Етістіктің бастауышпен қиысуы қазақша: a total of, more than one, both my, such a, twice the
Advanced Agreement and Determiners
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз форма мен мағына екі жаққа тартқанда етістіктің жекеше не көпше түрін таңдай аласыз (the majority, a total of, more than one, one in five, what we need), тізіммен there is / are тіркесін дұрыс қолдана аласыз және both my, such a, quite a, many a, what little, half the, twice the сияқты күрделі анықтауыш тіркестерін құра аласыз.
Негізгі идея
Әдетте етістік бастауыштың грамматикалық басты сөзімен қиысады: The list of names is long — басты сөз names емес, list. Бұл грамматикалық қиысу.
Бірақ кейде форма бір нәрсені, мағына басқа нәрсені айтады. A total of fifty people тіркесінің басты сөзі жекеше (total), бірақ мағынасы көп адам екені анық. Fish and chips екі зат есімнен тұрады, бірақ бір тағамды білдіреді. Форма мен мағына екі жаққа ажыраса, ағылшын тілі көбіне мағынаға жол береді. Бұл мағыналық қиысу (notional agreement).
Етістік үшін арқан тартысты елестетіңіз. Бір жақта басты зат есімнің формасы, екінші жақта бүкіл тіркестің мағынасы. Әдетте олар бір жаққа тартады, ешқандай тартыс болмайды. C2 деңгейінде мағына жеңетін тіркестерді (a total of… were), форма жеңетін тіркестерді (more than one person was) және екі командаға да жеңуге рұқсат етілген тіркестерді (one in five people is / are) білуіңіз керек.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде сан есім мен мөлшер сөздерінен кейін зат есім жекеше тұрады («елу адам», «көп адам»), ал 3-жақтағы етістік санға қарай көбіне өзгермейді («Ол келді», «Олар келді»). Сондықтан бізде is / are, has / have таңдау әдеті жоқ, ал ағылшынша бұл міндетті. Анықтауыш сөздердің реті де басқа: қазақша бәрі мен екеуі де зат есімнен кейін тұрады («студенттердің бәрі», «ата-анамның екеуі де»), ал ағылшынша all, both зат есімнің алдында, тіпті the / my сөзінен де бұрын келеді. Қазақтың сондай сөзі әрі so, әрі such қызметін атқарады және артикль талап етпейді; ағылшынша зат есімнің алдында such (a) керек. Екі есе тіркесі twice / double the тіркесіне сай келеді.
| Қазақша | Не істейді | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Апатта елу адам жарақат алды. | сан есімнен кейін жекеше, етістікте сан жоқ | A total of 50 people were injured. |
| Шешімге көп адам наразы. | мөлшер сөзі + жекеше | A lot of people are unhappy with the decision. |
| Студенттердің бәрі емтиханнан өтті. | бәрі зат есімнен кейін | All the students passed the exam. |
| Ата-анамның екеуі де мұғалім. | екеуі де зат есімнен кейін | Both my parents are teachers. |
| Сондай әдемі көрініс еді. | сондай = so / such, артикльсіз | It was such a beautiful view. |
| Жаңа пәтер ескісінен екі есе үлкен. | екі есе | The new flat is twice the size of the old one. |
Құрылым
Форма мен мағына ажырағанда
| Бастауыш | Етістік | Себебі |
|---|---|---|
| A total of 50 people | were injured. | мағына (көп адам) жеңеді |
| The total | is 50. | форма: бір жалпы сан |
| The majority of voters | are / is in favour. | екеуі де; көпше жиірек |
| The government's majority | is small. | бір сан: жекеше |
| More than one person | was injured. | форма: one person |
| More than two people | were injured. | форма: people |
| One in five adults | has / have a second job. | екеуі де қолданылады |
| Fish and chips | is my favourite meal. | бір тағам |
| The manager, as well as her two assistants, | was at the meeting. | форма: бірінші бастауыш |
Анықтауыш сөздердің тіркесі
| Үлгі | Мысал | Былай емес |
|---|---|---|
| all / both / half + (of) + the / my / these | all the students, both my parents, half the time | the all students, the both |
| such / what / quite / rather + a + (сын есім) + зат есім | such a mess, quite a good idea, rather a long wait | a such mess |
| many a + жекеше зат есім + жекеше етістік | Many a student has struggled with this. | many a students |
| what little + саналмайтын / what few + көпше | what little money I had, what few friends he had | — |
| double / twice / three times + the + зат есім | double the price, twice the size | the double price |
| half a / half an + зат есім | half an hour, half a kilo | a half of an hour |
Қолданылуы
1Мағына жеңеді: мағыналық қиысу
A total of, a lot of, a couple of, a majority of, a third of, half of сияқты мөлшер тіркестерімен етістік әдетте of сөзінен кейінгі зат есіммен қиысады, өйткені мағынаны сол зат есім береді. And арқылы жалғанған екі зат есім әдетте көпше етістік алады — егер олар бірге бір ғана нәрсені атамаса.
