SlowingoГрамматика
B1 27 / 39

So және Such қазақша: so kind, such a kind person, What a…! How…! айырмашылығы

So, Such and Exclamations

Осы бетте
  1. Мақсат
  2. Негізгі идея
  3. Қазақ тілі мен ағылшын тілі
  4. Құрылым
  5. Қолданылуы
  6. Жиі кездесетін қателер
  7. Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
  8. Шатастырмаңыз
  9. Жазылуы мен айтылуы
  10. Алтын ереже
  11. Жаттығулар

Мақсат

Осы сабақтан кейін сіз so мен such арқылы бір нәрсені күшейте аласыз (so tired, such a long day), нәтижені көрсете аласыз (so tired that I fell asleep), мөлшерді ерекшелей аласыз (so many emails), күшті сын есімдердің алдына дұрыс сөзді таңдай аласыз (very cold, бірақ absolutely freezing) және леп сөйлеммен әсеріңізді білдіре аласыз (What a view! How kind!).

Негізгі идея

Кейде жай сипаттау жеткіліксіз. Сіз қаншалықты қатты әсерленгеніңізді көрсеткіңіз келеді: It was cold сөйлемі It was so cold! немесе It was such a cold night! болады.

Үндеткішті (мегафонды) елестетіңіз. So мен such үндеткішті алып, сөзді қаттырақ естіртеді. Мағынасы бірдей, айырмашылығы тек грамматикада: so сын есіммен немесе үстеумен келеді (so cold), ал such зат есімді тіркеспен келеді (such a cold night). Қатты естілген сөз кейін нәтижеге апаруы мүмкін: …so cold that the lake froze.

What пен how — айқайдың өзі, толық леп сөйлем: What a night! How cold it was! Мұнда да серік сөз шешеді: what зат есімді тіркеспен, how сын есіммен немесе үстеумен келеді.

Сондықтан төрт сөздің бәрі үшін бір ғана сұрақ қойыңыз: менің негізгі сөзім зат есім бе, әлде сын есім бе?

Қазақ тілі мен ағылшын тілі

Қазақ тілінде күшейту үшін көбіне бір ғана сөз жетеді: сондай («сондай мейірімді», «сондай мейірімді адам»), ал леп сөйлемде қандай («Қандай әдемі!», «Қандай әдемі көрініс!»). Бұл сөздер сын есіммен де, зат есіммен де бірдей айтылады. Ағылшын тілінде таңдау керек: сын есім болса so / how, зат есім болса such / what. Сонымен қатар қазақшада «кеңес», «ақпарат» сияқты сөздер саналады («екі кеңес»), ал ағылшыншада advice, information, сондай-ақ weather саналмайды, сондықтан олармен such a / What a айтылмайды. Нәтижені қазақша -ғаны сонша, соншалық арқылы айтамыз («Музыка қатты болғаны сонша, бір-бірімізді естімедік»); ағылшыншада so / such… (that). Күшті сөздерге қазақша да «өте» қоса береміз («өте керемет», «өте шаршадым»), ал ағылшыншада freezing, exhausted, amazing сияқты сөздермен very емес, absolutely / really айтылады.

ҚазақшаМағынасыАғылшынша
Ол сондай мейірімді.сын есімShe's so kind.
Ол сондай мейірімді адам.зат есім (жекеше)She's such a kind person.
Сондай жаман ауа райы болды.саналмайтын зат есімWe had such bad weather. (a жоқ)
Музыка қатты болғаны сонша, бір-бірімізді естімедік.нәтижеThe music was so loud that we couldn't hear each other.
Сонша көп хатмөлшерso many emails
Қандай әдемі көрініс!леп: зат есімWhat a beautiful view!
Қандай жайсыз ауа райы!леп: саналмайтынWhat awful weather!
Қандай оғаш!леп: сын есімHow strange!
Бүгін өте суық.қарапайым сын есімIt's very cold today.
Сыртта қақаған аяз!күшті сын есімIt's absolutely freezing outside!

Құрылым

So және such

СөзҮлгіМысал
soso + сын есімThe film was so boring.
soso + үстеуShe speaks so fast.
suchsuch + a / an + (сын есім) + жекеше зат есімIt was such a boring film.
suchsuch + (сын есім) + көпше / саналмайтын зат есімThey're such nice people. It was such good weather.

