Register: ფორმალური და არაფორმალური გრამატიკა ინგლისურად – who თუ whom, between you and me
Register: Formal and Informal Grammar
ამ გვერდზე
მიზანი
ამ გაკვეთილის შემდეგ შეძლებთ ისეთი გრამატიკის არჩევას, რომელიც სიტუაციის ფორმალურობას შეეფერება, ერთი შეტყობინების სამ რეგისტრში გადაწერას, მთელი ტექსტის ერთ რეგისტრში შენარჩუნებას და იმ „მეტისმეტად სწორი“ შეცდომების თავიდან აცილებას, რომლებსაც ბევრი მაღალი დონის მოლაპარაკე უშვებს.
მთავარი იდეა
რეგისტრი ენის ფორმალურობის დონეა. მოსწავლეებს ხშირად ჰგონიათ, რომ რეგისტრი მხოლოდ ლექსიკაა – get თუ obtain. სინამდვილეში გრამატიკაც ატარებს რეგისტრს: შემოკლებული ფორმები, სად დგას წინდებული, who თუ whom, მოქმედებითი თუ ვნებითი, ზმნა თუ არსებითი სახელი.
წარმოიდგინეთ, რომ რეგისტრი შემთხვევისთვის ტანსაცმლის არჩევაა. ადამიანი შიგნით – შეტყობინება – იგივე რჩება. Can't come, sorry! და Unfortunately, I will be unable to attend ერთსა და იმავეს ამბობს – მაისურითა და კოსტიუმით. არცერთი არ არის „უკეთესი ინგლისური“. კოსტიუმი პლაჟზე ისეთივე უცნაურია, როგორც მაისური ოფიციალურ ცერემონიაზე, ხოლო პიჯაკი პლაჟის შორტებზე – ყველაზე უცნაური: ერთ ტექსტში რეგისტრების არევა ნამდვილი შეცდომაა.
ფორმალური გრამატიკა, როგორც წესი, უპიროვნო, სრული და მკვრივია. არაფორმალური – პიროვნული, შემოკლებული და პირდაპირი. ყოველდღიური ინგლისურის უმეტესობა ნეიტრალურია, და ნეიტრალური თქვენი უსაფრთხო არჩევანია. C2 დონის ბოლო მახე მეტისმეტად ფორმალურად „ჩაცმაა“: ისეთი ფორმები, როგორიცაა between you and I, „სწორად“ ჟღერს, მაგრამ სწორი არ არის.
ქართული და ინგლისური
ქართველისთვის რეგისტრი ნაცნობი ცნებაა: „თქვენ“ და „შენ“, „ბატონო“, „გთხოვთ“. ოფიციალური ქართული ტექსტიც უპიროვნოა და ვნებითს ან არსებით სახელს ამჯობინებს: „მოწევა აკრძალულია“, „გადაწყდა, რომ…“ – ზუსტად ფორმალური ინგლისურის მსგავსად. აქ ერთნაირია.
განსხვავებები სხვაგანაა. პირველი: ქართულს ქვემდებარის გამოტოვება ყველა რეგისტრში შეუძლია („მივიღე თქვენი წერილი“), ინგლისურად კი გამოტოვებული ქვემდებარე მხოლოდ მიმოწერისა და ჩანაწერების ნიშანია (Got your message.). ოფიციალურ წერილში ის არაფორმალურად ჟღერს. მეორე: ქართულად თავაზიანობას ფორმალურობის სიტყვები ქმნის – „გაცნობებთ“, „ბატონო გიორგი“, „მე და ჩემი კოლეგა“ – ინგლისურად კი ეს ფრაზები სიტყვასიტყვით ითარგმნება და ან მეტისმეტად მკაცრად, ან არასწორად ჟღერს. მესამე: ქართული „ვის“ whom-ის ბუნებრივ შესატყვისად ჩანს, მაგრამ ინგლისურად whom მხოლოდ დამატებაა.
