Áhersla á ensku: emphatic do, fronting, Strange as it may seem og herself
Emphasis: Fronting, Do, Very, Reflexives
Á þessari síðu
Markmið
Eftir þessa kennslustund geturðu lagt áherslu með do / does / did í játandi setningu, sett andlag eða sagnfyllingu fremst (That I can't promise), notað mynstrið lýsingarorð + as + frumlag + sögn (Strange as it may seem…), áhersluafturbeygð fornöfn (the CEO herself) og áhersluorðin the very, at all, whatsoever, on earth, so og such.
Aðalatriðið
Í talmáli leggjum við áherslu með röddinni. Í rituðu máli – og oft í tali líka – notar enskan málfræði til þess.
Hugsaðu þér hljóðblöndunarborð. Hver af þessum leiðum hækkar í einni rás. Emphatic do hækkar í sannleika setningarinnar: I do like it! = „þetta er satt, hvað sem þú heldur“. Fronting færir einn hlut fremst á sviðið: That I can't promise. Lýsingarorð + as byrjar á eiginleikanum og setur andstæðuna á eftir: Strange as it may seem, I enjoy exams. Afturbeygt fornafn til áherslu beinir ljósinu að einni manneskju eða einum hlut: The CEO herself answered. Og áhersluorðin – the very, at all, whatsoever, on earth, so, such – bæta við krafti.
Í stuttu máli: það er sama setningin, bara með meiri tilfinningu og skýrari fókus.
Íslenska og enska
Á íslensku leggjum við áherslu aðallega með smáorðum: „Mér finnst hann víst góður!“, „Ég sagði þér það nú!“, „Forstjórinn sjálfur kom“, „hún var allra fyrst“, „Ég hef engan áhuga, alls engan“, „Hvað í ósköpunum er þetta?“. Íslenskan getur líka sett nánast hvaða lið sem er fremst. Enskan notar hins vegar málfræði: hjálparsögnina do, föst orðaraðarmynstur og föst orðasambönd.
Þrennt skiptir sérstaklega máli. Í fyrsta lagi: þegar við setjum andlag fremst á íslensku kemur sögnin í annað sæti – „Því get ég ekki lofað“, „Þessa mynd hef ég séð tvisvar“. Á ensku stendur frumlagið strax á eftir andlaginu, og svo sögnin: That I can't promise. Í öðru lagi: „svo“ stendur bæði á undan lýsingarorði og á undan lýsingarorði + nafnorði („svo góður“, „svo góður tími“), en á ensku þarf such (a) þegar nafnorð fylgir. Í þriðja lagi: íslenska hefur enga hjálparsögn eins og do til áherslu; í „Ég sagði þér víst“ ber aðalsögnin sjálf tíðina. Á ensku færist tíðin yfir á do / does / did, og aðalsögnin fer í grunnmynd: I did tell you.
| Íslenska | Enska | Hvað er ólíkt? |
|---|---|---|
| Mér finnst hann víst góður! | I do like it! | smáorð → áherslu-do |
| Ég sagði þér víst frá veislunni! | I did tell you about the party! | „víst“ → did + grunnmynd |
| Því get ég ekki lofað. | That I can't promise. | andlag fremst; á ensku kemur frumlagið strax |
| Hversu undarlegt sem það kann að virðast… | Strange as it may seem, … | lýsingarorðið fremst + as |
| Forsetinn sjálfur kom til að opna sjúkrahúsið. | The president herself came to open the hospital. | „sjálfur“ → himself / herself / themselves… eftir manneskjunni |
| Hún var allra fyrst. | She was the very first person. | „allra“ → the very |
| Ég hef nákvæmlega engan áhuga á stjórnmálum. | I have no interest whatsoever in politics. | whatsoever á eftir nafnorðinu |
| Hvað í ósköpunum er þessi lykt? | What on earth is that smell? | „í ósköpunum“ → on earth, ekki in earth |
| Þetta var svo góður dagur! | It was such a nice day! | „svo“ + nafnorð → such a |
Í stuttu máli: í stað íslensku smáorðanna („víst“, „sjálfur“, „allra“, „alls engan“) notar enskan málfræði – do, -self, the very, whatsoever –, á eftir andlagi fremst kemur frumlagið á undan sögninni, og „svo“ á undan nafnorði er such.
