Артикльдер қазақша: a, the әлде артикльсіз? Жалпы мағына, go to school, twice a week
Articles: General, Specific and Institutions
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз жалпы және нақты ұғымдар үшін a / an, the немесе артикльсіз (no article) нұсқаны дұрыс таңдай аласыз. Сондай-ақ адамдар тобын (the elderly), мекемелерді (go to school және go to the school), тамақ, спорт пен тіл атауларын және twice a week сияқты жиілікті дұрыс айта аласыз.
Негізгі идея
Артикльдер — тыңдаушыға берілетін белгі. Үш тарамға бөлінген жолды елестетіңіз: әр тарамда бір артикль тұр.
the «сіз де білетін, нақты сол зат» деген жолға апарады: the food at the wedding, the life of a soldier. a / an «бір түрдің бір данасы, қайсысы екені маңызды емес» деген жолға апарады: She's a vet. Артикльсіз жол (zero article) «бұл нәрсе жалпы алғанда, ұғым ретінде немесе тұтас бір топ ретінде» дегенді білдіреді: Life is short. Music relaxes me.
Бір зат есім кез келген жолмен жүре алады. Жалпы life артикльсіз айтылады, ал the life of a farmer — өмірдің нақты бір түрі. Артикльсіз school — оқу ісі, ал the school — белгілі бір ғимарат.
Сондықтан әр зат есімнің алдында өзіңізге сұрақ қойыңыз: «Мен мұны жалпы айтып тұрмын ба, бір түрдің бірі ретінде ме, әлде екеуміз де білетін нақты зат па?» Жауап жолды өзі таңдайды.
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде артикль жоқ, сондықтан жалпы мағына мен нақты мағынаны көбіне контекст көрсетеді: «Өмір қысқа» (жалпы) мен «Фермердің өмірі ауыр» (нақты) сөйлемдерінде «өмір» сөзі бірдей. Табыс септігінің -ны / -ні жалғауы кейде белгілі затты көрсетеді, бірақ ол жалпы мағынада да жиі келеді: «Итальян тағамдарын жақсы көремін». Сондықтан оны әрдайым the деп аудара беруге болмайды. Жиілік пен бағаны қазақша тәуелдік жалғауы арқылы (көбіне барыс септігімен бірге) айтамыз: аптасына, сағатына, килосы; ағылшыншада бұл жерде a / an тұрады. Адамдар тобын қазақша көптік жалғаумен айтамыз («қарттар», «байлар»), ал ағылшыншада the + сын есім келеді және оған -s жалғанбайды. Ал «мектепке барады» деген тіркес оқушыға да, жиналысқа барған ата-анаға да айтыла береді; ағылшын тілі бұл екеуін ажыратады. Жақсы жаңалық: «ең» және «бесінші» сияқты сөздер ағылшыншаға оңай көшеді, тек алдына the қосылады.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Өмір қысқа. | жалпы ұғым | Life is short. |
| Фермердің өмірі ауыр. | нақты өмір (кімнің?) | The life of a farmer is hard. |
| Итальян тағамдарын жақсы көремін. | жалпы мағына, -н болса да | I love Italian food. |
| Әпкем вегетариан. | түрі, тобы | My sister is a vegetarian. |
| аптасына үш рет | жиілік | three times a week |
| сағатына 30 миль | жылдамдық, баға | 30 miles an hour |
| қарттар | адамдар тобы | the elderly (-s жоқ) |
| ең дәмді пицца | асқан шырай | the best pizza |
| бесінші қабат | реттік сан | the fifth floor |
| скрипкада ойнау | музыкалық аспап | play the violin |
| Мектепке барады (оқуға). | мекеменің мақсаты | go to school |
| Мектепке барды (мұғаліммен сөйлесуге). | ғимарат | went to the school |
Құрылым
Үш таңдау
| Белгі | Мағынасы | Мысал |
|---|---|---|
| a / an + жекеше саналатын зат есім | бір түрдің бірі; түрге жатқызу | She's a vet. |
| the + кез келген зат есім | екеуміз де білетін нақты зат | The vet was very kind. |
| артикльсіз + көпше / саналмайтын зат есім | жалпы мағына | Vets work long hours. Music relaxes me. |
the сөзінің басқа қолданыстары
| Қолданысы | Мысал |
|---|---|
| the + сын есім = адамдар тобы (етістік көпше) | the rich, the elderly, the unemployed |
| күшейтпелі шырай (superlatives) | the best, the most expensive |
| реттік сан есімдер | the first, the third floor |
| play етістігінен кейінгі музыкалық аспаптар | play the piano, the guitar |
Артикльсіз
| Топ | Мысалдар |
|---|---|
| тілдер | speak English, learn Greek, in Swahili |
| тамақ (ас) | have breakfast, after lunch, What's for dinner? |
| спорт пен ойындар | play football, chess, tennis |
| өз мақсатына қолданылатын мекеме | go to bed / school / work / university / hospital / prison / church |
Жиілік пен баға үшін a / an
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| сан + a / an + уақыт | twice a week, three times a day |
| баға / жылдамдық + a / an + өлшем бірлігі | £12 an hour, 50 km an hour, $3 a kilo |
Қолданылуы
1Жалпы және нақты мағына
Жалпы ұғымдар үшін (көпше немесе саналмайтын зат есімдер) артикль қоймаңыз. Зат есім нақты бір мысалмен шектелсе, the қолданыңыз: көбіне of… тіркесімен, анықтауыш бағыныңқымен немесе екеуміз де білетін жағдаймен.
