Англисче ээ менен баяндоочтун ыкташуусу жана аныктоочтор кыргызча: a total of, more than one, both my, such a, twice the
Advanced Agreement and Determiners
Бул бетте
Максат
Бул сабактан кийин сиз форма менен маани ар башка жакка тартканда этиштин жекелик же көптүк формасын тандай аласыз (the majority, a total of, more than one, one in five, what we need), тизме менен there is/are колдоно аласыз жана both my, such a, quite a, many a, what little, half the жана twice the сыяктуу татаал аныктооч тизмектерин түзө аласыз.
Негизги ой
Адатта этиш ээнин грамматикалык негизги сөзү менен ыкташат: The list of names is long – негизги сөз list, names эмес. Бул – грамматикалык ыкташуу (grammatical agreement).
Бирок кээде форма бир нерсе дейт, маани башка нерсе дейт. A total of fifty people тизмегинин негизги сөзү жекелик сандагы total, бирок мааниси – көп адам. Fish and chips эки зат атоочтон турат, бирок бир тамакты билдирет. Форма менен маани ажырашканда, англисчеде көбүнчө маани жеңет. Бул – маанилик ыкташуу (notional agreement).
Этиш үчүн аркан тартыш болуп жатат деп элестетиңиз. Бир тарапта – негизги зат атоочтун формасы, экинчи тарапта – бүтүндөй тизмектин мааниси. Адатта экөө бир жакка тартат, талаш жок. C2 деңгээлинде сиз маани жеңген тизмектерди (a total of… were), форма жеңген тизмектерди (more than one person was) жана эки командага тең жеңишке уруксат берилген тизмектерди (one in five people is / are) билишиңиз керек.
Кыргыз тили жана англис тили
Кыргызча сан атоочтон жана «көп», «бир нече», «бир топ» сыяктуу сөздөрдөн кийин зат атооч жекелик санда калат: «50 адам», «көп турист», «бир нече студент». Үчүнчү жактагы этиш да көптүк санды милдеттүү түрдө белгилебейт: «Көп турист келди» да, «Туристтер келишти» да туура. Англисчеде болсо бул сүйлөмдөрдө зат атооч да, этиш да көптүк санда болушу керек: A lot of tourists come… Аныктоочтордун тартиби да башкача. Кыргызча таандык форма адатта алдыда, санды билдирген сөз кийин келет: «менин эки агам тең», «ата-энемдин экөө тең»; англисче both бардык аныктоочтордун алдында турат: both my parents. Кыргызча «мындай кооз көрүнүш» дегенде артикль жок, ал эми англисче such сөзүнөн кийин саналуучу жекелик зат атоочко a керек: such a beautiful view. «Эки эсе чоң» жана «жарым саат» англисчеде twice the size жана half an hour болот.
| Кыргызча | Англисче | Эмнеси айырмаланат? |
|---|---|---|
| Кырсыкта жалпысынан 50 адам жаракат алды. | A total of 50 people were injured in the crash. | кыргызча сан + жекелик сан; англисче people + were |
| Көп адам бул чечимге нааразы. | A lot of people are unhappy with the decision. | «көп» + жекелик сан; англисче көптүк сан + are |
| Бирден ашык адам жаракат алды. | More than one person was hurt. | Бул жерде да ушундай: person жекелик, этиш да жекелик |
| Ата-энемдин экөө тең мугалим. | Both my parents are teachers. | кыргызча таандык форма алдыда; англисче both + my |
| Мындай кооз көрүнүштү мурун көргөн эмесмин. | I've never seen such a beautiful view. | кыргызча артикль жок; англисче such a |
| Жаңы батир эскисинен эки эсе чоң. | The new flat is twice the size of the old one. | «эки эсе чоң» → twice the size |
| Жарым саат күттүк. | We waited half an hour. | «жарым саат» → half an hour |
| Чоңдордун бештен бири кошумча жумушта иштейт. | One in five adults has a second job. | «бештен бири» → one in five; has / have экөө тең колдонулат |
| Ал колунда болгон аз гана тамагынын баарын балдарга берди. | She gave the children what little food she had. | «аз гана … баарын» → what little |
Кыскасы: кыргызча сан атооч жана «көп» сөзүнөн кийинки жекелик сан англисчеде көптүк сан + көптүк этиш болот (a total of 50 people were, a lot of people are), бирок more than one + жекелик сан жекелик бойдон калат; «менин эки агам тең» → both my brothers; «мындай кооз» → such a beautiful; «жарым саат» → half an hour.