Form
Emphatic do
| Venjulegt | Með áherslu | Athugasemd |
|---|---|---|
| I like it. | I do like it. | Present Simple (einföld nútíð): do / does + grunnmynd |
| She called. | She did call. | Past Simple (einföld þátíð): did + grunnmynd |
| Sit down. | Do sit down. | boðháttur: kurteislegt, hlýlegt |
Fronting (liður settur fremst)
| Venjuleg orðaröð | Fremst | Athugasemd |
|---|---|---|
| I don't believe that. | That I don't believe. | andlag: síðan venjuleg orðaröð |
| The days of cheap flights are gone. | Gone are the days of cheap flights. | sagnfylling með be: sögnin á undan frumlaginu (formlegt) |
Lýsingarorð / atviksorð / sögn + as (eða though) + frumlag + sögn
| Mynstur | Venjuleg merking | Dæmi |
|---|---|---|
| lýsingarorð + as / though + frumlag + sögn | þótt… mjög… | Strange as it may seem, I enjoy exams. |
| atviksorð + as + frumlag + sögn | þótt… mjög… | Hard as he worked, he never got promoted. |
| try + as + frumlag + might / may | hversu mikið sem… | Try as I might, I couldn't open the jar. |
Afturbeygt fornafn til áherslu
| Dæmi | Merking |
|---|---|
| The CEO herself answered. | jafnvel forstjórinn, ekki aðstoðarmaðurinn |
| I painted the room myself. | ég gerði það, enginn annar / án hjálpar |
| The hotel itself was fine. | hótelið sjálft, öfugt við allt hitt |
Áhersluorð
| Orð | Mynstur | Dæmi |
|---|---|---|
| the very | the very + nafnorð | the very beginning, the very same day |
| at all / whatsoever | á eftir neitun eða í spurningu; whatsoever á eftir no / any + nafnorði eða none / nothing | not tired at all; no idea whatsoever |
| ever / on earth / the hell | spurnarorð + ever / on earth / the hell | Why ever…? What on earth…? |
| so / such | so + lýsingarorð; such (a / an) + (lýsingarorð) + nafnorð | It was so good! We had such fun! |
Notkun
1Emphatic do, does, did
Settu do / does / did á undan grunnmynd sagnarinnar og leggðu áherslu á það þegar þú vilt hrekja efasemdir, staðfesta eitthvað eða stilla upp á móti einhverju neikvæðu. Þetta er notað í játandi setningum í Present Simple og Past Simple og í boðhætti. Með be er það aðeins notað í boðhætti (Do be careful); annars leggurðu bara áherslu á am / is / are. Á íslensku vinna smáorðin „víst“, „þó“, „sannarlega“ og „endilega“ sama verk.
2Andlag eða sagnfylling sett fremst
Settu andlag eða sagnfyllingu fremst til að beina athyglinni að því – yfirleitt til að stilla því upp á móti einhverju öðru eða tengja það við það sem var sagt rétt áður. Á eftir andlagi fremst er restin af setningunni í venjulegri röð: frumlag, síðan sögn. Á eftir sagnfyllingu með be fremst (gone, equally important) kemur sögnin oft á undan frumlaginu í formlegum stíl. Fronting er algengt í lifandi tali og í formlegu ritmáli. (Neitunarorð fremst valda umsnúinni orðaröð – sjá C1-01.) Á íslensku kemur sögnin í annað sæti á eftir liðnum sem er fremst – á ensku ekki á eftir andlagi.
3Lýsingarorð / atviksorð + as (though) + setning; try as I might
Þetta mynstur merkir yfirleitt „þótt (eitthvað sé mjög…)“. Fyrst kemur lýsingarorð eða atviksorð, síðan as (eða though), síðan frumlag + sögn. Try as I might merkir „hversu mikið sem ég reyni / reyndi“. Þetta er formlegt eða bókmenntalegt. Myndin með tveimur as, As strange as it may seem, er líka algeng, sérstaklega í bandarískri ensku. Stundum gefur samhengið merkinguna ástæða: Exhausted as he was, he went to bed = af því að hann var svo örmagna. Um much as (Much as I like him…) sjá B2-23. Íslenska „hversu … sem“ hjálpar hér, en á ensku byrjar setningin á lýsingarorðinu sjálfu, ekki á how.
