SlowingoГрамматика
B1 24 / 39

Артикльдер қазақша: a, the әлде артикльсіз? Жалпы мағына, go to school, twice a week

Articles: General, Specific and Institutions

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз жалпы және нақты ұғымдар үшін a / an, the немесе артикльсіз (no article) нұсқаны дұрыс таңдай аласыз. Сондай-ақ адамдар тобын (the elderly), мекемелерді (go to school және go to the school), тамақ, спорт пен тіл атауларын және twice a week сияқты жиілікті дұрыс айта аласыз.

Негізгі идея

Артикльдер — тыңдаушыға берілетін белгі. Үш тарамға бөлінген жолды елестетіңіз: әр тарамда бір артикль тұр.

the «сіз де білетін, нақты сол зат» деген жолға апарады: the food at the wedding, the life of a soldier. a / an «бір түрдің бір данасы, қайсысы екені маңызды емес» деген жолға апарады: She's a vet. Артикльсіз жол (zero article) «бұл нәрсе жалпы алғанда, ұғым ретінде немесе тұтас бір топ ретінде» дегенді білдіреді: Life is short. Music relaxes me.

Бір зат есім кез келген жолмен жүре алады. Жалпы life артикльсіз айтылады, ал the life of a farmer — өмірдің нақты бір түрі. Артикльсіз school — оқу ісі, ал the school — белгілі бір ғимарат.

Сондықтан әр зат есімнің алдында өзіңізге сұрақ қойыңыз: «Мен мұны жалпы айтып тұрмын ба, бір түрдің бірі ретінде ме, әлде екеуміз де білетін нақты зат па?» Жауап жолды өзі таңдайды.

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде артикль жоқ, сондықтан жалпы мағына мен нақты мағынаны көбіне контекст көрсетеді: «Өмір қысқа» (жалпы) мен «Фермердің өмірі ауыр» (нақты) сөйлемдерінде «өмір» сөзі бірдей. Табыс септігінің -ны / -ні жалғауы кейде белгілі затты көрсетеді, бірақ ол жалпы мағынада да жиі келеді: «Итальян тағамдарын жақсы көремін». Сондықтан оны әрдайым the деп аудара беруге болмайды. Жиілік пен бағаны қазақша тәуелдік жалғауы арқылы (көбіне барыс септігімен бірге) айтамыз: аптасына, сағатына, килосы; ағылшыншада бұл жерде a / an тұрады. Адамдар тобын қазақша көптік жалғаумен айтамыз («қарттар», «байлар»), ал ағылшыншада the + сын есім келеді және оған -s жалғанбайды. Ал «мектепке барады» деген тіркес оқушыға да, жиналысқа барған ата-анаға да айтыла береді; ағылшын тілі бұл екеуін ажыратады. Жақсы жаңалық: «ең» және «бесінші» сияқты сөздер ағылшыншаға оңай көшеді, тек алдына the қосылады.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Өмір қысқа.жалпы ұғымLife is short.
Фермердің өмірі ауыр.нақты өмір (кімнің?)The life of a farmer is hard.
Итальян тағамдарын жақсы көремін.жалпы мағына, -н болса даI love Italian food.
Әпкем вегетариан.түрі, тобыMy sister is a vegetarian.
аптасына үш ретжиілікthree times a week
сағатына 30 мильжылдамдық, баға30 miles an hour
қарттарадамдар тобыthe elderly (-s жоқ)
ең дәмді пиццаасқан шырайthe best pizza
бесінші қабатреттік санthe fifth floor
скрипкада ойнаумузыкалық аспапplay the violin
Мектепке барады (оқуға).мекеменің мақсатыgo to school
Мектепке барды (мұғаліммен сөйлесуге).ғимаратwent to the school

Құрылым

Үш таңдау

БелгіМағынасыМысал
a / an + жекеше саналатын зат есімбір түрдің бірі; түрге жатқызуShe's a vet.
the + кез келген зат есімекеуміз де білетін нақты затThe vet was very kind.
артикльсіз + көпше / саналмайтын зат есімжалпы мағынаVets work long hours. Music relaxes me.