Түзүлүшү
Форма менен маани ажырашканда
| Ээ | Этиш | Эмне үчүн |
|---|---|---|
| A total of 50 people | were injured. | маани (көп адам) жеңет |
| The total | is 50. | форма: бир жыйынтык сан |
| The majority of voters | are / is in favour. | экөө тең; көптүк сан көбүрөөк колдонулат |
| The government's majority | is small. | бир сан: жекелик сан |
| More than one person | was injured. | форма: one person |
| More than two people | were injured. | форма: people |
| One in five adults | has / have a second job. | экөө тең колдонулат |
| Fish and chips | is my favourite meal. | бир тамак |
| The manager, as well as her two assistants, | was at the meeting. | форма: биринчи ээ |
Аныктоочтордун тизмектери
| Үлгү | Мисал | Туура эмес |
|---|---|---|
| all / both / half + (of) + the / my / these | all the students, both my parents, half the time | the all students, the both |
| such / what / quite / rather + a + (сын атооч) + зат атооч | such a mess, quite a good idea, rather a long wait | a such mess |
| many a + жекелик сандагы зат атооч + жекелик сандагы этиш | Many a student has struggled with this. | many a students |
| what little + саналбоочу / what few + көптүк сан | what little money I had, what few friends he had | — |
| double / twice / three times + the + зат атооч | double the price, twice the size | the double price |
| half a / half an + зат атооч | half an hour, half a kilo | a half of an hour |
Колдонулушу
1Маани жеңет: маанилик ыкташуу
A total of, a lot of, a couple of, a majority of, a third of, half of сыяктуу сандык тизмектерде этиш адатта of сөзүнөн кийинки зат атооч менен ыкташат, анткени маанини ошол зат атооч көтөрөт. And менен бириккен эки зат атооч адатта көптүк сандагы этиш алат, эгер алар бирге бир гана нерсени атабаса. Кыргызча мындай сүйлөмдөрдө этиш көп учурда жекелик формада калат («50 адам жаракат алды»), ошондуктан англисче көптүк этишке өзгөчө көңүл буруңуз.
2Форма жеңет: көптүк же жекелик сыяктуу көрүнгөн тизмектер
Айрым тизмектер мааниси көптүк болсо да, катуу грамматикалык ыкташууну сактайт. More than one + жекелик сандагы зат атооч жекелик сандагы этиш алат. As well as, along with, together with жана in addition to сыяктуу тизмектер ээни көптүк санга айлантпайт: кылдат жазууда этиш биринчи зат атооч менен ыкташат (бейрасмий кепте көптүк этиш да көп кездешет). One in five / one in ten менен жекелик да, көптүк да колдонулат; кылдат жазууда жекелик сан салттуу тандоо.
3What-сүйлөмдөр жана тизме менен there is / are
What-сүйлөм ээ болгондо, адатта жекелик сандагы этиш алат. Баяндоочтун бөлүгү көптүк санда болуп, what «… нерселер» дегенди билдирсе, көптүк сан да туура (B2-20, C1-05). There is / are + тизме менен этиш көбүнчө, айрыкча оозеки кепте, биринчи нерсе менен ыкташат. Оозеки кепте there's көптүк сандагы зат атоочтордун алдында да колдонулат, бирок кылдат жазууда there are колдонулат. Кыргызча мунун баарына «бар» деген бир эле сөз жетет.
4All, both, half, double жана twice + the / my / this
All, both жана half башка аныктоочтордун алдында турат: all the, both my, half this. Зат атоочтун алдында of милдеттүү эмес (all (of) the students), бирок ат атоочтун алдында керек (all of them). Double, twice, three times + the + зат атооч сандарды салыштырат; twice a week – жыштык (B1-22). Half an hour – кадимки британ формасы; АКШда a half hour да көп колдонулат. Кыргызча таандык форма алдыда, «тең» же «экөө» кийин турат («менин эки агам тең»); англисче тартип тескери.