2Форма жеңеді: көпше не жекеше сияқты көрінетін тіркестер
Кейбір тіркестер мағынасы көпше болса да, қатаң грамматикалық қиысуды сақтайды. More than one + жекеше зат есім жекеше етістік алады. As well as, along with, together with және in addition to тіркестері бастауышты көпше етпейді: ұқыпты жазуда етістік бірінші зат есіммен қиысады (бейресми тілде көпше етістік жиі кездеседі). One in five / one in ten тіркестерімен жекеше де, көпше де қолданылады; ұқыпты жазуда жекеше — дәстүрлі таңдау.
3What-бағыныңқылар және тізіммен there is / are
What-бағыныңқы бастауыш әдетте жекеше етістік алады. Толықтырғыш көпше болса және what «the things that» дегенді білдірсе, көпше де дұрыс (B2-20, C1-05). There is / are + тізіммен етістік көбіне бірінші бөлікпен қиысады, әсіресе сөйлеуде. Сөйлеуде there's көпше зат есімнің алдында да айтылады, бірақ ұқыпты жазуда there are қолданылады.
4All, both, half, double және twice + the / my / this
All, both және half басқа анықтауыш сөздердің алдында тұрады: all the, both my, half this. Зат есімнің алдында of міндетті емес (all (of) the students), бірақ есімдіктің алдында керек (all of them). Double, twice, three times + the + зат есім мөлшерді салыстырады; twice a week — жиілік (B1-22). Half an hour — UK-тегі әдеттегі түрі; US-та a half hour да жиі.
5Such a, quite a, rather a, many a, what little, what few
Such, what, quite және rather әдетте a/an сөзінің алдында тұрады: such a nice day, quite a long time. Rather сөзімен екі тәртіп те мүмкін (rather a long wait / a rather long wait). Many a + жекеше зат есім «көп» дегенді білдіреді және жекеше етістік алады; бұл кітаби не ресми түр. What little / what few «аз мөлшер — бәрі» дегенді білдіреді: сөйлеушіде аз ғана болды, бірақ соның бәрін жұмсады.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Көп адам жылқы ұстайды» → keeps. Қазақша «көп», «бірнеше» сөздерінен кейін зат есім жекеше тұрады, ал етістік санды көрсетпейді: «Біздің ауылда көп адам жылқы ұстайды». Ағылшынша a lot of people көпше, сондықтан етістік те көпше болуы керек: 3-жақ жекешенің -s жалғауы жалғанбайды.
2. «Қызметкерлердің бәрі» → all of employees. Қазақша «бәрі» зат есімнен кейін келеді, ал артикль мүлде жоқ. Ағылшынша all of тіркесінен кейін міндетті түрде the, my, these сияқты анықтауыш сөз не есімдік керек; немесе of сөзін алып тастап, жалпы мағынада all employees деңіз.
3. «Сондай жақсы ауа райы» → so nice weather. Қазақтың «сондай» сөзі сын есіммен де, зат есім тіркесімен де жұмыс істейді: «сондай жылы», «сондай жақсы ауа райы». Ағылшынша so тек жалғыз сын есіммен келеді; сын есім + зат есімнің алдында such керек (саналатын жекеше зат есіммен such a, саналмайтынмен жай such).
Шатастырмаңыз
a number of / the number of және a total of / the total — Үлгі бірдей: a + зат есім + of = көпше мағына, көпше етістік; the + зат есім = бір сан, жекеше етістік. B2-19 қараңыз.
twice a week және twice the size — Twice a + уақыт сөзі — жиілік; twice the + зат есім мөлшерді салыстырады.
little / few және what little / what few — Жалғыз little пен few жетіспеушілікті көрсетеді (B2-19); what little / what few аз мөлшердің бәрі жұмсалғанын көрсетеді.