| ქართული | ინგლისური | რაშია განსხვავება? |
|---|---|---|
| შუაღამის შემდეგ პარკირება აკრძალულია. | Parking is not permitted after midnight. | აქ ერთნაირია: უპიროვნო ფორმა ოფიციალურ წარწერაში |
| გადაწყდა, რომ პარასკევობით ოფისი ადრე დაიკეტება. | It has been decided that the office will close early on Fridays. | აქ ერთნაირია: გადაწყვეტილების მიმღები დამალულია |
| ვის ელაპარაკე? | Who did you speak to? / To whom did you speak? | ქართულად ერთი ფორმა; ინგლისურად who (ნეიტრალური) ან to whom (ფორმალური) |
| შეტყობინება მივიღე. მოგვიანებით დაგირეკავ. | Got your message. Will call later. | ქართულად ქვემდებარის გარეშე ნეიტრალურია; ინგლისურად – მხოლოდ არაფორმალური |
| მე და ჩემს კოლეგას შეხვედრის თხოვნა გვინდა. | My colleague and I would like to request a meeting. | ქართულად „მე“ პირველია; ინგლისურად თავაზიანობით I ბოლოსაა |
| ფასები ისევ იზრდება. / მოსალოდნელია ფასების შემდგომი ზრდა. | Prices are going up again. / A further increase in prices is anticipated. | აქ ერთნაირია: ფორმალური ვერსია ზმნას არსებით სახელად აქცევს |
მოკლედ: ქართული ოფიციალური სტილის უპიროვნო ფორმები და არსებითი სახელები ინგლისურშიც მუშაობს; ფრთხილად იყავით ქვემდებარის გამოტოვებასთან, ქართულ თავაზიან ფორმულებთან („გაცნობებთ“, „ბატონო გიორგი“, „მე და…“) და whom-თან, რომელიც მხოლოდ დამატებაა.
ფორმა
რეგისტრის გრამატიკული ნიშნები
| ნიშანი | არაფორმალური | ნეიტრალური | ფორმალური |
|---|---|---|---|
| შემოკლებული ფორმები | ჩვეულებრივია (can't, it's, we'd) | ხშირია | თავს არიდებენ (cannot, it is) |
| დამატება who / whom | who ან ნაცვალსახელის გარეშე | who / that ან ნაცვალსახელის გარეშე | whom |
| წინდებული | ბოლოს (Who to?) | ბოლოს | whom / which-ის წინ (To whom…?) |
| ქვემდებარე | შეიძლება გამოტოვდეს (Can't come.) | არის | არის |
| შემსრულებელი | you, we, they | you, we | ვნებითი, it + ვნებითი, one |
| ვნებითი გვარი | get- ან be-ვნებითი | be-ვნებითი | be-ვნებითი |
| იდეები | ზმნები (we decided) | შერეული | არსებითი სახელები (the decision) |
| ზმნები | ფრაზული ან მოკლე (find out, get) | შერეული | ერთსიტყვიანი, გრძელი ზმნები (discover, obtain) |
მოკლე / ფრაზული ზმნა → ფორმალური ზმნა
| არაფორმალური / ნეიტრალური | ფორმალური |
|---|---|
| get | obtain, receive |
| find out | discover, ascertain |
| put off | postpone |
| ask for | request |
| look into | investigate |
| go up | increase, rise |
| need | require |
ჰიპერკორექცია: იმდენად ფორმალური, რომ სწორი აღარ არის
| ჰიპერკორექტული ფორმა | სტანდარტული ფორმა | რატომ |
|---|---|---|
| between you and I | between you and me | დამატება წინდებულის შემდეგ |
| the man whom I think is guilty | the man who I think is guilty | who არის is-ის ქვემდებარე |
| Please contact myself. | Please contact me. | წინ I არ არის, რომელზეც myself მიუთითებდა |
გამოყენება
1Who თუ whom და წინდებულის ადგილი
Whom არის who-ს დამატების ფორმა. ყოველდღიურ ინგლისურში who ქვემდებარისთვისაც გამოიყენება და დამატებისთვისაც, წინდებული კი ბოლოს დგას. ფორმალურ წერაში whom ჩნდება, განსაკუთრებით უშუალოდ წინდებულის შემდეგ; იქ ზუსტი ინგლისური whom-ს იყენებს (to who მხოლოდ თავისუფალ საუბარში ისმის). ბოლოში მდგარი წინდებული შეცდომა არ არის, ფორმალურ წერაშიც – ხშირად ყველაზე ბუნებრივი არჩევანია. იხ. C1-15.