5Such a, quite a, rather a, many a, what little, what few
Such, what, quite жана rather адатта a/an сөзүнүн алдында турат: such a nice day, quite a long time. Rather менен эки тартип тең мүмкүн (rather a long wait / a rather long wait). Many a + жекелик сандагы зат атооч «көп» дегенди билдирет жана жекелик сандагы этиш алат; бул адабий же расмий стиль. What little / what few «аз гана болгондун баары» дегенди билдирет: сүйлөөчүдө аз гана болгон, бирок ал анын баарын колдонгон. Кыргызча «мындай», «абдан» сөздөрүнөн кийин артикль жок, ошондуктан англисчеде a түшүп калышы оңой.
Көп кездешкен каталар
Кыргыз тилдүүлөр үчүн тузактар
1. «Көп турист келет» → a lot of tourists comes. Кыргызча «көп», «бир топ», «бир нече» сөздөрүнөн кийин зат атооч жекелик санда калат, ал эми үчүнчү жактагы этиш көптүк санды милдеттүү түрдө белгилебейт: «Каракол тоо-лыжа базасына кышында көп турист келет». Ошондуктан англисчеде tourists сөзүнө -s жалганса да, этиштин жекелик формасы калып калышы оңой. Англисчеде a lot of, many, a number of + көптүк сан көптүк этишти талап кылат.
2. «Менин эки агам тең» → my both brothers. Кыргызча таандык форма алдыда, «экөө тең» же «эки … тең» кийин келет: «Менин эки агам тең Кореяда курулушта иштешет». Ошондуктан англисчеде my сөзүн биринчи коюп, анан both кошуу оңой. Англисчеде both (ошондой эле all, half) бардык аныктоочтордун алдында турат: both my, all our, half his.
3. «Мындай кооз жер» → such beautiful place. Кыргызча «мындай», «ушундай», «абдан» сөздөрүнөн кийин артикль жок: «Күзүндө Ала-Арчадай кооз жерди эч жерден көргөн эмесмин». Ошондуктан англисчеде such сөзүнөн кийин a түшүп калат. Саналуучу жекелик зат атооч менен such a, quite a, what a колдонуңуз.
4. «Жарым саат» → half hour. Кыргызча «жарым саат», «жарым кило» дейбиз, артикль жок. Англисчеде half сөзүнөн кийин саналуучу жекелик зат атооч менен a / an керек: half an hour, half a kilo. (АКШда a half hour да колдонулат, бирок артиклсиз half hour туура эмес.)
Чаташтырбаңыз
a number of / the number of жана a total of / the total – Үлгү бирдей: a + зат атооч + of = көптүк маани, көптүк этиш; the + зат атооч = бир сан, жекелик этиш. B2-19 караңыз.
twice a week жана twice the size – Twice a + убакыт сөзү – жыштык; twice the + зат атооч сандарды салыштырат. Кыргызча биринчиси «жумасына эки жолу», экинчиси «эки эсе чоң».
little / few жана what little / what few – Little жана few жалгыз келсе, жетишсиздикке басым коёт (B2-19); what little / what few аз гана болгондун баары колдонулганына басым коёт.
Жазылышы жана айтылышы
- Half /hɑːf/ (UK), /hæf/ (US): l окулбайт. Кыргызча жазылышына карап «халф» деп окубаңыз; англисче h жөн гана дем, кыргыздын катуу х тыбышындай эмес. Көптүк саны halves.
- Half an hour бир бүтүн катары, алсыз an менен айтылат: /ˌhɑːf ən ˈaʊə/. Кыргызча ар бир үндүүнү толук айтабыз, ошондуктан бул алсыз /ə/ үчүн өзүнчө машыгыңыз.
- Many a бириктирилип айтылат: /ˈmeni ə/; басым зат атоочко түшөт: many a student.
- Such a жана quite a тизмектеринде a алсыз /ə/ айтылат: /sʌtʃ ə/, /kwaɪt ə/. /ʌ/ тыбышы кыргыз тилинде жок: оозду бир аз ачып, кыска жана бош айтыңыз.