Жазылуы мен айтылуы
- Half /hɑːf/ (UK), /hæf/ (US): l әрпі айтылмайды. US-тағы /æ/ дыбысы қазақтың ә дыбысына жақын. Көпше түрі — halves.
- Half an hour бір бүтін тіркес ретінде, әлсіз an дыбысымен жалғасып айтылады: /hɑːf ən ˈaʊə/.
- Many a жалғасып айтылады, a әлсіз /ə/ болады; екпін зат есімге түседі: many a student.
- Such a мен quite a тіркестерінде a әлсіз /ə/ болып айтылады, ол қазақтың қысқа ы дыбысына ұқсас.
Алтын ереже
Етістік әдетте бастауыштың басты сөзімен қиысады, бірақ мөлшер тіркестерімен (a total of, a lot of, half of, the majority of) көбіне мағына жеңеді, яғни of сөзінен кейінгі зат есім шешеді. More than one + жекеше зат есім жекеше күйінде қалады. All, both, half, double, twice сөздері the сөзінің алдында тұрады; such, quite, what әдетте a сөзінің алдында тұрады. Есте сақтаңыз: қазақша сан есімнен кейін жекеше тұрса да, ағылшынша етістік көпше болуы мүмкін.
Жаттығулар
A. Құрылым
Әр сөйлемді берілген сөзбен не тіркеспен қайта жазыңыз. Етістіктің қиысуын тексеріңіз.
-
«A total of» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: Altogether, 120 jobs were lost when the factory closed.
-
«More than one» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: At least two passengers were injured when the bus braked suddenly.
-
Ресми, кітаби стильде «Many a» тіркесінен бастап қайта жазыңыз: Many students have struggled with this chapter.
-
«what little» тіркесімен қайта жазыңыз: She had only a little money, but she spent all of it on books.
-
«such» сөзімен қайта жазыңыз: The journey was so long that we had to stop twice.
-
«both» сөзімен бір сөйлем етіп қайта жазыңыз: My mother is a teacher, and my father is a teacher too.
-
«What we need» тіркесін бастауыш етіп қайта жазыңыз: We need more volunteers.
B. Мағына
Мәтінге жақсырақ сай келетін сөйлемді таңдаңыз. Ескертпе себебін түсіндіреді.
-
Ресми жазбаша есеп. Қай сөйлем орындырақ?there's + көпше бейресми сөйлеуге тән
-
Мұқият өңделген жылдық есеп. Қай сөйлем дәстүрлі ережеге сай?as well as бастауышты көпше етпейді
-
Өмірбаян: жазушы ол кісінің достары аз болғанын, бірақ солардың әрқайсысы оны жалғыз қалдырмағанын ерекшелегісі келеді. Қай сөйлем осыны айтады?what few = аз санның бәрі
-
Бір тағам туралы мейрамхана шолуы: картоп фримен берілетін қуырылған балық. Қай сөйлем дұрыс?екі зат есім, бір тағам: жекеше
-
Ұқыпты жазуға арналған стиль нұсқаулығы дәстүрлі түрді талап етеді. Қай сөйлем соған сай?екеуі де қолданылады; жекеше — дәстүрлі таңдау
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде қиысуға не анықтауыш сөздердің ретіне қатысты бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
According to the police, more than one driver were travelling well above the speed limit when the accident happened on the bypass.
-
The both candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales.
-
I had never stayed in a such beautiful hotel before, so I took photographs of every room on the first morning.
-
Many a visitor has been surprised to discover that the castle's oldest tower is actually a nineteenth-century copy.
-
After the renovation, the landlord started asking the double rent, so most of the tenants decided to look for somewhere cheaper.
D. Мәтін ішінде
Жаңалық хабарын өңдеңіз. Нұсқау бойынша қайта жазыңыз не таңдаңыз және әр етістікті тексеріңіз.
(18) Altogether, 3,000 people joined yesterday's march against plans to build on the riverbank. (19) Most of the marchers were students from the city's two universities. (20) At least two speakers were arrested during the afternoon. (21) The mayor, along with her deputy, ___ agreed to meet the organisers next week. Police described the march as peaceful. (22) "The event was so calm that we hardly needed to be there," said one officer. (23) The organisers had only a little time to plan the march, but they used all of it well. They say they will return next month with (24) a crowd two times as big.
