So және Such қазақша: so kind, such a kind person, What a…! How…! айырмашылығы
So, Such and Exclamations
Осы бетте
Мақсат
Осы сабақтан кейін сіз so мен such арқылы бір нәрсені күшейте аласыз (so tired, such a long day), нәтижені көрсете аласыз (so tired that I fell asleep), мөлшерді ерекшелей аласыз (so many emails), күшті сын есімдердің алдына дұрыс сөзді таңдай аласыз (very cold, бірақ absolutely freezing) және леп сөйлеммен әсеріңізді білдіре аласыз (What a view! How kind!).
Негізгі идея
Кейде жай сипаттау жеткіліксіз. Сіз қаншалықты қатты әсерленгеніңізді көрсеткіңіз келеді: It was cold сөйлемі It was so cold! немесе It was such a cold night! болады.
Үндеткішті (мегафонды) елестетіңіз. So мен such үндеткішті алып, сөзді қаттырақ естіртеді. Мағынасы бірдей, айырмашылығы тек грамматикада: so сын есіммен немесе үстеумен келеді (so cold), ал such зат есімді тіркеспен келеді (such a cold night). Қатты естілген сөз кейін нәтижеге апаруы мүмкін: …so cold that the lake froze.
What пен how — айқайдың өзі, толық леп сөйлем: What a night! How cold it was! Мұнда да серік сөз шешеді: what зат есімді тіркеспен, how сын есіммен немесе үстеумен келеді.
Сондықтан төрт сөздің бәрі үшін бір ғана сұрақ қойыңыз: менің негізгі сөзім зат есім бе, әлде сын есім бе?
Қазақ тілі мен ағылшын тілі
Қазақ тілінде күшейту үшін көбіне бір ғана сөз жетеді: сондай («сондай мейірімді», «сондай мейірімді адам»), ал леп сөйлемде қандай («Қандай әдемі!», «Қандай әдемі көрініс!»). Бұл сөздер сын есіммен де, зат есіммен де бірдей айтылады. Ағылшын тілінде таңдау керек: сын есім болса so / how, зат есім болса such / what. Сонымен қатар қазақшада «кеңес», «ақпарат» сияқты сөздер саналады («екі кеңес»), ал ағылшыншада advice, information, сондай-ақ weather саналмайды, сондықтан олармен such a / What a айтылмайды. Нәтижені қазақша -ғаны сонша, соншалық арқылы айтамыз («Музыка қатты болғаны сонша, бір-бірімізді естімедік»); ағылшыншада so / such… (that). Күшті сөздерге қазақша да «өте» қоса береміз («өте керемет», «өте шаршадым»), ал ағылшыншада freezing, exhausted, amazing сияқты сөздермен very емес, absolutely / really айтылады.
| Қазақша | Мағынасы | Ағылшынша |
|---|---|---|
| Ол сондай мейірімді. | сын есім | She's so kind. |
| Ол сондай мейірімді адам. | зат есім (жекеше) | She's such a kind person. |
| Сондай жаман ауа райы болды. | саналмайтын зат есім | We had such bad weather. (a жоқ) |
| Музыка қатты болғаны сонша, бір-бірімізді естімедік. | нәтиже | The music was so loud that we couldn't hear each other. |
| Сонша көп хат | мөлшер | so many emails |
| Қандай әдемі көрініс! | леп: зат есім | What a beautiful view! |
| Қандай жайсыз ауа райы! | леп: саналмайтын | What awful weather! |
| Қандай оғаш! | леп: сын есім | How strange! |
| Бүгін өте суық. | қарапайым сын есім | It's very cold today. |
| Сыртта қақаған аяз! | күшті сын есім | It's absolutely freezing outside! |
Құрылым
So және such
| Сөз | Үлгі | Мысал |
|---|---|---|
| so | so + сын есім | The film was so boring. |
| so | so + үстеу | She speaks so fast. |
| such | such + a / an + (сын есім) + жекеше зат есім | It was such a boring film. |
| such | such + (сын есім) + көпше / саналмайтын зат есім | They're such nice people. It was such good weather. |
So / such… (that): нәтиже
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| so + сын есім / үстеу + (that) + бағыныңқы сөйлем | I was so tired (that) I fell asleep on the bus. |
| such + зат есімді тіркес + (that) + бағыныңқы сөйлем | It was such a long queue (that) we left. |
That жиі түсіп қалады, әсіресе ауызша сөйлеуде.