Алтын эреже
Этиш адатта ээнин негизги сөзү менен ыкташат, бирок сандык тизмектерде (a total of, a lot of, half of, the majority of) көбүнчө маани жеңет жана of сөзүнөн кийинки зат атооч чечет. More than one + жекелик сандагы зат атооч жекелик бойдон калат. All, both, half, double, twice сөздөрү the сөзүнүн алдында турат; such, quite, what адатта a сөзүнүн алдында турат. Эсиңизде болсун: кыргызча «көп турист келет» англисчеде a lot of tourists come, ал эми «менин эки агам тең» – both my brothers.
Көнүгүүлөр
A. Түзүлүшү
Ар бир сүйлөмдү берилген сөз же тизмек менен кайра жазыңыз. Этиштин ыкташканын текшериңиз.
-
«A total of» деп баштап кайра жазыңыз: Altogether, 120 jobs were lost when the factory closed.
-
«More than one» деп баштап кайра жазыңыз: At least two passengers were injured when the bus braked suddenly.
-
Расмий, адабий стилде «Many a» деп баштап кайра жазыңыз: Many students have struggled with this chapter.
-
«what little» менен кайра жазыңыз: She had only a little money, but she spent all of it on books.
-
«such» менен кайра жазыңыз: The journey was so long that we had to stop twice.
-
«both» менен бир сүйлөм кылып кайра жазыңыз: My mother is a teacher, and my father is a teacher too.
-
«What we need» тизмегин ээ кылып кайра жазыңыз: We need more volunteers.
B. Мааниси
Контекстке жакшыраак ылайык келген сүйлөмдү тандаңыз. Эскертүү себебин түшүндүрөт.
-
Расмий жазуу жүзүндөгү баяндама. Кайсы сүйлөм ылайыктуураак?there's + plural is informal speech
-
Кылдат редакцияланган жылдык баяндама. Кайсы сүйлөм салттуу эрежени сактайт?as well as does not make the subject plural
-
Өмүр баян: жазуучу ал кишинин досу аз болгонун, бирок алардын ар бири аны колдогонун баса белгилегиси келет. Кайсы сүйлөм муну айтат?what few = all of a small number
-
Бир тамак жөнүндөгү ресторан сын-пикири: картошка фри менен берилген куурулган балык. Кайсы сүйлөм туура?two nouns, one dish: singular
-
Кылдат жазуу боюнча стиль колдонмосу салттуу форманы талап кылат. Кайсы сүйлөм аны сактайт?both are used; the singular is the traditional choice
C. Катаны табыңыз
Ар бир сүйлөмдө ыкташууга же аныктоочтордун тартибине байланышкан бир ката бар же сүйлөм туура. Оңдолгон сүйлөмдү жазыңыз же correct деп жазыңыз.
-
According to the police, more than one driver were travelling well above the speed limit when the accident happened on the bypass.
-
The both candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales.
-
I had never stayed in a such beautiful hotel before, so I took photographs of every room on the first morning.
-
Many a visitor has been surprised to discover that the castle's oldest tower is actually a nineteenth-century copy.
-
After the renovation, the landlord started asking the double rent, so most of the tenants decided to look for somewhere cheaper.
D. Текстте
Жаңылык макаласын оңдоңуз. Тапшырма боюнча кайра жазыңыз же тандаңыз жана ар бир этишти текшериңиз.
(18) Altogether, 3,000 people joined yesterday's march against plans to build on the riverbank. (19) Most of the marchers were students from the city's two universities. (20) At least two speakers were arrested during the afternoon. (21) The mayor, along with her deputy, ___ agreed to meet the organisers next week. Police described the march as peaceful. (22) "The event was so calm that we hardly needed to be there," said one officer. (23) The organisers had only a little time to plan the march, but they used all of it well. They say they will return next month with (24) a crowd two times as big.
-
(18) сүйлөмүн «A total of» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(19) сүйлөмүн «The majority of» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(20) сүйлөмүн «More than one» деп баштап кайра жазыңыз.