the сөзінің басқа қолданыстары

ҚолданысыМысал
the + сын есім = адамдар тобы (етістік көпше)the rich, the elderly, the unemployed
күшейтпелі шырай (superlatives)the best, the most expensive
реттік сан есімдерthe first, the third floor
play етістігінен кейінгі музыкалық аспаптарplay the piano, the guitar

Артикльсіз

ТопМысалдар
тілдерspeak English, learn Greek, in Swahili
тамақ (ас)have breakfast, after lunch, What's for dinner?
спорт пен ойындарplay football, chess, tennis
өз мақсатына қолданылатын мекемеgo to bed / school / work / university / hospital / prison / church

Жиілік пен баға үшін a / an

ҮлгіМысал
сан + a / an + уақытtwice a week, three times a day
баға / жылдамдық + a / an + өлшем бірлігі£12 an hour, 50 km an hour, $3 a kilo

Қолданылуы

1Жалпы және нақты мағына

Жалпы ұғымдар үшін (көпше немесе саналмайтын зат есімдер) артикль қоймаңыз. Зат есім нақты бір мысалмен шектелсе, the қолданыңыз: көбіне of… тіркесімен, анықтауыш бағыныңқымен немесе екеуміз де білетін жағдаймен.

Life is too short to worry about small things.
Өмір ұсақ-түйекке уайымдауға тым қысқа.
жалпы өмір: артикль жоқ
The life of a farmer is harder than people think.
Фермердің өмірі адамдар ойлағаннан әлдеқайда ауыр.
өмірдің нақты бір түрі: the
Dogs need a lot of exercise.
Иттерге көп қозғалыс керек.
жалпы иттер: артикль жоқ
The dogs next door bark all night.
Көршінің иттері түні бойы үреді.
нақты иттер: the
I love Italian food.
Итальян тағамдарын жақсы көремін.
қазақшада -ын жалғауы бар, бірақ мағынасы жалпы: артикль жоқ
The food at the wedding was amazing.
Тойдағы тамақ керемет болды.
нақты бір тойдағы тамақ: the

2Түрге жатқызу үшін a / an

Біреудің немесе бір заттың қай түрге, қай топқа жататынын айту үшін a / an қолданыңыз: мамандық, рөл, көзқарас, заттың түрі.

My sister is a vegetarian.
Әпкем вегетариан.
қазақшада ештеңе қосылмайды, ағылшыншада a міндетті
A koala isn't a bear — it's a marsupial.
Коала аю емес, ол қалталы жануар.
қай топқа жатады: a
He works as a delivery driver at weekends.
Ол демалыс күндері тапсырыс жеткізуші болып жұмыс істейді.
«болып» → as a; at weekends (Ұлыбритания), on weekends (АҚШ)

3Жиілік пен баға үшін a / an

a / an мұнда «әрбір» немесе «бір… үшін» деген мағына береді.

I go swimming three times a week.
Аптасына үш рет жүзуге барамын.
«аптасына» → a week
The speed limit here is 30 miles an hour.
Мұнда жылдамдық шегі сағатына 30 миль.
«сағатына» → an hour
Strawberries are £4 a kilo at the market.
Базарда құлпынайдың килосы 4 фунт.
«килосы» → a kilo

4Адамдар тобы үшін the + сын есім

The + сын есім адамдардың тұтас тобын білдіреді. Оған -s жалғанбайды, бірақ етістік көпше түрде келеді. Кейбір ұлт атаулары да осылай жасалады: the British, the Swiss.