4Afturbeygt fornafn til áherslu
Afturbeygt fornafn getur lagt áherslu á nafnorð eða fornafn: „einmitt þessi, enginn annar / ekkert annað“, „jafnvel þessi manneskja“ eða „persónulega, án hjálpar“. Það er ekki andlag sagnarinnar, svo þú getur sleppt því og setningin er samt heil. Venjuleg afturbeygð fornöfn (I hurt myself): sjá A2-14. Á íslensku er „sjálfur, sjálf, sjálft“ hér; á ensku fer myndin eftir því um hvern er talað.
5The very, at all, whatsoever, ever, on earth
The very + nafnorð merkir „einmitt þessi“ eða „sá ysti / efsti“ (the very top). At all og whatsoever styrkja neitun og spurningu; whatsoever kemur á eftir no / any + nafnorði eða á eftir none / nothing. Á eftir spurnarorði tjá ever og on earth undrun, rugling eða pirring. The hell gerir það sama en er miklu sterkara og getur móðgað: þekktu það, en notaðu það aðeins með nánum vinum, ef þá nokkurn tíma.
6So og such til áherslu
Án that-setningar merkja so og such einfaldlega „mjög / ótrúlega“ og tjá sterka tilfinningu: so + lýsingarorð / atviksorð; such + (a / an) + (lýsingarorð) + nafnorð. Í óformlegu tali getur so líka staðið á undan sögn. Um so / such… that (afleiðing) og upphrópanir með what og how: sjá B1-25. Íslenska „svo“ passar við hvort tveggja; á ensku ræður nafnorðið: ef nafnorð fylgir er such rétt.
Algengar villur
Gildrur fyrir íslenskumælandi
1. „Þennan bíl keyptum við…“ → sögnin í annað sæti á eftir andlagi. Í íslenskri fullyrðingarsetningu kemur sögnin í annað sæti, líka þegar andlagið er fremst: „Þennan gamla jeppa keyptum við á uppboði.“ Á ensku er andlag fremst ekki ástæða til að snúa orðaröðinni við: frumlagið kemur strax á eftir andlaginu og síðan sögnin. (Umsnúin orðaröð kemur á eftir neitunarorðum eins og Never – sjá C1-01 – og stundum á eftir sagnfyllingu með be fremst, Gone are…, en ekki á eftir andlagi.)
2. „svo stórar öldur“ → so + lýsingarorð + nafnorð. Á íslensku stendur „svo“ jafnt á undan lýsingarorði eitt og sér („svo kalt“) og á undan lýsingarorði með nafnorði („svo stórar öldur“, „svo góðan tíma“). Á ensku er so aðeins á undan lýsingarorði án nafnorðs; þegar nafnorð fylgir þarf such (a / an).
3. „Skólastjórinn sjálfur…“ → himself um konu. Á íslensku fer „sjálfur / sjálf / sjálft“ eftir málfræðilegu kyni nafnorðsins. „Skólastjóri“, „forseti“ og „ráðherra“ eru karlkynsorð, og því segjum við oft „skólastjórinn sjálfur“, líka þegar skólastjórinn er kona. Enska hefur ekkert málfræðilegt kyn: himself eða herself fer eftir manneskjunni sjálfri.
Ekki rugla saman
Áherslu-do og hjálparsögnin do – Í spurningum og neitunum er do venjuleg hjálparsögn og yfirleitt áherslulaus. Í játandi setningu er hjálparsögnin do aðeins notuð til áherslu, og þá er hún áhersluborin.
Afturbeygt fornafn til áherslu og by + afturbeygt fornafn – By myself merkir „einn / ein“ eða „án hjálpar“ (sjá A2-14). Áherslufornafn getur merkt „án hjálpar“, en líka „jafnvel þessi manneskja“ eða „einmitt þetta, ekkert annað“. Á íslensku heyrist „sjálfur“ eða „einn“ í báðum.
Fronting, umsnúin orðaröð og klofin setning – Fronting setur orð einfaldlega fremst. Neitunarliður fremst veldur umsnúinni orðaröð (C1-01). Klofin setning bætir við it… that eða what… is (C1-05).
So / such til áherslu og so / such… that – Ein og sér tjá so / such tilfinningu. Með that kynna þau afleiðingu. Sjá B1-25.
Stafsetning og framburður
- Áherslu-do / does / did er alltaf áhersluborið og aldrei veikt: I DID /dɪd/ call. Íslenskt d er óraddað; reyndu að hafa /d/ í lok did raddað, svo það hljómi ekki eins og [dɪt]. Hjálparsögnin do í spurningu er oft veik: Do you…? /də jə/. (Hástafirnir sýna hér aðeins áherslu.)