2შემოკლებული ფორმები, ვნებითი გვარი და უპიროვნო სტრუქტურები
შემოკლებული ფორმები ჩვეულებრივია მეტყველებაში, კოლეგებთან მიმოწერაში და არაფორმალური წერის უმეტეს ნაწილში; ფორმალური ანგარიშები, იურიდიული და აკადემიური ტექსტები მათ თავს არიდებს. ფორმალური წერა ადამიანსაც მალავს: ის ამჯობინებს ვნებითს (B1-10), უპიროვნო it + ვნებითს (B2-12) და აბსტრაქტულ ქვემდებარეებს. ძალიან ფორმალურ ან მოძველებულ სტილში ზოგადი you-ს ნაცვლად one დგას; იურიდიული ტექსტები ვალდებულებისთვის shall-ს იყენებს.
3არაფორმალური გრამატიკა
არაფორმალური ინგლისური იყენებს ისეთ ნიშნებს, რომლებსაც ფორმალური სტილის სახელმძღვანელოები ერიდება: like კავშირად, გამოტოვებული ქვემდებარე და დამხმარე ზმნა, get-ვნებითი (B2-13). მხოლობითი they უცნობ ან დაუზუსტებელ ადამიანზე სხვა რამაა: ის დღეს ყველა რეგისტრში სტანდარტულია.
4ფორმალური გრამატიკა
ფორმალური წერა წინა გაკვეთილების სტრუქტურებს იყენებს: ინვერსიას (C1-01, C1-03), subjunctive-ს (C1-09), ნომინალიზაციას (C1-11) და ერთსიტყვიან ფორმალურ ზმნებს. გამოიყენეთ ისინი ანგარიშებში, ოფიციალურ წერილებსა და აკადემიურ ტექსტებში – საუბარში იშვიათად.
5ერთი შეტყობინება სამ რეგისტრში
შეტყობინება უცვლელი დატოვეთ და გრამატიკა შეცვალეთ. შენიშნეთ, რომ ფორმალური ვერსია უბრალოდ „უფრო გრძელი“ არ არის: მასში ქვემდებარე იცვლება, ზმნები არსებითი სახელებით ნაცვლდება და მოლაპარაკის გრძნობები ქრება.
6ერთ რეგისტრში დარჩენა – და მეტისმეტად „ჩაცმის“ თავიდან აცილება
ტექსტი ერთ რეგისტრში უნდა დარჩეს. ფორმალურ წერილში მოულოდნელი არაფორმალური ფრაზა ან მეგობრულ შეტყობინებაში მოუქნელი ფორმალური ფრაზა დაუდევრად, ცივად ან სარკასტულად ჟღერს. C2 დონის მეორე მახე ჰიპერკორექციაა: „ფორმალურად მჟღერი“ ფორმა იქ, სადაც სტანდარტული გრამატიკა ჩვეულებრივს მოითხოვს. ზოგი სადავო საკითხი რეგისტრის არჩევანია და არა შეცდომა: less მრავლობითთან (less people) და data მხოლობითი ზმნით მეტყველებაში ხშირია, მაგრამ ზუსტი წერა fewer people-ს ამჯობინებს, სამეცნიერო წერა კი data-ს ხშირად მრავლობითად იყენებს.
ხშირი შეცდომები
მახეები ქართულად მოლაპარაკეებისთვის
1. „მივიღე თქვენი ინვოისი“ → ქვემდებარის გარეშე ოფიციალურ წერილში. ქართულად ქვემდებარის გამოტოვება ყველა რეგისტრში ნეიტრალურია: „მივიღე თქვენი ინვოისი და პარასკევამდე გადავიხდი“. ინგლისურად გამოტოვებული I მიმოწერისა და ჩანაწერების ნიშანია; ოფიციალურ წერილში ის დაუდევრად ჟღერს.