-
(21) сүйлөмүнүн кайсы варианты кылдат жазылган жаңылыкка ылайык келет?along with does not make the subject plural
-
(22) бөлүгүндөгү полиция кызматкеринин сөзүн «such» менен кайра жазыңыз.
-
(23) сүйлөмүн «what little» менен кайра жазыңыз.
-
(24) бөлүгүн «twice the» менен кайра жазыңыз.
E. Сиздин кезегиңиз
Англисче жазыңыз.
-
Кыска баяндама үчүн тайпаңыздын же кесиптештериңиздин арасында өткөн сурамжылоонун жыйынтыгын үч сүйлөм менен жазыңыз. Шарттар: a total of, the majority of жана one in five (же one in ten) колдонуңуз; ар бир этиш ыкташсын, жок дегенде бирөө жекелик санда болсун.
-
Үйүңүз же үй-бүлөңүз кандай өзгөргөнү жөнүндө 2–3 сүйлөм жазыңыз. Шарттар: both my же all the, half my жана twice the же double the колдонуңуз.
-
Бир жер же оор мезгил жөнүндө расмий же адабий стилде эки сүйлөм жазыңыз. Шарттар: жекелик сандагы этиш менен many a жана what little же what few колдонуңуз.
F. Аралаш кайталоо
Мурунку сабактарды кайталаңыз.
-
B2-19 Few же A Few? Little же A Little? Сан-өлчөм сөздөрү кыргызча Туризм боюнча сандар жөнүндө баяндама. Кайсы сүйлөм туура?the number = one figure: singular
-
B2-22 Subject-Verb Agreement кыргызча: news is, police are – ээ менен этиштин ылайыкташуусу «information» сөзүн ээ кылып кайра жазыңыз: The details on the website are out of date.
-
B2-22 Subject-Verb Agreement кыргызча: news is, police are – ээ менен этиштин ылайыкташуусу «Neither … nor» менен кайра жазыңыз: The manager wasn't available, and her assistants weren't available either.
Жооптор
A. Түзүлүшү
- A total of 120 jobs were lost when the factory closed.
- More than one passenger was injured when the bus braked suddenly.
- Many a student has struggled with this chapter.
- She spent what little money she had on books.
- It was such a long journey that we had to stop twice.
- Both my parents are teachers. / Both of my parents are teachers. / My parents are both teachers.
- What we need is more volunteers. / What we need are more volunteers.
B. Мааниси
- There are several reasons for the delay.
- The chair, as well as two directors, was present at the meeting.
- What few friends he had stayed loyal to him.
- Fish and chips is the best thing on the menu.
- One in five adults has a second job.
C. Катаны табыңыз
- According to the police, more than one driver was travelling well above the speed limit when the accident happened on the bypass.
- Both candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales. / Both the candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales. / Both of the candidates who reached the final round of interviews had several years of experience in international sales.
- I had never stayed in such a beautiful hotel before, so I took photographs of every room on the first morning.
- ✓ Many a visitor has been surprised to discover that the castle's oldest tower is actually a nineteenth-century copy.
- After the renovation, the landlord started asking double the rent, so most of the tenants decided to look for somewhere cheaper. / After the renovation, the landlord started asking twice the rent, so most of the tenants decided to look for somewhere cheaper.
D. Текстте
- A total of 3,000 people joined yesterday's march against plans to build on the riverbank.
- The majority of the marchers were students from the city's two universities.
- More than one speaker was arrested during the afternoon.
- The mayor, along with her deputy, has agreed to meet the organisers next week.
- It was such a calm event that we hardly needed to be there.
- The organisers used what little time they had well. / The organisers made good use of what little time they had.
- They say they will return next month with twice the number of people. / They say they will return next month with a crowd twice the size.
E. Сиздин кезегиңиз
- A total of 40 employees took part in the survey. The majority of them walk or cycle to work. One in five drives to the office every day.
- Both my brothers have moved out, and the house suddenly feels twice the size. I now spend half my evenings in a garden that is far too big for one person.
- Many a traveller has sheltered in this mountain hut during a storm. Most of them left behind what little food they could spare for the next visitor.
F. Аралаш кайталоо
- The number of tourists has doubled since 2015.
- The information on the website is out of date.
- Neither the manager nor her assistants were available.