- Með be og öðrum hjálparsögnum kemur áherslan aðeins úr röddinni: I AM listening. She HAS paid.
- Áherslufornafnið er áhersluborið – og áherslan er á öðru atkvæði: the CEO herSELF. Á íslensku er áherslan alltaf á fyrsta atkvæði, svo gættu að þessu. Venjulegt afturbeygt fornafn er yfirleitt áherslulaust: I cut myself.
- Á eftir liðnum sem er fremst kemur oft stutt pása: That | I don't believe. Í rituðu máli er engin komma.
- Whatsoever er skrifað í einu orði. Í áherslu-spurningum eru why ever og what ever yfirleitt skrifuð í tveimur orðum; Whatever happened to…? er líka algengt.
- Such /sʌtʃ/: /ʌ/ er stutt og opið, hvorki íslenskt u né a, og /tʃ/ í lokin er eitt hljóð: tungan lokar fyrst við góminn og opnar svo með hvæsi. Earth /ɜːθ/: /ɜː/ er ekki íslenskt ö – varirnar eru ókringdar; í lokin er /θ/, eins og íslenskt þ – hér hefurðu forskot, en mundu að þ kemur hér í enda orðs.
Gullna reglan
Til að leggja áherslu með málfræði: leggðu áherslu á do / does / did til að staðfesta; settu fremst það sem þú vilt draga fram; notaðu lýsingarorð + as + setningu til að byrja á eiginleikanum á undan andstæðunni; bættu við afturbeygðu fornafni til að segja „einmitt þessi, enginn annar“; og notaðu the very / at all / whatsoever / on earth / so / such til að bæta við krafti. Og mundu: á eftir andlagi fremst kemur frumlagið á undan sögninni (That I can't promise), „svo“ á undan nafnorði er such, og á eftir did kemur grunnmynd.
Æfingar
A. Form
Umorðaðu hverja setningu þannig að hún fái áherslu. Notaðu orðin sem eru gefin og haltu merkingunni.
-
Umorðaðu svarið með áherslu-do til að mótmæla: "You never call your grandmother." "That's not true. I called her last Sunday."
-
Byrjaðu á "Strange as": Although it may seem strange, the plan could save us thousands.
-
Byrjaðu á "Try as": However hard he tried, he couldn't remember the password.
-
Byrjaðu á "Tired": Although she was very tired, she stayed up to finish the report.
-
Byrjaðu á "Gone are": The days when everyone had a landline are gone.
-
Settu andlögin fremst til að sýna andstæðu: I can resist chocolate, but I can't resist crisps.
-
Bættu við afturbeygðu fornafni til áherslu svo að setningin merki „jafnvel höfundurinn“: The author signed my copy of the book at the launch.
-
Notaðu "whatsoever": There is absolutely no evidence that the supplement improves memory.
B. Merking
Lestu aðstæðurnar og veldu betri setninguna.
-
Gestur hefur tvisvar afþakkað köku af kurteisi. Þú vilt hvetja hann hlýlega. Hvor setningin á við?emphatic do in an imperative: warm, polite insistence
-
Yfirmaður þinn segir: "You didn't send the report." Þú sendir hana, en degi of seint. Hvort svarið hrekur fullyrðinguna skýrast?stressed did contradicts the doubt
-
Hvor setningin merkir „af því að hann var svo örmagna“?context decides: a natural result = because; a surprising contrast = although
-
Hvor setningin merkir „jafnvel forstjórinn, ekki aðstoðarmaðurinn“?emphatic reflexive = even this person; by herself = alone, without help
-
Skoðanagrein kynnir aðra, jafnmikilvæga hugmynd í formlegum stíl. Hvor setningin á betur við?fronted complement + inversion: formal and well linked
C. Finndu villuna
Í hverri setningu er ein villa eða setningin er rétt. Skrifaðu leiðréttu setninguna eða skrifaðu correct.
-
I do understood your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
-
Strange as may it sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
-
The managing director herself she came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
-
It was a such relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
-
What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Í samhengi
Lestu samtalið. Umorðaðu númeruðu setningarnar með þeirri áherslu sem beðið er um.
Manager: You don't seem to care about this project any more, Ana.