2. „ბატონო გიორგი“ → Dear Mr Giorgi. ქართულად „ბატონი“ / „ქალბატონი“ სახელს ერთვის. ინგლისურად Mr / Ms მხოლოდ გვართან დგას; სახელით მიმართვა უკვე არაფორმალურია და ტიტული მას აღარ სჭირდება.
3. „მე და ლევანმა“ → I and Levan. ქართულად „მე“ ბუნებრივად პირველია: „მე და ლევანმა მოკლე პრეზენტაცია მოვამზადეთ“. ინგლისურად თავაზიანობის წესით I ბოლოს დგას, და ნეიტრალურ ან ფორმალურ ტექსტში I and… უხეშად ჟღერს.
4. „გაცნობებთ, რომ…“ → We inform you that. ქართულ ოფიციალურ ტექსტში „გაცნობებთ“ ჩვეულებრივი შესავალია. ინგლისურად We inform you that… მოძველებულად და მკაცრად ჟღერს; თანამედროვე ფორმალური წერა ამბობს Please note that…, We would like to let you know that… ან I am writing to inform you that….
არ აგერიოთ
ფორმალური თუ თავაზიანი – ფორმალურობა სიტუაციას ეხება; თავაზიანობა – პატივისცემას. არაფორმალური ენა შეიძლება ძალიან თავაზიანი იყოს, ფორმალური კი – უხეში. იხ. A2-23.
get-ვნებითი თუ be-ვნებითი – ორივე ვნებითია. Get არაფორმალურია და ხშირად მოულოდნელ ან არასასურველ ცვლილებაზე მიანიშნებს; be ნეიტრალურია და ფორმალურ წერაში ერთადერთი არჩევანია. იხ. B2-13.
ზეპირი არაფორმალურობა თუ წერილობითი არაფორმალურობა – გამოტოვებული ქვემდებარე ჩანაწერებს, მიმოწერასა და მეტყველებას ეკუთვნის; heads, tails და ბუნდოვანი ენა – საუბარს. იხ. C2-03.
მართლწერა და გამოთქმა
- ფორმალურ წერაში შემოკლებული ფორმები სრულად დაწერეთ: cannot ერთი სიტყვაა; will not, it is, they are.
- Who /huː/ და whom /huːm/ მხოლოდ ბოლო /m/-ით განსხვავდება. /h/ ქართული „ჰ“-ა, არა „ხ“; /uː/ გრძელია. სწრაფ მეტყველებაში whom იშვიათია.
- დაწერილი შემოკლებები, როგორიცაა wanna, gonna, gotta, მხოლოდ ძალიან არაფორმალურ შეტყობინებებს ან ჩაწერილ დიალოგს ეკუთვნის. იხ. T-01.
- ფორმალურ ტექსტში ბევრ წინადადებას ნუ დაიწყებთ And-ით ან But-ით; However და In addition უფრო უსაფრთხოა. იხ. C1-12.
- ისეთი შემოკლებები, როგორიცაა ASAP, FYI და pls, არაფორმალურია; ფორმალურ ტექსტში სრულად დაწერეთ.
- ქართულად დიდი ასოები არ გვაქვს, მაგრამ ინგლისურ ოფიციალურ წერილში Dear Mr Beridze, Yours sincerely და I ყოველთვის დიდი ასოთი იწერება.
ოქროს წესი
შეტყობინება დატოვეთ, „ტანსაცმელი“ შეცვალეთ: ფორმალური გრამატიკა სრული, უპიროვნო და არსებითი სახელებით მდიდარია; არაფორმალური – შემოკლებული, პიროვნული და ზმნებით მდიდარი. ერთ ტექსტში ერთი რეგისტრი შეინარჩუნეთ, როცა დარწმუნებული არ ხართ, ნეიტრალური აირჩიეთ, და I-ს, whom-ს ან myself-ს მხოლოდ იმიტომ ნუ გამოიყენებთ, რომ ფორმალურად ჟღერს. ოფიციალურ ინგლისურ წერილში ქვემდებარე ყოველთვის დაწერეთ.