So / such… (that): нәтиже

ҮлгіМысал
so + сын есім / үстеу + (that) + бағыныңқы сөйлемI was so tired (that) I fell asleep on the bus.
such + зат есімді тіркес + (that) + бағыныңқы сөйлемIt was such a long queue (that) we left.

That жиі түсіп қалады, әсіресе ауызша сөйлеуде.

So much / many / little / few + зат есім

СөзЗат есім түріМысал
so muchсаналмайтынso much traffic
so manyкөпше, саналатынso many emails
so littleсаналмайтынso little time
so fewкөпше, саналатынso few people

Леп сөйлемдер

ҮлгіМысал
What a / an + (сын есім) + жекеше зат есім!What a view! What an amazing idea!
What + (сын есім) + көпше / саналмайтын зат есім!What lovely flowers! What awful weather!
How + сын есім / үстеу!How kind! How strange!
How + сын есім / үстеу + бастауыш + етістік!How beautiful this place is! How fast she runs!

Леп сөйлемде бастауыш етістіктің алдында тұрады (How tall you are!), сұраулы сөйлемдегідей одан кейін емес.

Қолданылуы

1Күшейту үшін so + сын есім / үстеу

Сын есімді немесе үстеуді күшейту үшін so қолданыңыз, әсіресе ауызша сөйлеуде. Ол көбіне сезімді білдіреді.

I'm so happy for you!
Сен үшін қатты қуаныштымын!
сын есім: so
Why are you walking so slowly?
Неге сонша баяу жүріп келесің?
үстеу: so
The test wasn't so difficult after all.
Тест ойлағандай онша қиын болмай шықты.
not so = онша емес

2Күшейту үшін such + зат есімді тіркес

Зат есім болса, such қолданыңыз. Жекеше саналатын зат есіммен a / an сақталады (such a, ешқашан a such емес); көпше немесе саналмайтын зат есіммен a / an қойылмайды.

She's such a kind person.
Ол сондай мейірімді адам.
«сондай» + зат есім → such a
We had such an amazing time in Lisbon.
Лиссабонда уақытымызды сондай керемет өткіздік.
such an + дауыстымен басталатын сөз
You've got such beautiful handwriting.
Жазуыңыз сондай әдемі екен.
handwriting саналмайды: a жоқ
They're such good friends.
Олар сондай жақсы достар.
көпше: a жоқ

3So / such… (that): нәтижені көрсету

Күшті дәреженің салдарынан не болғанын айту үшін бағыныңқы сөйлем қосыңыз. That міндетті емес.

The music was so loud that we couldn't hear each other.
Музыка қатты болғаны сонша, бір-бірімізді ести алмадық.
«-ғаны сонша» → so… that
He spoke so quickly that nobody understood him.
Ол соншалық тез сөйледі, ешкім түсінбеді.
үстеу: so quickly
It was such a beautiful day that we stayed on the beach until sunset.
Күн сондай әдемі болғандықтан, күн батқанша жағажайда қалдық.
зат есім (day): such a
She was so nervous she forgot her lines.
Ол қатты толқығаны сонша, сөзін ұмытып қалды.
that түсіп қалған

4So much / many / little / few + зат есім

Мөлшердің көп не аз екенін ерекшелеу үшін қолданыңыз. Much / little саналмайтын зат есіммен, many / few көпше саналатын зат есіммен келеді.

There's so much traffic this morning.
Бүгін таңертең көлік сондай көп.
traffic саналмайды: so much
I've got so many things to do before the trip.
Сапарға дейін істейтін шаруам сондай көп.
things көпше: so many
We have so little time — let's hurry.
Уақытымыз өте аз, асығайық.
time саналмайды: so little
So few people came that the concert was cancelled.
Келген адам соншалық аз болды, концерт өтпей қалды.
people көпше: so few

5What a / an…! — жекеше зат есіммен леп сөйлем

Бір нәрсеге әсеріңізді білдіру үшін What a / an + (сын есім) + жекеше саналатын зат есім қолданыңыз.