-
(18) сөйлемін «A total of» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
-
(19) сөйлемін «The majority of» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
-
(20) сөйлемін «More than one» тіркесінен бастап қайта жазыңыз.
-
(21) сөйлемінің қай нұсқасы ұқыпты жазылған жаңалық хабарына сай?along with бастауышты көпше етпейді
-
(22) бөлігіндегі полиция қызметкерінің сөзін «such» сөзімен қайта жазыңыз.
-
(23) сөйлемін «what little» тіркесімен қайта жазыңыз.
-
(24) бөлігін «twice the» тіркесімен қайта жазыңыз.
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Сыныптастарыңыз не әріптестеріңіз арасында өткен сауалнаманы қысқа есепке арнап үш сөйлеммен қорытындылаңыз. Табыс белгілері: a total of, the majority of және one in five (не one in ten) тіркестерін қолданыңыз; әр етістік дұрыс қиысуы керек, кемінде біреуі жекеше болсын.
-
Үйіңіздің не отбасыңыздың қалай өзгергені туралы 2–3 сөйлем жазыңыз. Табыс белгілері: both my не all the, half my және twice the не double the тіркестерін қолданыңыз.
-
Бір жер не қиын кезең туралы ресми не кітаби стильде екі сөйлем жазыңыз. Табыс белгілері: жекеше етістікпен many a және what little не what few қолданыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
B2-19 Few пе, a few ма? Little мен a little қазақша: «аз» және «біраз» айырмашылығы Туризм көрсеткіштері туралы есеп. Қай сөйлем дұрыс?the number = бір сан: жекеше
-
B2-22 Subject-verb agreement қазақша: news is ма, news are ма? Қиын зат есімдер «information» сөзін бастауыш етіп қайта жазыңыз: The details on the website are out of date.
-
B2-22 Subject-verb agreement қазақша: news is ма, news are ма? Қиын зат есімдер «Neither … nor» тіркесімен қайта жазыңыз: The manager wasn't available, and her assistants weren't available either.
Жауаптар
A. Құрылым
- A total of 120 jobs were lost when the factory closed.
- More than one passenger was injured when the bus braked suddenly.
- Many a student has struggled with this chapter.
- She spent what little money she had on books.
- It was such a long journey that we had to stop twice.
- Both my parents are teachers. / Both of my parents are teachers. / My parents are both teachers.
- What we need is more volunteers. / What we need are more volunteers.
B. Мағына
- There are several reasons for the delay.
- The chair, as well as two directors, was present at the meeting.
- What few friends he had stayed loyal to him.
- Fish and chips is the best thing on the menu.
- One in five adults has a second job.
C. Қатені табыңыз
- According to the police, more than one driver was travelling well above the speed limit when the accident happened on the bypass.
- Both candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales. / Both the candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales. / Both of the candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales.
- I had never stayed in such a beautiful hotel before, so I took photographs of every room on the first morning.
- ✓ Many a visitor has been surprised to discover that the castle's oldest tower is actually a nineteenth-century copy.
- After the renovation, the landlord started asking double the rent, so most of the tenants decided to look for somewhere cheaper. / After the renovation, the landlord started asking twice the rent, so most of the tenants decided to look for somewhere cheaper.
D. Мәтін ішінде
- A total of 3,000 people joined yesterday's march against plans to build on the riverbank.
- The majority of the marchers were students from the city's two universities.
- More than one speaker was arrested during the afternoon.
- The mayor, along with her deputy, has agreed to meet the organisers next week.
- It was such a calm event that we hardly needed to be there.
- The organisers used what little time they had well. / The organisers made good use of what little time they had.
- They say they will return next month with twice the number of people. / They say they will return next month with a crowd twice the size.
E. Сіздің кезегіңіз
- A total of 40 employees took part in the survey. The majority of them walk or cycle to work. One in five drives to the office every day.
- Both my brothers have moved out, and the house suddenly feels twice the size. I now spend half my evenings in a garden that is far too big for one person.
- Many a traveller has sheltered in this mountain hut during a storm. Most of them left behind what little food they could spare for the next visitor.
F. Аралас қайталау
- The number of tourists has doubled since 2015.
- The information on the website is out of date.
- Neither the manager nor her assistants were available.