2Түрге жатқызу үшін a / an
Біреудің немесе бір заттың қай түрге, қай топқа жататынын айту үшін a / an қолданыңыз: мамандық, рөл, көзқарас, заттың түрі.
3Жиілік пен баға үшін a / an
a / an мұнда «әрбір» немесе «бір… үшін» деген мағына береді.
4Адамдар тобы үшін the + сын есім
The + сын есім адамдардың тұтас тобын білдіреді. Оған -s жалғанбайды, бірақ етістік көпше түрде келеді. Кейбір ұлт атаулары да осылай жасалады: the British, the Swiss.
5Күшейтпелі шырай, реттік сандар және аспаптар
Бұлардың алдында the тұрады: «ең жақсы» немесе «үшінші» біреу ғана. Play етістігінен кейін музыкалық аспаптар the алады; американдық ағылшында play piano деп артикльсіз айту да жиі кездеседі.
6Тамақ, спорт және тілдер
Тамақ (ас), спорт және тіл атаулары әдетте артикльсіз айтылады. Бір асты сипаттағанда немесе нақтылағанда ғана a немесе the қосыңыз: a lovely lunch, the dinner we had on Friday.
7Мекемелер: мақсаты және ғимараты
School, university, hospital, prison, church, bed және work сөздері артикльсіз келсе, орын өзінің әдеттегі мақсатына қолданылады (оқу, ем алу, ұйқы, ғибадат). The ғимаратты немесе нақты бір орынды білдіреді.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. Жалпы ұғымның алдында the. Қазақша «Денсаулық ақшадан маңызды» дейміз, ал «денсаулықты», «ақшаны» деп табыс септігімен де айта береміз. Бұл жалғауды the деп аударып, жалпы ұғымның алдына артикль қою оңай. Жалпы мағынадағы саналмайтын немесе көпше зат есімнің алдында артикль қойылмайды.
2. Мамандықтың алдында a жоқ. Қазақша «Айгерімнің әкесі ұшқыш» деп ештеңе қоспай айтамыз. Ағылшын тілінде мамандық, рөл немесе түр айтылғанда a / an міндетті. Work as тіркесінен кейін де солай.
3. «Аптасына», «сағатына» → in week, for hour. Қазақшада жиілік пен баға тәуелдік жалғауымен (көбіне барыс септігімен бірге) айтылады: «аптасына екі рет», «сағатына екі мың теңге». Бұл жалғауды in немесе for сөзімен аудару оңай. Ағылшыншада мұнда жай ғана a / an тұрады.
4. «Қарттар», «жұмыссыздар» → -s. Қазақшада адамдар тобы көптік жалғауымен айтылады. Ағылшыншада the + сын есім тобы көпше мағынада болса да, сөзге -s жалғанбайды.
5. «Ағылшын тілін» → the English. Қазақша «қазақ тілін», «ағылшын тілін үйренемін» деп табыс септігімен айтамыз. Ағылшыншада тіл атауы артикльсіз келеді; the English — ағылшын халқы.
Шатастырмаңыз
go to school және go to the school — бір ғимарат, бірақ рөлі басқа. Қазақшада екеуі де «мектепке барады».
the + сын есім және сын есім + people — The rich бай адамдардың тұтас тобын білдіреді. Адамдардың нақты санын айтқанда зат есім қолданыңыз: two rich people, two rich емес.
English (тіл) және the English (халық)
Жер-су және мекеме атаулары — the Nile, the USA, the Ritz мен Paris, Lake Como, Heathrow B1-23 сабағында. Нәзік жағдайлар (The tiger is…, дерексіз зат есімдермен артикльдер) C2-05 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- the дауыссыз дыбыстың алдында /ðə/ (the dogs), дауысты дыбыстың алдында әдетте /ði/ (the elderly, the unemployed) болып айтылады.