What a beautiful view!
Қандай әдемі көрініс!
«қандай» + зат есім → What a
What an interesting idea!
Қандай қызық ой!
What an + дауысты
What a day!
Қандай күн болды!
сын есім жоқ: жақсы ма, жаман ба, оны жағдай көрсетеді
What a nice house you've got!
Қандай әдемі үйің бар!
бастауыш етістіктің алдында: you've got

6What…! — көпше немесе саналмайтын зат есіммен леп сөйлем

Көпше және саналмайтын зат есімдермен a / an сөзінсіз What қолданыңыз.

What lovely flowers!
Қандай әдемі гүлдер!
көпше: a жоқ
What awful weather!
Қандай жайсыз ауа райы!
weather саналмайды: a жоқ
What beautiful eyes your baby has!
Балаңыздың көзі қандай әдемі!
көпше: a жоқ

7How…! — сын есім немесе үстеумен леп сөйлем

How + сын есім немесе үстеу қолданыңыз. Одан кейін бастауыш пен етістікті кәдімгі хабарлы сөйлем тәртібімен қосуға болады.

How kind of you!
Қандай мейірімдісіз!
«қандай» + сын есім → How
How strange!
Қандай оғаш!
How + сын есім
How quickly the children grow up!
Балалар қандай тез өседі!
бастауыш + етістік: the children grow
How tall you are now!
Қазір қандай бойшаң болып кеткенсің!
you are (are you емес)

8Very cold, absolutely freezing — қарапайым және күшті сын есімдер

Сын есімдердің көбі көбеюі не азаюы мүмкін сапаны сипаттайды: a bit cold, very cold. Күшті сын есімдер онсыз да «өте» + сын есім деген мағына береді: freezing (өте суық), boiling (өте ыстық), exhausted (өте шаршаған), starving (қатты ашыққан), huge, tiny, amazing, terrible, delicious. Олармен very емес, absolutely немесе really қолданыңыз. Really мен so екі түрімен де келеді. Absolutely күшті сын есімдермен (және sure, right сияқты сөздермен) келеді, cold немесе tired сияқты қарапайым сөздермен әдетте келмейді.

It's very cold today.
Бүгін өте суық.
қарапайым сын есім: very
It's absolutely freezing outside!
Сыртта қақаған аяз!
freezing = өте суық: absolutely
After the race I was absolutely exhausted.
Жарыстан кейін әбден титықтадым.
«әбден» → absolutely; exhausted = өте шаршаған
The soup was really delicious.
Сорпа шынымен дәмді болды.
delicious күшті сөз: really
I'm so tired — and I'm so hungry too.
Қатты шаршадым, оның үстіне қарным да қатты ашты.
so екі түрімен де келеді; «шаршадым», «қарным ашты» өткен шақ пішіні, бірақ мағынасы қазір → I'm

Жиі кездесетін қателер

❌It was so a good film.
✅It was such a good film. немесе The film was so good.
Зат есім болса, such.
❌She is such kind.
✅She is so kind.
Жалғыз сын есіммен so.
❌We had such a terrible weather.
✅We had such terrible weather.
weather саналмайды: a жоқ.
❌It was a such good idea.
✅It was such a good idea.
such сөзі a / an алдында тұрады.
❌There were so much people.
✅There were so many people.
people көпше: many.
❌What a terrible weather!
✅What terrible weather!
Саналмайтын: a жоқ.
❌What beautiful view!
✅What a beautiful view!
Жекеше саналатын: What a.
❌How a nice house you have!
✅What a nice house you have!
Зат есімді тіркес: how емес, what.
❌It's very freezing today.
✅It's absolutely freezing today. немесе It's really freezing today.
freezing онсыз да «өте суық»: very қойылмайды.
⚠️How beautiful is your garden!
✅How beautiful your garden is!
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ сұраулы сөйлем тәртібі көркем әдебиетке тән немесе ескірген естіледі; хабарлы сөйлем тәртібін қолданыңыз.

Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар

1. «Сондай» → әрқашан so. Қазақша «сондай мейірімді» де, «сондай мейірімді қыз» да дейміз, сөз өзгермейді. Сондықтан ағылшыншада да зат есімнің алдына so қоя салу оңай, немесе керісінше. Зат есім болса such (a), жалғыз сын есім болса so.