სავარჯიშოები
A. ფორმა
გადაწერეთ თითოეული წინადადება მოცემულ რეგისტრში. შეინარჩუნეთ შეტყობინება.
-
გადაწერეთ ფორმალურად, წინდებული წინ დასვით: Who did you give the keys to?
-
გადაწერეთ ოფიციალურ წარწერად "permitted"-ით: You can't smoke anywhere in this building.
-
გადაწერეთ ფორმალურად: ორივე ფრაზული ზმნა ერთსიტყვიანი ფორმალური ზმნით შეცვალეთ: We need to find out why the costs went up.
-
გადაწერეთ უპიროვნო "it" + ვნებითით: People think the scheme will fail.
-
გადაწერეთ ნეიტრალურ წერილად, გამოტოვებული სიტყვები დააბრუნეთ: Got your email. Will reply tomorrow.
-
გადაწერეთ ფორმალური წერილობითი სტილით: Like I said, the meeting's been put off.
-
ეს ოფიციალური წარწერა ნეიტრალური, ყოველდღიური ინგლისურით გადაწერეთ: Visitors are required to obtain a pass from reception.
B. მნიშვნელობა
წაიკითხეთ სიტუაცია და აირჩიეთ ყველაზე შესაფერისი წინადადება.
-
ოფიციალური საჩივარი. რომელი ვერსია შეეფერება რეგისტრს საუკეთესოდ?დამატება whom ფორმალურ წერას შეეფერება; who ნეიტრალურ ინგლისურში სწორია
-
წერილი კოლეგას, რომელთანაც ყოველდღე მუშაობთ. რომელი შეეფერება?ფორმალური ვერსია ცივად ჟღერდა
-
ოფიციალური პროექტის ანგარიში. რომელი შეეფერება?უპიროვნო, არსებით სახელებზე აგებული, შემოკლებების გარეშე
-
თანამედროვე, ნათელი რჩევები სტუდენტებისთვის უნივერსიტეტის საიტზე. რომელი შეეფერება?მხოლობითი they ყველა რეგისტრში სტანდარტულია; one მოძველებულად ჟღერს
-
მოკლე შეტყობინება მეგობარს, რომელსაც ყავაზე ხვდებით. რომელი შეეფერება?გამოტოვებული ქვემდებარე შეტყობინებას შეეფერება
-
ოფიციალური განცხადება. რომელი მიჰყვება სტანდარტულ გრამატიკას?who არის „will strengthen“-ის ქვემდებარე; whom აქ ჰიპერკორექციაა
C. იპოვეთ შეცდომა
ყოველ წინადადებაში ერთი შეცდომაა, ან წინადადება სწორია. დაწერეთ გასწორებული წინადადება ან დაწერეთ correct.
-
Thank you very much for inviting my husband and I to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
-
Any questions about the new booking system should be addressed to myself or to the IT helpdesk.
-
Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
-
Whom is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
-
Between you and I, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. კონტექსტში
ამ მონახაზში რეგისტრები არეულია: მიმართვა და დასასრული ფორმალურია, ძირითადი ტექსტი – არა. დანომრილი ნაწილები ფორმალური სტილით გადაწერეთ.
Dear Ms Okafor,
Thank you for your letter of 3 March. (19) Just to let you know, your order's been sent off. (20) If you need any more info, get in touch with myself directly. (21) We're really sorry about the delay. It was caused by a technical fault. (22) We got a new part from our supplier, and the problem's been sorted. (23) Could you let me know who I should send the invoice to?
Yours sincerely,
Daniel Reyes
-
გადაწერეთ (19), დაიწყეთ სიტყვებით "I am writing to confirm".
-
გადაწერეთ (20) ინვერსიული პირობით და ნაცვალსახელი გაასწორეთ.
-
გააერთიანეთ (21) ერთ წინადადებად "for which"-ით.
-
გადაწერეთ (22) ვნებითი გვარითა და ფორმალური ზმნებით.
-
გადაწერეთ (23) "to whom"-ით და ვნებითი გვარით.
E. თქვენი ჯერი
დაწერეთ ინგლისურად.