Ana: That's not fair. (19) I care about it. I've just had too much work.
Manager: (20) I don't believe that. You missed two deadlines.
Ana: (21) I missed the first one, but I sent the second report on time. (22) Although I worked very hard, I couldn't finish the analysis alone. (23) Even the client admitted that the brief kept changing.
Manager: (24) Why didn't you tell me sooner?
Ana: I thought you knew. I'm sorry.
-
Umorðaðu setningu (19) með áherslu-do til að mótmæla yfirmanninum.
-
Umorðaðu setningu (20) og settu andlagið fremst.
-
Umorðaðu setningu (21) þannig að áherslu-do í seinni hlutanum dragi fram andstæðuna.
-
Umorðaðu setningu (22) og byrjaðu á "Hard as".
-
Umorðaðu setningu (23) með afturbeygðu fornafni til áherslu í stað "Even".
-
Umorðaðu setningu (24) með "on earth" til að sýna undrun og pirring.
E. Spreyttu þig
Skrifaðu á ensku.
-
Vinur eða vinkona heldur að þér hafi ekki þótt gaman í veislunni hjá honum eða henni. Skrifaðu 2–3 setningar sem svar. Notaðu áherslu-do og að minnsta kosti eitt áhersluorð (so / such, at all, the very).
-
Skrifaðu 2–3 setningar í skoðanagrein um eitthvað sem hefur breyst. Notaðu Gone are the days… og eina setningu með lýsingarorð + as / though.
-
Skrifaðu stutta umsögn um hótel (2 setningar). Notaðu eitt andlag fremst til að sýna andstæðu og whatsoever eða at all.
F. Blönduð upprifjun
Rifjaðu upp efni fyrri kennslustunda.
-
C1-05 Cleft sentences á ensku: It was… that og What I need is… – að draga fram aðalatriðið Byrjaðu á "What": The lack of communication annoyed me most.
-
C1-01 Inversion á ensku: Never have I…, No sooner had I… – umsnúin orðaröð eftir neitun Byrjaðu á "Never": I have never received such poor service.
-
B2-23 Whereas, nevertheless, much as: andstæður og tilslökun á ensku Byrjaðu á "Much as": Although I admire her talent, I find her very difficult to work with.
Svör
A. Form
- That's not true. I did call her last Sunday.
- Strange as it may seem, the plan could save us thousands. / Strange though it may seem, the plan could save us thousands.
- Try as he might, he couldn't remember the password.
- Tired though she was, she stayed up to finish the report. / Tired as she was, she stayed up to finish the report.
- Gone are the days when everyone had a landline.
- Chocolate I can resist, but crisps I can't. / Chocolate I can resist; crisps I can't.
- The author herself signed my copy of the book at the launch. / The author himself signed my copy of the book at the launch.
- There is no evidence whatsoever that the supplement improves memory.
B. Merking
- Do have a piece of cake; I made it this morning.
- I did send it, but it went out a day late.
- Exhausted as he was, he went straight to bed.
- The CEO herself replied to my complaint within an hour.
- Equally important is the question of who will pay for it.
C. Finndu villuna
- I do understand your concerns about the budget, but we simply have no other option at this stage.
- Strange as it may sound, I find long train journeys more relaxing than a week at the beach.
- The managing director herself came down to the shop floor to thank everyone after the inspection.
- It was such a relief to hear that everyone on the boat had been rescued safely after the storm.
- ✓ What on earth were you thinking when you agreed to drive all the way to the coast overnight?
D. Í samhengi
- I do care about it.
- That I don't believe.
- I missed the first one, but I did send the second report on time.
- Hard as I worked, I couldn't finish the analysis alone. / Hard though I worked, I couldn't finish the analysis alone.
- The client herself admitted that the brief kept changing. / The client himself admitted that the brief kept changing.
- Why on earth didn't you tell me sooner?
E. Spreyttu þig
- I did enjoy it, honestly! It was such a lovely evening, and I didn't want to leave at all; I only went early because of my flight.
- Gone are the days when a whole family shared one phone in the hallway. Convenient as smartphones are, they have made it much harder for many of us to switch off.
- The small room I could live with; the noise from the bar I could not. When we complained, we received no apology whatsoever.
F. Blönduð upprifjun
- What annoyed me most was the lack of communication.
- Never have I received such poor service.
- Much as I admire her talent, I find her very difficult to work with.