❌Dana is so nice girl.
✅Dana is such a nice girl. немесе Dana is so nice.
❌The exam questions were such easy.
✅The exam questions were so easy.

2. «Кеңес», «ақпарат» → such a, What a. Қазақшада бұл сөздер саналады: «бір кеңес», «пайдалы ақпарат». Ағылшыншада advice, information, news саналмайды, сондықтан олармен a / an қойылмайды.

❌My grandfather gave me such a useful advice.
✅My grandfather gave me such useful advice.
❌What a useful information!
✅What useful information!

3. «Қандай» → what пе, how ма? Қазақшада «Қандай әдемі!» мен «Қандай әдемі көйлек!» бір сөзбен басталады. Ағылшыншада зат есім болса What (a), тек сын есім болса How.

❌How beautiful dress!
✅What a beautiful dress!
❌What delicious!
✅How delicious!

4. «Өте керемет» → very + күшті сөз. Қазақша «өте керемет», «өте шаршадым» деп еркін айтамыз. Ағылшыншада exhausted, huge, amazing сияқты күшті сын есімдер «өте» мағынасын онсыз да береді, сондықтан олармен әдетте very емес, absolutely / really / so қолданылады.

❌The new shopping centre is very huge.
✅The new shopping centre is absolutely huge. немесе The new shopping centre is really huge.
huge онсыз да «өте үлкен»: very қойылмайды.
⚠️After the night shift, Erlan was very exhausted.
✅After the night shift, Erlan was absolutely exhausted. немесе After the night shift, Erlan was really exhausted.
Грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ күшті сын есіммен absolutely немесе really табиғирақ (very exhausted та жиі естіледі).

Шатастырмаңыз

so және such — мағынасы бірдей, серік сөзі басқа: so + сын есім; such + зат есім. Қазақшада екеуі де «сондай».

The view was so beautiful.
Көрініс сондай әдемі болды.
сын есім: so
It was such a beautiful view.
Сондай әдемі көрініс болды.
зат есім: such a

so / such және too — So сөзді жай ғана күшейтеді (нәтижесі кез келген болуы мүмкін); too «шектен тыс, қолайсыз» дегенді білдіреді, яғни мәселе бар A2-08.

The jacket was so nice that I bought it.
Күртеше әдемі болғаны сонша, сатып алдым.
күшті, бірақ мүмкін
The jacket was too expensive to buy.
Күртеше сатып алуға тым қымбат болды.
шектен асқан: мүмкін емес

so… that (нәтиже) және so that (мақсат) — So… that нәтижені береді. Бірге тұрған so that мақсатты білдіреді: B1-27 қараңыз.

I was so tired that I went to bed at eight.
Шаршағаным сонша, сағат сегізде жатып қалдым.
нәтиже
I went to bed early so that I could get up at five.
Сағат бесте тұра алу үшін ерте жаттым.
мақсат: B1-27 қараңыз

Леп сөйлем және сұрақ — сөздер бірдей, сөз тәртібі мен интонация басқа.

How old is she?
Ол неше жаста?
сұрақ: етістік бастауыштың алдында
How old she looks!
Ол қандай егде көрінеді!
леп: бастауыш етістіктің алдында

Күшейтудің басқа жолдары (екпінді do, сөзді алға шығару, the very) C1-06 сабағында.

Жазылуы мен айтылуы

  • Күшейту үшін қолданылғанда so мен such екпінмен айтылады, ал so сөзі ауызша жиі созылады: It was sooo good! Бірақ жазғанда тек so деп жазыңыз.
  • so /səʊ/ (UK), /soʊ/ (US) — қос дауысты (дифтонг): ерін соңында сәл домаланады. Оны жай қысқа «о» деп айтпаңыз.
  • such a біріктіріліп айтылады: /ˈsʌtʃ ə/. /ʌ/ дыбысы қазақтың а дыбысына жақын, бірақ қысқа әрі босаңсыған; u әрпін у деп оқымаңыз.
  • Леп сөйлемде негізгі сөзге екпін түсіріп, соңында дауысты төмендетіңіз: What a beautiful view! (beautiful пен view сөздеріне екпін, дауыс төмен түседі).
  • What…! және How…! леп сөйлемдерінің соңына леп белгісін (!) қойыңыз.