-
ორშაბათს შეხვედრას ვერ ესწრებით. დაწერეთ შეტყობინება სამჯერ: მეგობარს (გამოტოვებული ქვემდებარით), კოლეგას (ნეიტრალურად, შემოკლებული ფორმებით) და ოფიციალური წერილი (შემოკლებების გარეშე, ზმნით attend და მიზეზისთვის არსებითი ფრაზით).
-
გადაწერეთ ფორმალური ანგარიშის სტილით: "Because the company grew so fast, it needed more staff." ქვემდებარედ ნომინალიზაცია გამოიყენეთ და ერთი ყოველდღიური სიტყვა მაინც ფორმალურით შეცვალეთ.
-
მეგობარმა დაბადების დღის ვახშამზე დაგპატიჟათ, თქვენ კი უარი უნდა თქვათ. დაწერეთ 2–3 არაფორმალური, მაგრამ თბილი წინადადება: გამოიყენეთ შემოკლებული ფორმები და ერთი გამოტოვებული ქვემდებარე მაინც, და არა ფორმალური ფრაზები, როგორიცაა I regret ან unable.
F. შერეული გამეორება
გაიმეორეთ წინა გაკვეთილები.
-
C1-09 The Subjunctive ინგლისურად: I suggest that he go, It is essential that she be – კავშირებითი გადაწერეთ ფორმალური სტილით, subjunctive-ით: The committee insists that every member should attend the meeting.
-
C1-15 To Whom, Whereby, In Which Case, Whatever – რთული მიმართებითი დამოკიდებული წინადადებები შეაერთეთ ფორმალურად, წინდებული + "whom"-ით: I sent the report to a colleague. That colleague has left the company.
-
C1-03 Formal Conditionals: Should You Need, Were I To, Had I Known, But For – ფორმალური პირობითი წინადადებები გადაწერეთ ინვერსიით: If you have any problems, call this number.
პასუხები
A. ფორმა
- To whom did you give the keys?
- Smoking is not permitted anywhere in this building.
- We need to establish why the costs increased. / We need to ascertain why the costs increased. / We need to determine why the costs rose.
- It is thought that the scheme will fail. / It is believed that the scheme will fail.
- I got your email. I'll reply tomorrow. / I've got your email. I'll reply tomorrow.
- As I said, the meeting has been postponed. / As previously stated, the meeting has been postponed.
- Visitors need to get a pass from reception. / You need to get a pass from reception.
B. მნიშვნელობა
- The manager whom I contacted has not replied.
- Just to let you know, I won't be able to make tomorrow's meeting.
- The project was delayed owing to a failure to reach agreement.
- If a student is ill, they should inform the office.
- Running late, sorry! Be there in ten.
- The candidate who we believe will strengthen the team has accepted the post.
C. იპოვეთ შეცდომა
- Thank you very much for inviting my husband and me to your daughter's wedding; we would be delighted to attend.
- Any questions about the new booking system should be addressed to me or to the IT helpdesk.
- ✓ Whom should I contact if the replacement part has still not arrived by the end of the week?
- Who is responsible for checking that the fire doors are kept closed at all times?
- Between you and me, the new system has caused far more problems than it has solved.
D. კონტექსტში
- I am writing to confirm that your order has been dispatched.
- Should you require any further information, please contact me directly.
- The delay, for which we apologise, was caused by a technical fault.
- A replacement part has been obtained from our supplier, and the problem has been resolved. / A replacement part was obtained from our supplier, and the problem has been resolved.
- Could you please let me know to whom the invoice should be sent? / Could you please let me know to whom the invoice should be addressed?
E. თქვენი ჯერი
- Can't make Monday, sorry — dentist! / I'm afraid I won't be able to come to the meeting on Monday because I have a dentist's appointment. / Unfortunately, I will be unable to attend the meeting on Monday owing to a prior medical appointment.
- The rapid growth of the company resulted in a need for additional staff.
- So sorry, can't make Saturday — I'm away at my cousin's wedding. Hope you have a brilliant night! Let's catch up next week.
F. შერეული გამეორება
- The committee insists that every member attend the meeting.
- The colleague to whom I sent the report has left the company.
- Should you have any problems, call this number.