The elderly are especially at risk in a heatwave.
Аптап ыстықта әсіресе қарт адамдарға қауіп төнеді.
«қарттар» көпше, ағылшыншада the elderly (-s жоқ), етістік are
The government has promised more help for the unemployed.
Үкімет жұмыссыздарға көбірек көмек көрсетуге уәде берді.
«жұмыссыздар» → the unemployed
This charity raises money for the homeless.
Бұл қайырымдылық қоры баспанасыз адамдарға қаражат жинайды.
the homeless = баспанасыздар
The British drive on the left.
Британдықтар жолдың сол жағымен жүреді.
жалпы британдықтар

5Күшейтпелі шырай, реттік сандар және аспаптар

Бұлардың алдында the тұрады: «ең жақсы» немесе «үшінші» біреу ғана. Play етістігінен кейін музыкалық аспаптар the алады; американдық ағылшында play piano деп артикльсіз айту да жиі кездеседі.

This is the best pizza I've ever had.
Бұл менің өмірімде жеген ең дәмді пиццам.
«ең» → the best
Our office is on the fifth floor.
Кеңсеміз бесінші қабатта.
реттік сан: the fifth
My son is learning to play the violin.
Ұлым скрипкада ойнауды үйреніп жүр.
қазақшада «скрипкада», ағылшыншада play the violin (on жоқ); АҚШ-та play violin да айтылады

6Тамақ, спорт және тілдер

Тамақ (ас), спорт және тіл атаулары әдетте артикльсіз айтылады. Бір асты сипаттағанда немесе нақтылағанда ғана a немесе the қосыңыз: a lovely lunch, the dinner we had on Friday.

Let's have lunch together tomorrow.
Ертең бірге түскі ас ішейік.
ас атауы: артикль жоқ
She plays basketball twice a week.
Ол аптасына екі рет баскетбол ойнайды.
спорт: артикль жоқ
He speaks Portuguese and a little Arabic.
Ол португал тілінде және аздап араб тілінде сөйлейді.
тіл атауы: артикль жоқ
We had a very late dinner after the concert.
Концерттен кейін кешкі асты өте кеш іштік.
сипатталған ас (a very late dinner): a
The dinner we had in that restaurant was unforgettable.
Сол мейрамханада ішкен кешкі асымыз ұмытылмастай болды.
нақтыланған ас: the

7Мекемелер: мақсаты және ғимараты

School, university, hospital, prison, church, bed және work сөздері артикльсіз келсе, орын өзінің әдеттегі мақсатына қолданылады (оқу, ем алу, ұйқы, ғибадат). The ғимаратты немесе нақты бір орынды білдіреді.

My daughter starts school in September.
Қызым қыркүйекте мектепке барады.
оқушы ретінде: артикль жоқ
I went to the school to talk to her teacher.
Қызымның мұғалімімен сөйлесу үшін мектепке бардым.
ғимаратқа келуші ретінде: the
He was in hospital for a week after the accident.
Апаттан кейін ол бір апта ауруханада жатты.
науқас ретінде: артикль жоқ; АҚШ: in the hospital
It's late — I'm going to bed.
Кеш болды, ұйықтауға жатайын.
go to bed: артикль жоқ
She's at university in Leeds.
Ол Лидсте университетте оқиды.
студент ретінде: at university; АҚШ-та көбіне in college

Жиі кездесетін қателер

❌The life is beautiful.
✅Life is beautiful.
Жалпы ұғым: артикль жоқ.
❌I love the nature.
✅I love nature.
Жалпы табиғат: артикль жоқ.
❌He plays the football every Saturday.
✅He plays football every Saturday.
Спорт атауы: артикль жоқ.
❌I go to the work by bus.
✅I go to work by bus.
Мекеме өз мақсатында: артикль жоқ.
❌The poors need help.
✅The poor need help.
the + сын есімге көптік -s жалғанбайды.
❌I go to the gym two times in week.
✅I go to the gym twice a week. немесе I go to the gym two times a week.
Жиілік a / an арқылы айтылады.
❌My brother is engineer.
✅My brother is an engineer.
Мамандық = түрге жатқызу: a / an.
⚠️The music helps me relax. (when you mean any music)
✅Music helps me relax.
the қойсаңыз, белгілі бір музыка туралы айтып тұрсыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. Жалпы ұғымның алдында the. Қазақша «Денсаулық ақшадан маңызды» дейміз, ал «денсаулықты», «ақшаны» деп табыс септігімен де айта береміз. Бұл жалғауды the деп аударып, жалпы ұғымның алдына артикль қою оңай. Жалпы мағынадағы саналмайтын немесе көпше зат есімнің алдында артикль қойылмайды.