So much / many / little / few + зат есім
| Сөз | Зат есім түрі | Мысал |
|---|---|---|
| so much | саналмайтын | so much traffic |
| so many | көпше, саналатын | so many emails |
| so little | саналмайтын | so little time |
| so few | көпше, саналатын | so few people |
Леп сөйлемдер
| Үлгі | Мысал |
|---|---|
| What a / an + (сын есім) + жекеше зат есім! | What a view! What an amazing idea! |
| What + (сын есім) + көпше / саналмайтын зат есім! | What lovely flowers! What awful weather! |
| How + сын есім / үстеу! | How kind! How strange! |
| How + сын есім / үстеу + бастауыш + етістік! | How beautiful this place is! How fast she runs! |
Леп сөйлемде бастауыш етістіктің алдында тұрады (How tall you are!), сұраулы сөйлемдегідей одан кейін емес.
Қолданылуы
1Күшейту үшін so + сын есім / үстеу
Сын есімді немесе үстеуді күшейту үшін so қолданыңыз, әсіресе ауызша сөйлеуде. Ол көбіне сезімді білдіреді.
2Күшейту үшін such + зат есімді тіркес
Зат есім болса, such қолданыңыз. Жекеше саналатын зат есіммен a / an сақталады (such a, ешқашан a such емес); көпше немесе саналмайтын зат есіммен a / an қойылмайды.
3So / such… (that): нәтижені көрсету
Күшті дәреженің салдарынан не болғанын айту үшін бағыныңқы сөйлем қосыңыз. That міндетті емес.
4So much / many / little / few + зат есім
Мөлшердің көп не аз екенін ерекшелеу үшін қолданыңыз. Much / little саналмайтын зат есіммен, many / few көпше саналатын зат есіммен келеді.
5What a / an…! — жекеше зат есіммен леп сөйлем
Бір нәрсеге әсеріңізді білдіру үшін What a / an + (сын есім) + жекеше саналатын зат есім қолданыңыз.
6What…! — көпше немесе саналмайтын зат есіммен леп сөйлем
Көпше және саналмайтын зат есімдермен a / an сөзінсіз What қолданыңыз.
7How…! — сын есім немесе үстеумен леп сөйлем
How + сын есім немесе үстеу қолданыңыз. Одан кейін бастауыш пен етістікті кәдімгі хабарлы сөйлем тәртібімен қосуға болады.
8Very cold, absolutely freezing — қарапайым және күшті сын есімдер
Сын есімдердің көбі көбеюі не азаюы мүмкін сапаны сипаттайды: a bit cold, very cold. Күшті сын есімдер онсыз да «өте» + сын есім деген мағына береді: freezing (өте суық), boiling (өте ыстық), exhausted (өте шаршаған), starving (қатты ашыққан), huge, tiny, amazing, terrible, delicious. Олармен very емес, absolutely немесе really қолданыңыз. Really мен so екі түрімен де келеді. Absolutely күшті сын есімдермен (және sure, right сияқты сөздермен) келеді, cold немесе tired сияқты қарапайым сөздермен әдетте келмейді.
Жиі кездесетін қателер
Қазақ тілінде сөйлейтіндерге арналған тұзақтар
1. «Сондай» → әрқашан so. Қазақша «сондай мейірімді» де, «сондай мейірімді қыз» да дейміз, сөз өзгермейді. Сондықтан ағылшыншада да зат есімнің алдына so қоя салу оңай, немесе керісінше. Зат есім болса such (a), жалғыз сын есім болса so.
2. «Кеңес», «ақпарат» → such a, What a. Қазақшада бұл сөздер саналады: «бір кеңес», «пайдалы ақпарат». Ағылшыншада advice, information, news саналмайды, сондықтан олармен a / an қойылмайды.
3. «Қандай» → what пе, how ма? Қазақшада «Қандай әдемі!» мен «Қандай әдемі көйлек!» бір сөзбен басталады. Ағылшыншада зат есім болса What (a), тек сын есім болса How.
4. «Өте керемет» → very + күшті сөз. Қазақша «өте керемет», «өте шаршадым» деп еркін айтамыз. Ағылшыншада exhausted, huge, amazing сияқты күшті сын есімдер «өте» мағынасын онсыз да береді, сондықтан олармен әдетте very емес, absolutely / really / so қолданылады.
Шатастырмаңыз
so және such — мағынасы бірдей, серік сөзі басқа: so + сын есім; such + зат есім. Қазақшада екеуі де «сондай».
so / such және too — So сөзді жай ғана күшейтеді (нәтижесі кез келген болуы мүмкін); too «шектен тыс, қолайсыз» дегенді білдіреді, яғни мәселе бар A2-08.
so… that (нәтиже) және so that (мақсат) — So… that нәтижені береді. Бірге тұрған so that мақсатты білдіреді: B1-27 қараңыз.
Леп сөйлем және сұрақ — сөздер бірдей, сөз тәртібі мен интонация басқа.
Күшейтудің басқа жолдары (екпінді do, сөзді алға шығару, the very) C1-06 сабағында.
