (to) leave. |
Öfug what-setning: fókus + be + what-setning
| What-setning | Öfug |
|---|---|
| What I need is a holiday. | A holiday is what I need. |
| What I mean is this. | That's what I mean. |
Aðrar byrjanir – All (= það eina), the thing (that), the reason (why), the place (where), the person (who), the only thing, the last thing: All I want is some peace. The reason I called is that I need advice.
Notkun
1It-setning til að leiðrétta eða bera saman
Með it-setningu segirðu „einmitt þetta, ekki eitthvað annað“ – oft til að leiðrétta einhvern eða stilla tveimur möguleikum upp hvorum á móti öðrum. Fókusinn er nýju upplýsingarnar; that / who-hlutinn er þegar þekktur. Á íslensku notum við „Það var … sem“ á sama hátt, eða leggjum áherslu með „einmitt“.
2It-setning til að draga fram tíma, stað, ástæðu og hátt
It-setning getur líka dregið fram svarið við hvenær, hvar, af hverju eða hvernig. Á eftir öllum þessum fókusum notarðu that. It was not until… that… er mjög algengt mynstur sem leggur áherslu á seint augnablik – á íslensku „Það var ekki fyrr en … að…“.
3What-setning með nafnorði og setningu
What-setning byrjar á þekktri eða einfaldri hugsun (What I need…, What surprised me…) og geymir nýju upplýsingarnar til síðasta orðs. Hún er mjög algeng í tali þegar þú vilt komast að kjarnanum. Þegar fókusinn er í fleirtölu heyrist bæði is og are: What we need is / are more volunteers. Íslenska „það sem…“ er á ensku aðeins what.
4What happened was… / What she did was (to)…
It-setning getur ekki dregið fram sögn. Til að draga fram heilan atburð eða verknað notarðu What happened was (that) + setningu eða What + frumlag + do + be + (to) + grunnmynd. Á eftir do… was / is er grunnmynd án to algengari. Ef fyrri sögnin er í framvinduhorfi notarðu -ing mynd. Á íslensku segjum við „Það sem hún gerði var að hringja“ – á ensku er to hér valfrjálst og oftast sleppt.
5Öfug what-setning
Settu fókusinn fremst og what-setninguna á eftir be. Þetta er algengt þegar fókusinn er stuttur eða hefur þegar verið nefndur, og í samantektum eins og That's what…
6All, the thing, the reason, the place, the person, the only thing
Þessar byrjanir virka eins og what en eru nákvæmari. All merkir „það eina“ og gefur oft í skyn „ekkert meira“. The reason (why)… is that… útskýrir ástæðu. Um staði, tíma og fólk hljóma the place, the time og the person eðlilegar en where, when og who. Á eftir þessum orðum kemur aldrei what – þar er that eða ekkert, alveg eins og íslenska „sem“.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Það eru…“ / „Það voru…“ → It are…, It were…. Á íslensku lagar sögnin sig að fókusnum: „Það eru nýju eigendurnir sem…“, „Það voru hrafnarnir sem…“, „Varst það þú sem…?“. Á ensku er frumlagið it, og sögnin stendur því alltaf í eintölu: It is / It was, og í spurningu Is it…? / Was it…? – hvort sem fókusinn er í fleirtölu eða „þú“.
2. „Það eina sem hann vildi var að…“ → was that + setning. Á íslensku kemur „að“ + setning eðlilega á eftir „vildi“: „Það eina sem leigusalinn vildi var að við skildum lyklana eftir.“ Á ensku tekur want yfirleitt andlag og to-nafnhátt, líka í klofinni setningu: was for us to leave.
3. „Ástæðan … er af því að…“ → The reason… is because…. Í íslensku talmáli heyrist bæði „ástæðan er sú að“ og „ástæðan er af því að“. Orð fyrir orð verður seinna afbrigðið the reason… is because. Það er líka algengt í ensku tali, en í vönduðum texta – ritgerð, skýrslu eða formlegum tölvupósti – skrifarðu the reason… is / was that.
Ekki rugla saman
It-setning og It is + lýsingarorð + that – Úr klofinni setningu geturðu tekið It was… that burt og þá stendur eftir venjuleg setning. Það gengur ekki með It is + lýsingarorð + that (sjá B2-20).