❌The health is more important than the money.
✅Health is more important than money.
⚠️(Жалпы балалар туралы айтып отырсыз.) The children learn languages faster than the adults.
✅Children learn languages faster than adults.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ the children, the adults белгілі бір балалар мен үлкендерді білдіреді.

2. Мамандықтың алдында a жоқ. Қазақша «Айгерімнің әкесі ұшқыш» деп ештеңе қоспай айтамыз. Ағылшын тілінде мамандық, рөл немесе түр айтылғанда a / an міндетті. Work as тіркесінен кейін де солай.

❌Aigerim's father is pilot.
✅Aigerim's father is a pilot.
❌She works as accountant in a bank.
✅She works as an accountant in a bank.

3. «Аптасына», «сағатына» → in week, for hour. Қазақшада жиілік пен баға тәуелдік жалғауымен (көбіне барыс септігімен бірге) айтылады: «аптасына екі рет», «сағатына екі мың теңге». Бұл жалғауды in немесе for сөзімен аудару оңай. Ағылшыншада мұнда жай ғана a / an тұрады.

❌We have English lessons three times in week.
✅We have English lessons three times a week.
❌The babysitter earns 2,000 tenge for hour.
✅The babysitter earns 2,000 tenge an hour.

4. «Қарттар», «жұмыссыздар» → -s. Қазақшада адамдар тобы көптік жалғауымен айтылады. Ағылшыншада the + сын есім тобы көпше мағынада болса да, сөзге -s жалғанбайды.

❌The city opened a new centre for the elderlies.
✅The city opened a new centre for the elderly.
❌This programme helps the unemployeds find jobs.
✅This programme helps the unemployed find jobs.

5. «Ағылшын тілін» → the English. Қазақша «қазақ тілін», «ағылшын тілін үйренемін» деп табыс септігімен айтамыз. Ағылшыншада тіл атауы артикльсіз келеді; the English — ағылшын халқы.

❌My cousin speaks the Kazakh and the English.
✅My cousin speaks Kazakh and English.

Шатастырмаңыз

go to school және go to the school — бір ғимарат, бірақ рөлі басқа. Қазақшада екеуі де «мектепке барады».

The kids go to school by bus.
Балалар мектепке автобуспен барады.
оқушылар ретінде
Their mum went to the school for a meeting.
Олардың анасы жиналысқа мектепке барды.
келуші ретінде: the

the + сын есім және сын есім + people — The rich бай адамдардың тұтас тобын білдіреді. Адамдардың нақты санын айтқанда зат есім қолданыңыз: two rich people, two rich емес.

The rich don't always pay more tax.
Байлар әрдайым көбірек салық төлей бермейді.
«байлар» → the rich, -s жоқ
Three rich people bought the island.
Аралды үш бай адам сатып алды.
санмен: people міндетті

English (тіл) және the English (халық)

She speaks English at work.
Ол жұмыста ағылшынша сөйлейді.
тіл: артикль жоқ
The English love talking about the weather.
Ағылшындар ауа райы туралы әңгімелескенді жақсы көреді.
халық: the

Жер-су және мекеме атаулары — the Nile, the USA, the Ritz мен Paris, Lake Como, Heathrow B1-23 сабағында. Нәзік жағдайлар (The tiger is…, дерексіз зат есімдермен артикльдер) C2-05 сабағында.