Жазылуы мен айтылуы
- Күшейту үшін қолданылғанда so мен such екпінмен айтылады, ал so сөзі ауызша жиі созылады: It was sooo good! Бірақ жазғанда тек so деп жазыңыз.
- so /səʊ/ (UK), /soʊ/ (US) — қос дауысты (дифтонг): ерін соңында сәл домаланады. Оны жай қысқа «о» деп айтпаңыз.
- such a біріктіріліп айтылады: /ˈsʌtʃ ə/. /ʌ/ дыбысы қазақтың а дыбысына жақын, бірақ қысқа әрі босаңсыған; u әрпін у деп оқымаңыз.
- Леп сөйлемде негізгі сөзге екпін түсіріп, соңында дауысты төмендетіңіз: What a beautiful view! (beautiful пен view сөздеріне екпін, дауыс төмен түседі).
- What…! және How…! леп сөйлемдерінің соңына леп белгісін (!) қойыңыз.
Алтын ереже
Сұраңыз: зат есім бе, сын есім бе? So / How + сын есім немесе үстеу; such / What + зат есімді тіркес (a / an тек бір саналатын зат үшін). Нәтижені көрсету үшін that бар бағыныңқы сөйлем қосыңыз. Күшті сын есімнің (freezing, amazing) алдында very емес, absolutely, really немесе so қолданыңыз. Есте сақтаңыз: «сондай» мен «қандай» ағылшыншада екіге бөлінеді.
Жаттығулар
A. Құрылым
Жақшадағы сөздердің бірін таңдаңыз.
-
It was ___ a long day. …
-
The children were ___ excited that they couldn't sleep. …
-
There were ___ many people at the party. …
-
Hurry up — we've got so ___ time! …
-
___ a lovely surprise! …
-
___ kind of you! …
-
___ beautiful flowers! …
B. Мағына
Дұрыс нұсқаны таңдаңыз немесе сөйлемдерді біріктіріңіз.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: She's … a talented singer.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: The weather was … bad that the flight was cancelled.
-
so… that арқылы біріктіріңіз: The film was very good. I watched it twice.
-
such… that арқылы біріктіріңіз: It was a very expensive car. We couldn't buy it.
-
How арқылы леп сөйлем құраңыз: The view is very beautiful.
-
Дұрыс жауапты таңдаңыз: It was … freezing last night.
C. Қатені табыңыз
Әр сөйлемде бір қате бар немесе сөйлем дұрыс. Түзетілген сөйлемді жазыңыз немесе correct деп жазыңыз.
-
She has such a good taste in music.
-
What a terrible weather!
-
How a nice house you have!
-
There's so much noise outside.
-
It was so a funny film.
D. Мәтін ішінде
Сөздер: so, such, what, how
Ana: 19 a beautiful flat!
Tom: Thanks! But there are 20 many stairs — I'm always tired.
Ana: And 21 a view! You can see the whole city.
Tom: I know. It's 22 lovely in the evening that I sit on the balcony every night.
Ana: 23 lucky you are!
E. Сіздің кезегіңіз
Ағылшынша жазыңыз.
-
Басыңыздан өткен бір оқиға туралы so… that арқылы бір сөйлем және such… that арқылы бір сөйлем жазыңыз.
-
Үш нәрсеге леп сөйлеммен жауап беріңіз: досыңыздың жаңалығына, ауа райына және тамаққа.
F. Аралас қайталау
Алдыңғы сабақтарды қайталаңыз.
-
A2-08 As… as, too және enough қазақша: «сияқты», «тым», «жеткілікті» This coffee is ___ hot to drink. …
-
A2-08 As… as, too және enough қазақша: «сияқты», «тым», «жеткілікті» He isn't old to drive.
-
B1-24 Comparatives қазақша: much better, even, twice as… as, the more… the better The more you practise, better you get.
Жауаптар
A. Құрылым
- such
- so
- so
- little
- What
- How
- What
B. Мағына
- such
- so
- The film was so good that I watched it twice. / The film was so good I watched it twice.
- It was such an expensive car that we couldn't buy it. / It was such an expensive car we couldn't buy it.
- How beautiful the view is! / How beautiful!
- absolutely
C. Қатені табыңыз
- She has such good taste in music.
- What terrible weather!
- What a nice house you have! / How nice your house is!
- ✓ There's so much noise outside.
- It was such a funny film. / The film was so funny.
D. Мәтін ішінде
- What
- so
- what / such
- so
- How
E. Сіздің кезегіңіз
- I was so hungry that I ate two pizzas. It was such a hot day that we stayed inside.
- What great news! What awful weather! How delicious this soup is!
F. Аралас қайталау
- too
- enough
- the