What-setning og venjuleg what-setning – Í klofinni what-setningu tengir be what-hlutann við fókusinn. Venjuleg what-setning er bara frumlag eða andlag, og á eftir henni getur komið hvaða sögn sem er (sjá B2-20).
Klofin setning og fremst setning (fronting) – Bæði færa fókusinn til, en klofin setning bætir við it… that eða what… is, en fronting setur orðið bara fremst. Sjá C1-06.
It was me who… og It was I who… – Í daglegri ensku er me algengt á eftir It is / was. It was I who… er mjög formlegt.
Stafsetning og framburður
- It-setning: aðaláherslan er á fókusnum; that / who-hlutinn er sagður lægra og hraðar, því hann er þekktur: It was ANna who broke the window. (Hástafirnir sýna hér aðeins áherslu.)
- What-setning: röddin rís aðeins eða gerir stutta pásu í lok what-hlutans og fellur svo kröftuglega á fókusinn: What I need… is a HOliday. Pásan þýðir ekki kommu: í rituðu máli er engin komma.
- Í It was er was veikt: /wəz/, og /z/ er raddað, ekki [s]. Veika sérhljóðið /ə/ er nýtt fyrir íslenskumælandi: segðu það stutt og slakt. Was og what byrja á /w/ – settu stút á varirnar, ekki íslenskt v. (Who byrjar hins vegar á /h/.) Í tali er It's algengt: It's Tom who…
- Engin komma er milli hlutanna tveggja í klofinni setningu: What I need is a break (ekki What I need, is a break).
- The reason… is that… er valið í formlegu ritmáli; The reason… is because… er algengt í tali en oft gagnrýnt í vönduðum texta.
Gullna reglan
Til að draga fram eitt atriði klýfurðu setninguna: It + be + fókus + that / who… („einmitt þetta, ekki eitthvað annað“) eða What + setning + be + fókus (þekkt hugsun fyrst, það nýja í lokin). Leggðu aðaláhersluna á fókusinn. Og mundu: it stendur alltaf með is / was í eintölu – „Það voru tvíburarnir“ er It was the twins –, „það sem“ er bara what og „það eina sem“ er all (that).
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu sem klofna setningu. Notaðu orðin sem eru gefin og haltu merkingunni.
-
Skrifaðu it-setningu með fókus á "the finance team": The finance team spotted the error, not the auditors.
-
Byrjaðu á "It wasn't until": I only noticed the scratch on the car when I got home.
-
Byrjaðu á "What surprised me": I was surprised by how friendly everyone was.
-
Byrjaðu á "What happened was": The server crashed in the middle of the update.
-
Byrjaðu á "What she did": She called the manager directly.
-
Byrjaðu á "All": I only asked whether the price included breakfast!
-
Skrifaðu fyrir formlegan tölvupóst með "The reason… is that…": I am writing because the invoice contains two errors.
-
Skrifaðu sem öfuga what-setningu: Teamwork made this project a success.
B. Merking
Lestu aðstæðurnar og veldu betri setninguna.
-
Ben heldur að Kate hafi brotið kaffivélina. Þú veist að það var Tom. Hvort svarið leiðréttir hann?it-cleft: this person, not another
-
Ræðumaður vill byggja upp að aðalatriðinu og segja það síðast. Hvor setningin gerir það?wh-cleft: known idea first, new information last
-
Einhver spyr: "What did the council do about the budget cuts?" Hvort svarið passar við spurninguna?the question asks about an action: What… did was + base form
-
Formleg skrifleg afsökun fyrir að hafa misst af fundi. Hvor setningin á betur við?careful writing prefers the reason… is that
-
Hvor setningin er klofin setning (þú getur tekið "It was… that" burt og eftir stendur heil setning)?it + be + adjective + that is not a cleft
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
It were the two youngest players who scored the goals in yesterday's final against the league champions.
-
It's the neighbours upstairs who is responsible for the noise, not the people in the flat next door.
-
The thing what annoys me most about open-plan offices is the constant noise from phone calls.
-
All what we need to finish the project on time is two more developers and a little luck.
-
What I don't understand is why nobody told us about the changes before the contract was signed.
D. Í samhengi
Lestu fundarpunktana. Umorðaðu númeruðu setningarnar sem klofnar setningar með orðunum sem eru gefin.