Алтын ереже

Сұраңыз: зат есім бе, сын есім бе? So / How + сын есім немесе үстеу; such / What + зат есімді тіркес (a / an тек бір саналатын зат үшін). Нәтижені көрсету үшін that бар бағыныңқы сөйлем қосыңыз. Күшті сын есімнің (freezing, amazing) алдында very емес, absolutely, really немесе so қолданыңыз. Есте сақтаңыз: «сондай» мен «қандай» ағылшыншада екіге бөлінеді.

Жаттығулар

A. Құрылым

Жақшадағы сөздердің бірін таңдаңыз.

  1. It was ___ a long day. …
  2. The children were ___ excited that they couldn't sleep. …
  3. There were ___ many people at the party. …
  4. Hurry up — we've got so ___ time! …
  5. ___ a lovely surprise! …
  6. ___ kind of you! …
  7. ___ beautiful flowers! …

B. Мағына

Дұрыс нұсқаны таңдаңыз немесе сөйлемдерді біріктіріңіз.

  1. Дұрыс жауапты таңдаңыз: She's … a talented singer.
  2. Дұрыс жауапты таңдаңыз: The weather was … bad that the flight was cancelled.
  3. so… that арқылы біріктіріңіз: The film was very good. I watched it twice.
  4. such… that арқылы біріктіріңіз: It was a very expensive car. We couldn't buy it.
  5. How арқылы леп сөйлем құраңыз: The view is very beautiful.
  6. Дұрыс жауапты таңдаңыз: It was … freezing last night.

C. Қатені табыңыз

Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.

  1. She has such a good taste in music.
  2. What a terrible weather!
  3. How a nice house you have!
  4. There's so much noise outside.
  5. It was so a funny film.

D. Мәтін ішінде

Сөздер: so, such, what, how

A new flat
Ana: 19 a beautiful flat!
Tom: Thanks! But there are 20 many stairs — I'm always tired.
Ana: And 21 a view! You can see the whole city.
Tom: I know. It's 22 lovely in the evening that I sit on the balcony every night.
Ana: 23 lucky you are!

E. Сіздің кезегіңіз

Ағылшынша жазыңыз.

  1. Басыңыздан өткен бір оқиға туралы so… that арқылы бір сөйлем және such… that арқылы бір сөйлем жазыңыз.
  2. Үш нәрсеге леп сөйлеммен жауап беріңіз: досыңыздың жаңалығына, ауа райына және тамаққа.

F. Аралас қайталау

Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.

  1. A2-08 As… as, too және enough қазақша: «сияқты», «тым», «жеткілікті»
    This coffee is ___ hot to drink. …
  2. A2-08 As… as, too және enough қазақша: «сияқты», «тым», «жеткілікті»
    He isn't old to drive.
  3. B1-24 Comparatives қазақша: much better, even, twice as… as, the more… the better
    The more you practise, better you get.
Жауаптар

A. Құрылым

  1. such
  2. so
  3. so
  4. little
  5. What
  6. How
  7. What

B. Мағына

  1. such
  2. so
  3. The film was so good that I watched it twice. / The film was so good I watched it twice.
  4. It was such an expensive car that we couldn't buy it. / It was such an expensive car we couldn't buy it.
  5. How beautiful the view is! / How beautiful!
  6. absolutely

C. Қатені табыңыз

  1. She has such good taste in music.
  2. What terrible weather!
  3. What a nice house you have! / How nice your house is!
  4. ✓ There's so much noise outside.
  5. It was such a funny film. / The film was so funny.

D. Мәтін ішінде

  1. What
  2. so
  3. what / such
  4. so
  5. How

E. Сіздің кезегіңіз

  1. I was so hungry that I ate two pizzas. It was such a hot day that we stayed inside.
  2. What great news! What awful weather! How delicious this soup is!

F. Аралас қайталау

  1. too
  2. enough
  3. the
Android қолданбасыЖолда үйреніңіз Google Play