Жазылуы мен айтылуы

  • the дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/ (the dogs), дауысты дыбыстың алдында әдетте /ði/ (the elderly, the unemployed) болып айтылады.
  • /ð/ дыбысы қазақ тілінде жоқ. Тіл ұшын жоғарғы және төменгі тістердің арасына сәл шығарып, дауыс қосып үрлеңіз. Оны з немесе д дыбысына айналдырмаңыз: «зе» де, «де» де емес.
  • a — әлсіз /ə/, an — /ən/. Бұл қысқа әрі екпінсіз дыбыс қазақтың әлсіз ы дыбысына жақын, сондықтан сізге оңай. Таңдау жазуға емес, дыбысқа байланысты: an hour (h оқылмайды), a university (/j/ дыбысымен басталады) A1-06.
  • Жиілікте a әлсіз әрі екпінсіз: twice a week тіркесінде екпін twice пен week сөздеріне түседі, ал a жай ғана /ə/.
  • the elderly /ði ˈeldəli/: екпін бірінші буынға түседі. Қазақ тіліндегідей соңғы буынға екпін түсірмеңіз.

Алтын ереже

Жалпы мағына (көпше немесе саналмайтын) → артикль жоқ. Нақты зат → the. Бір түрдің бірі → a / an. Өз мақсатына қолданылатын мекемелер (school, work, bed, hospital) әдетте артикльсіз келеді; ғимаратты айтқанда the қойылады. Есте сақтаңыз: қазақшадағы -ны / -ні жалғауы the дегенді білдірмейді, ал «аптасына» = a week.

Жаттығулар

A. Құрылым

a, an, the жазыңыз немесе no article деп жазыңыз.

  1. honesty is very important to me. (the / no article)
  2. I see my grandmother twice month.
  3. She plays cello in an orchestra.
  4. elderly often feel lonely in big cities.
  5. This is best coffee in town.
  6. Petrol costs €1.80 litre here.
  7. My brother is engineer.

B. Мағына

Жағдайды оқып, дұрыс жауапты таңдаңыз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … of a nurse is not easy.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: I usually have … at seven.
  3. Ол бас бостандығынан айырылған, жазасын өтеп жатыр. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He's been in … for two years.
  4. Анам оқушы да, мұғалім де емес. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Mum went to … to speak to my teacher.
  5. Сіз белгілі бір музыканы емес, жалпы кез келген музыканы айтып отырсыз. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … helps me relax.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. The life is beautiful.
  2. He plays the football every Saturday.
  3. The poors need more help.
  4. She's going to the bed.
  5. The food at the party was delicious.

D. Мәтін ішінде

a, an, the жазыңыз немесе no article деп жазыңыз.

A message from Sara
Hi Maria! My new life is great. I go to 18 work by bike now, and I have 19 lunch in the park. My flatmate is 20 nurse, so she works nights three times 21 week. In the evenings I'm learning to play 22 guitar. And 23 food here is amazing — I eat 24 fish almost every day!

E. Сіздің кезегіңіз

Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.

  1. Аптаңыз туралы жиілікті білдіретін екі сөйлем жазыңыз (a week, a day, an hour).
  2. Өзіңіз жақсы көретін нәрсе туралы бір жалпы сөйлем және сол нәрсе туралы бір нақты сөйлем жазыңыз.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды?
    We've got a dog and a cat. dog is called Rex.
  2. B1-21 Used to, be used to, get used to қазақша: «-атынмын», «үйренгенмін», «үйреніп келемін»
    I'm not used to (drive) at night.
  3. B1-20 Relative clauses қазақша: whose, where, when және есімдікті түсіріп айту
    That's the woman son plays for the national team.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. a
  2. the
  3. The
  4. the
  5. a
  6. an

B. Мағына

  1. The life
  2. breakfast
  3. prison
  4. the school
  5. Music

C. Қатені табыңыз

  1. Life is beautiful.
  2. He plays football every Saturday.
  3. The poor need more help.
  4. She's going to bed.
  5. ✓ The food at the party was delicious.

D. Мәтін ішінде

  1. a
  2. a
  3. the
  4. the

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I go to the gym three times a week. I drink about two litres of water a day.
  2. I love music. The music at my cousin's wedding was fantastic.

F. Аралас қайталау

  1. The
  2. driving
  3. whose
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play