The board asked who was responsible for the six-week delay. (19) The supplier's late delivery caused the delay, not our team. Looking ahead, (20) we need a second supplier for the key components. The problems started last spring, when (21) the factory flooded and production stopped for three weeks. (22) We only realised how fragile our supply chain was after the flood. The board also asked why the budget had increased. (23) It increased because shipping costs doubled. Finally, (24) the client values reliability above everything else, so we must not let this happen again.
-
Skrifaðu setningu (19) sem it-setningu.
-
Umorðaðu setningu (20) og byrjaðu á "what".
-
Umorðaðu setningu (21) og byrjaðu á "what happened was".
-
Umorðaðu setningu (22) og byrjaðu á "It was only".
-
Umorðaðu setningu (23) með "The reason… is / was that…".
-
Skrifaðu setningu (24) sem öfuga what-setningu.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Samstarfsmaður heldur að það hafi verið þú sem lagðir til að hætta við hópferðina. Skrifaðu 2–3 setningar til að leiðrétta hann. Notaðu eina it-setningu og eina what-setningu.
-
Skrifaðu upphaf að stuttri kynningu (2–3 setningar) um eitthvað sem breytti skoðun þinni. Notaðu What surprised me most was… og The reason… is that….
-
Skrifaðu kvörtun til hótels í tveimur setningum. Notaðu All I… og The last thing I needed….
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
C1-02 Inversion á ensku: Only then, Not until, So… that, Here comes – umsnúin orðaröð II Byrjaðu á "Not until": I didn't understand the problem until I read the letter.
-
C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun Byrjaðu á "Little": We had no idea that the company was about to close.
-
B2-20 Nafnliðarsetningar á ensku: that, whether og what í stað nafnorðs Formlegur tölvupóstur. Hvor setningin notar rétta tengiorðið fyrir opna spurningu?decide + whether for a yes-no question
Svör
A. Form
- It was the finance team that spotted the error, not the auditors. / It was the finance team who spotted the error, not the auditors.
- It wasn't until I got home that I noticed the scratch on the car.
- What surprised me was how friendly everyone was.
- What happened was that the server crashed in the middle of the update. / What happened was the server crashed in the middle of the update.
- What she did was call the manager directly. / What she did was to call the manager directly.
- All I did was ask whether the price included breakfast! / All I asked was whether the price included breakfast!
- The reason I am writing is that the invoice contains two errors. / The reason why I am writing is that the invoice contains two errors.
- Teamwork is what made this project a success. / Teamwork was what made this project a success.
B. Merking
- It was Tom who broke the coffee machine, not Kate.
- What we really need is a completely new approach.
- What the council did was close the library.
- The reason I missed the meeting is that my train was cancelled.
- It was in Lisbon that the two founders first met.
C. Finndu villuna
- It was the two youngest players who scored the goals in yesterday's final against the league champions.
- It's the neighbours upstairs who are responsible for the noise, not the people in the flat next door.
- The thing that annoys me most about open-plan offices is the constant noise from phone calls. / What annoys me most about open-plan offices is the constant noise from phone calls.
- All we need to finish the project on time is two more developers and a little luck. / All that we need to finish the project on time is two more developers and a little luck.
- ✓ What I don't understand is why nobody told us about the changes before the contract was signed.
D. Í samhengi
- It was the supplier's late delivery that caused the delay, not our team.
- what we need is a second supplier for the key components.
- what happened was that the factory flooded and production stopped for three weeks.
- It was only after the flood that we realised how fragile our supply chain was.
- The reason it increased is that shipping costs doubled. / The reason the budget increased was that shipping costs had doubled.
- reliability is what the client values above everything else, so we must not let this happen again.
E. Spreyttu þig
- It wasn't me who suggested cancelling the trip; it was Marta. What I actually said was that we should move it to June.
- What surprised me most about living abroad was how quickly I stopped missing home. The reason I'm telling you this is that many of you will soon move away for work.
- All I asked for was a quiet room away from the lift. The last thing I needed after a twelve-hour flight was a room next to a building site.
F. Blönduð upprifjun
- Not until I read the letter did I understand the problem.
- Little did we know that the company was about to close. / Little did we realise that the company was about to close.
- We have not yet decided whether the event will go ahead.