- /ð/ дыбысы қазақ тілінде жоқ. Тіл ұшын жоғарғы және төменгі тістердің арасына сәл шығарып, дауыс қосып үрлеңіз. Оны з немесе д дыбысына айналдырмаңыз: «зе» де, «де» де емес.
- a — әлсіз /ə/, an — /ən/. Бұл қысқа әрі екпінсіз дыбыс қазақтың әлсіз ы дыбысына жақын, сондықтан сізге оңай. Таңдау жазуға емес, дыбысқа байланысты: an hour (h оқылмайды), a university (/j/ дыбысымен басталады) A1-06.
- Жиілікте a әлсіз әрі екпінсіз: twice a week тіркесінде екпін twice пен week сөздеріне түседі, ал a жай ғана /ə/.
- the elderly /ði ˈeldəli/: екпін бірінші буынға түседі. Қазақ тіліндегідей соңғы буынға екпін түсірмеңіз.
Алтын ереже
Жалпы мағына (көпше немесе саналмайтын) → артикль жоқ. Нақты зат → the. Бір түрдің бірі → a / an. Өз мақсатына қолданылатын мекемелер (school, work, bed, hospital) әдетте артикльсіз келеді; ғимаратты айтқанда the қойылады. Есте сақтаңыз: қазақшадағы -ны / -ні жалғауы the дегенді білдірмейді, ал «аптасына» = a week.
Жаттығулар
A. Құрылым
a, an, the жазыңыз немесе no article деп жазыңыз.
-
honesty is very important to me. (the / no article)
-
I see my grandmother twice month.
-
She plays cello in an orchestra.no article: американдық ағылшында
-
elderly often feel lonely in big cities.
-
This is best coffee in town.
-
Petrol costs €1.80 litre here.petrol (Ұлыбритания), gas (АҚШ)
-
My brother is engineer.
B. Мағына
Жағдайды оқып, дұрыс жауапты таңдаңыз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: … of a nurse is not easy.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: I usually have … at seven.
-
Ол бас бостандығынан айырылған, жазасын өтеп жатыр. Дұрыс жауапты таңдаңыз: He's been in … for two years.
-
Анам оқушы да, мұғалім де емес. Дұрыс жауапты таңдаңыз: Mum went to … to speak to my teacher.Mum (Ұлыбритания), Mom (АҚШ)
-
Сіз белгілі бір музыканы емес, жалпы кез келген музыканы айтып отырсыз. Дұрыс жауапты таңдаңыз: … helps me relax.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
The life is beautiful.
-
He plays the football every Saturday.
-
The poors need more help.
-
She's going to the bed.
-
The food at the party was delicious.
D. Мәтін ішінде
a, an, the жазыңыз немесе no article деп жазыңыз.
Hi Maria! My new life is great. I go to 18 work by bike now, and I have 19 lunch in the park. My flatmate is 20 nurse, so she works nights three times 21 week. In the evenings I'm learning to play 22 guitar. And 23 food here is amazing — I eat 24 fish almost every day!
E. Сіздің кезегіңіз
Өзіңіз туралы ағылшынша жазыңыз.
-
Аптаңыз туралы жиілікті білдіретін екі сөйлем жазыңыз (a week, a day, an hour).
-
Өзіңіз жақсы көретін нәрсе туралы бір жалпы сөйлем және сол нәрсе туралы бір нақты сөйлем жазыңыз.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A1-06 Артикльдер a, an, the қазақша: қашан қойылады, қашан қойылмайды? We've got a dog and a cat. dog is called Rex.
-
B1-21 Used to, be used to, get used to қазақша: «-атынмын», «үйренгенмін», «үйреніп келемін» I'm not used to (drive) at night.
-
B1-20 Relative clauses қазақша: whose, where, when және есімдікті түсіріп айту That's the woman son plays for the national team.
Жауаптар
A. Құрылым
- a
- the
- The
- the
- a
- an
B. Мағына
- The life
- breakfast
- prison
- the school
- Music
C. Қатені табыңыз
- Life is beautiful.
- He plays football every Saturday.
- The poor need more help.
- She's going to bed.
- ✓ The food at the party was delicious.
D. Мәтін ішінде
- a
- a
- the
- the
E. Сіздің кезегіңіз
- I go to the gym three times a week. I drink about two litres of water a day.
- I love music. The music at my cousin's wedding was fantastic.
F. Аралас қайталау
- The
- driving
- whose
